Sarga 72
अतिकायवधश्रवणं रावणस्य लङ्कारक्षाविधानम् (Ravana’s Reaction to Atikaya’s Death and the Fortification Orders for Lanka)
युद्धकाण्ड
ສະກະນີ້ເລີ່ມດ້ວຍຣາວະນະໄດ້ຍິນຂ່າວວ່າ ອະຕິກາຍະຖືກພຣະລັກສະມະນະຜູ້ມີພະລັງອັນແຮງກ້າ ປະຫານລົງ. ຂ່າວນັ້ນເຮັດໃຫ້ຣາວະນະຫວັ່ນໄຫວຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ; ຄວາມໂກດທີ່ຖືກເຜົາດ້ວຍຄວາມໂສກເກີດຂຶ້ນໃນໃຈ. ລາວພິຈາລະນາການສູນເສຍຂອງຍອດນັກຮົບແຫ່ງລັງກາ—ແມ່ທັບແລະວິລະຊົນຜູ້ມີຊື່ສຽງໄດ້ລົ້ມລົງຕໍ່ພຣະຣາມ ແລະກອງວານະຣະ—ຈົນຄວາມເຊື່ອວ່າຣາກສະ “ບໍ່ມີໃຜຊະນະໄດ້” ເລີ່ມຈາງລົງ. ຣາວະນະລະລຶກເຖິງຄັ້ງອິນທຣະຊິດເຄີຍໃຊ້ລູກສອນອຳນາດທິບຜູກມັດສອງພີ່ນ້ອງ ແລະປະຫລາດໃຈວ່າ ພັນທະນາການທີ່ແມ່ນແຕ່ເທວະດາ ແລະສັດສະຫວັນກໍຖືວ່າບໍ່ອາດຕັດໄດ້ ກັບຖືກແກ້ອອກ. ຈາກນັ້ນລາວຫັນຈາກຄວາມໂສກໄປສູ່ຄຳສັ່ງ: ໃຫ້ເຝົ້າລະວັງທົ່ວນະຄອນ ຮວມທັງສວນອະໂສກທີ່ມີນາງສີຕາຖືກຄຸ້ມກັນ, ແລະໃຫ້ກວດກາປະຕູເຂົ້າອອກ ທາງຜ່ານ ແລະຈຸດຕັ້ງກອງທັບຢ່າງຊ້ຳໆ. ລາວສັ່ງພວກລາດຕະເວນກາງຄືນໃຫ້ຈັບຕາການເຄື່ອນໄຫວຂອງວານະຣະໃນຍາມຄ່ຳ, ຍາມທ່ຽງຄືນ ແລະຍາມຮຸ່ງ, ເພື່ອໃຫ້ພ້ອມຢູ່ເສມອ ບໍ່ວ່າກອງທັບຈະຢຸດນິ່ງ ຫຼືກຳລັງຮຸກຄືບ. ທ້າຍສຸດ ກອງຣາກສະກໍລຸກຂຶ້ນປະຕິບັດຕາມຄຳສັ່ງ ແລະຣາວະນະກັບເຂົ້າທີ່ປະທັບ ດ້ວຍ “ໜາມແຫ່ງໂທສະ” ຢູ່ໃນໃຈ ຖອນໃຈຊ້ຳໆ ຄິດເຖິງໄພພິບັດສ່ວນຕົວຈາກການສູນເສຍບຸດຊາຍ.
Shlokas
Verse 1
अतिकायंहतंश्रुत्वालक्ष्मणेनमहौजसा ।उद्वेगमगमद्राजावचनंचेदमब्रवीत् ।।।।
ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ອະຕິກາຍະ ຖືກພຣະລັກສະມະນະຜູ້ມີເດຊະອັນແຮງກ້າ ສັງຫານແລ້ວ ພຣະຣາຊາ (ຣາວະນະ) ກໍຖືກຄວາມຫວັ່ນໄຫວຄອບງຳ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້
Verse 2
धूम्राक्षःपरमामर्षीधन्वीशस्त्रभृतांवरः ।अकम्पनःप्रहस्तश्चकुम्भुकर्णस्तथैव च ।।।।एतेमहाबलावीराराक्षसायुद्धकाङ्क्षिणः ।जेतारःपरसैन्यानांपरैर्नित्यापराजिताः ।।।।निहतास्तेमहावीर्यारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।राक्षसास्सुमहाकायानानाशस्त्रविशारदाः ।।।।अन्ये च बहवश्शूरामहात्मानोनिपातिताः ।
ທູມຣາກສະ—ຜູ້ໂກດແຄ້ນຢ່າງຫນັກ ແລະເປັນຍອດໃນຫມູ່ຜູ້ຖືອາວຸດ—ອະກັມປະນະ, ປຣະຫັດສະ, ແລະກຸມພະກັນນະດ້ວຍ: ວີຣະຣັກສະສາຜູ້ມີພະລັງມະຫາສານເຫຼົ່ານີ້ ປາຖະໜາສົງຄາມ ເປັນຜູ້ພິຊິດກອງທັບສັດຕູ ແລະບໍ່ເຄີຍພ່າຍແພ້ແກ່ສັດຕູໃດໆ. ແຕ່ບັນດາຣັກສະສາຮ່າງໃຫຍ່ມະຫາສານ ຜູ້ຊຳນານອາວຸດນານາປະການນັ້ນ ຖືກພຣະຣາມຜູ້ບໍ່ເຫນື່ອຍລ້າໃນພຣະກິດ ສັງຫານລົງ. ຍັງມີວີຣະຊົນອື່ນໆອີກຫຼາຍ ຜູ້ກ້າຫານ ແລະມີໃຈສູງ ກໍຖືກຟັນລົງເຊັ່ນກັນ.
