Adhyaya 12

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे उत्तरकाण्डवर्णनं नाम एकादशो ऽध्यायः अथ द्वादशो ऽध्यायः श्रीहरिवंशवर्णनं अग्निर् उवाच हरिवंशम्प्रवक्ष्यामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിലെ ആഗ്നേയ രാമായണത്തിൽ ‘ഉത്തരകാണ്ഡവർണനം’ എന്ന ഏകാദശ അധ്യായം. ഇനി ദ്വാദശ അധ്യായം ‘ശ്രീഹരിവംശവർണനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി പറഞ്ഞു—ഹരിവംശം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിജ പദ്മത്തിൽ നിന്ന് അജ ബ്രഹ്മാ; ബ്രഹ്മയിൽ നിന്ന് അത്രി, അത്രിയിൽ നിന്ന് സോമൻ, സോമനിൽ നിന്ന് പുരൂരവസ് ജനിച്ചു.

Verse 2

तस्मादायुरभूत्तस्मान् नहुषो ऽतो ययातिकः यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद् देवयानी व्यजायत

പുരൂരവസിൽ നിന്ന് ആയു; ആയുവിൽ നിന്ന് നഹുഷൻ; നഹുഷനിൽ നിന്ന് യയാതി ജനിച്ചു. യയാതിയിൽ നിന്ന് യദുവും തുർവസുവും ജനിച്ചു; യയാതിയിൽ നിന്നുതന്നെ ദേവയാനിയും ജനിച്ചു.

Verse 3

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी यदोः कुले यादवाश् च वसुदेवस्तदुत्तमः

അവരിൽ നിന്ന് ദ്രുഹ്യു, അനു, പൂരു എന്നിവർ ജനിച്ചു. വൃഷപർവന്റെ പുത്രിയായ ശർമിഷ്ഠയും സന്തതിയെ പ്രസവിച്ചു. യദുവിന്റെ കുലത്തിൽ യാദവർ ഉദിച്ചു; അവരിൽ വസുദേവൻ പരമോത്തമൻ ആയിരുന്നു.

Verse 4

भुवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्गर्भा योगनिद्रया

ഭൂമിയുടെ ഭാരം കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള അവതാരാർത്ഥമായി, യോഗനിദ്രയുടെ ശക്തിയാൽ, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ആറു പുത്രരൂപ ഗർഭങ്ങൾ വസുദേവൻ മുഖേന ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 5

विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः

മുന്പ് വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ ഗർഭം ദേവകിയുടെ ഉദരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; ദേവകിയുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് സ്ഥലംമാറ്റപ്പെട്ട ആ ഏഴാം ഗർഭം തന്നെയാണ് ബലൻ (ബലരാമൻ) ആയത്.

Verse 6

सङ्क्रामितो ऽभूद्रोहिण्यां रौहिणेयस्ततो हरिः कृष्णाष्टम्याञ्च नभसि अर्धरात्रे चतुर्भुजः

അതിനുശേഷം ഹരി രോഹിണിയുടെ ഗർഭത്തിലേക്ക് സ്ഥലംമാറ്റപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് ‘റൗഹിണേയൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ ജനിച്ചു. നഭസ് (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ അഷ്ടമിയിൽ അർദ്ധരാത്രിയിൽ അദ്ദേഹം ചതുര്ഭുജനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 7

देवक्या वसुदेवेन स्तुतो बालो द्विबाहुकः वसुदेवः कंसभयाद् यशोदाशयने ऽनयत्

ദേവകിയും വസുദേവനും സ്തുതിച്ച ആ ദ്വിബാഹു ശിശുവിനെ വസുദേവൻ കംസഭയത്താൽ എടുത്തുകൊണ്ട് യശോദയുടെ ശയനസ്ഥാനത്ത് വെച്ചു.

