Adhyaya 223
Draupadī’s Instruction on Marital Conduct and Household Discipline (चित्तग्रहण-उपदेश)
Upa-parva: Strī-dharma and Gṛha-nīti Discourse (Draupadī’s Counsel Episode)
This adhyāya records Draupadī’s structured counsel describing an “apeta-doṣa” (fault-avoiding) path for sustaining the husband’s goodwill and reducing conflict with co-wives. She frames the husband as a decisive locus of prosperity and harm, asserting that favor yields desired outcomes while anger brings severe consequences. The instruction emphasizes that comfort is not obtained through comfort alone; disciplined effort and forbearance are presented as means to secure well-being. Practical directives follow: affectionate service, pleasing food and adornment, prompt and respectful reception at the doorway, and personal initiative even when attendants are tasked. Draupadī advises guarding private speech shared by the husband to prevent alienation through misreporting. She recommends cultivating the husband’s allies and benefactors while distancing from his adversaries, avoiding arrogance and heedlessness, and maintaining restraint and silence when appropriate. The chapter ends with guidance on suitable female companionship—associating with reputable, virtuous women and avoiding disruptive or criminal company—presented as conducive to reputation, religious merit, and social stability.
Chapter Arc: राजन्! वंश-परम्परा के ज्ञाता द्विजाति बताते हैं कि जो अग्नि सबको परिचित है, वही अनेक नाम-रूपों में प्रकट होकर असंख्य ‘धिष्ण्य’ और अग्नि-वंशों का मूल बनता है। → कथन विस्तार पाता है—पूर्वोक्त चालीस पुत्रों के अतिरिक्त भी पाँच पुत्रों का उल्लेख, फिर ‘पावक’ को भूतों का पति, भुवन-भर्ता और महातेजस्वी कहकर उसकी सर्वव्यापकता स्थापित की जाती है। अग्नि विविध देशों में विचरता है; समुद्र के भीतर नाना स्थानों में भ्रमण करता हुआ अनेक धिष्ण्यों/देव-आश्रयों की उत्पत्ति का कारण बनता है। → नदियों को धिष्ण्यों की ‘माताएँ’ घोषित कर (सिन्धु, पंचनद, देविका, सरस्वती, गंगा, शतकुम्भा, सरयू, गण्डकी, चर्मण्वती, मही आदि) अग्नि-तत्त्व का भूगोल और वंश एक साथ बाँध दिया जाता है—और फिर निर्णायक वाक्य आता है: सब अग्नियों में एक ही हुताशन है; जैसे ज्योतिष्टोम यज्ञ एक होकर भी अनेक विधियों में प्रकट होता है, वैसे ही ‘एक’ अग्नि बहुधा निःसृत है। → वक्ता क्रमबद्ध रूप से इन ‘अप्रमेय, तिमिरापह, श्रीमन्त’ अग्नियों की उत्पत्ति-परम्परा समेटता है और श्रोता को निष्कर्ष देता है—अद्भुत-अग्नि का माहात्म्य जैसा वेदों में है, वैसा ही सब अग्नियों का समझो; भेद नाम-रूप का है, तत्त्व एक है।
Shlokas
Verse 1
हि ० आय न | हि 7 आम ३. तप अर्थात् पांचजन्यके जो पूर्वोक्त चालीस पुत्र बताये गये हैं, उनके सिवा, पाँच पुत्र और भी उन्होंने उत्पन्न किये थे। उनके नाम क्रमश: इस प्रकार हैं--पुरंदर, ऊष्मा, मनु, शम्भु और आवसथ्य। उनका तीसरेसे छठे श्लोकतक वर्णन है। २. श्रुति भी कहती है--“आदित्यो वा अस्तं यन्नग्निमनुप्रविशति ।” ३. बलद, मन्युमान् तथा विष्णु नामक अग्नि भानुकी भार्या सुप्रजासे उत्पन्न हैं। इसी प्रकार “आग्रयण' “अग्रह” और 'स्तुभ'--ये तीन अग्नि बृहद्भधासाकी संतान हैं। - मिट्टीके प्याले या पुरवेका नाम कपाल है। द्वाविशर्त्याधिकॉद्विशततमो< ध्याय: सह नामक अग्निका जलनमें प्रवेश और अथर्वा अंगिराद्धारा पुन:उनका प्राकट्य मार्कण्डेय उवाच आपस्य मुदिता भार्या सहस्य परमा प्रिया । भूपतिर्भुवभर्ता च जनयत् पावकं परम्,मार्कण्डेयजी कहते हैं--राजन्! जलमें निवासके कारण प्रसिद्ध हुए 'सह” नामक अग्निके एक परम प्रिय पत्नी थी जिसका नाम था मुदिता। उसके गर्भसे भूलोक और भुवर्लोकके स्वामी सहने “अद्भुत'- नामक उत्कृष्ट अग्निको उत्पन्न किया
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ໄຟທີ່ມີນາມວ່າ «ສະຫະ»—ທີ່ໄດ້ຊື່ສຽງເນື່ອງຈາກຄວາມຜູກພັນກັບນ້ໍາ—ມີພຣະຍາອັນເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງ ຊື່ «ມຸດິຕາ». ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງພູມິໂລກ ແລະຜູ້ຄ້ຳຈຸນໂລກທັງປວງ ໄດ້ກໍເກີດໄຟອັນສູງສຸດ ອັນນ່າອັດສະຈັນ ຄື «ອັດພຸດ» ຜ່ານນາງ, ໂດດເດັ່ນເຫນືອໄຟທັງຫມົດ.
