Sarga 111

Verse 1

वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोहितः।अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः।।।।

ໃນຂະນະນັ້ນ ວະສິດຖະ ປຸໂຣຫິດແຫ່ງພຣະຣາຊະວັງ ຫຼັງຈາກໄດ້ກ່າວກັບພຣະຣາມແລ້ວ ກໍໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄໍາອື່ນອີກຄັ້ງ ອັນປະກອບດ້ວຍທັມມະ.

Verse 2

पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः।आचार्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव।।।।

ສໍາລັບມະນຸດທຸກຄົນທີ່ເກີດມາໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມມີຄຸຣຸສາມປະການ: ອາຈາຣຍະ (ຄູອາຈານ), ບິດາ ແລະ ມານດາ—ໂອ ກາກຸດສະຖະ, ໂອ ຣາຄະວະ

Verse 3

पिता ह्येवं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ।प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते।।।।

ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບຸລຸດ! ບິດາໃຫ້ກໍເກີດມະນຸດໄດ້ດັ່ງນີ້; ແຕ່ອາຈານເປັນຜູ້ປະທານປັນຍາ ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ຄຸຣຸ”។

Verse 4

सोऽहं ते पितुराचार्यस्तव चैव परन्तप।मम त्वं वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।।।

ໂອ ຜູ້ທໍາລາຍສັດຕູ! ຂ້ອຍເປັນອາຈານຂອງພໍ່ເຈົ້າ ແລະຂອງເຈົ້າເອງ; ເມື່ອເຈົ້າປະຕິບັດຕາມຄໍາຂອງຂ້ອຍ ເຈົ້າຈະບໍ່ລ່ວງເກີນທາງແຫ່ງສັດບຸລຸດຜູ້ດີງາມ।

Verse 5

इमा हि ते परिषद श्श्रेणयश्च द्विजास्तथा।एषु तात चरन्धर्मं नातिवर्ते: स‌तां गतिम्।।।।

ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຂອງເຈົ້າເອງ—ສະພານີ້, ກຸ່ມສະມາຄົມຕ່າງໆ, ແລະພວກທະວິຊະ (ເກີດສອງຄັ້ງ) ດ້ວຍ. ລູກເອີຍ ເມື່ອເຈົ້າປະພຶດທຳຕາມໜ້າທີ່ຕໍ່ພວກເຂົາ ເຈົ້າຈະບໍ່ຫຼົງອອກຈາກທາງຂອງສັດບຸລຸດ

Verse 6

वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्तितुम्।अस्या हि वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।।।

ນາງແມ່ນແມ່ຜູ້ເຖົ້າຊະລາ ຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນທຳ; ບໍ່ຄວນເລີກລະການປະຄອງຮັບໃຊ້ນາງ. ເມື່ອເຈົ້າເຮັດຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງນາງ ເຈົ້າຈະບໍ່ຫ່າງຈາກທາງຂອງສັດບຸລຸດ

Verse 7

भरतस्य वचः कुर्वन्याचमानस्य राघव।आत्मानं नातिवर्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम।।।।

ໂອ ຣາຆະວະ, ຖ້າເຈົ້າຍອມຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງພະຣະຕະຜູ້ອ້ອນວອນ ເຈົ້າຈະບໍ່ຂັດກັບຈິດໃນຂອງຕົນ—ໂອຜູ້ມີພະລັງກ້າຫານຢູ່ໃນສັດຈະແລະທຳ

Verse 8

एवं मधुरमुक्तस्सन् गुरुणा राघवस्स्वयम्।प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः।।।।

ເມື່ອຖືກຄູອາຈານກ່າວດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນຫວານດັ່ງນັ້ນ ຣາຆະວະເອງ—ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາບຸລຸດ—ຈຶ່ງຕອບວະສິດຖະຜູ້ນັ່ງຢູ່ໃກ້

Verse 9

यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुत: स‌दा।न सुप्रतिकरं तत् तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।।।यथाशक्ति प्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च।नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।।।

