Adhyaya 125
Cyavana’s Reconciliation with Indra; Tīrtha-Indexing at Ārcīka-parvata and Yamunā (Chapter 125)
Upa-parva: Tīrtha-yātrā Parva (Pilgrimage Cycle within Āraṇyaka Parva)
Lomāśa recounts a climactic moment in the Cyavana narrative: Indra (Śatakratu) confronts the sage in fear as Cyavana appears with a terrifying, open-mouthed aspect, poised to consume him. Indra seeks appeasement, affirming that the Aśvinīkumāras are henceforth worthy of Soma and ratifying Cyavana’s act as truthful and properly grounded. Cyavana’s anger subsides; he releases Indra and redistributes ‘mada’ (here framed as a force associated with indulgence and excess) into domains such as drink, sexuality, gaming, and hunting, indicating a regulated re-allocation of disruptive potency rather than its total erasure. The narration then pivots from mythic resolution to pilgrimage cartography: Lomāśa points out Cyavana’s celebrated lake, instructs ritual offerings (tarpana) to ancestors and deities, and directs the Pandavas toward Saindhava forest features, channels (kulyā), and multiple Puṣkara waters. Further, he indexes Ārcīka-parvata as a residence of sages, a locus of Maruts, and a landscape dense with divine shrines; he names associated ascetic groups (Vaikhānasas, Vālakhilyas) and recommends circumambulation and bathing at three sacred peaks and three springs. The chapter concludes with additional sacred-historical markers—figures who dwelt or performed rites there (including references to Śaṃtanu, Śunaka, Nara-Nārāyaṇa), the inexhaustible Yamunā stream, and exemplary royal sacrifices—positioning geography as an archive of dharma-practice and reputation.
Chapter Arc: लोमश ऋषि युधिष्ठिर को सौकन्योपाख्यान के अगले मोड़ पर ले जाते हैं—च्यवन ऋषि के यज्ञ में अश्विनीकुमारों के ‘भाग’ को लेकर देवसभा में असंतुलन की आहट सुनाई देती है। → अश्विनीकुमारों को यज्ञ-भाग दिलाने का निर्णय इन्द्र के अधिकार और प्रतिष्ठा को चुनौती देता है। इन्द्र भय से जकड़ा, क्रोध और असुरक्षा के बीच च्यवन के सामने खड़ा होता है; देव-व्यवस्था में ‘कौन किसका अधिकारी’—यह प्रश्न तीखा हो उठता है। → च्यवन के तपोबल और वचन-बल के सामने देवराज इन्द्र भयपीड़ित होकर झुकता है और स्वीकार करता है कि अश्विनीकुमारों को सोम/यज्ञ-भाग मिलना चाहिए—यही क्षण देवताओं के अहं का टूटना और ऋषि-तेज की सर्वोच्चता का उद्घोष बनता है। → इन्द्र संकट-मुक्त होता है—विरोध छोड़कर प्रसाद मांगता है, और च्यवन का यज्ञ ‘मिथ्या न हो’ इस प्रकार व्यवस्था स्थिर होती है। लोमश इस प्रसंग को तीर्थयात्रा के नैतिक पाठ की तरह युधिष्ठिर के सामने रखकर आगे के तीर्थ-वर्णन की ओर कथा को मोड़ते हैं। → तीर्थ-परिक्रमा के अगले चरण में लोमश ‘स्थाणु-मन्त्र’ और संधि-काल (त्रेता-द्वापर) की सिद्धि-सूचना देते हुए संकेत करते हैं कि आगे के तीर्थों में और भी गूढ़ फल-श्रुतियाँ तथा रहस्य खुलेंगे।
Shlokas
Verse 1
हि >> न () है 7-2 पजञ्चविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: अश्िनीकुमारोंका यज्ञमें भाग स्वीकार कर लेनेपर इन्द्रका संकट-मुक्त होना तथा लोमशजीके द्वारा अन्यान्य तीर्थोंके महत्त्वका वर्णन लोगमश उवाच तं॑ दृष्टवा घोरवदनं मर्द देव: शतक्रतुः । आयान्तं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्
ໂລມະສະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ເມື່ອເຫັນ ມາຣດະ (Marda) ຜູ້ມີໃບໜ້ານ່າຢ້ານ ກຳລັງເຂົ້າມາ—ອ້າປາກກວ້າງດັ່ງຄວາມຕາຍເອງ—ຮາວກັບຈະກືນອິນດຣະ, ອິນດຣະ ຈອມເທວະ ແລະ ຜູ້ປະກອບຍັດຊະນະຮ້ອຍຄັ້ງ ກໍຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ.»
