Shloka 1
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne bhārgavacarite pañcaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 25// vaśiṣṭha uvāca iti pṛṣṭastadā tābhyāṃ rāmo rājankṛtāñjaliḥ / tayorakathayatsarvamātmanā yadanuṣṭhitam
Translation
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ, അർജുനോപാഖ്യാനത്തിലെ ഭാർഗവചരിതത്തിൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം. വശിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, അപ്പോൾ അവർ രണ്ടുപേരും ചോദിച്ചതിനാൽ രാമൻ കൃതാഞ്ജലിയായി നിന്നു, താൻ അനുഷ്ഠിച്ചതെല്ലാം അവർക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/closing particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेष्य-स्थाननिर्देश
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (प्रातिपदिक; प्रोक्त = √वच् (धातु) क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)
मध्य-भागेin the middle section
मध्य-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (elliptic with पादे)
उपोद्धात-पादेin the introductory section (pāda)
उपोद्धात-पादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
अर्जुन-उपाख्यानेin the Arjuna episode
अर्जुन-उपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्जुन + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
भार्गव-चरितेin the narrative of Bhārgava (Rāma)
भार्गव-चरिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
पञ्चविंशतितमःtwenty-fifth
पञ्चविंशतितमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चविंशति + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/वाक्यविषय)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शीर्षक/विषय-निर्देश
वशिष्ठःVasiṣṭha
वशिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवशिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक
पृष्टःhaving been asked
पृष्टः:
Karta (कर्ता; being asked)
TypeAdjective
Root√प्रच्छ् (धातु) पृष्ट (क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
तदाthen
तदा:
Kāla (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
ताभ्याम्by those two
ताभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्विलिङ्ग (pronoun), तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (by those two)
रामःRāma
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
कृत-अञ्जलिःwith joined hands
कृत-अञ्जलिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (√कृ धातु; क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—यस्य अञ्जलिः कृतः (one whose palms are joined)
तयोःto them / of those two
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन; सम्बन्ध (of those two)
अकथयत्told
अकथयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कथ् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
आत्मनाby himself
आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/करण (by himself)
यत्which
यत्:
Karma (कर्म; relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
अनुष्ठितम्performed/accomplished
अनुष्ठितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनु + √स्था (धातु) अनुष्ठित (क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (that which was performed)