Shloka 14
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
स्थाने मुनिकुमारेषु तं दोहं हि नयत्सु च / अग्निहोत्राकुले जाते सर्वभूतसुखावहे
Transliteration
sthāne munikumāreṣu taṃ dohaṃ hi nayatsu ca / agnihotrākule jāte sarvabhūtasukhāvahe
Translation
മുനികുമാരന്മാർ തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു ആ ദോഹനം കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അഗ്നിഹോത്രത്തിന്റെ പ്രാകാരം തിരക്കോടെ നിറഞ്ഞു; അത് സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും സുഖാവഹമായിരുന്നു.
Word by Word
स्थानेin the place
स्थाने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), एकवचन
मुनि-कुमारेषुamong the sage-boys (young sages)
मुनि-कुमारेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + कुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मुनीनां कुमारेषु)
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), एकवचन; सर्वनाम
दोहम्the milking
दोहम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootदोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), एकवचन
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle, emphasis)
नयत्सुas (they) were leading
नयत्सु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present active participle), सप्तमी बहुवचन; ‘while (they) were leading’
चand
च:
समुच्चय (Samuccaya/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अग्निहोत्र-आकुलेin the bustle of the agnihotra
अग्निहोत्र-आकुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअग्निहोत्र (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अग्निहोत्रेण आकुले)
जातेwhen (it) arose
जाते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘when it had arisen/occurred’
सर्व-भूत-सुख-आवहेbringing happiness to all beings
सर्व-भूत-सुख-आवहे:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक) + आवह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वेषां भूतानां सुखम् आवहति इति)