Verse 8

यशोदाबालिकां गृह्य देवकीशयने ऽनयत् कंसो बालध्वनिं श्रुत्वा ताञ्चिक्षेप शिलातले

യശോദയുടെ ബാലികയെ എടുത്തുകൊണ്ട് അവൻ ദേവകിയുടെ ശയനസ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. കംസൻ കുഞ്ഞിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് അവളെ പിടിച്ച് ശിലാതലത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 9

वारितोपि स देवक्या मृत्युर्गर्भोष्टमो मम श्रुत्वाशरीरिणीं वाचं मत्तो गर्भास्तु मारिताः

ദേവകി തടഞ്ഞിട്ടും, ‘ദേവകിയുടെ എട്ടാം ഗർഭം തന്നെയാണ് എന്റെ മരണം’ എന്നു കരുതി; അശരീരവാണി കേട്ട ശേഷം, ദേവകിയിൽ നിന്നുണ്ടായ ഗർഭങ്ങളെ അവൻ വധിച്ചു.

Verse 10

समर्पितास्तु देवक्या विवाहसमयेरिताः सा क्षिप्ता बालिका कंसम् आकाशस्थाब्रवीदिदम्

വിവാഹസമയത്ത് ആവശ്യപ്പെട്ടതുപോലെ ദേവകി കുട്ടികളെ സമർപ്പിച്ചു; കംസൻ അവരെ താഴെ തള്ളിവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ട ഒരു ബാലിക ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 11

किं मया क्षिप्तया कंस जातो यस्त्वां बधिष्यति विष्णुनाभ्यब्जादज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वस्वभूतो देवानां भूभारहरणाय सः

ഹേ കംസാ! എന്നെ തള്ളിവീഴ്ത്തിയതുകൊണ്ട് എന്ത് നേട്ടം? എന്നിൽ നിന്നുതന്നെ നിന്നെ വധിക്കാനുള്ളവൻ ജനിച്ചു. (പാഠാന്തരം: ‘വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അജ’). ദേവന്മാരുടെ സാരസ്വരൂപനായ അവൻ ഭൂഭാരം നീക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 12

इत्युक्त्वा सा च शुम्भादीन् हत्वेन्द्रेण च संस्तुता आर्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവൾ ശുംഭാദികളെ വധിച്ചു; ഇന്ദ്രൻ അവളെ സ്തുതിച്ചു—അവൾ ആര്യാ, ദുർഗ്ഗാ, വേദഗർഭാ, അംബികാ, ഭദ്രകാളിയും ആകുന്നു.

Verse 13

भद्रा क्षेम्या क्षेमकरी नैकबाहुर् नमामि ताम् त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामानवाप्नुयात्

ഞാൻ അവളെ നമസ്കരിക്കുന്നു—ഭദ്രാ, ക്ഷേമ്യാ, ക്ഷേമകരീ, നൈകബാഹു. ദിനത്തിലെ ത്രിസന്ധ്യകളിൽ ഈ നാമങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും പ്രാപിക്കും.

Verse 14

कंसो ऽपि पूतनादींश् च प्रेषयद्बालनाशने यशोदापतिनन्दाय वसुदेवेन चार्पितौ

കംസനും ബാലനാശത്തിനായി പൂതനാദികളെ അയച്ചു; ആ രണ്ടു (ശിശുക്കളും) വസുദേവൻ യശോദയുടെ ഭർത്താവായ നന്ദനോട് ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നു.

Verse 15

रक्षणाय च कंसादेर् भीतेनैव हि गोकुले रामकृष्णौ चेरतुस्तौ गोभिर्गोपालकैः सह

രക്ഷയ്ക്കായി, കംസാദികളുടെ ഭയത്താൽ, ആ രണ്ടുപേരായ രാമനും കൃഷ്ണനും ഗോകുലത്തിൽ പശുക്കളോടും ഗോപബാലകരോടും കൂടി പാർത്തു।

Verse 16

सर्वस्य जगतः पालौ गोपालौ तौ बभूवतुः कृष्णश्चोलूखले बद्धो दाम्ना व्यग्रयशोदया

സകല ജഗത്തിന്റെ പാലകരായിരുന്നിട്ടും അവർ രണ്ടുപേരും ഗോപാലരായി; വ്യഗ്രയായ യശോദ കയറുകൊണ്ട് കൃഷ്ണനെ ഉലൂഖലത്തിൽ കെട്ടി, അവൻ അവിടെ തന്നെ ബന്ധിതനായി നിന്നു।

