Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

अतिकायवधश्रवणं रावणस्य लङ्कारक्षाविधानम्

Ravana’s Reaction to Atikaya’s Death and the Fortification Orders for Lanka

धूम्राक्षःपरमामर्षीधन्वीशस्त्रभृतांवरः ।अकम्पनःप्रहस्तश्चकुम्भुकर्णस्तथैव च ।।।।एतेमहाबलावीराराक्षसायुद्धकाङ्क्षिणः ।जेतारःपरसैन्यानांपरैर्नित्यापराजिताः ।।।।निहतास्तेमहावीर्यारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।राक्षसास्सुमहाकायानानाशस्त्रविशारदाः ।।।।अन्ये च बहवश्शूरामहात्मानोनिपातिताः ।

dhūmrākṣaḥ paramāmarṣī dhanvī śastrabhṛtāṃ varaḥ | akampanaḥ prahastaś ca kumbhakarṇas tathaiva ca || ete mahābalā vīrā rākṣasā yuddhakāṅkṣiṇaḥ | jetāraḥ para-sainyānāṃ parair nityāparājitāḥ || nihatās te mahāvīryā rāmeṇākliṣṭa-karmaṇā | rākṣasāḥ su-mahā-kāyā nānā-śastra-viśāradāḥ || anye ca bahavaḥ śūrā mahātmāno nipātitāḥ ||

ທູມຣາກສະ—ຜູ້ໂກດແຄ້ນຢ່າງຫນັກ ແລະເປັນຍອດໃນຫມູ່ຜູ້ຖືອາວຸດ—ອະກັມປະນະ, ປຣະຫັດສະ, ແລະກຸມພະກັນນະດ້ວຍ: ວີຣະຣັກສະສາຜູ້ມີພະລັງມະຫາສານເຫຼົ່ານີ້ ປາຖະໜາສົງຄາມ ເປັນຜູ້ພິຊິດກອງທັບສັດຕູ ແລະບໍ່ເຄີຍພ່າຍແພ້ແກ່ສັດຕູໃດໆ. ແຕ່ບັນດາຣັກສະສາຮ່າງໃຫຍ່ມະຫາສານ ຜູ້ຊຳນານອາວຸດນານາປະການນັ້ນ ຖືກພຣະຣາມຜູ້ບໍ່ເຫນື່ອຍລ້າໃນພຣະກິດ ສັງຫານລົງ. ຍັງມີວີຣະຊົນອື່ນໆອີກຫຼາຍ ຜູ້ກ້າຫານ ແລະມີໃຈສູງ ກໍຖືກຟັນລົງເຊັ່ນກັນ.

धूम्राक्षःDhumraksha
धूम्राक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhūmrākṣa (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (‘धूम्राणि अक्षीणि यस्य’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
परमामर्षीmost wrathful/intolerant
परमामर्षी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक) + amarṣin (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘most intolerant’ qualifying धूम्राक्षः
धन्वीbowman
धन्वी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhanvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘bowman’ (apposition)
शस्त्रभृताम्of weapon-bearers
शस्त्रभृताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootśastra-bhṛt (प्रातिपदिक; bhṛt from bhṛ धातु)
Formतत्पुरुष-समासः (‘शस्त्रं बिभ्रति’); पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘of weapon-bearers’
वरःthe best
वरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; predicate/appositive ‘best’
अकम्पनःAkampana
अकम्पनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootakampana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; proper name
प्रहस्तःPrahastha
प्रहस्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprahasta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; proper name
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
कुम्भुकर्णःKumbhakarna
कुम्भुकर्णः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkumbhakarṇa (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (‘कुम्भवत् कर्णौ यस्य’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; ‘thus/so, likewise’
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपातः ‘indeed/just’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘these’
महाबलाःof great strength
महाबलाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmahā (पूर्वपद) + bala (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (‘महत् बलं येषां ते’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
वीराःheroes
वीराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
राक्षसाःRakshasas
राक्षसाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; apposition to एते
युद्धकाङ्क्षिणःdesiring battle
युद्धकाङ्क्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyuddha (प्रातिपदिक) + kāṅkṣin (प्रातिपदिक; from kāṅkṣ धातु)
Formतत्पुरुष-समासः (‘युद्धं काङ्क्षन्ति’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
जेतारःconquerors
जेतारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootji (धातु) + jetṛ (कृदन्त-प्रातिपदिक, तृ)
Formतृ-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘conquerors’
परसैन्यानाम्of enemy armies
परसैन्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpara (प्रातिपदिक) + sainya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘परस्य सैन्यम्’); नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्; ‘of enemy armies’
परैःby enemies
परैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्; agent in passive sense with अपराजिताः
नित्यापराजिताःnever defeated
नित्यापराजिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnitya (प्रातिपदिक) + aparājita (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; a-parā-ji धातु)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘ever-unconquered’
निहताःslain
निहताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootni-han (धातु) + nihata (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; predicate ‘slain’
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘they’ (those)
महावीर्याःof great prowess
महावीर्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmahā (पूर्वपद) + vīrya (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (‘महत् वीर्यं येषां ते’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
रामेणby Rama
रामेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; agent/instrument in passive ‘slain by Rama’
अक्लिष्टकर्मणाof unwearied action
अक्लिष्टकर्मणा:
Karana (करण)
TypeAdjective
Roota-kliṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; kliṣ धातु) + karman (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (कर्मधारय/षष्ठी-भाव: ‘अक्लिष्टं कर्म यस्य’); पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; qualifying रामेण
राक्षसाःRakshasas
राक्षसाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; restatement/apposition
सुमहाकायाःvery large-bodied
सुमहाकायाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग) + mahā (पूर्वपद) + kāya (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘very huge-bodied’
नानाशस्त्रविशारदाःskilled in many weapons
नानाशस्त्रविशारदाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnānā (अव्यय/प्रातिपदिक) + śastra (प्रातिपदिक) + viśārada (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (‘नानाशस्त्रेषु विशारदाः’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
अन्येothers
अन्ये:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘others’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
बहवःmany
बहवः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘many’
शूराःwarriors
शूराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśūra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
महात्मानःgreat-souled
महात्मानः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmahā (पूर्वपद) + ātman (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (‘महान् आत्मा येषां ते’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
निपातिताःwere struck down
निपातिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootni-pat (धातु) + nipātita (कृदन्त-प्रातिपदिक, णिच्+क्त)
Formणिच्-प्रत्यय (causative) + क्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘caused to fall/struck down’ = ‘killed’

"Dhumraksha, a highly intolerant one, Akampana, the foremost of the Rakshasas and skilled in the use of bow and arms, in the same way Prahastha, Kumbhakarna of stupendous valour and heroes among Rakshasas desiring for combat, who have never been defeated and conquerors of hostile armies, have been killed. Great heroes of huge body, skilled in the use of many weapons and other warriors have been killed by Rama."

D
Dhūmrākṣa
A
Akampana
P
Prahasta
K
Kumbhakarṇa
R
Rāma
R
Rākṣasas

FAQs

It underscores the moral reality that power and martial skill cannot shield those aligned with adharma; righteousness ultimately prevails through Rāma’s steadfast action.

Rāvaṇa recounts the loss of Laṅkā’s foremost champions, acknowledging the scale of defeat inflicted by Rāma.

Rāma’s perseverance and unwearied commitment to his righteous cause (akliṣṭa-karma).