Adhyaya 252
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
Upa-parva: Jayadratha–Draupadī Episode (Abduction Attempt) — Āraṇyaka-parva
Vaiśaṃpāyana narrates a charged exchange in which Draupadī addresses Jayadratha with angered clarity, censuring his disparagement of renowned warriors and warning him through a chain of analogies: attempting to challenge the Pāṇḍavas is likened to provoking formidable beasts or handling venomous serpents, underscoring disproportionate risk and moral impropriety. Jayadratha replies by asserting his own aristocratic standing and dismissing verbal threats, pressing for immediate compliance. Draupadī refuses any posture of supplication, grounding her confidence in the protective agency of the Pāṇḍavas and their allies, and projects the psychological outcome Jayadratha would face upon encountering their martial response. The narration then shifts from speech to action: Draupadī resists being touched, calls out to Dhaumya, and Jayadratha seizes her garment. A brief reversal is described—Jayadratha falls when she counters—yet she is then forcibly taken toward a chariot, after saluting Dhaumya’s feet. Dhaumya publicly warns Jayadratha that removal without defeating the great warriors violates ancient kṣatra norms and will yield harmful consequences. The chapter ends with Dhaumya following on foot amid attendants as Draupadī is carried away, marking the episode’s transition from ethical discourse to imminent accountability.
Chapter Arc: अपमान और विफलता से जला दुर्योधन प्राणत्याग (प्रायोपवेशन) का निश्चय कर बैठता है; कर्ण की ‘उचित’ सलाह भी उसे लौटा नहीं पाती। → शकुनि दुर्योधन को समझाता है कि कर्ण की बात सही है और जो समृद्धि/श्री उसे मिली है उसे मोहवश त्यागना अज्ञान है; वह दुर्योधन की ‘अल्पबुद्धि’ पर चोट करता है और बताता है कि उसने वृद्धों/हितैषियों की सेवा नहीं की, इसलिए विवेक नहीं आया। → शकुनि के वचनों के बाद दुर्योधन दःशासन की ओर देखता है; दःशासन भाईचारे की विकृत अवस्था में, वीर होकर भी पाँवों पर गिरकर उसे रोकने का प्रयत्न करता है—भ्रातृस्नेह बनाम हठ का तीखा टकराव। → दुर्योधन सुहृदों/गुरुओं को नगर लौट जाने का आदेश देता है—वह धर्म, अर्थ, सुख, ऐश्वर्य, राज्य और भोग की बातों को तिरस्कार कर अपने निश्चय पर अड़ा रहता है; समझाइश असफल रहती है। → पातालवासी रौद्र दैत्य-दानव दुर्योधन के निश्चय को जानकर अथर्ववेद/उपनिषद्-प्रोक्त मंत्र-जप सहित क्रियाएँ आरम्भ करते हैं—अदृश्य शक्तियाँ इस हठ को किस दिशा में मोड़ेंगी?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ श्लोक मिलाकर कुल १३ ६ “लोक हैं) हू... “+/ (9) #:६.+ #25-२ एकपज्चाशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: शकुनिके समझानेपर भी दुर्योधनको प्रायोपवेशनसे विचलित होते न देखकर दैत्योंका कृत्याद्वारा उसे रसातलमें बुलाना वैशम्पायन उवाच प्रायोपविष्टं राजानं॑ दुर्योधनममर्षणम् । उवाच सान्त्वयन् राजज्छकुनि: सौबलस्तदा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ຊະກຸນິ ບຸດຂອງ ສຸບະລະ ເຫັນພະຣາຊາ ທຸຣະໂຍທະນະ ຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເຄືອງແຄ້ນ ນັ່ງອົດອາຫານຈົນຕາຍ ຈຶ່ງເວົ້າກັບພະອົງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳປອບໂຍນ ເພື່ອຈະຫ້າມປະລະໃຈພະອົງ.
Verse 2
शकुनिरुवाच सम्यगुक्तं हि कर्णेन तच्छुतं कौरव त्वया । मया हूतां श्रियं स्फीतां तां मोहादपहाय किम्
ຊະກຸນິ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກຫຼານກຸຣຸ, ຄຳທີ່ ກັນນະ ເວົ້ານັ້ນ ຖືກຕ້ອງດີງາມ ແລະເຈົ້າກໍໄດ້ຟັງແລ້ວ. ຂ້າໄດ້ຊັກນຳເອົາລັກສະມີແຫ່ງຣາຊະສິຣິອັນອຸດົມນັ້ນຈາກພວກປານດະວະ ເພື່ອເຈົ້າ; ເຈົ້າຈະປະຖິ້ມມັນໄປດ້ວຍຄວາມຫຼົງໄຫຼ ເພາະຫຍັງ?»