Verse 2
भयात् संस्तम्भितभुज: सृक्किणी लेलिहन् मुहुः । ततोअब्रवीद् देवराजश्व्यवनं भयपीडित:
ລໂມສະໄດ້ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ ແຂນຂອງພຣະອິນທຣາແຂງຄ້າງ ແລະລີ້ນເລຍມຸມປາກຊ້ຳໆ; ພຣະຣາຊາແຫ່ງເທວະທັງປວງ ຜູ້ຖືກຄວາມຫວາດຫວັນບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ເວົ້າກັບລະສີຈະວະນະ. ເມື່ອເຫັນອະສູນ «ມະດະ» ປາກນ່າສະພຶງກົວ ກ້າວເຂົ້າມາເພື່ອກືນກິນພຣະອົງດັ່ງພຣະຍົມເອງ ພຣະອິນທຣາຜູ້ສັ່ນສະທ້ານດ້ວຍຄວາມຢ້ານຕາຍ ໄດ້ພຶ່ງພາຄຳສັດຈະ: ພຣະອົງສັນຍາວ່າ ຈາກວັນນັ້ນໄປ ອັສວິນຄູ່ແຝດທັງສອງຈະມີສິດດື່ມໂສມ ແລະຢືນຢັນຄວາມຈິງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳເພື່ອໃຫ້ລະສີເມດຕາ.
Verse 3
सोमाहविश्विनावेतावद्यप्रभृति भार्गव । भविष्यत: सत्यमेतद् वचो विप्र: प्रसीद मे
ລໂມສະໄດ້ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣຄະວະ, ນັບແຕ່ວັນນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ອັສວິນທັງສອງຈະມີສິດດື່ມໂສມ. ຖ້ອຍຄຳນີ້ຈະເປັນຄວາມຈິງແນ່ນອນ. ໂອ ພຣາຫມັນ, ຂໍໃຫ້ທ່ານເມດຕາຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ.”
Verse 4
न ते मिथ्या समारम्भो भवत्वेष परो विधि: । जानामि चाह ं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि
ລໂມສະໄດ້ກ່າວວ່າ: “ຂໍໃຫ້ການປະກອບຍັດຂອງທ່ານຢ່າເປັນໄຮ້ຜົນ; ຂໍໃຫ້ສິ່ງທີ່ທ່ານໄດ້ເລີ່ມໄວ້ ຕັ້ງຢູ່ເປັນບັນຍັດອັນສູງສຸດ. ໂອ ພຣະພຣາຫມະລະສີ, ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ຈັກທ່ານ—ປະຕິຍານຂອງທ່ານຈະບໍ່ເຄີຍກາຍເປັນຄຳເທັດ. ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ທ່ານເມດຕາຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ; ຂໍໃຫ້ເປັນໄປຕາມທີ່ທ່ານປາດຖະໜາ.”
Verse 5
सोमाहविश्चिनावेतौ यथा वाद्य कृतौ त्वया । भूय एव तु ते वीर्य प्रकाशेदिति भार्गव
ລໂມສະໄດ້ກ່າວວ່າ: “ທັງສອງນີ້—ໂສມາຫະວິ ແລະ ຈິນາ—ທ່ານໄດ້ປັ້ນແຕ່ງເຂົາເຫມືອນເຄື່ອງດົນຕີທີ່ຈະໃຫ້ຄົນບັນເລງ. ແຕ່ໂອ ພາຣຄະວະ, ຂໍໃຫ້ພະລັງວິລະຂອງທ່ານປາກົດອີກຄັ້ງ.”