Verse 17

यमलार्जुनमध्ये ऽगाद् भग्नौ च यमलार्जुनौ परिवृत्तश् च शकटः पादक्षेपात् स्तनार्थिना

സ്തനം തേടിയ കുഞ്ഞ് യമലാർജുനങ്ങളുടെ ഇടയിലേക്ക് ചെന്നു; അവന്റെ കാലടിയാൽ ശകടം മറിഞ്ഞു, യമലാർജുനങ്ങൾ രണ്ടും പൊട്ടിവീണു।

Verse 18

पूतना स्तनपानेन सा हता हन्तुमुद्यता वृन्दावनगतः कृष्णः कालियं यमुनाह्रदात्

കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചെത്തിയ പൂതന സ്തനപാനത്താൽ തന്നെ വധിക്കപ്പെട്ടു; കൃഷ്ണൻ വൃന്ദാവനത്തിൽ ചെന്നു യമുനാഹ്രദത്തിൽ നിന്നു കാലിയനെ പുറത്തെടുത്തു കീഴടക്കി।

Verse 19

जित्वा निःसार्य चाब्धिस्थञ् चकार बलसंस्तुतः क्षेमं तालवनं चक्रे हत्वा धेनुकगर्दभं

ജലത്തിൽ വസിച്ചവരെ ജയിച്ച് പുറത്താക്കി, ബലരാമന്റെ പ്രശംസ ലഭിച്ച്, ധേനുകൻ എന്ന ഗർദഭദൈത്യനെ വധിച്ച് താലവനം സുരക്ഷിതമാക്കി।

Verse 20

अरिष्टवृषभं हत्वा केशिनं हयरूपिणम् शक्रोत्सवं परित्यज्य कारितो गोत्रयज्ञकः

അരിഷ്ടൻ എന്ന വൃഷഭദൈത്യനെയും, കുതിരാരൂപം ധരിച്ച കേശിയെയും വധിച്ച്, ശക്ര (ഇന്ദ്ര) ഉത്സവം ഉപേക്ഷിച്ച്, അദ്ദേഹം ഗോത്രയജ്ഞം (ഗോവർധന/കുലാരാധന) നടത്തിച്ചു।

Verse 21

पर्वतं धारयित्वा च शक्राद्वृष्टिर् निवारिता नमस्कृतो महेन्द्रेण गोविन्दो ऽथार्जुनोर्पितः

പർവ്വതം ധരിച്ചു ശക്ര (ഇന്ദ്ര) അയച്ച മഴ തടഞ്ഞു; തുടർന്ന് മഹേന്ദ്രൻ ഗോവിന്ദനെ നമസ്കരിച്ചു, പിന്നെ അർജുനൻ അദ്ദേഹത്തിന് സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 22

इन्द्रोत्सवस्तु तुष्टेन भूयः कृष्णेन कारितः रथस्थो मथुराञ्चागात् कंसोक्ताक्रूरसंस्तुतः

എന്നാൽ തൃപ്തനായ കൃഷ്ണൻ വീണ്ടും ശക്രോത്സവം നടത്തിച്ചു; തുടർന്ന് രഥാരൂഢനായി മഥുരയിലേക്കു പോയി—കംസന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, അക്രൂരന്റെ സ്തുതിയോടുകൂടെ।

Verse 23

गोपीभिरनुरक्ताभिः क्रीडिताभिर् निरीक्षितः रजकं चाप्रयच्छन्तं हत्वा वस्त्राणि चाग्रहीत्

സ്നേഹത്തോടെ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഗോപിമാർ നോക്കി നിൽക്കെ, വസ്ത്രം നൽകാൻ വിസമ്മതിച്ച രജകനെ വധിച്ച് അദ്ദേഹം വസ്ത്രങ്ങൾ കൈക്കലാക്കി।

Verse 24

सह रामेण मालाभृन् मालाकारे वरन्ददौ दत्तानुलेपनां कुब्जाम् ऋजुं चक्रे ऽहनद् गजं

രാമനോടൊപ്പം, മാലാഭൃത്ത് മാലാകാരന് വരങ്ങൾ നൽകി. അനുലേപനം അർപ്പിച്ച കുബ്ജയെ അദ്ദേഹം നേരെയാക്കി (സുഗഠിതയാക്കി), ഒരു ഗജത്തെയും വധിച്ചു।