Verse 3
त्वमल्पबुद्धया नृपते प्राणानुत्स्रष्टमर्हसि । अथवाप्यवगच्छामि न वृद्धा: सेवितास्त्वया
ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເພາະປັນຍາອ່ອນ ເຈົ້າຈຶ່ງມຸ່ງຈະປ່ອຍວາງຊີວິດຂອງຕົນໃນບັດນີ້. ຫຼືບໍ່ຢ່າງນັ້ນ ຂ້າເຂົ້າໃຈວ່າ—ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ—ເຈົ້າບໍ່ເຄີຍຄົບຫາ ແລະຮັບຟັງຄຳຊີ້ນຳຂອງຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ເລີຍ»។
Verse 4
यः समुत्पतितं हर्ष दैन्यं वा न नियच्छति । स नश्यति श्रियं प्राप्य पात्रमाममिवाम्भसि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດບໍ່ອາດຂັບຄຸມຄວາມຍິນດີ ຫຼື ຄວາມເສົ້າໂສກທີ່ເກີດຂຶ້ນກະທັນຫັນ ຜູ້ນັ້ນແມ່ນພິນາດ ແມ່ນແຕ່ໄດ້ຮັບສິຣິສົມບັດແລ້ວກໍຕາມ; ເຫມືອນພາຊະນະດິນເຜົາທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຜົາ ເມື່ອນໍາລົງນໍ້າກໍລະລາຍໄປ.
Verse 5
अतिभीरुमतिकक्लीबं दीर्घसूत्रं प्रमादिनम् । व्यसनाद् विषयाक्रान्तं न भजन्ति नृपं प्रजा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ປະຊາຊົນບໍ່ຍອມຮັບເອົາເປັນພະຣາຊາ ຜູ້ທີ່ຈິດໃຈຂີ້ຢ້ານເກີນໄປ ອ່ອນແອ ໄຮ້ວິລະຍະ, ຜັດຜ່ອນຊ້າ ແລະ ປະມາດ, ຖືກຄວາມຊົ່ວແລະກາມະຄຸນຄອບງໍາ.
Verse 6
सत्कृतस्य हि ते शोको विपरीते कथं भवेत् | मा कृतं शोभनं पार्थ: शोकमालमब्य नाशय
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຈົ້າໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງແລະເຄົາລົບ ຄວາມໂສກຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ? ຖ້າກົງກັນຂ້າມ ພວກເຂົາດູຖູກເຈົ້າ ສະພາບຂອງເຈົ້າຈະເປັນແນວໃດ? ຢ່າໃຫ້ການເກາະກຸມຄວາມໂສກ ມາທໍາລາຍຄວາມດີແລະການປະພຶດອັນຄວນຄ່າທີ່ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ (ປານດະວະ) ໄດ້ສະແດງແກ່ເຈົ້າ».
Verse 7
यत्र हर्षस्त्वया कार्य: सत्कर्तव्याश्व पाण्डवा: । तत्र शोचसि राजेन्द्र विपरीतमिदं तव
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ! ບ່ອນທີ່ເຈົ້າຄວນຍິນດີ ແລະ ຄວນໃຫ້ກຽດແກ່ປານດະວະ ກັບເປັນບ່ອນທີ່ເຈົ້າໂສກເສົ້າ. ການປະພຶດຂອງເຈົ້ານີ້ ໂອ ພະຣາຊາ ແມ່ນກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງທີ່ຄວນເປັນ».
Verse 8
प्रसीद मा त्यजात्मान तुष्टश्न सुकृतं समर । प्रयच्छ राज्यं पार्थानां यशो धर्ममवाप्रुहि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງສະຫງົບໃຈ; ຢ່າປະຖິ້ມຕົນເອງ (ຢ່າຄິດສະຫຼະຊີວິດ). ຈົ່ງລະລຶກເຖິງຄວາມດີ ແລະ ການປະພຶດອັນມີກຽດທີ່ເຂົາໄດ້ສະແດງແກ່ເຈົ້າ ແລະ ຈົ່ງພໍໃຈ. ຈົ່ງຄືນອານາຈັກໃຫ້ແກ່ພາຣຖະ; ເຮັດແນວນັ້ນແລ້ວ ເຈົ້າຈະໄດ້ທັງຊື່ສຽງອັນຍືນຍາວ ແລະ ບຸນກຸສົນແຫ່ງທຳມະ».