Verse 2
भूतानां चापि सर्वेषां य॑ प्राहु: पावकं पतिम् | आत्मा भुवनभर्तेति सान्वयेषु द्विजातिषु,ब्राह्मणलोगोंमें वंशपरम्पराके क्रमसे सभी यह मानते और कहते हैं कि “अद्भुत” नामक अग्नि सम्पूर्ण भूतोंके अधिपति हैं। वे ही सबके आत्मा और भुवनभर्ता हैं
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໃນຫມູ່ສັດທັງປວງ, ບັນດາຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊະ) ຜູ້ຮັກສາສາຍສະກຸນແລະປະເພນີ ກ່າວວ່າ ໄຟເທບ (ປາວະກະ) ແມ່ນເຈົ້າເຫນືອສັດທັງຫມົດ; ແລະພວກເຂົາຍັງຢືນຢັນວ່າ ພຣະອົງແມ່ນອາດຕະມາພາຍໃນຂອງທຸກຜູ້ ແລະເປັນຜູ້ຄ້ຳຈຸນໂລກທັງປວງ».
Verse 3
महतां चैव भूतानां सर्वेषामिह यः पति: । भगवान् स महातेजा नित्यं चरति पावक:,“वे ही इस जगतके सम्पूर्ण महाभूतोंके पति हैं। उनमें सम्पूर्ण ऐश्वर्य सुशोभित हैं। वे महातेजस्वी अग्निदेव सदा सर्वत्र विचरण करते हैं
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດເປັນເຈົ້າເຫນືອມະຫາພູດທັງປວງໃນໂລກນີ້—ແທ້ຈິງແລ້ວເປັນເຈົ້າເຫນືອສັດທັງຫມົດ—ຜູ້ນັ້ນແມ່ນພຣະຜູ້ຈໍາເລີນ. ໄຟເທບ (ປາວະກະ) ຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຍ່ອມເຄື່ອນໄຫວໄປທົ່ວທຸກແຫ່ງເປັນນິດ».
Verse 4
अन्निर्गुहपतिर्नाम नित्य यज्ञेषु पूज्यते । हुतं वहति यो हव्यमस्य लोकस्य पावक:,“जो अग्नि गृहपति नामसे सदा यज्ञमें पूजित होते हैं तथा हवन किये गये हविष्यको देवताओंके पास पहुँचाते हैं, वे अद्भुत अग्नि ही इस जगत्को पवित्र करनेवाले हैं
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໄຟຜູ້ທີ່ຮູ້ຈັກກັນວ່າ “ຄຣິຫະປະຕິ” ຖືກນັບຖືບູຊາໃນພິທີຍັດຍາຢ່າງສະເໝີ. ພຣະໄຟນັ້ນແມ່ນຜູ້ຂົນສົ່ງຮະວິ (ເຄື່ອງບູຊາ) ທີ່ຖວາຍແລ້ວໄປຫາເທວະດາຜູ້ຮັບ; ແທ້ຈິງ ໄຟອັນອັດສະຈັນນັ້ນແມ່ນຜູ້ຊໍາລະໂລກນີ້»។
Verse 5
अपां गर्भो महाभागः सच्त्वभुग् यो महाद्धुत: । भूपतिर्भुवभर्ता च महत: पतिरुच्यते,“जो “आप' नामवाले सहके पुत्र हैं, जो महाभाग, सत्त्वभोक्ता, भूलोकके पालक और भुवर्लोकके स्वामी हैं, वे अद्भुत नामक महान् अग्नि बुद्धितत््वके अधिपति बताये जाते हैं!
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງຖືກເອີ້ນວ່າ “ຄັນຂອງນ້ໍາ” (ອະປາມ-ຄັນ) ເປັນຜູ້ມີສິຣິມົງຄຸນຍິ່ງ ແລະເປັນຜູ້ສະເພາະຮັບສານຊີວິດຂອງສັດທັງປວງ. ພຣະອົງແມ່ນ “ອັດພຸຕະ” (ອັນອັດສະຈັນ) ອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ເປັນກະສັດແລະຜູ້ປົກປັກຮັກສາແຜ່ນດິນ, ເປັນຈອມເຈົ້າຜູ້ຄໍ້າຈຸນໂລກ, ແລະຖືກປະກາດວ່າເປັນອະທິປະຕີແຫ່ງ “ມະຫັດ” (ຫຼັກການຈັກກະວານ)»។
Verse 6
दहन् मृतानि भूतानि तस्याग्निर्भरतो5भवत् | अग्निष्टोमे च नियत: क्रतुश्रेष्ठो भरस्य तु,“उन्हीं “अद्भुत” या गृहपतिके एक अग्निस्वरूप पुत्र उत्पन्न हुआ, जिसका नाम “भरत' है। ये मरे हुए प्राणियोंके शवका दाह करते हैं। भरतका अग्निष्टोम यज्ञमें नित्य निवास है, इसलिये उन्हें “नियत” भी कहते हैं। नियतका संकल्प उत्तम है
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໄຟຂອງຄຣິຫະປະຕິ/ອັດພຸຕະນັ້ນ ໄດ້ປາກົດເປັນບຸດຮູບໄຟ ຊື່ “ພະຣະຕະ”. ພຣະອົງເຜົາຮ່າງຂອງຜູ້ລ່ວງລັບ ເພື່ອປະກອບພິທີສຸດທ້າຍ ໃຫ້ກັບຄືນສູ່ທາດ. ແລະເນື່ອງຈາກພະຣະຕະຕັ້ງຢູ່ໃນ “ອັກນິສໂຕມະ” ຢ່າງສະເໝີ—ຍັດຍາອັນສູງສຸດ—ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນອີກວ່າ “ນິຍະຕະ” ຜູ້ໝັ້ນຄົງ, ຜູ້ມີປະຕິຍານອັນດີເລີດ»។
Verse 7
