Adhyaya 164
Arjuna meets the Lokapālas, is tested by Indra, and is led to Amarāvatī for astra-śikṣā (Indraloka-gamana)
Upa-parva: Arjunābhigamana / Indraloka-gamana (Arjuna’s ascent and celestial instruction episode)
Arjuna reports his successful vision of Mahādeva to a radiant brāhmaṇa-like figure, who affirms the uniqueness of the encounter and forecasts that, together with the Lokapālas, Arjuna will meet Indra and receive weapons. Auspicious atmospheric signs arise—fragrant garlands, divine music, hymns, and the arrival of celestial retinues. Indra appears with Śacī; Kubera, Yama, and Varuṇa are seen in their respective stations, and the Lokapālas reassure Arjuna and offer astras for the fulfillment of a divine-purpose mandate. Arjuna receives the weapons with ritual propriety and is dismissed. Indra then addresses Arjuna, acknowledging prior knowledge of him and outlining further tapas and the role of Mātali in conveying him to heaven. Arjuna requests Indra as instructor; Indra tests Arjuna’s intention by suggesting harsh action, and Arjuna clarifies ethical constraints on using divine weapons. Indra approves and directs Arjuna to learn multiple classes of astras. Mātali brings Indra’s chariot; during ascent he notes Arjuna’s steadiness on the moving divine chariot, then shows celestial abodes and Nandana forests. Amarāvatī is described as free from fatigue, impurity, grief, and moral affliction, marked by perennial blossoms, pure winds, jeweled ground, and joyful inhabitants. Arjuna pays respects to divine assemblies, is welcomed by Indra, and remains in heaven to train in astras and learn Gandharva arts under Citraseṇa, maintaining disciplined focus amid abundant pleasures.
Chapter Arc: सूर्योदय के बाद धौम्य और आर्ष्टिषेण नित्यकर्म पूर्ण कर पाण्डवों के पास आते हैं; वनवास की कठोरता के बीच ऋषि-आगमन एक दिव्य संवाद का द्वार खोलता है। → पाण्डव विनयपूर्वक चरण-वन्दना कर ब्राह्मणों का सत्कार करते हैं; युधिष्ठिर के भीतर जगत-व्यवस्था, देव-स्थान और काल-गति को जानने की तीव्र जिज्ञासा उभरती है। → धौम्य मेरु-पर्वत और उसके शिखरों पर स्थित ब्रह्मा-विष्णु आदि के ध्रुव, अक्षय स्थानों का वर्णन करते हैं तथा सूर्य की निरन्तर गति—अहोरात्र, कला, काष्ठा और प्राणियों की आयु-कर्म के विभाजन—को जगत-नियामक सत्य के रूप में स्थापित करते हैं। → युधिष्ठिर को यह बोध मिलता है कि सृष्टि-चक्र, देवर्षियों का प्रजापति में लय-उदय, और सूर्य की अविराम परिक्रमा—सब एक अटल नियम के अधीन हैं; मन स्थिर होकर धर्म-मार्ग में धैर्य पाता है। → मेरु-दर्शन और नारायण-स्थान जैसे दिव्य-स्थानों का संकेत आगे के अध्यायों में और व्यापक ब्रह्माण्ड-वर्णन/तीर्थ-प्रसंग की ओर ले जाता है।
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--शत्रुदमन नरेश! तदनन्तर सूर्योदय होनेपर आ्टिषिणसहित धौम्यजी नित्यकर्म पूरा करके पाण्डवोंके पास आये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ! ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອຕາເວັນຂຶ້ນ ທ່ານທໍາຍະ—ມີພວກຣິສີຕິດຕາມ—ໄດ້ສໍາເລັດພິທີກຳປະຈໍາວັນແລ້ວ ແລະໄດ້ມາຫາພວກປານດະວະ».
Verse 2
ते5भिवाद्यार्टिषिणस्य पादौ धौम्यस्य चैव ह । ततः प्राउजलय: सर्वे ब्राह्म॒णांस्तानपूजयन्,तब समस्त पाण्डवोंने आर्श्षिण तथा धौम्यके चरणोंमें प्रणाम किया और हाथ जोड़कर सब ब्राह्मणोंका पूजन किया
ພວກເຂົາໄດ້ກ່າວຄໍານົບນ້ອມ ແລະກົ້ມກາບທີ່ພະບາດຂອງຣິສີ ອາຣສິນະ ແລະຂອງທໍາຍະດ້ວຍ. ແລ້ວທຸກຄົນຢືນດ້ວຍຝາມືປະນົມ ແລະໄດ້ບູຊາສັກກາລະພວກພຣາຫມະນະເຫຼົ່ານັ້ນຕາມຄວນ.