Verse 6
सुकन्याया: पितुश्नास्य लोके कीर्ति: प्रथेदिति । अतो मयैतद् विहितं तव वीर्यप्रकाशनम्
ລໂມສະໄດ້ກ່າວວ່າ: “ເພື່ອໃຫ້ພໍ່ຂອງສຸກັນຍາໄດ້ຮັບກຽດຊື່ໃນໂລກ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈັດວາງເລື່ອງນີ້—ຄືການໃຫ້ປະຊາຊົນເຫັນການປາກົດຂອງພະລັງວິລະຂອງທ່ານ. ດ້ວຍວິທີນີ້ ບຸນກຸສົນແລະກຽດຊື່ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ຜ່ານການກະທຳທີ່ເປີດເຜີຍພະລັງທີ່ແທ້ ເພື່ອເປົ້າໝາຍອັນຄວນຄ່າ.”
Verse 7
एवमुक्तस्य शक्रेण भार्गवस्य महात्मन:
When Indra spoke thus, the great Bhargava sage’s anger quickly subsided, and in that very moment he released the lord of the gods from all suffering. O King, that mighty seer then divided “Mada” (the intoxicating arrogance he himself had earlier brought forth) and assigned it separately to four seats: drinking, women, gambling, and hunting. Having thus driven Mada away, he satisfied Indra, the Aśvin twins, and all the gods with Soma, and he brought King Śaryāti’s sacrifice to completion. After making his wondrous power renowned throughout the worlds, the eloquent sage Cyavana went to dwell in the forest with his beloved wife Sukanyā. O Yudhiṣṭhira, this lake, resonant with the calls of birds and shining with beauty, belongs to that very sage Cyavana.
Verse 8
स मन्युर्व्यगमच्छीघ्रं मुमोच च पुरंदरम् । मर्द च व्यभजद् राजन पाने स्त्रीषु च वीर्यवान्
Lomasa said: “His anger quickly subsided, and he released Purandara (Indra) from his affliction. Then that mighty sage, O king, apportioned ‘Mada’—the intoxicating delusion he had earlier brought forth—into separate domains: drinking, women, and (by implication in the received narrative) other corrupting pursuits. Thus, by removing the force of intoxication from its single overwhelming form and distributing it into specific temptations, he restored balance among the gods and re-established order. The episode underscores a moral logic: uncontrolled pride and intoxication ruin discernment, while restraint and wise regulation preserve dharma and social harmony.”
Verse 9
अक्षेषु मृगयायां च पूर्वसृष्टं पुनः पुन: । तदा मद विनिक्षिप्य शक्रं संतर्प्प चेन्दुना
Lomaśa said: “The intoxication (mada) that had been created earlier was again and again assigned to its familiar outlets—dice and the hunt. Having thus set aside that ‘mada’, the sage then satisfied Śakra (Indra) with the Soma (moon-like nectar), restoring him from distress. The episode underscores how uncontrolled exhilaration and pride are redirected into limited spheres, so that the gods and the world may return to order and ritual balance.”
Verse 10
अश्रिभ्यां सहितान् देवान् याजयित्वा च त॑ नृपम् । विख्याप्य वीर्य लोकेषु सर्वेषु वदतां वर:
Lomaśa said: Having conducted the sacrifice for the gods together with the Aśvins, and having also caused that king to perform the rite, the sage—foremost among speakers—made his extraordinary power renowned in all the worlds. In the surrounding narrative, Cyavana’s anger subsides; he frees Indra from distress, and, to protect cosmic order, he disperses the dangerous force of intoxication into four channels—drink, women, gambling, and hunting—so that excess may be contained rather than allowed to ruin society unchecked. Thus the gods are satisfied with Soma, the royal sacrifice is completed, and the story underscores restraint and right regulation as essential to dharma.