स वद्िः प्रथमो नित्य देवैरन्विष्यते प्रभु: । आयान्तं नियतं दृष्टवा प्रविवेशार्णवं भयात्,“प्रथम अग्नि 'सह' बड़े प्रभावशाली हैं। एक समय देवतालोग उनको हढूँढ़ रहे थे। उनके साथ अपने पौत्र नियतको भी आता देख (उससे छू जानेके) भयसे वे समुद्रके भीतर घुस गये
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໄຟອັນມີອໍານາດ ແລະດໍາລົງຢູ່ຕະຫຼອດ—ເປັນປະທານໃນບັນດາໄຟ—ເຄີຍຖືກເທວະດາທັງຫຼາຍຕາມຫາ. ເມື່ອເຫັນຫຼານຊາຍ “ນິຍະຕະ” ເຂົ້າມາໃກ້ ແລະຢ້ານການສຳຜັດກັບເຂົາ ພຣະໄຟນັ້ນຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃນມະຫາສະໝຸດດ້ວຍຄວາມຕົກໃຈ»។
Verse 8
देवास्तत्रापि गच्छन्ति मार्गमाणा यथादिशम् | दृष्टवा त्वग्निरथर्वाणं ततो वचनमत्रवीत्,तब देवतालोग सब दिशाओंमें उनकी खोज करते हुए वहाँ भी पहुँचने लगे। एक दिन अथर्वा (अंगिरा)-को देखकर अग्निने उनसे कहा--
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ເທວະດາທັງຫຼາຍ ຕາມຫາໄປທຸກທິດທາງຕາມຄໍາຊີ້ນໍາ ແລະກໍມາຮອດບ່ອນນັ້ນດ້ວຍ. ແລ້ວອັກນິເມື່ອເຫັນ “ອະທັຣວັນ” (ອັງຄິຣາ) ກໍໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄໍາກັບລາວ—ດັ່ງນັ້ນ ຄໍາແນະນໍາແລະການກະທໍາຕໍ່ໄປຈຶ່ງເລີ່ມຂຶ້ນ»។
Verse 9
देवानां वह हव्यं त्वमहं वीर सुदुर्बल: । अथ त्वं गच्छ मध्वक्ष॑ प्रियमेतत् कुरुष्व मे,वीर! तुम देवताओंके पास उनका हविष्य पहुँचाओ। मैं अत्यन्त दुर्बल हो गया हूँ। अब केवल तुम्हीं अग्निपदपर प्रतिष्ठित हो जाओ और मेरा यह प्रिय कार्य सम्पन्न करो”
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ວິລະບຸລຸດ, ຈົ່ງນຳຮະວິດ (ເຄື່ອງບູຊາ) ທີ່ຈັດໄວ້ສຳລັບເທວະທັງຫຼາຍໄປສົ່ງ. ຂ້າເຈົ້າອ່ອນແຮງຢ່າງຫນັກ. ດັ່ງນັ້ນ ບັດນີ້ ຈົ່ງໄປເຖີດ, ໂອ ຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງນ້ຳເຜິ້ງ, ແລະຈົ່ງທຳໃຫ້ສຳເລັດການງານທີ່ຂ້າເຈົ້າຮັກ—ຈົ່ງສຳເລັດພາລະກິດອັນຫວານຊື່ນນີ້, ໂອ ຜູ້ກ້າ!»
Verse 10
प्रेष्य चाग्निरथर्वाणमन्यं देशं ततो5गमत् । मत्स्यास्तस्य समाचख्यु: क्रुद्धस्तानग्निरब्रवीत् भक्ष्या वै विविधैभविर्भविष्यथ शरीरिणाम्
ເມື່ອໄດ້ສົ່ງອະຖະວັນໄປແລ້ວ ອັກນິກໍໄດ້ເດີນທາງໄປຍັງດິນແດນອື່ນ. ຝູງປາໄດ້ແຈ້ງເລື່ອງນີ້ໃຫ້ລາວຮູ້; ອັກນິໂກດໃສ່ພວກມັນ ແລະປະກາດວ່າ: «ແທ້ຈິງ ພວກເຈົ້າຈະກາຍເປັນອາຫານຂອງສັດຜູ້ມີຮ່າງກາຍ, ໃນຮູບແບບຮະວິດຫຼາຍປະເພດ».
Verse 11
इस प्रकार अथर्वाको भेजकर अग्निदेव दूसरे स्थानमें चले गये। किंतु मत्स्योंने अथर्वासे उनकी स्थिति कहाँ है, यह बता दिया। इससे कुपित होकर अग्निने उन्हें शाप देते हुए कहा --“तुम लोग नाना प्रकारसे जीवोंके भक्ष्य बनोगे” ।। अथर्वाणं तथा चापि हव्यवाहो<ब्रवीद् वच:,तदनन्तर अग्निने अथर्वासे फिर वही बात कही। उस समय देवताओंके कहनेसे अथर्वा मुनिने सह नामक अग्निदेवसे अत्यन्त अनुनय-विनय की; परन्तु उन्होंने न तो हविष्य ढोनेका भार लेनेकी इच्छा की और न वे अपने उस जीर्ण शरीरका ही भार सह सके। अन्ततोगत्वा उन्होंने शरीर त्याग दिया
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ສົ່ງອະຖະວາກະໄປແລ້ວ ອັກນິ—ຜູ້ຂົນສົ່ງຮະວິດ—ກໍໄດ້ໄປຍັງບ່ອນອື່ນ. ແຕ່ຝູງປາໄດ້ເຜີຍໃຫ້ອະຖະວາຮູ້ວ່າລາວຢູ່ໃສ. ອັກນິໂກດໃສ່ເລື່ອງນັ້ນ ແລະສາບພວກມັນວ່າ: «ພວກເຈົ້າຈະກາຍເປັນອາຫານຂອງສັດມີຊີວິດ ໃນຫຼາຍວິທີ»। ຕໍ່ມາ ພຣະເທວະໄຟໄດ້ກ່າວເລື່ອງເດີມນັ້ນອີກຄັ້ງແກ່ອະຖະວາ. ຕາມຄຳຂໍຂອງເທວະທັງຫຼາຍ ມຸນີອະຖະວາໄດ້ອ້ອນວອນຢ່າງຫນັກຕໍ່ອັກນິ (ຜູ້ມີນາມວ່າ ສະຫາ). ແຕ່ອັກນິບໍ່ປາດຖະນາຮັບພາລະຂົນຮະວິດ ແລະກໍບໍ່ອາດທົນພາລະຂອງຮ່າງກາຍເກົ່າຊຳຮຸດຂອງຕົນໄດ້. ທ້າຍທີ່ສຸດ ລາວໄດ້ລະທິ້ງຮ່າງກາຍ.