Verse 3
/ #::73:.8 #::3-.7 (0) हि २ 7 त्रेषष्ट्याधिकशततमोब<् ध्याय: धौम्यका युधिषिरको मेरु पर्वत तथा उसके शिखरोंपर स्थित ब्रह्मा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ໃນເວລາຕາເວັນຂຶ້ນ ິສີ ທໍມະຍະ—ເມື່ອໄດ້ປະກອບພິທີຕອນເຊົ້າ (ອາຫນິກ) ສໍາເລັດແລ້ວ—ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພວກປານດະວະ ພ້ອມກັບ ອາຣຕິເສນະ. ແລ້ວທໍມະຍະຈັບມືຂວາຂອງ ຢຸທິສຖິຣະ ແລະຈ້ອງໄປທາງທິດບູຮະພາ ມະຫາິສີຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄໍາເຫຼົ່ານີ້.
Verse 4
असोौ सागरपर्यन्तां भूमिमावृत्य तिष्ठति । शैलराजो महाराज मन्दरो5ति विराजते,“महाराज! वह पर्वतराज मन्दराचल प्रकाशित हो रहा है, जो समुद्रतककी भूमिको घेरकर खड़ा है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ພູເຂົາຜູ້ເປັນຈອມແຫ່ງພູ—ມັນດະຣະ—ຢືນຢູ່ທີ່ນັ້ນ, ດັ່ງຈະຫໍ້ຫຸ້ມແຜ່ນດິນຈົນເຖິງຂອບທະເລ, ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍສະຫງ່າລາສີ.”
Verse 5
इन्द्रवैश्रवणावेतां दिशं पाण्डव रक्षत: | पर्वतैश्न वनान्तैश्न काननैश्वैव शोभिताम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ປານດະວະໄດ້ເຝົ້າລະວັງທິດທີ່ມີ ອິນທຣະ ແລະ ໄວສຣະວະນະ (ກຸເບຣະ) ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ; ທິດນັ້ນງາມສະຫງ່າດ້ວຍພູເຂົາ, ແຄມປ່າ, ແລະດົງປ່າລຶກ.
Verse 6
'पाण्डुनन्दन! पर्वतों, वनान्त प्रदेशों और काननोंसे सुशोभित इस पूर्व दिशाकी रक्षा इन्द्र और कुबेर करते हैं ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ບຸດແຫ່ງປານດຸ! ທິດບູຮະພານີ້—ທີ່ງາມດ້ວຍພູເຂົາ, ແຄມປ່າ, ແລະດົງປ່າລຶກ—ຖືກອິນທຣະ ແລະ ກຸເບຣະ ປົກປ້ອງ. ດັ່ງນັ້ນ ບັນດາິສີຜູ້ຮູ້ທັງປວງແຫ່ງທັມມະ ຜູ້ສະຫລາດຮອບຄອບ ໄດ້ກ່າວວ່າ: ‘ລູກເອີຍ, ທິດນີ້ເປັນທີ່ພໍານັກຂອງ ມະເຫນທຣະ (ອິນທຣະ) ແລະ ໄວສຣະວະນະ (ກຸເບຣະ). ຈາກນີ້ຕາເວັນຈຶ່ງຂຶ້ນ, ແລະສັດທັງປວງ ພ້ອມດ້ວຍິສີຜູ້ຮູ້ທັມມະ, ສິດທະຜູ້ສໍາເລັດ, ມະຫາອາດຕະມະ, ແລະເທວະສາດຫຍະ ລ້ວນຖວາຍບູຊາ’.”
Verse 7
अतश्रोद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठन्ति वै प्रजा: । ऋषयश्नापि धर्मज्ञा: सिद्धा: साध्याश्व देवता:
ດັ່ງນັ້ນ ສັດທັງປວງຈຶ່ງບູຊາຕາເວັນເມື່ອພຣະອົງຂຶ້ນ. ບັນດາິສີຜູ້ຮູ້ທັມມະ, ສິດທະຜູ້ສໍາເລັດ, ແລະເທວະສາດຫຍະ ກໍຢືນຢູ່ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ—ຢືນຢັນວ່າ ການຂຶ້ນຂອງຕາເວັນໃນແຕ່ລະມື້ແມ່ນເວລາອັນສັກສິດ ທີ່ຄ້ຳຈຸນລະບຽບ ແລະເຊີນໃຫ້ດໍາເນີນຊີວິດດ້ວຍວິໄນແລະຄວາມຖືກຕ້ອງ.
Verse 8
यमस्तु राजा धर्मज्ञ: सर्वप्राणभृतां प्रभु: । प्रेतसत्त्वगतिं होनां दक्षिणामाश्रितो दिशम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຍົມະຣາຊ ຜູ້ຮູ້ທຳ ແລະເປັນເຈົ້າເຫນືອສັດມີຊີວິດທັງປວງ ສະຖິດຢູ່ໃນທິດໃຕ້. ທິດນັ້ນຖືກນັບເປັນເສັ້ນທາງຂອງວິນຍານຜູ້ຕາຍ—ເປັນທາງອັນຕ່ຳ—ມີແຕ່ຜູ້ຕາຍແລ້ວເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງໄປໄດ້.
