Shloka 53
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्
Transliteration
tapasvināṃ bhavetpīḍā niyamakṣayakārikā / vasiṣṭha uvāca ityevamuktaḥ sa munistaṃ prāhasthīyatāṃ kṣaṇam
Translation
തപസ്വികൾക്കുണ്ടാകുന്ന പീഡ അവരുടെ നിയമങ്ങളെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നതാണ്. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മുനി അവനോട്, ‘ഒരു ക്ഷണം നില്ക്കുക’ എന്നു പറഞ്ഞു.
Word by Word
तपस्विनाम्of ascetics
तपस्विनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
भवेत्would be / may occur
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पीडाaffliction
पीडा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपीडा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
नियमक्षयकारिकाcausing the decay of vows
नियमक्षयकारिका:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनियम-क्षय-कारिका (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘नियमस्य क्षयम् करोति’ (causing loss of observances)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता/वक्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative)
एवम्in this way
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (in this manner)
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
Karta (कर्ता/वर्ण्य)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘said’
अस्थीयताम्please stay
अस्थीयताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलोट् (imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; आज्ञार्थ (please stay/stand)
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Karma (कर्म/कालावधि)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कालपरिमाण