Verse 12
अनुनीयमानो हि भृशं देववाक्याद्धि तेन सः । नैच्छद् वोढुं हवि: सोढुं शरीरं चापि सो5त्यजत्,तदनन्तर अग्निने अथर्वासे फिर वही बात कही। उस समय देवताओंके कहनेसे अथर्वा मुनिने सह नामक अग्निदेवसे अत्यन्त अनुनय-विनय की; परन्तु उन्होंने न तो हविष्य ढोनेका भार लेनेकी इच्छा की और न वे अपने उस जीर्ण शरीरका ही भार सह सके। अन्ततोगत्वा उन्होंने शरीर त्याग दिया
ແມ່ນແຕ່ຖືກອ້ອນວອນຢ່າງຫນັກ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ຕາມຄຳຂອງເທວະທັງຫຼາຍ ລາວກໍຍັງບໍ່ຍອມ. ລາວບໍ່ປາດຖະນາຮັບພາລະຂົນຮະວິດ ແລະກໍບໍ່ອາດທົນພາລະຂອງຮ່າງກາຍເກົ່າຊຳຮຸດຂອງຕົນໄດ້. ທ້າຍທີ່ສຸດ ລາວໄດ້ລະທິ້ງຮ່າງກາຍ.
Verse 13
स तच्छरीरं संत्यज्य प्रविवेश धरां तदा । भूमिं स्पृष्टासजद् धातून् पृथक् पृथगतीव हि,उस समय अपने उस शरीरको त्यागकर वे धरतीमें समा गये। भूमिका स्पर्श करके उन्होंने पृथक्ू-पृथक् बहुत-से धातुओंकी सृष्टि की
ແລ້ວຕໍ່ມາ ເມື່ອລະທິ້ງຮ່າງກາຍນັ້ນແລ້ວ ລາວໄດ້ເຂົ້າສູ່ພື້ນດິນ. ເມື່ອແຕະພື້ນດິນ ລາວໄດ້ກໍ່ເກີດອົງປະກອບວັດຖຸຫຼາຍຢ່າງຢ່າງອຸດົມ ແຕ່ລະຢ່າງແຍກອອກຈາກກັນຢ່າງຊັດເຈນ.
Verse 14
पूयात् स गन्ध॑ तेजश्न अस्थिभ्यो देवदारु च । श्लेष्मण: स्फाटिकं तस्य पित्तान्मारकतं तथा,“सह” नामक अग्निने अपने पीब तथा रक्तसे गन्धक एवं तैजस धातुओंको उत्पन्न किया। उनकी हडियोंसे देवदारुके वृक्ष प्रकट हुए। कफसे स्फटिक तथा पित्तसे मरकतमणिका प्रादुर्भाव हुआ
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ຈາກໜອງຂອງທ່ານ ເກີດເປັນກຳມະຖັນ (sulphur) ແລະສານອັນເປັນໄຟອັນຮ້ອນແຮງ; ຈາກກະດູກ ເກີດເປັນຕົ້ນເດວະດາຣຸ (deodar). ຈາກເສມະ ເກີດເປັນຜົນຶກ (crystal) ແລະຈາກນ້ຳດີ ເກີດເປັນມະຣະກົດ (emerald).
Verse 15
यकृत् कृष्णायसं तस्य त्रिभिरेव बभु: प्रजा: । नखास्तस्याभ्रपटलं शिराजालानि विद्रुमम्,और उनका यकृत् (जिगर) ही काले रंगका लोहा बनकर प्रकट हुआ। काष्ठ, पाषाण और लोहा--इन तीनोंसे ही प्रजाजनोंकी शोभा होती है। उनके नख मेघसमूहका रूप धारण करते हैं। नाडियाँ मूँगा बनकर प्रकट हुई हैं
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ຈາກຕັບຂອງທ່ານ ເກີດເປັນເຫຼັກດຳ. ແລະດ້ວຍສານພຽງສາມຢ່າງ—ໄມ້, ຫີນ, ແລະເຫຼັກ—ສັດທັງຫຼາຍຂອງທ່ານຈຶ່ງມີຮູບຮ່າງ ແລະຄວາມງາມອັນແຕກຕ່າງ. ເລັບຂອງທ່ານກາຍເປັນກຸ່ມເມກ, ແລະເຄືອຂ່າຍເສັ້ນເລືອດກາຍເປັນປະກາລັງ (coral).
Verse 16
शरीराद् विविधाश्रान्ये धातवोडस्थाभवन् नृप । एवं त्यक्त्वा शरीरं च परमे तपसि स्थित:,राजन्! सह अग्निके शरीरसे अन्य नाना प्रकारके धातु उत्पन्न हुए। इस प्रकार शरीर त्यागकर वे बड़ी भारी तपस्यामें लग गये
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ຈາກຮ່າງກາຍນັ້ນ ເກີດມີອົງປະກອບອື່ນໆຫຼາຍປະການ ແລະກະດູກກໍປາກົດອອກມາ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອລະທິ້ງຮ່າງກາຍແລ້ວ ທ່ານກໍດຳລົງຢູ່ໃນຕະປະສະອັນສູງສຸດ.