Verse 9
क्रियामेतां समाज्ञाय कृतज्ञस्त्वं भविष्यसि । सौक्षात्रं पाण्डवैः कृत्वा समवस्थाप्य चैव तान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຈົ້າເຂົ້າໃຈແນວທາງການກະທຳນີ້ແລ້ວ ເຈົ້າຈະເປັນຜູ້ຮູ້ຄຸນຢ່າງແທ້ຈິງ. ເມື່ອໄດ້ປະກອບພິທີ/ການກະທຳທີ່ກ່ຽວກັບສາຍສູຕະ ຮ່ວມກັບພານດະວະ ແລະໄດ້ຈັດວາງພວກເຂົາໃຫ້ຢູ່ໃນລຳດັບອັນຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຈົ່ງດຳເນີນຕໍ່ໄປຕາມນັ້ນ».
Verse 10
वैशम्पायन उवाच शकुनेस्तु वच: श्रुत्वा दःशासनमवेक्ष्य च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງຊະກຸນິ ແລ້ວຫັນສາຍຕາໄປມອງດຸຫສາສະນະ—ນາທີນັ້ນເປັນດັ່ງຄຳປຶກສາກຳລັງກາຍເປັນຄວາມຕັ້ງໃຈ; ຄຳແນະນຳອັນຫຼອກລວງກຳລັງຊອກຫາຜູ້ຈະເປັນເຄື່ອງມືລົງມື, ປະກາດລ່ວງໜ້າເຖິງການກະທຳອັນຄັບຂ້ອງດ້ານທຳມະ ທີ່ຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມຈົ່ງຮັກພັກພວກຫຼາຍກວ່າທຳມະ.
Verse 11
पादयो: पतितं वीरं विकृतं भ्रातृसौहदम् । बाहुभ्यां साधुजाताभ्यां दुःशासनमरिंदमम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຄວາມຮັກແພງພີ່ນ້ອງຖືກບິດເບືອນ ວິລະຊົນນັ້ນກໍລົ້ມລົງຢູ່ທີ່ຕີນຂອງເຂົາ ແລະດ້ວຍແຂນອັນກຳເນີດດີ ໄດ້ຈັບກຸມດຸຫສາສະນະ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອສາຍເລືອດຖືກປົກປ່ອງໂດຍຄວາມອິດສາແລະຄວາມຜິດ ມັນຈະກາຍເປັນແຮງຜັກດັນໃຫ້ເກີດການຫຍັບຫຍາມແລະຄວາມຮຸນແຮງ ແທນການປົກປ້ອງແລະການຢັບຢັ້ງ.
Verse 12
उत्थाप्य सम्परिष्वज्य प्रीत्याजिप्रत मूर्थनि । वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! शकुनिका यह वचन सुनकर दुर्योधनने अपने चरणोंमें पड़े हुए म्लान मुखवाले भ्रातृभक्त शत्रुदमन वीर दुःशासनकी ओर देखकर अपनी सुन्दर बाँहोंद्वारा उसे उठाया और प्रेमपूर्वक हृदयसे लगाकर उसका मस्तक सूँघा ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງຊະກຸນິ ດຸຣະໂຢທະນະໄດ້ຫັນໄປມອງວິລະຊົນດຸຫສາສະນະ—ຜູ້ຈົ່ງຮັກພີ່ຊາຍ ແລະຜູ້ປະຫານສັດຕູ—ຜູ້ນອນຢູ່ທີ່ຕີນຂອງເຂົາດ້ວຍໃບໜ້າຫມອງຫມົດ. ດ້ວຍແຂນອັນງາມ ເຂົາຍົກເຂົາຂຶ້ນ ກອດໄວ້ດ້ວຍຄວາມຮັກຈາກໃຈ ແລະດົມສີສະຂອງເຂົາເປັນທ່າທາງແຫ່ງຄວາມຮັກພີ່ນ້ອງອັນສະໜິດ. ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງກັນນະ ແລະຊະກຸນິອີກ ພຣະຣາຊາດຸຣະໂຢທະນະກໍເສົ້າໝອງຢ່າງຫນັກ; ພາຍໃນຖືກຄວາມອາຍກົດທັບ ເຂົາຮູ້ສຶກສິ້ນຫວັງຢ່າງເລິກຊຶ້ງ.»