Verse 25

मत्तं कुवलयापीडं द्वारि रङ्गं प्रविश्य च कंसादीनां पश्यतां च मञ्चस्थानां नियुद्धकं

അരങ്ങിന്റെ വാതിലിൽ പ്രവേശിച്ച് അദ്ദേഹം മദോന്മത്തനായ കുവലയാപീഡ ആനയുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു; മഞ്ചസ്ഥരായ കംസാദികൾ അത് കണ്ടുനിന്നു।

Verse 26

चक्रे चाणूरमल्लेन मुष्टिकेन बलो ऽकरोत् चाणूरमुष्टिकौ ताभ्यां हतौ मल्लौ तथापरे

ബലൻ ചാണൂരമല്ലനോടും കൃഷ്ണൻ മുഷ്ടികനോടും മല്ലയുദ്ധം ചെയ്തു; ആ ഇരുവരാൽ ചാണൂരനും മുഷ്ടികനും വധിക്കപ്പെട്ടു, മറ്റു മല്ലരും നശിച്ചു।

Verse 27

मथुराधिपतिं कंसं हत्वा तत्पितरं हरिः चक्रे यादवराजानम् अस्तिप्राप्ती च कंसगे

ഹരി മഥുരാധിപനായ കംസനെ വധിച്ച് കംസന്റെ പിതാവിനെ യാദവരുടെ രാജാവാക്കി; കംസസംബന്ധമായ സംഭവത്തിൽ അസ്ഥികളുടെ പ്രാപ്തിയും ഉണ്ടായി।

Verse 28

जरासन्धस्य ते पुत्र्यौ जरासन्धस्तदीरितः चक्रे स मथुरारोधं यादवैर् युयुधे शरैः

അവർ ജരാസന്ധന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാർ; അവരുടെ പ്രേരണയാൽ ജരാസന്ധൻ മഥുരയെ ഉപരോധിച്ച് യാദവരോടു അമ്പുവർഷത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 29

रामकृष्णौ च मथुरां त्यक्त्वा गोमन्तमागतौ जरासन्धं विजित्याजौ पौण्ड्रकं वासुदेवकं

രാമനും കൃഷ്ണനും മഥുര വിട്ട് ഗോമന്തപർവതത്തിലേക്ക് എത്തി; യുദ്ധത്തിൽ ജരാസന്ധനെ ജയിച്ച് പൗണ്ഡ്രക വാസുദേവനെയും പരാജയപ്പെടുത്തി।

Verse 30

पुरीं च द्वारकां कृत्वा न्यवसद् यादवैर् वृतः भौमं तु नरकं हत्वा तेनानीताश् च कन्यकाः

ദ്വാരകാ നഗരി സ്ഥാപിച്ച് യാദവന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന ജനാർദനൻ അവിടെ വസിച്ചു. ഭൗമപുത്രനായ നരകനെ വധിച്ച്, അവൻ അപഹരിച്ച രാജകന്യകളെയും അദ്ദേഹം തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു.

Verse 31

देवगन्धर्वयक्षाणां ता उवाच जनार्दनः षोदशस्त्रीसहस्राणि रुक्मिण्याद्यास् तथाष्ट च

ദേവ, ഗന്ധർവ, യക്ഷന്മാരുടെ ആ സ്ത്രീകളോടു ജനാർദനൻ പറഞ്ഞു—“രുക്മിണി മുതലായ പതിനാറായിരം സ്ത്രീകളും, കൂടാതെ എട്ട് പ്രധാന മഹിഷിമാരും ഉണ്ട്.”

Verse 32

सत्यभामासमायुक्तो गरुडे नरकार्दनः मणिशैलं सरत्रञ्च इन्द्रं जित्वा हरिर्दिवि

സത്യഭാമയോടുകൂടെ, ഗരുഡാരൂഢനായ നരകവധകൻ ഹരി സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനെ ജയിച്ച് മണിശൈലവും പാരിജാതവൃക്ഷവും കൂടി കൈവശപ്പെടുത്തി മടങ്ങി വന്നു.