Verse 9
एतत् संयमनं पुण्यमतीवाद्धुतदर्शनम् । प्रेतराजस्य भवनमृद्धया परमया युतम्,'प्रेतताजका यह निवासस्थान अत्यन्त समृद्धिशाली परम पवित्र तथा देखनेमें अद्भुत है। राजन! इसका नाम संयमन (या संयमनीपुरी) है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ນະຄອນອັນສັກສິດຊື່ ສຳຍະມະນະ ນີ້ ນ່າພິສູດເຫັນຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້. ມັນແມ່ນທີ່ປະທັບຂອງອົງເຈົ້າແຫ່ງຜູ້ຕາຍ (ພະຍົມ) ອຸດົມດ້ວຍຄວາມຮັ່ງມີ ແລະສະຫງ່າລາສີສູງສຸດ»។
Verse 10
“राजन! जहाँ जाकर भगवान् सूर्य सत्यसे प्रतिष्ठित होते हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ພູເຈົ້າແຫ່ງພູທັງປວງ ທີ່ພະອາທິດອັນສັກສິດໄປເຖິງແລ້ວພັກຢູ່ໃນແດນແຫ່ງຄວາມຈິງ ບັນດາຜູ້ຮູ້ປັນຍາເອີ້ນວ່າ ‘ອັສຕາຈະລະ’—ພູແຫ່ງຕາເວັນຕົກ. ສະຖິດຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແລະຍັງຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດອັນເຕັມໄປດ້ວຍມວນນ້ຳອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ພະຣາຊາວະຣຸນະ ປົກປ້ອງສັດມີຊີວິດທັງປວງ»។
Verse 11
एतं पर्वतराजानं समुद्र च महोदधिम् | आवसन् वरुणो राजा भूतानि परिरक्षति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາວະຣຸນະ ສະຖິດຢູ່ເທິງພູເຈົ້ານັ້ນ ແລະຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດ—ຄັງນ້ຳອັນໃຫຍ່ຫຼວງ—ເພື່ອປົກປ້ອງສັດມີຊີວິດທັງປວງ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ວາງລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານໄວ້ໃນພູມສັນຖານ: ພູທີ່ຜູກພັນກັບຕາເວັນຕົກ ແລະທະເລໃຫຍ່ ເປັນບັນລັງຂອງວະຣຸນະ; ຈາກນັ້ນພະອົງຄ້ຳຈຸນການປົກປ້ອງ ແລະການຂົ່ມໃຈ—ເສົາຄ້ຳສຳຄັນຂອງທຳ.
Verse 12
उदीचीं दीपयन्नेष दिशं तिष्ठति वीर्यवान् | महामेरुर्महा भाग शिवो ब्रह्मविदां गति:
«ໂອ ຜູ້ມີສ່ວນບຸນອັນໃຫຍ່!» ນີ້ແມ່ນພູມະຫາເມຣຸ ອັນສະຫວ່າງໄສຢ່າງຍິ່ງ ຢືນສ່ອງສະຫວ່າງທິດເໜືອ. ເທິງພູອັນເປັນມົງຄຸນນີ້ ມີແຕ່ຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມະ (ຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມະວິທະຍາ) ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເຂົ້າເຖິງໄດ້.
Verse 13
यस्मिन ब्रह्मसदश्चैव भूतात्मा चावतिष्ठते । प्रजापति: सृजन् सर्व यत् किज्चिज्जड्र्मागमम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນແດນນັ້ນມີຫໍປະຊຸມຂອງພຣະພຣະຫມາເອງ ທີ່ພຣະເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ—ພຣະພຣະຫມາ ຜູ້ເປັນອາດຕະພາຍໃນຂອງສັດທັງຫມົດ—ສະຖິດຢູ່ເປັນນິດ ພ້ອມກັບການສ້າງສັນທຸກສິ່ງ ທັງທີ່ເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ທີ່ຢູ່ນິ່ງ».
Verse 14
यानाहुर्ब्रह्मण: पुत्रान् मानसात् दक्षसप्तमान् । तेषामपि महामेरु: शिवं स्थानमनामयम्
«ຜູ້ທີ່ເຂົາເອີ້ນວ່າ ເປັນບຸດທາງໃຈຂອງພຣະພຣະຫມາ—ບັນດາປຣະຊາປະຕິ ໂດຍທີ່ ດັກສະ ເປັນອັນດັບທີເຈັດ—ສໍາລັບພວກເຂົາເອງ ພູມະຫາເມຣຸນີ້ແມ່ນຖິ່ນສະຖານອັນສິວະ ສຸກສະບາຍ ປອດໄພຈາກໂລກແລະຄວາມໂສກ».
Verse 15
अन्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनरेवोदयन्ति च । सप्त देवर्षयस्तात वसिष्ठप्रमुखा: सदा,“तात! वसिष्ठ आदि सात देवर्षि इन्हीं प्रजापतिमें लीन होते और पुनः इन्हींसे प्रकट होते हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ພຣະຣິສີເທວະທັງເຈັດ—ມີວະສິດຖະເປັນຫົວໜ້າ—ຍ່ອມຫຼວມເຂົ້າໃນປຣະຊາປະຕິນັ້ນເປັນທີ່ພັກພິງ ແລະກໍປາກົດຂຶ້ນອີກຄັ້ງຈາກທ່ານ.»