Verse 13
निर्वेदं परमं गत्वा राजा दुर्योधनस्तदा । ब्रीडयाभिपरीतात्मा नैराश्यमगमत् परम्
ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຣາຊາດຸຣະໂຢທະນະ ເມື່ອຕົກລົງສູ່ຄວາມເສົ້າໝອງອັນລຶກລ້ຳທີ່ສຸດ ຈິດໃຈພາຍໃນຖືກຄວາມອາຍກົດທັບ ແລະຈົມລົງສູ່ຄວາມສິ້ນຫວັງຢ່າງຫນັກ. ບົດນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມຕັ້ງໃຈອັນບໍ່ຊອບທຳ ແລະຄຳປຶກສາທີ່ລົ້ມເຫຼວ ບໍ່ໄດ້ນຳມາຊຶ່ງຄວາມແຈ້ງໃສ ຫຼືການກັບໃຈ ແຕ່ກັບກ່ອດເກີດເປັນຄວາມອາຍປົນກັບຄວາມສິ້ນຫວັງ ທີ່ຍິ່ງເຮັດໃຫ້ວິຈາລະນະມືດມົນລົງ.
Verse 14
तच्छुत्वा सुहृदश्चैव समन्युरिदमब्रवीत् | न धर्मधनसौख्येन नैश्वर्येण न चाज्ञया
ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາຂອງມິດສະຫາຍຜູ້ຫວັງດີ ພຣະອົງກໍໂກດ ແລະກ່າວວ່າ: «ຂ້າບໍ່ຕ້ອງການທັງທຳມະ ຊັບສິນ ຄວາມສຸກ ອຳນາດອະທິປະໄຕ ຫຼືຄຳສັ່ງ. ຢ່າຂັດຂວາງຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຂ້າ. ພວກເຈົ້າທັງໝົດຈົ່ງກັບເມືອງ ແລະຢູ່ທີ່ນັ້ນຈົ່ງນົບນ້ອມບູຊາຜູ້ເຖົ້າແກ່ ແລະຄູອາຈານອັນຄວນເຄົາລົບຂອງຂ້າເປັນນິດ».
Verse 15
नैव भोगैश्षल मे कार्य मा विहन्यत गच्छत । निश्चितेयं मम मति: स्थिता प्रायोपवेशने
«ຂ້າບໍ່ມີທຸລະກັບຄວາມສຳລານໃດໆ; ຢ່າຂັດຂວາງຂ້າ—ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປຕາມທາງ. ຈິດໃຈຂອງຂ້າຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ: ຂ້າຕັ້ງໃຈຖື “ປຣາໂຢປະເວສນ” ຄືການອົດອາຫານຈົນຊີວິດດັບ».
Verse 16
त एवमुक्ता: प्रत्यूचू राजानमरिमर्दनम्
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກກ່າວແບບນັ້ນ ມິດສະຫາຍຜູ້ຫວັງດີທັງຫຼາຍໄດ້ຕອບກັບກະສັດຜູ້ປະຫານສັດຕູວ່າ: «ໂອ ຈອມກະສັດ! ຊະຕາກຳ ຫຼືເສັ້ນທາງໃດທີ່ລໍຖ້າພຣະອົງ ນັ້ນກໍເປັນຂອງພວກເຮົາດ້ວຍ. ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ! ຖ້າບໍ່ມີພຣະອົງ ພວກເຮົາຈະເຂົ້າຮັສຕິນາປຸຣະໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 17
या गतिस्तव राजेन्द्र सास्माकमपि भारत । कथं वा सम्प्रवेक्ष्यामस्त्वद्विहीना: पुरं वयम्
«ໂອ ຈອມກະສັດ! ຊະຕາກຳຂອງພຣະອົງ ກໍເປັນຊະຕາກຳຂອງພວກເຮົາດ້ວຍ, ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ! ຖ້າບໍ່ມີພຣະອົງ ພວກເຮົາຈະເຂົ້າເມືອງໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 18
वैशम्पायन उवाच स सुहृद्भिरमात्यैश्न भ्रातृभि: स्वजनेन च । बहुप्रकारमप्युक्तो निश्चयाज्न विचाल्यते
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ມິດສະຫາຍຜູ້ຫວັງດີ ຂຸນນາງ ພີ່ນ້ອງ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງຂອງພຣະອົງ ໄດ້ກ່າວຕັກເຕືອນຫຼາຍປະການ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ພຣະອົງຫວັ່ນໄຫວຈາກຄວາມຕັ້ງໃຈອັນໝັ້ນຄົງນັ້ນໄດ້.