Verse 33

पारिजातं समानीय सत्यभामागृहे ऽकरोत् सान्दीपनेश् च शस्त्रास्त्रं ज्ञात्वा तद्बालकं ददौ

പാരിജാതവൃക്ഷം കൊണ്ടുവന്ന് സത്യഭാമയുടെ ഗൃഹത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. സാന്ദീപനിയിൽ നിന്ന് ശസ്ത്രാസ്ത്രവിദ്യ അഭ്യസിച്ച്, ആ ഗുരുവിന്റെ ബാലകനെ തിരികെ ഏല്പിച്ചു.

Verse 34

जित्वा पञ्चजनं दैत्यं यमेन च सुपूजितः रजकञ्च प्रजल्पन्तमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अबधीत् कालयवनं मुचुकुन्देन पूजितः

പഞ്ചജനൻ എന്ന ദൈത്യനെ ജയിച്ച് അദ്ദേഹം യമനാൽ പോലും വിശേഷമായി പൂജിക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം കാലയവനനെ വധിച്ചു, മുചുകുന്ദനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടു; (ചില പാഠങ്ങളിൽ) അഹങ്കാരമായി സംസാരിച്ച രജകനെയും വധിച്ചതായി പറയുന്നു.

Verse 35

वसुदेवं देवकीञ्च भक्तविप्रांश् च सोर्च्यत् रेवत्यां बलभद्राच्च यज्ञाते निशठोन्मुकौ

വസുദേവനെയും ദേവകിയെയും, ഭക്തബ്രാഹ്മണരെയും കൂടി ആരാധിക്കണം. രേവതിയോടുകൂടിയ ബലഭദ്രനെയും പൂജിക്കണം; നിശഠനും ഉന്മുകനും—ഇവർ രണ്ടുപേരും യജ്ഞജാതരെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 36

कृष्णात् शाम्बो जाम्बवत्यामन्यास्वन्ये ऽभवन् सुताः

കൃഷ്ണനിൽ നിന്ന് ജാംബവതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ശാംബൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ മറ്റു ഭാര്യമാരിൽ നിന്ന് മറ്റു പുത്രന്മാരും ജനിച്ചു.

Verse 37

तं मत्स्यं शम्बरायादान्मायावत्यै च शम्बरः

ആ മത്സ്യം അവൻ ശംബരനു നൽകി; ശംബരൻ അത് മായാവതിക്കു നൽകി.

Verse 38

मायावती मत्स्यमध्ये दृष्ट्वा स्वं पतिमादरात् पपोष सा तं चोवाच रतिस्ते ऽहं पतिर्मम

മായാവതി മത്സ്യത്തിനുള്ളിൽ തന്റെ ഭർത്താവിനെ കണ്ടു സ്നേഹത്തോടെ അവനെ പോഷിച്ചു; പിന്നെ അവനോട്—“ഞാൻ നിന്റെ രതി (പ്രിയ), നീ എന്റെ ഭർത്താവ്” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 39

कामस्त्वं शम्भुनानङ्गः कृतोहं शम्बरेण च हृता न तस्य पत्नी त्वं मायाज्ञः शम्बरं जहि

നീ കാമനാണ്—ശംഭു നിന്നെ അനംഗൻ (ദേഹരഹിതൻ) ആക്കി. ഞാനും ശംബരൻ അപഹരിച്ചു. നീ അവന്റെ ഭാര്യയല്ല; ഹേ മായാവിദ്യാജ്ഞാ! ശംബരനെ വധിക്കു.

Verse 40

तच् छ्रुत्वा शम्बरं हत्वा प्रद्युम्नः सह भार्यया मायावत्या ययौ कृष्णं कृष्णो हृष्टो ऽथ रुक्मिणी

അതു കേട്ട് പ്രദ്യുമ്നൻ ശംബരനെ വധിച്ച് ഭാര്യ മായാവതിയോടുകൂടെ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. കൃഷ്ണൻ സന്തോഷിച്ചു; രുക്മിണിയും ഹർഷിച്ചു.