Verse 17
भग्व्धिरादिभिर्भूयस्तपसोत्थापितस्तदा । भृशं जज्वाल तेजस्वी तपसा55प्यायित: शिखी,जब भृगु और अंगिरा आदि ऋषियोंने पुनः: उनको तपस्यासे उपरत कर दिया, तब वे तपस्यासे पुष्ट हुए तेजस्वी अग्निदेव अत्यन्त प्रज्वलित हो उठे
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວເມື່ອບັນດາລະສີຜູ້ຄວນເຄົາລົບ—ພຣຶກຸ, ອັງກິຣັສ ແລະອື່ນໆ—ໄດ້ປຸກເຂົາຂຶ້ນອີກຄັ້ງດ້ວຍພະລັງຕະປະສະຂອງຕົນ, ພຣະເທວະໄຟຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ຜູ້ໄດ້ຮັບການຫຼ້ຽງດູແລະເສີມພະລັງດ້ວຍຕະປະສະນັ້ນເອງ ກໍລຸກໂຊນຂຶ້ນດ້ວຍປະກາຍອັນແຮງກ້າ.
Verse 18
दृष्टवा ऋषिं भयाच्चापि प्रविवेश महार्णवम् | तस्मिन् नष्टे जगद् भीतमथर्वाणमथाश्रितम् | अर्चयामासुरेवैनमथर्वाणं सुरादय:,महर्षि अंगिराको सामने देख वे अग्नि भयके मारे पुनः महासागरके भीतर प्रविष्ट हो गये। इस प्रकार अग्निके अदृश्य हो जानेपर सारा संसार भयभीत हो अथर्वा--अंगिराकी शरणमें आया तथा देवताओंने इन अथर्वाकी पूजा की
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນລະສີນັ້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວດ້ວຍ, ທ່ານກໍເຂົ້າໄປໃນມະຫາສະໝຸດອີກຄັ້ງ. ເມື່ອທ່ານຫາຍໄປຢ່າງນັ້ນ ໂລກທັງປວງກໍຕົກໃຈ ແລະໄດ້ໄປພຶ່ງພາອາທັຣວັນ (Atharvan); ແລະບັນດາເທວະດາກັບຜູ້ອື່ນໆ ກໍໄດ້ບູຊາອາທັຣວັນນັ້ນເອງ.
Verse 19
अथर्वा त्वसृजललोकानात्मना55लोक्य पावकम् । मिषतां सर्वभूतानामुन्ममाथ महार्णवम्,अथरवनि सब प्राणियोंके देखते-देखते समुद्रकों मथ डाला और अग्निदेवका दर्शन करके स्वयं ही सम्पूर्ण लोकोंकी सृष्टि की
ມາກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ອະຖັຣວັນ ໂດຍອຳນາດຕະປະສະຍາຂອງຕົນ ໄດ້ບັງເກີດໂລກທັງຫຼາຍ. ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະອັກນິເທວ ແລະໃນຂະນະທີ່ສັດທັງປວງກຳລັງເບິ່ງຢູ່ ທ່ານໄດ້ກວນມະຫາສະມຸດ—ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງປະກາດການສ້າງສັນອັນອັດສະຈັນ ທີ່ສະແດງພະລັງຕະປະສະຍາ ແລະລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານ.
Verse 20
एवमग्निर्भगवता नष्ट: पूर्वमथर्वणा । आहूत: सर्वभूतानां हव्यं वहति सर्वदा,इस प्रकार पूर्वकालमें अदृश्य हुए अग्निको भगवान् अंगिराने फिर बुलाया। जिससे प्रकट होकर वे सदा सम्पूर्ण प्राणियोंका हविष्य वहन करते हैं
ດັ່ງນັ້ນ ໃນການກ່ອນເກົ່າ ພຣະອັກນິໄດ້ຫາຍໄປ; ແລ້ວອະຖັຣວັນຜູ້ນ່າເຄົາລົບ ໄດ້ເຊີນເອີ້ນພຣະອັກນິກັບຄືນອີກ. ເມື່ອປະກົດອີກຄັ້ງ ພຣະອັກນິກໍຂົນສົ່ງຮາວະ (ເຄື່ອງບູຊາ) ໃຫ້ແກ່ສັດທັງປວງຢູ່ເສມອ—ຟື້ນຟູການບູຊາຕາມທຳນຽມ ແລະລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານ.
Verse 21
एवं त्वजनयद् धिष्ण्यान् वेदोक्तान् विबुधान् बहून् । विचरन् विविधान् देशान् भ्रममाणस्तु तत्र वै,उस समुद्रके भीतर नाना स्थानोंमें विचरण एवं भ्रमण करते हुए सह अग्निने इसी प्रकार विविध भाँतिके बहुत-से वेदोक्त अग्निदेवों तथा उनके स्थानोंको उत्पन्न किया
ດັ່ງນັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ທ່ານເດີນທາງ ແລະພະເນຈອນໄປຕາມດິນແດນຫຼາຍຮູບແບບຢູ່ນັ້ນ ທ່ານໄດ້ກໍ່ເກີດຖານບູຊາອັນສັກສິດ (dhiṣṇya) ຕາມທີ່ວິດາກ່າວໄວ້ ແລະບັງເກີດເທວະດາຫຼາຍອົງ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນທັດສະນະແຫ່ງວິດາວ່າ ພື້ນທີ່ສັກສິດມີລະບຽບ: ໂດຍການເຄື່ອນໄຫວຢ່າງມີເປົ້າໝາຍ ແລະການສ້າງສັນ ພຣະອົງຈັດຕັ້ງບ່ອນນັ່ງ ແລະໜ້າທີ່ອັນຖືກຕ້ອງໃຫ້ແກ່ເທວະດາ ເພື່ອຄົງໄວ້ຄວາມກົງກຽມຂອງຈັກກະວານ ແລະພິທີກຳ.