Verse 19
संस्पृश्याप: शुचिर्भूत्वा भूतले समुपस्थित:
ເມື່ອໄດ້ແຕະນ້ຳ ແລະກາຍເປັນຜູ້ບໍລິສຸດຕາມພິທີແລ້ວ, ລາວຈຶ່ງຢືນຢູ່ເທິງພື້ນດິນ—ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າໄດ້ຫັນກັບສູ່ວິໄນຢ່າງຈົ່ງໃຈ ແລະພ້ອມສຳລັບການກະທຳຕໍ່ໄປໃນມະຫາກາບນີ້.
Verse 20
कुशचीराम्बरधर: परं नियममास्थित: । वाग्यतो राजशार्दूल: स स्वर्गगतिकाम्यया
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນຸ່ງເຄື່ອງທຳດ້ວຍຫຍ້າກຸສະ ແລະເປືອກໄມ້, ກະສັດຜູ້ດຸດັ່ງເສືອໄດ້ຮັບຖືວິໄນຕະບະອັນສູງສຸດ. ລາວສຳລວມວາຈາ ແລະປະຕິບັດປະຕິຍານນັ້ນດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ເຖິງເສັ້ນທາງແຫ່ງສະຫວັນ.
Verse 21
मनसोपचितिं कृत्वा निरस्य च बहिःक्रिया: । धृतराष्ट्रपुत्र नृपश्रेष्ठ दुर्योधन अपने निश्चयपर अटल रहकर आचमन करके पवित्र हो पृथ्वीपप कुशका आसन बिछा कुश और वल्कलके वस्त्र धारण करके बैठा और स्वर्गप्राप्तिकी इच्छासे वाणीका संयम करके उपवासके उत्तम नियमोंका पालन करने लगा। उस समय उसने मनके द्वारा मरनेका ही निश्चय करके स्नान-भोजन आदि बाहा क्रियाओंको सर्वथा त्याग दिया था ।। १९-२० ई || अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवा:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວຮວບຮວມໃຈໃຫ້ສະຫງົບຢູ່ພາຍໃນ ແລະຂັບໄລ່ກິດຈະກຳພາຍນອກທັງປວງ, ດຸຣຍົດະນະ—ບຸດແຫ່ງທຣິຕຣາສະຕຣະ, ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ຍືນຢັນໃນຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຕົນ. ຫຼັງຈາກຈິບນ້ຳເພື່ອຊຳລະຕາມພິທີ, ລາວປູບ່ອນນັ່ງດ້ວຍຫຍ້າກຸສະເທິງດິນ, ນຸ່ງຫຍ້າກຸສະແລະເປືອກໄມ້, ແລ້ວນັ່ງລົງ. ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ເຖິງສະຫວັນ, ລາວສຳລວມວາຈາ ແລະເລີ່ມຖືວິໄນອັນດີເລີດແຫ່ງການອົບອົດອາຫານ. ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອຕັດສິນໃນໃຈວ່າຈະຕາຍເສຍເທົ່ານັ້ນ, ລາວຈຶ່ງລະທິ້ງກິດຈະກຳພາຍນອກເຊັ່ນ ອາບນ້ຳ ແລະກິນອາຫານ ຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ເມື່ອໄດ້ຮູ້ຄວາມຕັ້ງໃຈນັ້ນ, ໄດເຕຍະ ແລະ ດານະວະ—ສັດຮ້າຍນ່າຢ້ານທີ່ອາໄສຢູ່ປາຕາລາ, ເຄີຍຖືກເທວະດາປະລາຍໃນອະດີດ—ຄິດໃນໃຈວ່າ: «ຖ້າດຸຣຍົດະນະສິ້ນຊີວິດແບບນີ້, ຝ່າຍຂອງພວກເຮົາກໍຈະພິນາດ.» ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອເອີ້ນລາວໄປຫາພວກຕົນ, ພວກອະສຸຣະຜູ້ຊຳນານມັນຕຣະໄດ້ເລີ່ມພິທີບູຊາທີ່ຕ້ອງຂະຫຍາຍໄຟສັກສິດ, ໃຊ້ມັນຕຣະແຫ່ງອະຖັຣວະເວດະທີ່ບຣິຫັສປະຕິ ແລະ ຊຸກຣາຈາຣຍະ ໄດ້ກ່າວໄວ້; ແລະຍັງປະກອບການຖວາຍເຄື່ອງບູຊາ (ໂຮມ) ແລະກິດຈະກຳອື່ນໆ ຕາມທີ່ສອນໃນປະເພນີອຸປະນິສັດ/ອາຣັນຍະກະ ພ້ອມກັບການສວດມັນຕຣະ.