Verse 41

प्रद्युम्नादनिरुद्धोभूदुषापतिरुदारधीः बाणो बलिसुतस्तस्य सुतोषा शोणितं पुरं

പ്രദ്യുമ്നനിൽ നിന്ന് ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള അനിരുദ്ധൻ ജനിച്ചു; അവൻ ഉഷയുടെ ഭർത്താവ്. ബലിയുടെ പുത്രൻ ബാണൻ; അവന്റെ പുത്രി ഉഷ; ശോണിതം ബാണന്റെ നഗരം ആയിരുന്നു.

Verse 42

तपसा शिवपुत्रो ऽभूत् मायूरध्वजपातितः युद्धं प्राप्स्यसि वाण त्वं वाणं तुष्टः शिवोभ्यधात्

തപസ്സിലൂടെ അവൻ ശിവപുത്രനെന്നപോലെ ആയിത്തീർന്നു; എങ്കിലും മയൂരധ്വജധാരിയാൽ അവൻ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു. തൃപ്തനായ ശിവൻ ബാണനോട്—“ഹേ ബാണാ, നീ യുദ്ധത്തിലേക്ക് വരും” എന്നു അരുളി ചെയ്തു.

Verse 43

शिवेन क्रीडतीं गौरीं दृष्ट्वोषा सस्पृहा पतौ तामाह गौरी भर्ता ते निशि सुप्तेति दर्शनात्

ശിവനോടൊപ്പം കളിക്കുന്ന ഗൗരിയെ കണ്ട ഉഷയ്ക്ക് തന്റെ ഭർത്താവിനോടു മോഹം ഉണർന്നു. അവൾ ഗൗരിയോട്—“ഞാൻ കണ്ടതിൽ നിന്ന്, നിന്റെ ഭർത്താവ് രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 44

वैशाखमासद्वादश्यां पुंसो भर्ता भविष्यति गौर्युक्ता हर्षिता चोषा गृहे सुप्ता ददर्श तं

വൈശാഖമാസത്തിലെ ദ്വാദശിയിൽ ആ പുരുഷൻ ഒരു സ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവാകും. ഗൗരവർണ്ണയും ഹർഷിതയുമായ ഉഷ വീട്ടിൽ ഉറങ്ങുമ്പോൾ അവനെ (സ്വപ്ന/ദർശനമായി) കണ്ടു.

Verse 45

आत्मना सङ्गतं ज्ञात्वा तत्सख्या चित्रलेखया लिखिताद्वै चित्रपटादनिरुद्धं समानयत्

സ്വഹൃദയത്തിൽ അവനോടുള്ള ഏകത്വം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, സഖി ചിത്രലേഖയുടെ സഹായത്തോടെ ചിത്രപ്പട്ടത്തിൽ വരച്ച രൂപത്തിൽ നിന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അനിരുദ്ധനെ കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 46

तच् छ्रुत्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णपौत्रं द्वारकातो दुहिता वाणमन्त्रिणः कुम्भाण्डस्यानिरुद्धोगाद्रराम ह्य् उषया सह

അതു കേട്ടപ്പോൾ (ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപി-പാഠപ്രകാരം), കൃഷ്ണന്റെ പൗത്രനായ അനിരുദ്ധൻ ദ്വാരകയിൽ നിന്ന് വന്ന്, ബാണന്റെ മന്ത്രിയായ കുംഭാണ്ഡന്റെ പുത്രി ഊഷയോടൊപ്പം വിഹരിച്ചു രമിച്ചു।

Verse 47

वाणध्वजस्य सम्पातै रक्षिभिः स निवेदितः अनिरुद्धस्य वाणेन युद्धमासीत्सदारुणम्

കാവൽക്കാർ പാഞ്ഞെത്തി അവനെക്കുറിച്ച് വാണധ്വജനോട് അറിയിച്ചു; തുടർന്ന് അനിരുദ്ധനും ബാണനും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം ഉദിച്ചു।

Verse 48

श्रुत्वा तु नारदात् कृष्णः प्रद्युम्नबलभद्रवान् गरुडस्थोथ जित्वाग्नीन् ज्वरं माहेश्वरन्तथा

നാരദനിൽ നിന്ന് കേട്ടപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ പ്രദ്യുമ്നനും ബലഭദ്രനും സഹിതം ഗരുഡാരൂഢനായി; അഗ്നികളെ ജയിച്ച് മാഹേശ്വര ജ്വരത്തെയും അടക്കി।