Verse 11
सुकन्यया सहारण्ये विजहारानुकूलया । तस्यैतद् द्विजसंघुष्टं सरो राजन् प्रकाशते
Lomaśa said: Together with Sukanyā—his agreeable, devoted wife—(the sage Cyavana) sported in the forest. O King, this very lake, resonant with the calls of birds, shines forth as his. The passage situates Cyavana’s restored serenity and household harmony as the fruit of restraint and right ordering: after removing the force of intoxication from the gods’ sphere, he returns to a life of measured enjoyment within dharma, accompanied by a faithful spouse, in a place sanctified by ascetic presence.
Verse 12
अत्र त्वं सह सोदर्य: पितृन् देवांश्व॒ तर्पय । एतद् दृष्टवा महीपाल सिकताक्षं च भारत
ໂລມາສະ ກ່າວວ່າ: «ຢູ່ບ່ອນນີ້ ເຈົ້າພ້ອມກັບພີ່ນ້ອງຮ່ວມເລືອດ ຈົ່ງກະທຳພິທີຕະປະນະ (tarpana) ເພື່ອບູຊາປິຕຣະ (Pitṛs) ແລະເທວະທັງຫຼາຍ. ໂອ ກະສັດ, ໂອ ລູກຫຼານພາຣະຕະ—ເມື່ອໄດ້ເຫັນສິ່ງນີ້ ແລະໄດ້ເຫັນຕີຣຖະ “ສິກະຕາກສະ” (ຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງຊາຍ) ດ້ວຍ ຈົ່ງປະພຶດຕາມທີ່ຄວນ. »
Verse 13
सैन्धवारण्यमासाद्य कुल्यानां कुरु दर्शनम् | पुष्करेषु महाराज सर्वेषु च जल॑ स्पृश
ໂລມາສະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຈົ້າໄປຮອດປ່າໄສນທະວະ (Saindhava) ໂອ ມະຫາກະສັດ, ຈົ່ງໄປເບິ່ງຄູລະຍາ (ຄູນ້ຳ/ຄອງຊົນລະປະທານ). ແລະໃນທຸກໆທະເລສາບປຸສກະຣະ (Puṣkara) ຈົ່ງແຕະນ້ຳຕາມພິທີ.»
Verse 14
स्थाणोर्मन्त्राणि च जपन् सिद्धि प्राप्स्यसि भारत । संधिद्वयोर्नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च
ໂລມາສະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ດ້ວຍການສວດຈະປະມັນຕຣະຂອງ ສະຖານຸ (Śiva) ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ເຈົ້າຈະໄດ້ຮັບສິດທິ/ຄວາມສຳເລັດ (siddhi). ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ, ນີ້ຍິ່ງເປັນຈິງໃນຈຸດຕໍ່ຂອງສອງຍຸກ—ໃນການຜ່ານເຂົ້າສູ່ ເຕຣຕາ (Tretā) ແລະເຂົ້າສູ່ ດວາປະຣະ (Dvāpara).»
Verse 15
तुम भाइयोंसहित इसमें स्नान करके देवताओं और पितरोंका तर्पण करो। भूपाल! भरतनन्दन! इस सरोवरका और सिकताक्षतीर्थका दर्शन करके सैन्धवारण्यमें पहुँचकर वहाँकी छोटी-छोटी नदियोंके दर्शन करना। महाराज! यहाँके सभी तालाबमें जाकर जलका स्पर्श करो। भारत! स्थाणु (शिव)-के मन्त्रोंका जप करते हुए उन तीर्थोंमें स्नान करनेसे तुम्हें सिद्धि प्राप्त होगी। नरश्रेष्ठ! यह त्रेता और द्वापरकी संधिके समय प्रकट हुआ तीर्थ है ।। १२ -१४ ।। अयं हि दृश्यते पार्थ सर्वपापप्रणाशन: । अत्रोपस्पृश्य चैव त्वं सर्वपापप्रणाशने
ໂລມາສະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປາຣຖະ (Pārtha), ຕີຣຖະນີ້ປາກົດຢູ່ນີ້ແທ້ໆ ເປັນຜູ້ທຳລາຍບາບທັງປວງ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ (Yudhiṣṭhira), ເມື່ອເຈົ້າອາບນ້ຳ ແລະແຕະນ້ຳຕາມພິທີ ໃນຕີຣຖະ “ຜູ້ທຳລາຍບາບທັງປວງ” ນີ້ ເຈົ້າຈະບໍລິສຸດ.»