Verse 22
पातालवासिनो रौद्रा: पूर्व देवैविनिर्जिता: । ते स्वपक्षक्षयं त॑ तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາຜູ້ດຸຮ້າຍທີ່ອາໄສຢູ່ປາຕາລາ—ຜູ້ເຄີຍຖືກເທວະດາປະລາຍໃນອະດີດ—ໄດ້ເຂົ້າໃຈວ່າ ການພິນາດທີ່ກຳລັງຈະມາເຖິງຂອງດຸຣຍົດະນະ ຈະໝາຍເຖິງຄວາມພິນາດຂອງຝ່າຍພວກເຂົາເອງດ້ວຍ. ເມື່ອຮູ້ແລ້ວ ພວກເຂົາຈຶ່ງຕັ້ງໃຈຈະລົງມື ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຄະນະຂອງຕົນລົ້ມສະລາຍໄປພ້ອມກັບລາວ.
Verse 23
आह्वानाय तदा चक्कु: कर्म वैतानसम्भवम् । बृहस्पत्युशनोक्तैश्न मन्त्रैर्मन्त्रविशारदा:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເພື່ອເອີ້ນລາວ, ບັນດາຜູ້ຊຳນານມັນຕຣະໄດ້ປະກອບພິທີໄວຕານະ (ພິທີຕາມອະຖັຣວະເວດະ) ໃນເວລານັ້ນ, ໂດຍໃຊ້ຄຳສວດທີ່ບຣິຫັສປະຕິ ແລະ ອຸສະນະ (ຊຸກຣາຈາຣຍະ) ໄດ້ສອນໄວ້. ໃນບົດບາດຂອງເລື່ອງ, ດາຍເຕຍະ ແລະ ດານະວະໃຕ້ພິພົບ, ກົວວ່າຄວາມຕາຍຂອງດຸຣຍົດະນະຈະທຳໃຫ້ຝ່າຍຂອງພວກເຂົາພັງທະລາຍ, ຈຶ່ງຫັນໄປພຶງພາພິທີບູຊາແລະອຳນາດມັນຕຣະເພື່ອດຶງລາວມາຫາພວກຕົນ—ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມເຫັນແກ່ຕົວອາດຂັບດັນໃຫ້ການປະກອບພິທີອັນຮູ້ທັນ ໄປສູ່ເປົ້າໝາຍທີ່ນ່າກັງຂາທາງທຳມະ.
Verse 24
अथर्ववेदप्रोक्तैश्न याश्नोपनिषदि क्रिया: । मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຮູ້ຖຶງຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງ ທຸຣະໂຍທະນະ ພວກໄດຕະຍະ ແລະ ດານະວະ ຜູ້ນ່າຢ້ານກົວ ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນໂລກໃຕ້ດິນ—ເປັນສັດຕູເກົ່າແກ່ທີ່ເຄີຍຖືກເທວະດາປະລາຍ—ໄດ້ຄິດໃນໃຈວ່າ: «ຖ້າທຸຣະໂຍທະນະສິ້ນຊີວິດ ຝ່າຍຂອງພວກເຮົາຈະພິນາດ»។ ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອເຊີນເຂົາມາຫາພວກຕົນ ພວກໄດຕະຍະຜູ້ຊໍານານໃນວິທະຍາມົນ ໄດ້ເລີ່ມພິທີຍັດຍະທີ່ຕ້ອງຂະຫຍາຍໄຟສັກສິດ ໂດຍໃຊ້ມົນອະຖັຣວະເວດ ທີ່ພຣະບຣິຫັດສະປະຕິ ແລະ ສຸກຣາຈາຣຍະ ໄດ້ພັນລະນາ; ແລະຍັງໄດ້ປະຕິບັດການຖວາຍບູຊາ (ຮະວະນະ) ແລະກິດອື່ນໆ ຕາມທີ່ສອນໃນປະເພນີອຸປະນິສັດ (ອາຣັນຍະກະ) ພ້ອມກັບການສວດມົນ.