Verse 22
सिन्धुनदं पञजचनदं देविकाथ सरस्वती । गड़ा च शतकुम्भा च सरयूर्गण्डसाह्दया,एता नद्यस्तु धिष्ण्यानां मातरो या: प्रकीर्तिता: । सिन्धुनद, पंचनद, देविका, सरस्वती, गंगा, शतकुम्भा, सरयू, गण्डकी, चर्मण्वती, मही, मेध्या, मेधातिथि, ताम्रवती, वेत्रवती, कौशिकी, तमसा, नर्मदा, गोदावरी, वेणा, उपवेणा, भीमा, वडवा, भारती, सुप्रयोगा, कावेरी, मुर्मुरा, तुंगवेणा, कृष्णवेणा, कपिला तथा शोणभद्र “-ये सब नदियाँ और नद हैं, जो अग्नियोंके उत्पत्ति-स्थान कहे गये हैं
ມາກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ສິນທຸ, ປັນຈະນະດະ, ເດວິກາ, ແລະ ສະຣັສວະຕີ; ຄັງຄາ ແລະ ສະຕະກຸມພາ; ສະຣະຍູ ແລະ ຄັນດະກີ—ແມ່ນແມ່ນ້ຳເຫຼົ່ານີ້ທີ່ຖືກສັນລະເສີນວ່າເປັນ “ແມ່” ຂອງຖານບູຊາ (dhiṣṇya) ເປັນແຫຼ່ງທີ່ໄຟພິທີກຳຖືກກ່າວວ່າເກີດຂຶ້ນ.
Verse 23
चर्मण्वती मही चैव मेध्या मेधातिथिस्तदा । ताम्रवती वेत्रवती नद्यस्तिस्रो5<थ कौशिकी
ມາກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: “ຍັງມີແມ່ນ້ຳ ຈັຣມັນວະຕີ ແລະ ມະຫີ; ຕໍ່ມາ ເມດຮະຍາ ແລະ ເມດຮາຕິຖິ. ອີກທັງ ຕາມຣະວະຕີ ແລະ ເວດຣະວະຕີ—ສາມແມ່ນ້ຳ—ແລະ ຄາວສິກີ ດ້ວຍ.”
Verse 24
तमसा नर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा । वेणोपवेणा भीमा च वडवा चैव भारत
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນ ມີແມ່ນ້ຳ ຕະມະສາ, ນັຣມະດາ, ແລະ ໂຄດາວະຣີ; ອີກທັງ ເວນາ ແລະ ອຸປະເວນາ, ພີມາ, ແລະ ວະດະວາ ດ້ວຍ, ໂອ ພາຣະຕະ»។
Verse 25
भारती सुप्रयोगा च कावेरी मुर्मुरा तथा । तुड़्वेणा कृष्णवेणा कपिला शोण एव च
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ມີແມ່ນ້ຳ ພາຣະຕີ ແລະ ສຸປະຣະໂຢຄາ; ອີກທັງ ຄາເວຣີ ແລະ ມຸຣມູຣາ; ແລະຍັງມີ ຕຸດເວນາ, ກຣິສນະເວນາ, ກະປິລາ, ແລະ ໂຊນາ ດ້ວຍ»។ ໃນຕອນນີ້ ການລຽງລາຍຊື່ແມ່ນ້ຳສັກສິດຂອງລະສີ ເປັນເຫມືອນແຜນທີ່ທາງສິນທຳ-ພູມສາດ ຊີ້ນຳໃຫ້ຜູ້ຟັງໄປຫາຕີຣຖະ ບ່ອນທີ່ຄົນສະແຫວງຫາການຊຳລະ, ການສຳລວມ, ແລະການຟື້ນຟູທຳມະ ຜ່ານການຈາລິກແລະການລະນຶກເຖິງນ້ຳອັນບໍລິສຸດ.
Verse 26
अद्भुतस्य प्रिया भार्या तस्य पुत्रो विभूरसि:,अद्भुतकी जो प्रियतमा पत्नी है, उसके गर्भसे उनके “विभूरसि” नामक पुत्र हुआ। अग्नियोंकी जितनी संख्या बतायी गयी है, सोमयागोंकी भी उतनी ही है। वे सब अग्नि ब्रद्माजीके मानसिक संकल्पसे अत्रिके वंशमें उनकी संतानरूपसे उत्पन्न हुए हैं
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ອັດພຸຕະ ມີພັນລະຍາອັນເປັນທີ່ຮັກ; ແລະຈາກຄັນຂອງນາງ ໄດ້ເກີດບຸດຊາຍຊື່ ວິພູຣະສິ. ຈຳນວນໄຟສັກສິດທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ມີເທົ່າໃດ ພິທີບູຊາໂຊມະ (Soma-yāga) ກໍມີເທົ່ານັ້ນ. ໄຟສັກສິດເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນໃນສາຍວົງອັດຣິ ເປັນລູກຫຼານ ໂດຍດຳຣິໃນຈິດຂອງພຣະພຣະຫມາ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ເນັ້ນຄວາມສັກສິດຂອງລະບຽບພິທີເວດະ: ສະຖາບັນການບູຊາບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ມະນຸດປະດິດຂຶ້ນຕາມໃຈ ແຕ່ມີຮາກຖານໃນເຈດຈຳນົງແຫ່ງຈັກກະວານ ແລະຖືກສືບທອດຜ່ານສາຍວົງອັນຄວນເຄົາລົບ.
