Shloka 21
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
मनसोपचितिं कृत्वा निरस्य च बहिःक्रिया: । धृतराष्ट्रपुत्र नृपश्रेष्ठ दुर्योधन अपने निश्चयपर अटल रहकर आचमन करके पवित्र हो पृथ्वीपप कुशका आसन बिछा कुश और वल्कलके वस्त्र धारण करके बैठा और स्वर्गप्राप्तिकी इच्छासे वाणीका संयम करके उपवासके उत्तम नियमोंका पालन करने लगा। उस समय उसने मनके द्वारा मरनेका ही निश्चय करके स्नान-भोजन आदि बाहा क्रियाओंको सर्वथा त्याग दिया था ।। १९-२० ई || अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवा:
vaiśaṃpāyana uvāca | manasopacitiṃ kṛtvā nirasyaca bahiḥkriyāḥ | dhṛtarāṣṭraputra nṛpaśreṣṭha duryodhanaḥ svaniścayapar aṭalaḥ san ācamya pavitraḥ pṛthivīpapa kuśakā āsanaṃ bicchāya kuśa-valkala-vastrāṇi dhṛtvā upaviśya svargaprāptikāmyaṃ vāgniyamaṃ kṛtvā upavāsasya uttamān niyamān anutiṣṭhati sma | tadā sa manasā maraṇaniścayaṃ kṛtvā snāna-bhojanādibāhyakriyāḥ sarvathā tyaktavān | atha taṃ niścayaṃ tasya buddhvā daiteyadānavāḥ—pātālavāsinaḥ bhayaṅkarāḥ—ye pūrvakāle devaiḥ parājitāḥ, te manasā vicārayāmāsuḥ: “evaṃ duryodhanasya prāṇānte asmākaṃ pakṣa eva naśyet” iti | ataḥ taṃ svapārśvaṃ ānetuṃ mantravidyākuśalā daityāḥ tasmin kāle bṛhaspati-śukrācāryābhyāṃ varṇitān atharvavede pratipāditān mantrān āśritya agnivistārasādhyaṃ yajñakarma ārabdhavantaḥ, upaniṣatsu (āraṇyakeṣu) ca mantrajapayuktāḥ havanādikriyāḥ yāḥ proktāḥ tā api sampādayāmāsuḥ |
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວຮວບຮວມໃຈໃຫ້ສະຫງົບຢູ່ພາຍໃນ ແລະຂັບໄລ່ກິດຈະກຳພາຍນອກທັງປວງ, ດຸຣຍົດະນະ—ບຸດແຫ່ງທຣິຕຣາສະຕຣະ, ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ຍືນຢັນໃນຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຕົນ. ຫຼັງຈາກຈິບນ້ຳເພື່ອຊຳລະຕາມພິທີ, ລາວປູບ່ອນນັ່ງດ້ວຍຫຍ້າກຸສະເທິງດິນ, ນຸ່ງຫຍ້າກຸສະແລະເປືອກໄມ້, ແລ້ວນັ່ງລົງ. ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ເຖິງສະຫວັນ, ລາວສຳລວມວາຈາ ແລະເລີ່ມຖືວິໄນອັນດີເລີດແຫ່ງການອົບອົດອາຫານ. ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອຕັດສິນໃນໃຈວ່າຈະຕາຍເສຍເທົ່ານັ້ນ, ລາວຈຶ່ງລະທິ້ງກິດຈະກຳພາຍນອກເຊັ່ນ ອາບນ້ຳ ແລະກິນອາຫານ ຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ເມື່ອໄດ້ຮູ້ຄວາມຕັ້ງໃຈນັ້ນ, ໄດເຕຍະ ແລະ ດານະວະ—ສັດຮ້າຍນ່າຢ້ານທີ່ອາໄສຢູ່ປາຕາລາ, ເຄີຍຖືກເທວະດາປະລາຍໃນອະດີດ—ຄິດໃນໃຈວ່າ: «ຖ້າດຸຣຍົດະນະສິ້ນຊີວິດແບບນີ້, ຝ່າຍຂອງພວກເຮົາກໍຈະພິນາດ.» ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອເອີ້ນລາວໄປຫາພວກຕົນ, ພວກອະສຸຣະຜູ້ຊຳນານມັນຕຣະໄດ້ເລີ່ມພິທີບູຊາທີ່ຕ້ອງຂະຫຍາຍໄຟສັກສິດ, ໃຊ້ມັນຕຣະແຫ່ງອະຖັຣວະເວດະທີ່ບຣິຫັສປະຕິ ແລະ ຊຸກຣາຈາຣຍະ ໄດ້ກ່າວໄວ້; ແລະຍັງປະກອບການຖວາຍເຄື່ອງບູຊາ (ໂຮມ) ແລະກິດຈະກຳອື່ນໆ ຕາມທີ່ສອນໃນປະເພນີອຸປະນິສັດ/ອາຣັນຍະກະ ພ້ອມກັບການສວດມັນຕຣະ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the moral ambiguity of austerity: intense self-discipline (fasting, silence, renunciation of comforts) can be directed toward a goal like ‘heaven,’ yet the ethical quality depends on intention and alignment with dharma. It also shows how powerful vows can attract external forces—here, demonic powers—seeking to exploit a person’s resolve for their own ends.
Duryodhana undertakes a severe fast with controlled speech and ascetic dress, having inwardly resolved even upon death, abandoning normal bodily routines. The Daityas and Dānavas, fearing that his death would destroy their faction’s prospects, perform Atharvavedic mantra-rites and fire-sacrifices (with traditions linked to Bṛhaspati and Śukra) to summon him to themselves.