Verse 16
देशं विरजसं पश्य मेरो: शिखरमुत्तमम् । यत्रात्मतृप्तैर ध्यास्ते देवे: सह पितामह:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣະເອີຍ, ຈົ່ງເບິ່ງແດນອັນບໍລິສຸດ ປອດຈາກຝຸ່ນທີ່ມົວໝອງ—ຍອດອັນສູງສຸດຂອງພູເມຣຸ. ທີ່ນັ້ນ ພຣະປິຕາມະຫາ ພຣະພຣະຫມາ ສະຖິດຢູ່ຮ່ວມກັບເທວະທັງຫຼາຍຜູ້ອີ່ມໃຈໃນຕົນເອງ.»
Verse 17
यमाहु: सर्वभूतानां प्रकृते: प्रकृति धरुवम् । अनादिनिधन देवं प्रभुं नारायणं परम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພຣະນາຣາຍະນະ ອົງພຣະເຈົ້າສູງສຸດ—ບໍ່ມີຕົ້ນ ບໍ່ມີປາຍ ເປັນນາຍແຫ່ງເທວະ—ຜູ້ທີ່ນັກປັນຍາກ່າວວ່າ ເປັນພື້ນຖານອັນບໍ່ເສື່ອມສູນຂອງສັດທັງປວງ ແລະເປັນບໍ່ເກີດແຫ່ງປຣະກຣິຕິ—ຖືກປະກາດວ່າ ຢູ່ເຫນືອກວ່າແມ່ນແຕ່ພຣະພຣະຫມາໂລກ. ຖິ່ນສະຖານຂອງພຣະອົງສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍລັດສະໝີຂອງພຣະອົງເອງ ແຈ້ງກວ່າຕາເວັນແລະໄຟ. ແມ່ນແຕ່ເທວະທັງຫຼາຍກໍບໍ່ອາດເຫັນຮູບອັນມີສິຣິ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍເທຊະນັ້ນໄດ້ໂດຍງ່າຍ; ສໍາລັບເທວະແລະດານະວະ ການໄດ້ເຫັນພຣະອົງແມ່ນຍາກຢ່າງຍິ່ງ.»
Verse 18
ब्रहद्मण: सदनात् तस्य परं स्थान प्रकाशते । देवा अपि न पश्यन्ति सर्वतेजोमयं शुभम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຫນືອກວ່າໂລກພຣະພຣະຫມາອັນກວ້າງໃຫຍ່ນັ້ນ ຍັງມີທີ່ສະຖານອັນສູງສຸດຂອງພຣະອົງ ສ່ອງສະຫວ່າງປາກົດ. ແມ່ນແຕ່ເທວະດາກໍບໍ່ອາດເຫັນຮູບອັນເປັນມງຄົດ ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍລັດສະໝີນັ້ນ. ມັນເປັນແສງສະຫວ່າງດ້ວຍຕົນເອງ ເກີນກວ່າຄວາມສະຫວ່າງຂອງຕາເວັນແລະໄຟ ແລະການເຫັນມັນເປັນເລື່ອງຍາກຢ່າງຍິ່ງ ສໍາລັບທັງເທວະດາແລະອະສູຣ.»
Verse 19
अत्यर्कानलदीप्तं तत् स्थान विष्णोर्महात्मन: । स्वयैव प्रभया राजन दुष्प्रेक्ष्यं देवदानवैः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ທີ່ສະຖານອັນສູງສຸດຂອງພຣະວິສນຸຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ລຸກໂຊດສະຫວ່າງເກີນກວ່າຕາເວັນແລະໄຟ. ມັນສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍລັດສະໝີຂອງຕົນເອງ ແລະເປັນສິ່ງທີ່ຍາກຢ່າງຍິ່ງທີ່ຈະເບິ່ງໄດ້ ສໍາລັບທັງເທວະດາແລະອະສູຣ.»
Verse 20
प्राच्यां नारायणस्थानं मेरावतिविराजते । यत्र भूतेश्वरस्तात सर्वप्रकृतिरात्मभू:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນທິດຕາເວັນອອກ ທີ່ສະຖານອັນສັກສິດຂອງນາຣາຍະນະ ສ່ອງສະຫວ່າງຮຸ່ງເຮືອງ ງາມສະຫງ່າດ້ວຍເມຣາວະຕີ. ທີ່ນັ້ນ ລູກເອີຍ, ປະທັບຢູ່ພຣະເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ—ຜູ້ເກີດດ້ວຍຕົນເອງ (ອາດມະພູ) ເປັນພື້ນຖານແຫ່ງທໍາມະຊາດທັງມວນ.»