ການອຸປະຖຳທີ່ພໍ່ແມ່ເຮັດແກ່ລູກເສມອ—ອຸປະຖຳຕາມກຳລັງ, ກ່ອມໃຫ້ນອນແລະໃຫ້ນຸ່ງຫົ່ມ, ເວົ້າຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນທຸກມື້, ແລະລ້ຽງດູໃຫ້ເຕີບໃຫຍ່—ສິ່ງທີ່ແມ່ແລະພໍ່ເຮັດນັ້ນ ແທບຈະຕອບແທນບໍ່ໄດ້

Verse 10

यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतस्सदा।न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।2.111.9।।यथाशक्तिप्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च।नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।2.111.10।।

ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ແມ່ແລະພໍ່ປະພຶດດູແລລູກຢູ່ເປັນນິດ—ການໃຫ້ຕາມກໍາລັງ, ການກ່ອມໃຫ້ນອນແລະຫໍ່ຜ້າ, ການເວົ້າຈາອ່ອນໂຍນຢູ່ເສມອ, ແລະການລ້ຽງດູໃຫ້ເຕີບໃຫຍ່—ບຸນຄຸນທີ່ແມ່ແລະພໍ່ໄດ້ກະທໍານັ້ນ ບໍ່ອາດຕອບແທນໄດ້ໂດຍງ່າຍ.

Verse 11

स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम।आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति।।।।

ເພາະພຣະຣາຊາທະສະຣະຖ໌ແມ່ນພຣະບິດາຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ; ສິ່ງໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ຕໍ່ພຣະອົງ ສິ່ງນັ້ນຈະບໍ່ເປັນຄຳມຸສາເລີຍ។

Verse 12

एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम्।उवाच परमोदारस्सूतं परमदुर्मनाः।।।।

ເມື່ອຖືກພຣະຣາມກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະພະຣະຕະ—ຜູ້ສູງສົງແລະໃຈກວ້າງຢ່າງຍິ່ງ ແຕ່ຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳ—ກໍໄດ້ກ່າວກັບສາຣະຖີທີ່ຢືນຢູ່ໃກ້ໃນທັນທີ។

Verse 13

इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे।आर्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति।।।।

ໂອ ສາຣະຖີ ຈົ່ງຮີບປູຫຍ້າກຸສະໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ນີ້ເທິງພື້ນດິນໂລ່ງ. ຈົນກວ່າພຣະເຊດຖາຜູ້ສູງສົງຈະໂປດປານຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະນອນຢູ່ນີ້ເພື່ອຄອຍຮັບພຣະອະນຸຄຣາະຂອງພຣະອົງ।

Verse 14

अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः।शेष्ये पुरस्ताच्छालाया यावन्न प्रतियास्यति।।।।

ຂ້າພະເຈົ້າຈະອົດອາຫານ ຫຼີກຫ່າງຈາກແສງສະຫວ່າງ ແລະດຸຈພຣາຫມັນຜູ້ທຸກຍາກບໍ່ມີຊັບ ຈະນອນຢູ່ຕໍ່ໜ້າກະຕ່ອມນີ້ ຈົນກວ່າພຣະອົງຈະຍອມເສດັດກັບຄືນ।

Verse 15

स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं पेक्ष्य दुर्मनाः।कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवाऽस्तरत्स्वयम्।।।।

ພຣະພະຣະຕະຜູ້ໃຈໝອງໄດ້ເຫັນສຸມັນຕະຣະກຳລັງເບິ່ງພຣະຣາມເພື່ອຮັບພຣະບັນຊາ; ແລ້ວພຣະພະຣະຕະໄດ້ນຳຫຍ້າກຸສະມາປູເອງ ແຜ່ລົງເທິງພື້ນດິນ។

Verse 16

तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः।किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि।।।।

ພຣະຣາມຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ຣາຊະຣິສີ ຈຶ່ງຕຣັດກັບເຂົາວ່າ: “ໂອ ພຣະພຣາຕາພຣະບາຣະຕະຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ເຮົາໄດ້ເຮັດຜິດອັນໃດ ຈຶ່ງເຈົ້າຈະນອນປະທ້ວງຂວາງທາງເຮົາຢູ່ຕໍ່ໜ້າ?”