Verse 3
धूम्राक्षःपरमामर्षीधन्वीशस्त्रभृतांवरः ।अकम्पनःप्रहस्तश्चकुम्भुकर्णस्तथैव च ।।6.72.2।।एतेमहाबलावीराराक्षसायुद्धकाङ्क्षिणः ।जेतारःपरसैन्यानांपरैर्नित्यापराजिताः ।।6.72.3।।निहतास्तेमहावीर्यारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।राक्षसास्सुमहाकायानानाशस्त्रविशारदाः ।।6.72.4।।अन्ये च बहवश्शूरामहात्मानोनिपातिताः ।
ວີຣະຣາກສະສະຜູ້ມີກຳລັງມະຫາສານເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ປາຖະໜາສົງຄາມ—ເປັນຜູ້ພິຊິດກອງທັບສັດຕູ ແລະບໍ່ເຄີຍພ່າຍແກ່ຄູ່ຕໍ່ສູ້—ບັດນີ້ກໍລົ້ມລົງແລ້ວ
Verse 4
धूम्राक्षःपरमामर्षीधन्वीशस्त्रभृतांवरः ।अकम्पनःप्रहस्तश्चकुम्भुकर्णस्तथैव च ।।6.72.2।।एतेमहाबलावीराराक्षसायुद्धकाङ्क्षिणः ।जेतारःपरसैन्यानांपरैर्नित्यापराजिताः ।।6.72.3।।निहतास्तेमहावीर्यारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।राक्षसास्सुमहाकायानानाशस्त्रविशारदाः ।।6.72.4।।अन्ये च बहवश्शूरामहात्मानोनिपातिताः ।
ຣາກສະສະຜູ້ກ້າຫານຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ—ກາຍໃຫຍ່ມະຫາສານ ແລະຊຳນານໃນອາວຸດຫຼາຍປະເພດ—ຖືກພະຣາມະຜູ້ບໍ່ເຄີຍເຫນື່ອຍໃນການກະທຳສັງຫານ; ແລະວີຣະຊົນຜູ້ສູງສົ່ງອື່ນໆອີກຫຼາຍກໍຖືກຟັນລົ້ມລົງ
Verse 5
प्रख्यातबलवीर्येणपुत्रेणेन्द्रजितामम ।।।।यौहितौभ्रातरौतदावीरौबद्धौदत्तवरैश्शरैः ।
ໃນເວລານັ້ນ ອິນທຣະຊິດ ບຸດຂອງເຮົາ ຜູ້ໂດ່ງດັງດ້ວຍກຳລັງແລະວີຣະພາບ ໄດ້ມັດສອງພີ່ນ້ອງວີຣະຜູ້ມີຊື່ໃນສົງຄາມ ໄວ້ດ້ວຍລູກສອນອັນມີອານຸພາບຈາກພອນປະທານ
Verse 6
यन्नशक्यंसुरैस्सर्वैरसुरैर्वामहाबलैः ।।।।मोक्तुंतद्बन्धनंघोरंयक्षगन्धर्वकिन्नरैः ।तन्नजानेप्रभावैर्वामाययामोहनेनवा ।।।।शरबन्धाद्विमुक्तौतौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
ພັນທະນາການອັນນ່າຢ້ານນັ້ນ—ທີ່ເທວະທັງປວງ ຫຼືອະສຸຣະຜູ້ມີກຳລັງມະຫາສານ ພ້ອມທັງຍັກສະ ຄັນທັຣວະ ແລະກິນນະຣະ ກໍບໍ່ອາດປົດໄດ້—ແຕ່ສອງພີ່ນ້ອງ ພະຣາມະ ແລະພະລັກສະມະນະ ກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກບ່ວງລູກສອນນັ້ນ; ຈະເປັນເພາະອານຸພາບແຫ່ງພະອົງເອງ ຫຼືເພາະມາຍາອັນຊວນໃຫ້ຫຼົງທີ່ເຮົາບໍ່ຮູ້ ກໍບໍ່ອາດກ່າວໄດ້