Verse 21
भासयन् सर्वभूतानि सुश्रियाभिविराजते । नात्र ब्रह्मर्षयस्तात कुत एव महर्षय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ມັນສ່ອງສະຫວ່າງໃຫ້ແກ່ສັດທັງປວງ ແລະຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັດສະໝີອັນງາມສະຫງ່າ. ທີ່ນັ້ນ ລູກເອີຍ, ບໍ່ມີແມ່ນແຕ່ພຣະຣິສີພຣະພຣະຫມາ (ພຣະພຣະຫມະຣິສີ) ເລີຍ; ແລ້ວຈະມີມະຫາຣິສີອື່ນໆໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 22
प्राप्रुवन्ति गतिं होतां यतीनां भावितात्मनाम् | नतं ज्योतींषि सर्वाणि प्राप्प भासन्ति पाण्डव
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາບັນລຸເສັ້ນທາງທີ່ກໍານົດໄວ້—ສະພາບທີ່ພວກຍະຕີຜູ້ຝຶກຝົນຕົນເອງ ແລະຈິດໃຈບໍລິສຸດ ບັນລຸໄດ້. ໂອ ປານດະວະ, ເມື່ອໄດ້ຮອດທີ່ນັ້ນແລ້ວ ແສງສະຫວ່າງທັງປວງ (ດວງດາວແລະດວງສະຫວ່າງໃນຟ້າ) ກໍສ່ອງສະຫວ່າງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມນົບນ້ອມ.»
Verse 23
“तात! पूर्व दिशामें मेरूपर ही भगवान् नारायणका स्थान सुशोभित हो रहा है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ! ທາງທິດຕາເວັນອອກ ເທິງພູເມຣຸ ມີສະຖານທີ່ອັນງາມສະຫງ່າຂອງພຣະນາຣາຍະນະ ສ່ອງສະຫວ່າງຢູ່—ທີ່ນັ້ນ ພຣະວິສນຸ ຜູ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍຕົນເອງ ເປັນເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ ແລະເປັນເຫດປັດໃຈອັນເປັນວັດຖຸຕັ້ງຕົ້ນຂອງທຸກສິ່ງ ປະທັບຢູ່ ສ່ອງແສງໃຫ້ສັດທັງປວງດ້ວຍຣັດສະມີອັນສູງສຸດ. ມີແຕ່ມະຫາຕະມະຜູ້ຮູ້ ຜູ້ພາກພຽນ ແລະມີວິໄນ ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະເຂົ້າເຖິງໄດ້. ໃນນາຣາຍະນະທາມນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ພຣະພຣະຫມະຣິສີກໍບໍ່ມີທາງໄປ—ແລ້ວມະຫາຣິສີອື່ນໆຈະໄປໄດ້ແນວໃດ? ໂອ ລູກຂອງພານດຸ! ສິ່ງທັງປວງທີ່ມີແສງ ເມື່ອເຂົ້າໃກ້ພຣະອົງ ກໍສູນເສຍຄວາມສະຫວ່າງຂອງຕົນ—ບໍ່ເຫຼືອແສງເກົ່າດັ່ງເດີມ. ທີ່ນັ້ນ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າເອງ ຜູ້ມີສະພາບອັນບໍ່ອາດຄາດຄິດໄດ້ ສ່ອງສະຫວ່າງຢ່າງເຫຼືອລ້ຳ. ໂດຍອານຸພາບແຫ່ງພັກຕິ ນັກຕະປະສີຜູ້ສຳລວມຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະນາຣາຍະນະ ພຣະຫຣິ».
Verse 24
परेण तपसा युक्ता भाविता: कर्मभि: शुभै: । योगसिद्धा महात्मानस्तमोमोहविवर्जिता:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາມະຫາຕະມະຜູ້ມີຕະປະສູງ ຜູ້ຖືກຂັດເກົາແລະຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດໂດຍການປະພຶດກຳດີ ແລະຜູ້ສຳເລັດໃນໂຍຄະ—ປາດຈາກຄວາມມືດແຫ່ງອະວິຊາ ແລະມົວເມົາ—ຍ່ອມບັນລຸສະພາບສູງສຸດ ແລະບໍ່ຫວນກັບມາສູ່ການດຳລົງຢູ່ໃນໂລກອີກເລີຍ.
Verse 25
तत्र गत्वा पुनर्नेमं लोकमायान्ति भारत । स्वयम्भुवं महात्मानं देवदेवं सनातनम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ! ເມື່ອໄດ້ເຖິງສະພາບສູງສຸດນັ້ນແລ້ວ ພວກເຂົາບໍ່ຫວນກັບມາສູ່ໂລກນີ້ອີກ. ມະຫາຕະມະຜູ້ສຳເລັດ—ຜູ້ຖືກຊຳລະໂດຍຕະປະແລະການປະພຶດກຳດີ ປາດຈາກອະວິຊາແລະມົວເມົາ—ບັນລຸນາຣາຍະນະທາມ ແລະແທນທີ່ຈະກັບຄືນສູ່ການດຳລົງຢູ່ໃນໂລກ ກໍຫຼວມເຂົ້າໃນພຣະຜູ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍຕົນເອງ ຜູ້ເປັນນິລັນດອນ ເຈົ້າແຫ່ງເທວະທັງປວງ».