Verse 16
आर्चीकपर्वतश्चैव निवासो वै मनीषिणाम् | सदाफल: सदास्रोतो मरुतां स्थानमुत्तमम्
ໂລມາສະ ກ່າວວ່າ: «ຖັດໄປມີພູເຂົາ ອາຣຈີກະ (Ārcīka) ເປັນທີ່ພັກອາໄສຂອງຜູ້ຮູ້ປັນຍາ. ທີ່ນັ້ນມີໝາກໄມ້ອຸດົມຢູ່ເສມອ ແລະມີນ້ຳພຸ/ລຳທານໄຫຼບໍ່ຂາດ. ເທິງພູນັ້ນມີທີ່ສະຖິດອັນດີເລີດຂອງເທວະທັງຫຼາຍ ແລະເປັນສະຖານອັນສູງສຸດຂອງພວກມາຣຸດ (Maruts).»
Verse 17
चैत्याश्वैते बहुविधास्त्रिदशानां युधिष्ठिर । एतच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषय: पर्युपासते । वैखानसा बालखिल्या: पावका वायुभोजना:
ໂລມາຊະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ທີ່ນີ້ມີສະຖານບູຊາຂອງເທວະດາຫຼາຍແຫ່ງ ມີຮູບແບບນານາ. ນີ້ແມ່ນຕີຣຖະອັນສັກສິດຂອງພຣະຈັນ ທີ່ບັນດາລິສີທັງຫຼາຍນັບຖື ແລະມາປະຕິບັດບູຊາ. ທີ່ນີ້ມີລິສີໄວຄານະສະ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ບາລະຂິລຍະ—ບໍລິສຸດ ແລະເຮັດໃຫ້ບໍລິສຸດ, ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍອາຫານແຫ່ງລົມ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເດີນວຽນບູຊາຮອບຍອດພູ ແລະນ້ຳພຸອັນສັກສິດເຫຼົ່ານີ້ຕາມໃຈ ແລ້ວຈຶ່ງອາບນ້ຳ; ເພາະການຈາລິກທີ່ມີວິໄນ ແລະການອາບນ້ຳດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຊ່ວຍຊຳລະໃຈ ແລະເຮັດໃຫ້ຕັ້ງມັ່ນໃນທຳມະ».
Verse 18
शृज्भाणि त्रीणि पुण्यानि त्रीणि प्रस्रवणानि च । सर्वाण्यनुपरिक्रम्प यथाकाममुपस्पृश
ໂລມາຊະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ທີ່ນີ້ມີຍອດພູອັນສັກສິດສາມ ແລະນ້ຳພຸອັນສັກສິດສາມ. ຈົ່ງວຽນບູຊາຮອບທັງໝົດໃຫ້ຖືກລຳດັບຕາມທີ່ປາຖະໜາ ແລ້ວຈຶ່ງອາບນ້ຳ (ຊຳລະກາຍ) ຕາມໃຈ».