Verse 7
यन्नशक्यंसुरैस्सर्वैरसुरैर्वामहाबलैः ।।6.72.6।।मोक्तुंतद्बन्धनंघोरंयक्षगन्धर्वकिन्नरैः ।तन्नजानेप्रभावैर्वामाययामोहनेनवा ।।6.72.7।।शरबन्धाद्विमुक्तौतौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
ພັນທະອັນນ່າຢ້ານນັ້ນ—ທີ່ແມ່ນແຕ່ເທວະທັງປວງ ຫຼືອະສຸຣະຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງ ພ້ອມທັງຢັກສະ ຄັນທັບພະ ແລະກິນນະຣ ກໍບໍ່ອາດແກ້ໄດ້—ແຕ່ສອງພີ່ນ້ອງ ພຣະຣາມ ແລະ ພຣະລັກສະມະນະ ກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກບ່ວງສອນນັ້ນ ບໍ່ວ່າດ້ວຍພະລັງອານຸພາບຂອງພຣະອົງເອງ ຫຼືດ້ວຍມາຍາອັນທຳໃຫ້ຫຼົງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຮູ້.
Verse 8
येयोधानिर्गताश्शूराराक्षसाममशासनात् ।।।।तेसर्वेनिहतायुद्धेवानरैस्सुमहाबलैः ।
ນັກຮົບຣາກສະສະຜູ້ກ້າຫານທີ່ອອກໄປຮົບຕາມຄຳສັ່ງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ນັ້ນ ທຸກຄົນຖືກສັງຫານໃນສົງຄາມ ໂດຍນັກຮົບວານະຣະຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງຫຼາຍ.
Verse 9
तम्नपश्याम्यहंयुद्धेयोऽद्यरामंसलक्ष्मणम् ।।।।शासयेत्सबलंवीरंससुग्रीवविभीषणम् ।
ໃນສົງຄາມນີ້ແມ່ນຈົນບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ເຫັນຜູ້ໃດທີ່ຈະປາບພຣະຣາມພ້ອມພຣະລັກສະມະນະ—ວິຣະຊົນທັງສອງພ້ອມກອງທັບ ແລະມີສຸກຣີວະກັບວິພີຊະນະຢູ່ເຄີຍຂ້າງ—ໄດ້ເລີຍ.
Verse 10
अहोसुबलवान् रामोमहदस्त्रबलं च वै ।।।।यस्यविक्रममासाद्यराक्षसानिधनंगताः ।
“ໂອ້! ພຣະຣາມຊ່າງມີພະລັງອັນແຂງກ້າ ແລະອຳນາດແຫ່ງອັສຕຣາວຸດຂອງພຣະອົງກໍຍິ່ງໃຫຍ່ແທ້! ເມື່ອປະຈັນໜ້າກັບວີຣະກຳຂອງພຣະອົງ ພວກຣາກສະກໍໄດ້ເຖິງຄວາມພິນາດ”
Verse 11
अप्रमत्सैश्चसर्वत्रगुप्सैरक्ष्यापुरीवतियम् ।।।।अशोकवनिकायांचयत्रसीताऽभिरक्ष्यते ।
ຂໍໃຫ້ນະຄອນນີ້ຖືກປົກປ້ອງທົ່ວທິດດ້ວຍຍາມທີ່ຕື່ນຕົວ ແລະຊ່ອນຕົວເຝົ້າ; ໂດຍສະເພາະສວນອະໂສກ ບ່ອນທີ່ພຣະນາງສີຕາຖືກເຝົ້າຮັກສາຢູ່.
Verse 12
निष्क्रामोवाप्रवेशोवाज्ञातव्यस्सर्वदैवनः ।।।।यत्रयत्रभवेद्गुल्मस्तत्रतत्रपुनःपुनः ।
ບໍ່ວ່າເປັນທາງອອກ ຫຼືທາງເຂົ້າ ຕ້ອງໃຫ້ພວກເຮົາຮູ້ຢູ່ເສມອ; ບ່ອນໃດທີ່ມີຫມວດກຳລັງຕັ້ງຢູ່ ບ່ອນນັ້ນຈົ່ງກວດກາຊ້ຳໆ.