Verse 27
यावन्तः पावकाः: प्रोक्ता: सोमास्तावन्त एव तु । अन्रेश्नाप्यन्वये जाता ब्रह्मणो मानसा: प्रजा:,अद्भुतकी जो प्रियतमा पत्नी है, उसके गर्भसे उनके “विभूरसि” नामक पुत्र हुआ। अग्नियोंकी जितनी संख्या बतायी गयी है, सोमयागोंकी भी उतनी ही है। वे सब अग्नि ब्रद्माजीके मानसिक संकल्पसे अत्रिके वंशमें उनकी संतानरूपसे उत्पन्न हुए हैं
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຈຳນວນໄຟສັກສິດ (ປາວະກະ) ທີ່ໄດ້ປະກາດໄວ້ມີເທົ່າໃດ ພິທີບູຊາໂຊມະກໍມີເທົ່ານັ້ນ. ໄຟເຫຼົ່ານັ້ນ—ແມ່ນແຕ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກການໃຫ້ກຳເນີດທາງກາຍຕາມປົກກະຕິ—ກໍເກີດຂຶ້ນໃນສາຍວົງ (ອັນວະຍະ) ເປັນລູກຫຼານທີ່ເກີດຈາກຈິດຂອງພຣະພຣະຫມາ»។ ໃນບໍລິບົດນີ້ ຖ້ອຍຄຳນີ້ຍົກສູງລະບຽບພິທີເວດະ: ໄຟແລະພິທີໂຊມະບໍ່ແມ່ນຂົນທຳນຽມຂອງມະນຸດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ສືບຮາກຈາກຕົ້ນກຳເນີດອັນເທວະ ແລະເຈດຈຳນົງອັນແນ່ຊັດ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ທຳມະຖືກຄ້ຳຈຸນໂດຍວິໄນການບູຊາທີ່ຖືກຕັ້ງຂຶ້ນຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
Verse 28
अत्रि: पुत्रान् स्रष्टकामस्तानेवात्मन्यधारयत्
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໃຫ້ກຳເນີດບຸດ ລະສີ ອັດຣິ ໄດ້ກັກເກັບພວກເຂົາໄວ້ໃນຕົນເອງກ່ອນ—ຂົມຂືນແຮງປາຖະໜາແຫ່ງການສ້າງ ຈົນກວ່າຈະສາມາດຖືກປັ້ນແຕ່ງແລະຄ້ຳຈຸນໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
Verse 29
तस्य तद्ब्रह्मणः कार्यन्निर्हरन्ति हुताशना: । अत्रिको जब प्रजाकी सृष्टि करनेकी इच्छा हुई, तब उन्होंने उन अग्नियोंको ही अपने हृदयमें धारण किया। फिर उन ब्रह्मर्षिके शरीरसे विभिन्न अग्नियोंका प्रादुर्भाव हुआ ।। २८ ई || एवमेते महात्मान: कीर्तितास्ते5ग्नयो मया
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເລົ່າໃຫ້ທ່ານຟັງແລ້ວເຖິງໄຟສັກສິດເຫຼົ່ານັ້ນ—ໄຟຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໃນອຳນາດແລະເປົ້າໝາຍ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ອຳນາດແຫ່ງຈັກກະວານເຊັ່ນ ອັກນິ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ແປວໄຟທາງກາຍ ແຕ່ເປັນອຳນາດອັນຄວນເຄົາລົບ ທີ່ຄ້ຳຈຸນການສ້າງແລະລະບຽບໂລກ ເມື່ອຖືກເຊີນແລະເຂົ້າໃຈຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
Verse 30
अद्भुतस्य तु माहात्म्यं यथा वेदेषु कीर्तितम्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າເຖິງມະຫາອານຸພາບຂອງຜູ້ອັນອັດສະຈັນນັ້ນ ດັ່ງທີ່ຖືກສັນລະເສີນໃນພຣະເວດ».
Verse 32
इत्येष वंश: सुमहानग्नीनां कीर्तितो मया । योडर्चितो विविधैर्मन्त्रैहव्यं वहति देहिनाम्,इस प्रकार मेरेद्वारा अग्निदेवके महान् वंशका प्रतिपादन किया गया। वे भगवान् अग्नि विविध वेदमन्त्रोंद्वार पूजित होकर देहधारियोंके दिये हुए हविष्यको देवताओंके पास पहुँचाते हैं
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເລົ່າສາຍວົງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຢ່າງຫາທີ່ສຸດຂອງເທວະໄຟທັງຫຼາຍ. ເມື່ອຖືກບູຊາດ້ວຍມົນຕຣາອັນສັກສິດຫຼາຍປະການ ໄຟເທວະນັ້ນຈະຮັບເອົາຮາວິສຍະທີ່ຜູ້ມີກາຍຖວາຍ ແລະນຳສົ່ງໄປຫາເທວະທັງຫຼາຍ».
Verse 222
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि आज्ञिरसोपाख्यानेडग्निसमुद्धवे द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो5ध्याय:
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາກ «ວນະປັຣວະ» ໃນຕອນສະຫຼຸບຄຳສອນຂອງມາຣະກັນເດຍ—ໃນຕອນ «ອາຊຍິຣະສະ» ວ່າດ້ວຍການອຸບັດຂຶ້ນຂອງອັກນິ—ນີ້ແມ່ນຈົບບົດທີ 222.