Verse 19
शान्तनुश्नात्र राजेन्द्र शुनकश्न नराधिप: । नरनारायणौ चोभौ स्थान प्राप्ताः:सनातनम्,राजेन्द्र! यहाँ राजा शान्तनु, शुनक और नर-नारायण--ये सभी नित्य धाममें गये हैं
ໂລມາຊະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຣາເຈນທຣະ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ! ກະສັດ ຊານຕະນຸ, ລາຊະລິສີ ຊຸນະກະ, ແລະລິສີເທວະຄູ່ ນະຣະ ແລະ ນາຣາຍະນະ—ທັງໝົດໄດ້ບັນລຸສະຖານອັນນິລັນດອນ. ຊີວິດຂອງພວກເຂົາເປັນແບບຢ່າງແຫ່ງການກ້າວຈາກຣາຊະທຳ ແລະປັນຍາແຫ່ງຕະປະ ໄປສູ່ເປົ້າໝາຍອັນບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ».
Verse 20
इह नित्यशया देवा: पितरश्न महर्षिभि: । आर्चीकपर्वते तेपुस्तानू यजस्व युधिछिर,युधिष्ठिर! इस आर्चीक पर्वतपर नित्य निवास करते हुए महर्षियोंसहित जिन देवताओं और पितरोंने तपस्या की है, तुम उन सबकी पूजा करो
ທີ່ນີ້ ເທິງພູ ອາຣຈີກະ ເທວະດາ ແລະ ປິຕຣະ (ວິນຍານບັນພະບຸລຸດ) ພ້ອມດ້ວຍມະຫາລິສີ ໄດ້ພຳນັກຢູ່ມາດົນ ແລະປະຕິບັດຕະປະ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ຈົ່ງບູຊາພວກເຂົາທັງໝົດ—ເຄົາລົບຕໍ່ຄວາມສັກສິດຂອງຜູ້ທີ່ເຄີຍປະຕິບັດຕະປະຢູ່ນີ້ ແລະປັບຕົນໃຫ້ກົງກັບເສັ້ນທາງແຫ່ງຄວາມເຄົາລົບ ແລະທຳມະ.
Verse 21
इह ते वै चरून् प्राश्नन्नषयश्न विशाम्पते । यमुना चाक्षयस्रोता कृष्णश्वेह तपोरत:
ໂລມາຊະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ, ທີ່ນີ້ໃນອະດີດ ບັນດາລິສີເຄີຍຮັບປະທານ ຈາຣຸ (caru ເຄື່ອງບູຊາອັນສັກສິດ). ໃກ້ໆນີ້ມີແມ່ນ້ຳ ຢະມຸນາ ທີ່ໄຫຼບໍ່ຂາດ. ທີ່ນີ້ເອງ ພຣະກຣິສນະ ກໍເຄີຍປະຕິບັດຕະປະ. ດັ່ງນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ຈຶ່ງຖືກຊຳລະໃຫ້ສັກສິດໂດຍພິທີບູຊາ, ໂດຍວິໄນແຫ່ງຕະປະ, ແລະໂດຍແມ່ນ້ຳທີ່ໄຫຼບໍ່ສິ້ນ—ຄວນແກ່ການເຄົາລົບ ແລະຄວນສຳລວມໃນການປະພຶດ».
Verse 22
यमौ च भीमसेनश्व कृष्णा चामित्रकर्शन | सर्वे चात्र गमिष्यामस्त्वयैव सह पाण्डव
ໂລມະຊາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ, ໂອ ກະສັດປານດະວະ! ນາກຸລະ ແລະ ສະຫະເທວະ (ຝາແຝດ), ພີມະເສນ, ແລະ ກຣິສນາ (ດຣາວະປະດີ)—ແທ້ຈິງແລ້ວ ພວກເຮົາທັງໝົດ—ຈະໄປຍັງສະຖານທີ່ສັກສິດນີ້ພ້ອມກັບທ່ານ. ນີ້ແມ່ນບ່ອນບໍລິສຸດ ທີ່ຖືກຈື່ຈຳວ່າ ເທວະ ແລະ ຣິສີ ເຄີຍຮັບປະທານຈາຣຸ (ອາຫານບູຊາ) ຢູ່ນີ້; ໃກ້ໆກັນນັ້ນ ມີແມ່ນ້ຳຢະມຸນາ ໄຫຼບໍ່ຂາດ. ທີ່ນີ້ດ້ວຍ ພຣະກຣິສນາ ຖືກກ່າວວ່າ ເຄີຍປະພຶດຕະປະ (ຕະປັດສະຍາ). ສະຖານທີ່ສັກສິດແບບນີ້ ຊ່ວຍເສີມຄວາມໝັ້ນຄົງ, ຊຳລະເຈດຈຳນົງ, ແລະນຳຜູ້ປົກຄອງໄປສູ່ທຳມະ ໂດຍການລະລຶກປະເພນີຂອງເທວະ ແລະ ຣິສີ».