Verse 17

ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान्रोद्धुमिहार्हति।न तु मूर्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने।।।।

ໃນໂລກນີ້ ມີແຕ່ພຣາຫມັນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເຂົ້າໃຈກັນວ່າມີສິດ ນອນຕະແຄງຂ້າງໜຶ່ງເພື່ອຫ້າມຜູ້ອື່ນໄດ້ແບບນັ້ນ; ແຕ່ສໍາລັບຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຣາຊາພິເສກແລ້ວ ບໍ່ມີຂໍ້ບັນຍັດໃນສາດສະຕຣາ ອະນຸຍາດໃຫ້ປະທ້ວງດ້ວຍການນອນຂວາງທາງເລີຍ

Verse 18

उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम्।पुरवर्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव।।।।

ຈົ່ງລຸກຂຶ້ນເຖີດ ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ; ຈົ່ງລະທິ້ງວຣະຕະອັນເຂັ້ມງວດນີ້. ຈາກນີ້ໄປໃຫ້ໄວ ສູ່ອະໂຍທະຍາ ນະຄອນອັນປະເສີດທີ່ສຸດ, ໂອ ຜູ້ສືບສາຍຣະຄຸ

Verse 19

आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम्।उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ।।।।

ແຕ່ພຣະບາຣະຕະຍັງນັ່ງຢູ່ ແລະເບິ່ງໄປທົ່ວທິດຫາຊາວເມືອງແລະຊາວບ້ານ ແລ້ວກ່າວວ່າ: “ເປັນເຫດໃດພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ຕັກເຕືອນພີ່ຊາຍຜູ້ສູງສົ່ງຂອງເຮົາ (ພຣະຣາມ)?”

Verse 20

ते तदोचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः।काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग् वदति राघवः।।।।

ແລ້ວຊາວເມືອງແລະຊາວບ້ານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວແກ່ພຣະພະຣະຕະ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ວ່າ: “ພວກເຮົາຮູ້ຈັກກາກຸດສະຖະ (ພຣະຣາມ) ດີ; ຖ້ອຍຄຳທີ່ພຣະຣາຆະວະກ່າວນັ້ນຖືກຕ້ອງ”

Verse 21

एषोऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति।अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्तयितुमञ्जसा।।।।

ເພາະພຣະອົງຜູ້ສົມບູນນີ້ຍືນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນພຣະບັນຊາຂອງພຣະບິດາ; ດັ່ງນັ້ນພວກເຮົາຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຫັນໃຫ້ພຣະອົງກັບຄືນໄດ້ໂດຍງ່າຍ ຫຼືໂດຍໄວ

Verse 22

तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत्।एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम्।।।।

ເມື່ອພຣະຣາມເຂົ້າໃຈຖ້ອຍຄຳຂອງເຂົາທັງຫຼາຍແລ້ວ ຈຶ່ງຕອບວ່າ: “ຈົ່ງຟັງເຖີດ ຄຳແນະນຳຂອງມິດສະຫາຍຜູ້ປາດຖະນາດີ ຜູ້ມີທັດສະນະນຳໂດຍທຳມະ”

Verse 23

एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक्सम्पश्य राघव।उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम्।।।।

“ເມື່ອໄດ້ຟັງທັງສອງຝ່າຍແລ້ວ ຈົ່ງພິຈາລະນາໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ໂອ ຣາຆະວະ. ຈົ່ງລຸກຂຶ້ນ ໂອ ຜູ້ມີແຂນອັນແຂງກ້າ; ຈົ່ງແຕະຕ້ອງເຮົາ ແລ້ວຈຶ່ງແຕະນ້ຳ (ເຮັດອາຈະມະນາ)”

Verse 24

अथोत्थाय जलंस्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत्।श्रुण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिण श्श्रेणयस्तथा।।।।

ແລ້ວພຣະພະຣະຕະກໍລຸກຂຶ້ນ ແຕະນ້ຳ (ເພື່ອຊຳລະຕາມພິທີ) ແລ້ວກ່າວວ່າ: “ຂໍໃຫ້ທີ່ປະຊຸມຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ—ທັງທ່ານທີ່ປຶກສາ ແລະຫົວໜ້າກຸ່ມຊ່າງພໍ່ຄ້າທັງຫຼາຍດ້ວຍ”

Verse 25

न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम्।आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम्।।।।

ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ທູນຂໍລາຊະອານາຈັກຈາກພຣະບິດາ ແລະບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະມານດາພະຍາຍາມເພື່ອມັນ ທັງບໍ່ໄດ້ຍິນຍອມຕໍ່ການເນລະເທດພຣະຣາຆະວະ ຜູ້ສູງສົ່ງ ແລະຮູ້ທຳມະຢ່າງຍິ່ງ

Verse 26

यदित्ववश्यं वस्तव्यं कर्तव्यं च पितुर्वचः।अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने।।।।

ຖ້າການຢູ່ປ່າແມ່ນຫຼີກບໍ່ພົ້ນ ແລະພຣະວາຈາຂອງພຣະບິດາຈຳເປັນຕ້ອງປະຕິບັດ ຂ້າພະເຈົ້າເອງຈະໄປພຳນັກໃນປ່າຕະຫຼອດສິບສີ່ປີ

Verse 27

धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः।उवाच राम स्सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम्।।।।

ພຣະຣາມຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນທຳມະ ຊົງປະຫລາດໃຈຕໍ່ຄວາມສັດຈິງໃນຖ້ອຍຄຳຂອງພຣະອະນຸຊາ ແລ້ວຊົງເບິ່ງໄປຫາຊາວເມືອງແລະຊາວຊົນນະບົດ ຈຶ່ງຕຣັດກ່າວແກ່ພວກເຂົາ

Verse 28

विक्रीतमाहितं क्रीतं यत्पित्रा जीवता मम।न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा।।।।

ສິ່ງໃດທີ່ພຣະບິດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ໃນຂະນະທີ່ຍັງຊົງພຣະຊົນ ໄດ້ຂາຍ ໄດ້ຈຳນຳ ຫຼືໄດ້ຊື້ໄວ້ ທັງຂ້າພະເຈົ້າ ແລະພຣະພາຣະຕະ ກໍບໍ່ອາດລົບລ້າງ ຫຼືເພີກຖອນໄດ້

Verse 29

उपधिर्न मया कार्यो वनवासे जुगुप्सितः।युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम्।।।।

ສ່ວນເລື່ອງການຢູ່ປ່າ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຄວນກະທຳອຸບາຍອັນນ່າລະອາຍໂດຍຕັ້ງຜູ້ແທນໃຫ້ໄປແທນຕົນ ນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ໄກເກຍີໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນເໝາະສົມ ແລະພຣະບິດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ກະທຳການອັນຊອບທຳ

Verse 30

जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम्।सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि।।।।

ຂ້ອຍຮູ້ຈັກພະຣະຕະ—ຜູ້ອົດທົນ ແລະເຄົາລົບບູຊາຄູອາຈານກັບຜູ້ເຖົ້າ. ສໍາລັບມະຫາອາດມາຜູ້ຍຶດຫມັ້ນໃນສັດຈະນີ້ ທຸກສິ່ງໃນທີ່ນີ້ຈະລົງເອີ້ນເປັນສຸພະມົງຄົນແນ່ນອນ។

Verse 31

अनेन धर्मशीलेन वनात्प्रत्यागतः पुनः।भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः।।।।

ດ້ວຍພີ່ນ້ອງຜູ້ມີຈິດປະພຶດຕາມທຳມະນີ້ ເມື່ອຂ້ອຍກັບມາຈາກປ່າອີກຄັ້ງ ຂ້ອຍຈະເປັນຈອມເຈົ້າຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດແຫ່ງແຜ່ນດິນນີ້ ພ້ອມກັບພີ່ນ້ອງນັ້ນ।

Verse 32

वृतो हि राजा कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम्।अनृतान्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम्।।।।

ເນື່ອງຈາກພຣະຣາຊາຖືກໄກເກຍີກົດດັນ ແລະຂ້ອຍໄດ້ປະຕິບັດຕາມຖ້ອຍຄໍານັ້ນແລ້ວ; ດັ່ງນັ້ນດ້ວຍການກະທໍານີ້ ຈົ່ງປົດປ່ອຍພໍ່ຂອງພວກເຮົາ—ຈອມເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ—ໃຫ້ພົ້ນຈາກມົນທິນແຫ່ງຄໍາບໍ່ຈິງ।