Verse 25
जुद्वत्यग्नौ हवि: क्षीरं मन्त्रवत् सुसमाहिता: । ब्राह्मणा वेदवेदाड़पारगा: सुदृढव्रता:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກພຣາຫມັນ—ຜູ້ມັ່ນຄົງໃນວຣະຕະ ແລະຊໍານານໃນເວດ ກັບ ເວດາງຄະ—ນັ່ງດ້ວຍໃຈຈົ່ງຈໍ່ ແລະດ້ວຍການສວດມົນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໄດ້ເລີ່ມຖວາຍນ້ໍາມັນເນີຍ (ກຣີຕະ) ແລະ ເຂົ້ານົມ (ຄີຣະ) ເປັນອາຫຸຕິ ລົງໃນໄຟສັກສິດທີ່ລຸກໂຊນ.
Verse 26
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जूम्भमाणा महाद्धुता । कृत्या समुत्थिता राजन् कि करोमीति चाब्रवीत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພິທີສໍາເລັດຜົນ ໃນທີ່ນັ້ນມີ “ກຣິຕະຍາ” ອັນນ່າພິສົດຢ່າງຍິ່ງ ລຸກຂຶ້ນຈາກຫຼຸມຍັດຍະ ພ້ອມກັບການຫາວຫາວເມື່ອອອກມາ ແລະໄດ້ກ່າວຕໍ່ພຣະຣາຊາວ່າ: «ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເຮັດຫຍັງ?»
Verse 27
आहहुर्देत्याश्ष तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना । प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय,तब दैत्योंने प्रसन्नचित्त होकर उससे कहा--'तू प्रायोपवेशन करते हुए धुृतराष्ट्रपुत्र राजा दुर्योधनको यहाँ ले आ'
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນທີ່ນັ້ນ ພວກດານະວະ (ໄດຕະຍະ) ມີໃຈຍິນດີພາຍໃນ ໄດ້ກ່າວກັບນາງວ່າ: «ຈົ່ງນໍາພຣະຣາຊາ ທາຣຕະຣາສະຕຣະ (ທຸຣະໂຍທະນະ) ຜູ້ນັ່ງຢູ່ໃນຄວາມຕັ້ງໃຈອົດອາຫານຈົນຕາຍ ມາທີ່ນີ້»
Verse 28
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा । निमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधन:,“जो आज्ञा" कहकर वह कृत्या तत्काल वहाँसे प्रस्थित हुई और पलक मारते-मारते जहाँ राजा दुर्योधन था, वहाँ पहुँच गयी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນາງກຣິຕະຍານັ້ນຮັບຄໍາວ່າ «ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ» ແລ້ວອອກເດີນທາງທັນທີ. ໃນເວລາບໍ່ເກີນກະພິບຕາ ນາງກໍໄປຮອດບ່ອນທີ່ພຣະຣາຊາ ສຸຍໂຍທະນະ (ທຸຣະໂຍທະນະ) ຢູ່.
Verse 29
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम् । दानवानां मुहूर्ताच्च तमानीत॑ न््यवेदयत् । तमानीत॑ नृपं दृष्टवा रात्रौ संगत्य दानवा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອນຳພະມະຫາກະສັດໄປດ້ວຍ ລາວກໍເຂົ້າສູ່ ຣະສາຕະລະ. ບໍ່ດົນນັກ ລາວໄດ້ແຈ້ງໃຫ້ພວກດານະວະຮູ້ວ່າ ພະມະຫາກະສັດຖືກນຳມາແລ້ວ. ເມື່ອເຫັນພະຣາຊາທຸຣະໂຍທະນະຖືກນຳມາ ພວກດານະວະກໍຊຸມນຸມກັນໃນຍາມຄ່ຳ—ໃຈປິຕິຍິນດີ ແລະດວງຕາສະຫວ່າງດ້ວຍຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ—ພ້ອມຈະກ່າວກັບທຸຣະໂຍທະນະດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອວດອ້າງ ແລະໝັ້ນໃຈໃນຕົນ.
Verse 30
प्रहृष्मनस: सर्वे किंचिदुत्फुल्ललोचना: । साभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາທັງໝົດມີໃຈປິຕິຍິນດີ ແລະດວງຕາກໍເບີກບານຂຶ້ນເລັກນ້ອຍດ້ວຍຄວາມສຸກ; ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວກັບທຸຣະໂຍທະນະດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອວດອ້າງ.