Verse 26
स्थानमेतन्महाभाग ध्रुवमक्षयमव्ययम् | ईश्वरस्य सदा होतत् प्रणमात्र युधिष्ठिर,“महाभाग युधिष्ठिर! यह परमेश्वरका नित्य, अविनाशी और अविकारी स्थान है। तुम यहींसे इसको प्रणाम करो
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີວາສະນາສູງ ຢຸທິສຖິຣະ! ນີ້ແມ່ນສະຖານທີ່ອັນໝັ້ນຄົງ ບໍ່ສູນສິ້ນ ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ ແລະບໍ່ແປປ່ຽນ ຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ຈົ່ງນົບນ້ອມບູຊາພຣະອົງຈາກຈຸດນີ້ເທົ່ານັ້ນ».
Verse 27
एन॑ त्वहरहर्मेरुं सूर्याचन्द्रमसौ ध्रुवम् प्रदक्षिणमुपावृत्य कुरुत: कुरुनन्दन
«ໂອ ກຸຣຸນັນດະນະ! ພຣະອາທິດ ແລະ ພຣະຈັນ ຍ່ອມເຮັດປະທັກສິນາ ອ້ອມພູເມຣຸອັນຢືນຍົງນີ້ທຸກມື້. ແລະດາວນັກສັດທັງປວງກໍພາກັນວຽນອ້ອມພູຣາຊາ ເມຣຸ ຈາກທຸກທິດທາງ».
Verse 28
ज्योतींषि चाप्यशेषेण सर्वाण्यनघ सर्वतः । परियान्ति महाराज गिरिराजं प्रदक्षिणम्
ໂອ ກຸຣຸນັນດນ! ພຣະອາທິດ ແລະ ພຣະຈັນ ທຸກໆວັນ ຍ່ອມເຮັດປະທັກສິນາ (ວຽນຂວາບູຊາ) ຮອບພູເມຣຸອັນຢືນຍົງ. ໂອ ມະຫາຣາຊາຜູ້ບໍ່ມີບາບ! ດາວນັກສັດທັງປວງກໍວຽນຮອບພູຣາຊາ ເມຣຸ ຈາກທຸກທິດເຊັ່ນກັນ.
Verse 29
एतं ज्योतींषि सर्वाणि प्रकर्षीन् भगवानपि । कुरुते वितमस्कर्मा आदित्यो5भिप्रदक्षिणम्
ແມ່ນແຕ່ພຣະອາທິດຜູ້ມີພຣະພາກ—ຜູ້ມີພະລະກິດຫຼັກແມ່ນການຂັບໄລ່ຄວາມມືດ—ກໍດຶງແສງທັງປວງໃຫ້ເຂົ້າຫາພຣະອົງ ແລ້ວເຮັດປະທັກສິນາຮອບພູເມຣຸ.
Verse 30
य॑ं प्राप्प सविता राजन् सत्येन प्रतितिष्ठति । अस्तं पर्वतराजानमेतमाहुर्मनीषिण:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ພູນັ້ນທີ່ພຣະອາທິດຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງດ້ວຍສັດຈະ ບັນດາປັນຍາຊົນເອີ້ນວ່າ ‘ອັສຕະ’ ເປັນຣາຊາແຫ່ງພູ. ເມື່ອດວງອາທິດໄປເຖິງຈຸດຕົກທາງຕາເວັນຕົກ ແລ້ວຂ້າມຂອບເຂດແຫ່ງສົນທະຍາ ພຣະອາທິດຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງນີ້ຈຶ່ງຫັນໄປສູ່ທິດເໜືອ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພຣະອາທິດຜູ້ມຸ່ງຫວັງປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງປວງ ຕິດຕາມພູເມຣຸໄປຈົນສຸດຂອບທິດເໜືອ ແລ້ວຈຶ່ງເຄື່ອນຕໍ່ໄປອີກ ໂດຍຫັນໜ້າສູ່ທິດຕາເວັນອອກ».
Verse 31
स मेरुमनुवृत्त: सन् पुनर्गच्छति पाण्डव । प्रामुख: सविता देव: सर्वभूतहिते रत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປານດະວະ! ຫຼັງຈາກຕິດຕາມເສັ້ນທາງຂອງພູເມຣຸແລ້ວ ພຣະອາທິດເທວະ (ສະວິຕຣ) ຜູ້ເປັນຜູ້ນຳໃນບັນດາເທວະ ແລະຜູ້ມຸ່ງປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງປວງ ກໍຫັນກັບ ແລ້ວເຄື່ອນຕໍ່ໄປອີກ.»
Verse 32
स मासान् विभजन् काले बहुथधा पर्वसंधिषु । तथैव भगवान् सोमो नक्षत्र: सह गच्छति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໃນການເຄື່ອນໄຫວຕາມກາລະ ທີ່ຈຸດຕໍ່ຂອງລະດູການທັງຫຼາຍ ເດືອນຖືກແບ່ງສັນຫຼາຍວິທີ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ພຣະຈັນທະເທວະກໍເຄື່ອນໄປພ້ອມກັບດາວນັກສັດ ເຮັດວົງຮອບ (ບັນດານ) ຮອບພູເມຣຸ ແລະດ້ວຍເຫດນັ້ນຈຶ່ງກຳນົດການແບ່ງເດືອນ.»