Verse 49

हरिशङ्करयोर्युद्धं बभूवाथ शराशरि नन्दिविनायकस्कन्दमुखास्तार्क्षादिभिर्जिताः

അതിനുശേഷം ഹരിയും ശങ്കരനും തമ്മിൽ അമ്പും പ്രതിയമ്പും പെയ്യുന്ന യുദ്ധം നടന്നു; നന്ദി, വിനായകൻ, സ്കന്ദൻ മുതലായവർ താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ)യും അവന്റെ കൂട്ടാളികളും കീഴടക്കി।

Verse 50

जृम्भते शङ्करे नष्टे जृम्भणास्त्रेण विष्णुना छिन्नं सहस्रं बाहूनां रुद्रेणाभयमर्थितम्

വിഷ്ണു ജൃംഭണാസ്ത്രംകൊണ്ട് ശങ്കരനെ ജൃംഭിപ്പിച്ച് അശക്തനാക്കിയപ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ ആയിരം ഭുജങ്ങൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ രുദ്രൻ അവനോട് അഭയത്തിന്റെ ഉറപ്പ് അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 51

विष्णुना जीवितो वाणो द्विबाहुः प्राब्रवीच्छिवम् त्वया यदभयं दत्तं वाणस्यास्य मया च तत्

വിഷ്ണു ജീവൻ കാത്ത ബാണനെക്കുറിച്ച് ദ്വിബാഹു ശിവൻ പറഞ്ഞു—“ഈ ബാണന് നീ നൽകിയ അഭയം, അതേ അഭയം ഞാനും അംഗീകരിച്ച് ഉറപ്പിക്കുന്നു।”

Verse 52

आवयोर् नास्ति भेदो वै भेदी नरकमाप्नुयात् शिवाद्यैः पूजितो विष्णुः सोनिरुद्ध उषादियुक्

“ഞങ്ങളിലൊരുവിധ ഭേദവും സത്യത്തിൽ ഇല്ല; ഭേദം വരുത്തുന്നവൻ നരകം പ്രാപിക്കും. ശിവാദി ദേവന്മാർ പൂജിക്കുന്ന വിഷ്ണുവേ, ഉഷാദികളോടുകൂടിയ ആ അനിരുദ്ധൻ തന്നെയാണ്।”

Verse 53

द्वारकान्तु गतो रेमे उग्रसेनादियादवैः अनिरुद्धात्मजो वज्रो मार्कण्डेयात्तु सर्ववित्

അവൻ ദ്വാരകയിൽ ചെന്നു ഉഗ്രസേനാദി യാദവന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ വസിച്ചു. അനിരുദ്ധന്റെ പുത്രനായ വജ്രൻ മാർകണ്ഡേയന്റെ ഉപദേശത്താൽ സർവ്വവിത് (എല്ലാവിഷയങ്ങളിലും പണ്ഡിതൻ) ആയി.

Verse 54

बलभद्रः प्रलम्बघ्नो यमुनाकर्षणो ऽभवत् द्विविदस्य कपेर्भेत्ता कौरवोन्मादनाशनः

അവൻ ബലഭദ്രൻ എന്നറിയപ്പെട്ടു—പ്രലമ്പനെ വധിച്ചവൻ, യമുനയെ ആകർഷിച്ച് വഴിമാറ്റിയവൻ, കപി ദ്വിവിദനെ ഭേദിച്ച് നശിപ്പിച്ചവൻ, കൗരവരുടെ ഉന്മാദം (അഹങ്കാരോന്മാദം) ശമിപ്പിച്ചവൻ.

Verse 55

हरी रेमेनेकमूर्तो रुक्मिण्यादिभिरीश्वरः पुत्रानुत्पादयामास त्वसंख्यातान् स यादवान् हरिवंशं पठेत् यः स प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्

ഏകമൂർത്തിയായ പരമേശ്വരൻ ഹരി രുക്മിണി മുതലായ രാജ്ഞിമാരോടൊപ്പം വിഹരിച്ചു, അസംഖ്യ യാദവപുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. ഹരിവംശം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ഇഷ്ടഫലം നേടി അവസാനം ഹരിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।