Verse 253
एता नद्यस्तु धिष्ण्यानां मातरो या: प्रकीर्तिता: । सिन्धुनद, पंचनद, देविका, सरस्वती, गंगा, शतकुम्भा, सरयू, गण्डकी, चर्मण्वती, मही, मेध्या, मेधातिथि, ताम्रवती, वेत्रवती, कौशिकी, तमसा, नर्मदा, गोदावरी, वेणा, उपवेणा, भीमा, वडवा, भारती, सुप्रयोगा, कावेरी, मुर्मुरा, तुंगवेणा, कृष्णवेणा, कपिला तथा शोणभद्र “-ये सब नदियाँ और नद हैं, जो अग्नियोंके उत्पत्ति-स्थान कहे गये हैं
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນ້ຳເຫຼົ່ານີ້ ຖືກສັນລະເສີນວ່າເປັນ ‘ແມ່’ ຂອງທິສນຍະ (dhiṣṇya) ຫຼືຖານບູຊາໄຟສັກສິດ—ແຫຼ່ງທີ່ຕັ້ງແລະຫຼ້ຽງດູໄຟພິທີ: ສິນທຸ, ປັນຈະນະດະ, ເດວິກາ, ສະຣະສະວະຕີ, ຄັງຄາ, ສະຕະກຸມພາ, ສະຣະຍູ, ຄັນດະກີ, ຈະຣະມັນວະຕີ, ມະຫີ, ເມດຍາ, ເມດຫາຕິຖິ, ຕາມຣະວະຕີ, ເວດຣະວະຕີ, ກໍສິກີ, ຕະມະສາ, ນັຣມະດາ, ໂຄດາວະຣີ, ເວນາ, ອຸປະເວນາ, ພີມາ, ວະດະວາ, ພາຣະຕີ, ສຸປະຣະໂຢຄາ, ກາເວຣີ, ມຸຣມູຣາ, ຕຸງຄະເວນາ, ກຣິສນະເວນາ, ກະປິລາ ແລະ ໂຊນະພັດຣະ. ການເອີ້ນນາມເຫຼົ່ານີ້ ເຊື່ອມພູມສັນຖານເຂົ້າກັບທັມມະ: ຄວາມບໍລິສຸດແລະຄວາມຕໍ່ເນື່ອງຂອງພິທີເວດ ພຶ່ງພາການເຄົາລົບນ້ຳອັນໃຫ້ຊີວິດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ການບູຊາເປັນໄປໄດ້».
Verse 293
अप्रमेया यथोत्पन्ना: श्रीमन्तस्तिमिरापहा: । राजन्! इस प्रकार मैंने इन अप्रमेय, अन्धकारनिवारक तथा दीप्तिमान् महामना अग्नियोंकी जिस क्रमसे उत्पत्ति हुई है, उसका तुमसे वर्णन किया
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າໄດ້ບັນຍາຍໃຫ້ພະອົງຟັງຕາມລໍາດັບ ວ່າໄຟທັງຫຼາຍນັ້ນ—ຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ສ່ອງສະຫວ່າງ ຂັບໄລ່ຄວາມມືດ ແລະມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່—ເກີດຂຶ້ນມາແນວໃດ»។
Verse 306
तादृशं विद्धि सर्वेषामेको होषु हुताशन: । वेदोंमें "अद्भुत! नामक अग्निके माहात्म्यका जैसा वर्णन है, वैसा ही सब अग्नियोंका समझना चाहिये; क्योंकि इन सबमें एक ही अग्नितत्त्व विद्यमान है
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເຂົ້າໃຈວ່າໄຟທັງປວງມີສະພາບດຽວກັນ; ເພາະໃນໄຟທັງປວງນັ້ນ ມີແຕ່ຫຼັກທາດໄຟອັນດຽວ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ວິດາໄດ້ພັນລະນາເຖິງ ‘ໄຟອັດພູດ’ ຈົ່ງຮູ້ວ່າເປັນຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງໄຟທຸກໆແຫ່ງ»។
Verse 316
एक एवैष भगवान् विज्ञेय: प्रथमो5जड्लिरा: ३१ ।। बहुधा निःसृतः कायाज्ज्योतिष्टोम: क्रतुर्यथा । ये प्रथम भगवान् अग्नि, जिन्हें अंगिरा भी कहते हैं, एक ही हैं, ऐसा जानना चाहिये। जैसे ज्योतिष्टोम यज्ञ उद्धिद् आदि अनेक रूपोंमें प्रकट हुआ है, उसी प्रकार एक ही अग्नितत्त्व प्रजापतिके शरीरसे विविध रूपोंमें उत्पन्न हुआ है
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ພຣະເຈົ້າອົງນີ້—ອັກນິ ຜູ້ເປັນອົງທໍາອິດ ແລະເອີ້ນອີກນາມວ່າ ອັງຄິຣາ—ແທ້ຈິງແມ່ນອົງດຽວ. ແຕ່ດັ່ງທີ່ພິທີບູຊາ ຈໂຢຕິສໂຕມ ອັນດຽວ ຖືກຈັດວາງໃນຫຼາຍຮູບແບບ ແລະການນໍາໃຊ້, ສະນັ້ນເອງ ຫຼັກທາດອັກນິອັນດຽວ ໄດ້ໄຫຼອອກມາເປັນຫຼາຍປາກົດການ ຈາກກາຍຂອງ ປຣະຈາປະຕິ»។
Frequently Asked Questions
How to preserve marital stability and avert rivalry-driven discord through disciplined conduct—especially reception etiquette, controlled speech, and prudent social alignment within a household marked by multiple relationships and external pressures.
Affection and stability are maintained through intentional service, restraint, and situational awareness: respect in daily rituals, confidentiality, avoidance of heedlessness, and association with ethically reputable companions.
It does not present a formal phalaśruti formula; however, it implies outcomes—reputation, prosperity, social harmony, and merit—by describing the benefits of the husband’s favor and the social consequences of disciplined versus careless conduct.