Verse 33
एवमेतं त्वतिक्रम्प महामेरुमतन्द्रित: । भावयन् सर्वभूतानि पुनर्गच्छति मन्दरम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມເກີດຄວາມຂີ້ຄ້ານ ພຣະອົງໄດ້ຂ້າມພູເມຣຸອັນໃຫຍ່ນັ້ນ ແລ້ວກັບໄປຫາພູມັນດະຣະອີກ ພ້ອມທັງຫຼ້ຽງດູສັດມີຊີວິດທັງປວງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ພຣະອາທິດ—ຜູ້ທຳລາຍຄວາມມືດ—ຫຼ້ຽງດູໂລກທັງມວນດ້ວຍລຳແສງຂອງພຣະອົງ ແລະເຄື່ອນໄປມາຢ່າງບໍ່ຂາດຕາມເສັ້ນທາງທີ່ບໍ່ມີອຸປະສັກນີ້».
Verse 34
तथा तमिस्रहा देवो मयूखैर्भावयञ्जगत् । मार्गमेतदसम्बाधमादित्य: परिवर्तते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອາທິດ—ຜູ້ຂັບໄລ່ຄວາມມືດ—ຫຼ້ຽງດູໂລກດ້ວຍລຳແສງຂອງພຣະອົງ ແລະເຄື່ອນວຽນຢູ່ເທິງເສັ້ນທາງອັນບໍ່ມີອຸປະສັກນີ້ຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ».
Verse 35
सिसृक्षुः शिशिराण्येव दक्षिणां भजते दिशम् | ततः सर्वाणि भूतानि कालो< भ्यच्छति शैशिर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພຣະອາທິດປາດຖະໜາຈະກໍ່ໃຫ້ເກີດລະດູໜາວ ພຣະອົງຫັນໄປສູ່ທິດໃຕ້. ຈາກນັ້ນ ການເວລາແຫ່ງຄວາມໜາວກໍແຜ່ຄຸມໄປທົ່ວສັດທັງປວງ ແລະຄວາມໜາວກໍຖືກຮູ້ສຶກໄປທົ່ວການສ້າງສັນ».
Verse 36
स्थावराणां च भूतानां जजड़मानां च तेजसा । तेजांसि समुपादत्ते निवृत्त: स विभावसु:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພຣະອົງຫັນກັບຈາກເສັ້ນທາງຂອງພຣະອົງ ວິພາວະສຸ—ພຣະອາທິດ—ກໍດຶງເອົາຄວາມສະຫວ່າງແຫ່ງຊີວິດຂອງສັດທັງປວງເຂົ້າສູ່ພຣະອົງ ທັງຜູ້ຢູ່ນິ່ງແລະຜູ້ເຄື່ອນໄຫວ ກະທັ້ງຜູ້ທີ່ຖືກຄວາມໜາວເຮັດໃຫ້ຊາຊື່ນ. ດັ່ງນັ້ນ ສັດທັງຫຼາຍຈຶ່ງເສຍກຳລັງ ເກີດຄວາມເມື່ອຍລ້າ ແລະຄວາມໜັກອຶດ ຈົນກວ່າພຣະອາທິດຈະຈັດລະດູການຄືນໃໝ່ເພື່ອຫຼ້ຽງດູໂລກ».
Verse 37
ततः स्वेदक्लमौ तन््द्री ग्लानिश्व भजते नरान् । प्राणिभि: सतत स्वप्नो हाभीक्षणं च निषेव्यते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈາກນັ້ນ ເຫື່ອແລະຄວາມເມື່ອຍລ້າ, ຄວາມງ່ວງແລະຄວາມອ່ອນເພຍ ກໍມາຄອບງຳມະນຸດ. ແລະໃນຫມູ່ສັດມີຊີວິດ ການນອນຖືກເສບສົມຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ແລະເກີດຂຶ້ນຊ້ຳໆ».
Verse 38
एवमेतदनिर्देश्यं मार्गमावृत्य भानुमान् । पुन: सृजति वर्षाणि भगवान् भावयन् प्रजा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອາທິດ—ເມື່ອປົກຄຸມເສັ້ນທາງອັນບໍ່ອາດພັນລະນາໄດ້ໃນນະພາ—ກໍສ້າງຝົນຂຶ້ນອີກຄັ້ງ ເພື່ອຫຼ້ຽງດູ ແລະບຳລຸງສັດທັງປວງ. ດ້ວຍການເຄື່ອນໄຫວອັນເປັນລະບຽບ ແລະການປິດບັງເສັ້ນທາງຂອງພຣະອົງ ພຣະອົງຈັດລະດູການໃຫ້ຖືກການ ເພື່ອໃຫ້ສັດມີຊີວິດໄດ້ຮັບການຄ້ຳຈຸນ—ຄວາມເຢັນ, ຄວາມຮ້ອນ, ແລະຝົນ ມາຮອດຕາມເວລາອັນຄວນ».