Verse 23
एतत् प्रस्रवर्णं पुण्यमिन्द्रस्य मनुजेश्वर । यत्र धाता विधाता च वरुणश्षोर्ध्वमागता:
ໂລມະຊາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າໃນຫມູ່ມະນຸດ, ນີ້ແມ່ນນ້ຳພຸອັນສັກສິດຂອງອິນດຣະ. ນີ້ແມ່ນບ່ອນທີ່ ທາຕາ ແລະ ວິທາຕາ, ແລະ ວະຣຸນະ ດ້ວຍ, ໄດ້ຂຶ້ນໄປສູ່ໂລກສູງ».
Verse 24
इह ते5प्यवसन् राजन क्षान्ता: परमधर्मिण: । मैत्राणामृजुबुद्धीनामयं गिरिवर: शुभ:
ໂອ ກະສັດ, ທີ່ນີ້ເຄີຍມີຜູ້ຄົນຜູ້ອົດທົນ ແລະ ອຸທິດຕົນແກ່ທຳມະອັນສູງສຸດ ອາໄສຢູ່. ສຳລັບຜູ້ໃຈດີ ແລະ ຄິດຕົງ—ຜູ້ມີມິດຕະຈິດຕໍ່ທຸກຄົນ—ພູເຂົາອັນປະເສີດນີ້ແມ່ນທີ່ພັກພິງອັນເປັນມົງຄຸນ.
Verse 25
एषा सा यमुना राजन् महर्षिगणसेविता । नानायज्ञचिता राजन् पुण्या पापभयापहा
ໂລມະຊາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດ, ນີ້ແມ່ນແມ່ນ້ຳຢະມຸນາອັນສັກສິດ ທີ່ຝູງມະຫາຣິສີເຄີຍມາສັກກາລະ. ຕາມຝັ່ງຂອງນາງ ໄດ້ມີການປະກອບຍັນຍາຫຼາຍຄັ້ງ. ນາງບໍລິສຸດໂດຍຕົນເອງ ແລະ ຂັບໄລ່ຄວາມຢ້ານທີ່ເກີດຈາກບາບ».
Verse 26
अत्र राजा महेष्वासो मान्धातायजत स्वयम् | साहदेविश्व कौन्तेय सोमको ददतां वर:
ທີ່ນີ້ແມ່ນແມ່ນ້ຳຢະມຸນາອັນສັກສິດ ທີ່ຝູງມະຫາຣິສີເຄີຍມາສັກກາລະ ແລະ ຕາມຝັ່ງຂອງນາງໄດ້ປະກອບຍັນຍາຫຼາຍຄັ້ງ; ນາງຂັບໄລ່ຄວາມຢ້ານທີ່ເກີດຈາກບາບ. ໂອ ລູກຂອງກຸນຕີ, ຢູ່ຝັ່ງນີ້ແຫຼະ ກະສັດນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ມານດະຫາຕຣິ ໄດ້ປະກອບຍັນຍາດ້ວຍຕົນເອງ; ແລະທີ່ນີ້ດ້ວຍ ໂສມະກະ ບຸດຂອງສະຫະເທວະ ຜູ້ເປັນເລີດໃນການໃຫ້ ໄດ້ປະກອບພິທີຍັນຍາ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍ້ຳໃຫ້ເຫັນວ່າ ສະຖານທີ່ສັກສິດ ແລະ ການກະທຳອັນຊອບທຳ—ໂດຍສະເພາະ ຍັນຍາ (yajña) ແລະ ທານ (dāna)—ຖືກຈື່ຈຳເປັນແບບຢ່າງອັນຍືນຍົງຂອງທຳມະ.