Verse 96
पित्र्यं राज्यं प्रयच्छैषां तत: सुखमवाप्स्यसि । मेरे इस प्रस्तावको समझकर ऐसा ही करो। इससे तुम कृतज्ञ माने जाओगे। पाण्डवोंके साथ उत्तम भाईचारेका बर्ताव करके उन्हें राज्यसिंहासनपर बिठा दो और उनका पैतृक राज्य उन्हें समर्पित कर दो। इससे तुम्हें सुख प्राप्त होगा
ຈົ່ງມອບອານາຈັກອັນເປັນມໍຣະດົກຈາກບິດາໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາ; ແລ້ວຈຶ່ງຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ.
Verse 153
गच्छध्वं नगरं सर्वे पूज्याश्व गुरवो मम । सब सुहृदोंके वचन सुनकर दुर्योधनने उनसे कुपित हो इस प्रकार कहा--'मुझे धर्म
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ພວກເຈົ້າທັງໝົດ ຈົ່ງກັບເມືອງໄປ; ບັນດາຜູ້ເຖົ້າແກ່ ແລະອາຈານຂອງຂ້າ ຄວນໄດ້ຮັບການນັບຖື.” ເມື່ອຟັງຄຳຂອງຜູ້ຫວັງດີ ທຸຣະໂຍທະນະກໍໂກດ ແລະກ່າວວ່າ: “ຂ້າບໍ່ຕ້ອງການທັງທຳມະ ຊັບສິນ ຄວາມສຸກ ອຳນາດສິຣິ ການປົກຄອງ ຫຼືຄວາມສຳລານໃດໆ. ຢ່າຂັດຂວາງຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຂ້າ. ຈົ່ງອອກໄປຈາກບ່ອນນີ້. ຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຂ້າໃນການອົດອາຫານຈົນຕາຍ ແນ່ນອນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ພວກເຈົ້າທັງໝົດ ຈົ່ງໄປເມືອງ ແລະຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຈົ່ງນັບຖື ແລະຕ້ອນຮັບບັນດາຜູ້ເຖົ້າແກ່ ແລະອາຈານຂອງຂ້າເປັນນິດ.”
Verse 250
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें दुर्योधनप्रायोपवेशनके प्रसंगमें कर्णवाक्यसम्बन्धी दो सौ पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ບົດທີ 250 ໃນ ວະນະປະຣະວະ (Vana Parva) ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ໃນພາກ ໂຆສະຍາຕຣາປະຣະວະ (Ghoṣa-yātrā) ໃນບົດບາດກ່ຽວກັບການຕັ້ງໃຈຂອງທຸຣະໂຍທະນະທີ່ຈະອົດອາຫານຈົນຕາຍ ແລະກ່ຽວກັບຖ້ອຍຄຳຂອງກັນນະ (Karṇa) ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 251
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि दुर्योधनप्रायोपवेशे एकपज्चाशदधिकद्वधिशततमो<5ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 251 ໃນ ວນະປະຣະວະ (Vana Parva) ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນພາກ «ໂຆສະຍາຕຣາ» (ການເດີນທາງປຸ້ນງົວ) ທີ່ພັນລະນາການຕັດສິນໃຈຂອງ ທຸຣະໂຢທະນະ ທີ່ຈະອົດອາຫານຈົນຕາຍ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍຂອງຈຸດຫັນໃນເລື່ອງ: ຄວາມຈອງຫອງແລະຄວາມອັບອາຍຜັກດັນໃຫ້ທຸຣະໂຢທະນະໄປສູ່ຄວາມຕັ້ງໃຈທໍາລາຍຕົນເອງ ເກີດຄວາມຕຶງຕັນທາງທໍາມະລະຫວ່າງອັດຕາທີ່ດື້ດຶນ ແລະໜ້າທີ່ແຫ່ງກະສັດກັບສາຍເລືອດຍາດພີ່ນ້ອງ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is the attempted use of status and force to override dharmic protections: whether coercion can be legitimized by lineage or opportunity, versus the principle that kṣatra authority is constrained by restraint, consent, and accountability to established norms.
Speech functions as ethical governance: Draupadī’s admonition and Dhaumya’s counsel model how dharma is articulated before retaliation, and how foreseeable consequences—social, moral, and strategic—follow from adharma even when immediate power appears to favor the aggressor.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter’s meta-commentary is implicit in its narrative closure: the purohita’s warning and the transition to pursuit frame the episode as a demonstrative case of karmic and social consequence rather than a ritualized promise of merit.