Verse 39
वृष्टिमारुतसंतापै: सुखै: स्थावरजड्रमान् | वर्धयन् सुमहातेजा: पुन: प्रतिनिवर्तते,“महातेजस्वी सूर्यदेव वृष्टि, वायु और तापद्दारा सुखपूर्वक चराचर जीवोंकी पुष्टि करते हुए पुनः अपने स्थानपर लौट आते हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພຣະອາທິດຜູ້ມີຣັດສະຫມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ໃຊ້ຝົນ, ລົມ, ແລະຄວາມອົບອຸ່ນຈາກຄວາມຮ້ອນ ເພື່ອບຳລຸງສັດທັງປວງ ທັງຜູ້ຢູ່ນິ່ງແລະຜູ້ເຄື່ອນໄຫວ ດ້ວຍຄວາມເກື້ອກູນ; ແລ້ວຈຶ່ງກັບຄືນສູ່ເສັ້ນທາງ ແລະທີ່ປະຈຳຂອງພຣະອົງ».
Verse 40
एवमेष चरन् पार्थ कालचक्रमतन्द्रित: । प्रकर्षन् सर्वभूतानि सविता परिवर्तते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ດັ່ງນັ້ນ ສະວິຕຣະ (ພຣະອາທິດ) ເຄື່ອນໄປບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ດ້ວຍຄວາມຕື່ນຮູ້ບໍ່ຂາດ, ດຶງດູດສັດທັງປວງໃຫ້ເຂົ້າສູ່ເສັ້ນທາງອັນຄວນຂອງຕົນ ແລະບຳລຸງພວກເຂົາ, ໃນຂະນະທີ່ພຣະອົງຫມຸນວົງລໍ້ແຫ່ງເວລາ».
Verse 41
संतता गतिरेतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव | आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປານດະວະ, ເສັ້ນທາງຂອງພຣະອາທິດນີ້ບໍ່ຂາດຕອນ; ພຣະອົງບໍ່ຢຸດແມ່ນແຕ່ຊົ່ວຂະນະ. ເມື່ອດຶງຂຶ້ນຣັດສະຫມີແຫ່ງຊີວິດ ແລະນ້ຳຫວານອັນເປັນສານະຂອງສັດທັງປວງແລ້ວ, ພຣະອົງກໍປ່ອຍຄືນອີກ—ຕາມລະດູການອັນຄວນ—ເປັນຝົນ. ດັ່ງນັ້ນ ສະວິຕຣະ ແບ່ງສັນອາຍຸແລະຜົນແຫ່ງກຳໃຫ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍ, ແລະສ້າງລະບຽບແຫ່ງເວລາ—ກາງວັນກາງຄືນ ແລະການແບ່ງຂະນະອັນລະອຽດ—ຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ».
Verse 42
विभजन् सर्वभूतानामायु: कर्म च भारत । अहोरात्र॑ कला: काष्ठा: सृजत्येष सदा विभु:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນີ້ (ພຣະອາທິດ) ແບ່ງສັນອາຍຸ ແລະຜົນແຫ່ງກຳໃຫ້ແກ່ສັດທັງປວງຢູ່ເສມອ. ພຣະອົງສ້າງການໄຫຼຂອງເວລາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ—ກາງວັນກາງຄືນ ແລະມາດຕາວັດອັນລະອຽດເຊັ່ນ kalā ແລະ kāṣṭhā—ເພື່ອຄ້ຳຈຸນລະບຽບແຫ່ງໂລກ».
Verse 162
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत यक्षयुद्धपर्वमें कुबेरवाक्यविषयक एक सौ बासठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນສັກສິດ ພາຍໃນ «ວະນະປະຣະວະ» ຕອນ «ຍັກສະຍຸດທະປະຣະວະ» ບົດທີ 162 ວ່າດ້ວຍພຣະວາຈາຂອງກຸເບຣ ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 163
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि यक्षयुद्धपर्वणि मेरुदर्शने त्रिषष्टयधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत यक्षयुद्धपर्वमें मेरुदर्शनविषयक एक सौ तिरसठसाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນສັກສິດ ພາຍໃນ «ວະນະປະຣະວະ» ຕອນ «ຍັກສະຍຸດທະປະຣະວະ» ບົດທີ 163 ວ່າດ້ວຍການເຫັນພູເມຣຸ ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Frequently Asked Questions
Whether the pursuit of extraordinary power (divine weapons) can be justified without ethical risk; Arjuna resolves the dilemma by stating he will not deploy such weapons against humans without appropriate countermeasures and necessity.
Authority and capability must be paired with restraint and tested intention; knowledge with high consequences is transmitted through disciplined training, procedural approval, and explicit limits on use.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-significance is narrative and ethical—Arjuna’s eligibility is demonstrated through steadiness, humility, and commitment to responsible use, situating astra-vidyā within a dharma-governed framework.