Verse 13
सर्वतश्चापितिष्ठध्वंस्स्वै: परिवृताबलैः ।।।।द्रष्टव्यं च पदंतेषांवानराणांनिशाचराः ।
ໂອ ພວກນິສາຈອນ, ຈົ່ງຢືນປະຈຳທຸກທິດ ໂດຍແຕ່ລະກຸ່ມມີກຳລັງຂອງຕົນລ້ອມຄຸ້ມກັນ; ແລະຈົ່ງເຝົ້າດູຮອຍຍ່າງ ແລະການເຄື່ອນໄຫວຂອງພວກວານະຣາເຫຼົ່ານັ້ນ.
Verse 14
प्रदोषेवार्धरात्रेवाप्रत्यूषेवापिसर्वत ।।।।नावज्ञातेषुकर्तव्यावानरेषुकदाचन ।द्विषतांबलमुद्युक्तमापतकतिंस्थितंसदा ।।।।
ບໍ່ວ່າຍາມແລງ ຍາມທ່ຽງຄືນ ຫຼືຍາມຮຸ່ງອອກ—ທຸກເວລາ—ຢ່າໄດ້ປະມາດພວກວານະຣາເດັດຂາດ. ກອງທັບຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານຈົ່ງພ້ອມສະເໝີ ທັງຢືນປ້ອງກັນຢູ່ທີ່ຕັ້ງ ຫຼືເຄື່ອນອອກໄປຕ້ານການບຸກຮຸກ.
Verse 15
प्रदोषेवार्धरात्रेवाप्रत्यूषेवापिसर्वत ।।6.72.14।।नावज्ञातेषुकर्तव्यावानरेषुकदाचन ।द्विषतांबलमुद्युक्तमापतकतिंस्थितंसदा ।।6.72.15।।
ຍາມແລງ ຍາມທ່ຽງຄືນ ຫຼືຍາມຮຸ່ງອອກ—ທຸກເວລາ—ຢ່າໄດ້ປະມາດຫຼືລະເລີຍພວກວານະຣາເດັດຂາດ. ກອງກຳລັງຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານຈົ່ງພ້ອມຢູ່ເສມອ ທັງຢືນຢັນຢູ່ທີ່ຕັ້ງ ຫຼືເຄື່ອນອອກໄປຕ້ານການຮຸກຄືບ.
Verse 16
ततस्तेराक्षसास्सर्वेश्रुत्वालङ्काधिपस्यतत् ।वचनंसर्वमातिष्ठन् यथावत्तुमहाबलाः ।।।।
ແລ້ວບັນດາຣັກສະສາຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທັງປວງ ເມື່ອໄດ້ຍິນພຣະດຳຣັດຂອງເຈົ້າແຫ່ງລັງກາ ກໍໄດ້ເຂົ້າປະຈຳຕຳແໜ່ງ ແລະຮັບໜ້າທີ່ຂອງຕົນຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມບັນຊາ.
Verse 17
स तान् सर्वान् हिसन्दिश्यरावणोराक्षसाधिपः ।मन्युशल्यंवहन् दीनःप्रविवेशस्वमालयम् ।।।।
ເມື່ອທ່ານໄດ້ອອກຄຳສັ່ງແກ່ທຸກຄົນແລ້ວ ຣາວະນະ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງຣັກສະສາ ກໍເຂົ້າສູ່ພະລາຊວັງຂອງຕົນ ດ້ວຍໃຈຫມອງໝົດ ຖືກທິ່ມດ້ວຍໜາມແຫຼມແຫ່ງຄວາມໂກດຢູ່ພາຍໃນ.
Verse 18
ततस्ससन्दीपितकोपह्निर्निशाचराणामधिपोमहाबलः ।तदेवपुत्रव्यसनंविचिन्तयन्मुहुर्मुहुश्चैवतदाव्यनिश्श्वसत् ।।।।
ແລ້ວຈອມເຈົ້າແຫ່ງນິສາຈະຣາຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ມີໄຟແຫ່ງຄວາມໂກດລຸກໂຊນຢູ່ພາຍໃນ ໄດ້ຄິດຄຳນຶງຊ້ຳໆເຖິງຄວາມພິນາດອັນເກີດແກ່ບຸດຂອງຕົນ ແລະຖອນຫາຍໃຈຍາວໆຢູ່ເລື້ອຍໆ.