Verse 63
तस्मात् प्रसाद कुरु मे भवत्वेवं यथेच्छसि । “आपके द्वारा किया हुआ यह यज्ञका आयोजन मिथ्या न हो। आपने जो कर दिया वही उत्तम विधान हो। ब्रह्मर्षे! मैं जानता हूँ
ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ທ່ານເມດຕາກະລຸນາຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ. ຂໍໃຫ້ເປັນໄປຕາມທີ່ທ່ານປາດຖະນາທຸກປະການ. (ໂລມາຊະ ເມື່ອໄດ້ກ່າວຄໍາຂໍ ແລະ ຈຸດປະສົງຂອງຕົນແລ້ວ ກໍຍອມຕົນຕາມພຣະປະສົງຂອງລະສີ ແລະ ຂໍຄໍາຕອບອັນເປັນມົງຄຸນ.)
Verse 124
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत तीर्थयात्रापर्वमें लोगशती र्थयात्राके प्रसंगमें सुकन्योपाख्यानविषयक एक सौ चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນຄວນເຄົາລົບ ພາຍໃນ «ວນະປະຣະວະ» ໃນພາກ «ຕີຣະທະຍາຕຣາປະຣະວະ» ໃນບົດບາດຂອງການເດີນທາງໄປຫາຕີຣະທະ (ທ່ານ້ໍາສັກສິດ) ບົດທີ 124 ວ່າດ້ວຍນິທານຂອງ ສຸກັນຍາ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຂໍ້ລົງທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍການປິດຕອນ ແລະ ຈັດວາງເຫດການໃຫ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການເດີນທາງທາງທຳ ແລະ ຄວາມເລື່ອມໃສ ຜ່ານສະຖານທີ່ສັກສິດ ແລະ ນິທານຕົວຢ່າງ.
Verse 125
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि लोमशतीर्थयात्रायां सौकन्ये पज्चविंशत्यधिकशततमो< ध्याय:
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ວນະປະຣະວະ» ໃນພາກ «ຕີຣະທະຍາຕຣາປະຣະວະ» ໃນຕອນການເດີນທາງສັກສິດຂອງ ໂລມາຊະ ບົດທີ 125 ວ່າດ້ວຍນິທານຂອງ ສຸກັນຍາ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຂໍ້ລົງທ້າຍນີ້ປະກາດການປິດຕອນ ແລະ ຈັດວາງເລື່ອງທີ່ຜ່ານມາໃຫ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເສັ້ນທາງສັກສິດ ທີ່ສອນເຖິງຄວາມປະພຶດອັນຄວນ ແລະ ຜົນແຫ່ງກຳດີ ຜ່ານການເດີນທາງ ແລະ ນິທານ.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how power and offense are resolved without escalating harm: Indra’s fear and Cyavana’s capacity for retaliation are redirected into a negotiated settlement grounded in truth-claims, ritual legitimacy, and controlled release of anger.
The chapter models restraint as a superior form of strength: disruptive forces (anger, excess, pride) are not merely denied but ethically regulated, while sacred geography is presented as a practical curriculum for sustaining dharma through prescribed acts (tarpana, bathing, circumambulation).
No explicit phalaśruti formula is stated; instead, merit is implied through the repeated injunctions to perform tarpana, visit and circumambulate designated sites, and engage tīrthas correctly—suggesting reputational and purificatory outcomes within the pilgrimage economy of the epic.