Verse 19
अतिकायंहतंश्रुत्वालक्ष्मणेनमहौजसा ।उद्वेगमगमद्राजावचनंचेदमब्रवीत् ।।6.72.1।।
ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ອະຕິກາຍະ ຖືກພຣະລັກສະມະນະຜູ້ມີລິດເດດສັງຫານແລ້ວ ພຣະຣາຊາກໍຖືກຄວາມຕື່ນຕົກຄອບງຳ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້.
Verse 20
अतिकायंहतंश्रुत्वालक्ष्मणेनमहौजसा ।उद्वेगमगमद्राजावचनंचेदमब्रवीत् ।।6.72.1।।
ເມື່ອພະຣາຊາໄດ້ຍິນວ່າ ອະຕິກາຍະ ຖືກພະລັກສະມະນະຜູ້ມີອານຸພາບຍິ່ງ ປະຫານແລ້ວ ກໍເກີດຄວາມຕື່ນຕົກຫວາດຫວັ່ນ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄໍາດັ່ງນີ້.
Verse 21
अतिकायंहतंश्रुत्वालक्ष्मणेनमहौजसा ।उद्वेगमगमद्राजावचनंचेदमब्रवीत् ।।6.72.1।।
ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ອະຕິກາຍະ ຖືກພະລັກສະມະນະຜູ້ກ້າແຂງປະຫານແລ້ວ ພະຣາຊາກໍຖືກຄວາມໂສກເສົ້າກັບຄວາມກັງວົນຄອບງໍາ ແລະເລີ່ມກ່າວຂຶ້ນ.
Verse 22
अतिकायंहतंश्रुत्वालक्ष्मणेनमहौजसा ।उद्वेगमगमद्राजावचनंचेदमब्रवीत् ।।6.72.1।।
ເມື່ອພະຣາຊາໄດ້ຍິນວ່າ ອະຕິກາຍະ ຖືກພະລັກສະມະນະຜູ້ມີອານຸພາບຍິ່ງ ປະຫານລົງແລ້ວ ກໍຖືກຄວາມຫວັ່ນໄຫວປັ່ນປ່ວນຈັບກຸມ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄໍາເຫຼົ່ານີ້.
Verse 23
अतिकायंहतंश्रुत्वालक्ष्मणेनमहौजसा ।उद्वेगमगमद्राजावचनंचेदमब्रवीत् ।।6.72.1।।
ເມື່ອພະຣາຊາໄດ້ຍິນວ່າ ອະຕິກາຍະ ຖືກພະລັກສະມະນະຜູ້ມີອານຸພາບຍິ່ງ ປະຫານແລ້ວ ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມກະວົນກະວາຍ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄໍາເຫຼົ່ານີ້.
Verse 24
अतिकायंहतंश्रुत्वालक्ष्मणेनमहौजसा ।उद्वेगमगमद्राजावचनंचेदमब्रवीत् ।।6.72.1।।
ເມື່ອພະຣາຊາໄດ້ຍິນວ່າ ອະຕິກາຍະ ຖືກພະລັກສະມະນະຜູ້ມີອານຸພາບຍິ່ງ ທໍາລາຍປະຫານແລ້ວ ກໍຖືກຄວາມຕົກໃຈຫວາດຫວັ່ນຄອບງໍາ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄໍາເຫຼົ່ານີ້.
Verse 25
अतिकायंहतंश्रुत्वालक्ष्मणेनमहौजसा ।उद्वेगमगमद्राजावचनंचेदमब्रवीत् ।।6.72.1।।
ເມື່ອພະຣາຊາໄດ້ຍິນວ່າ ອະຕິກາຍະ ຖືກພະລັກສະມະນະຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ສັງຫານແລ້ວ ກໍເກີດຄວາມຫວັ່ນໄຫວຮ້ອນໃຈ ແລະໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ວ່າ
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāvaṇa’s shift from emotional shock to executive governance: despite personal grief and anger, he formalizes a citywide security protocol—tight control of ingress/egress and constant surveillance—revealing how rājadharma can be invoked even by an antagonistic ruler under existential threat.
The sarga highlights the limits of power grounded only in force or boons: repeated losses compel even a proud sovereign to concede the opponent’s superior efficacy and to rely on vigilance and procedure. It also illustrates how attachment and bereavement destabilize judgment, producing the “manyu-śalya” (thorn of wrath) that clouds leadership.
Laṅkā is mapped as a fortified urban space with controlled gates and troop posts (gulma), and the Aśoka-vāṭikā is singled out as a sensitive inner landmark because it houses the guarded Sītā, making it a focal point for internal security and surveillance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.