Adhyaya 97
अभिमन्यु–अलम्बुसयुद्धम् / The Duel of Abhimanyu and Alambusa (with Arjuna’s approach to Bhīṣma)
Upa-parva: Bhīṣma-parva (Kurukṣetra Saṃgrāma-vṛtta / Battlefield Reports Unit)
Dhṛtarāṣṭra opens with targeted inquiries about how Kaurava forces met several key Pāṇḍava combatants—especially Arjuna (Dhanaṃjaya), Bhīma, Ghaṭotkaca, Nakula, Sahadeva, and Sātyaki—and asks for an exact account of events. Sañjaya then narrates a climactic duel in which the rākṣasa Alambusa confronts Abhimanyu (Saubhadra), using intimidation and later a ‘tāmasī’ obscuring māyā to disrupt visibility and coordination. Abhimanyu counters by deploying a ‘bhāskara’ (sun-like) astra that restores clarity and neutralizes the deception, after which Alambusa retreats, abandoning his chariot. The narrative then widens: Abhimanyu presses Kaurava ranks; Bhīṣma responds by organizing a containment/encirclement around Abhimanyu. Parallel engagements escalate among senior warriors—Sātyaki clashes with Droṇa’s son Aśvatthāman (Drauṇi), and Droṇa moves to protect his son; Arjuna advances toward Bhīṣma with heightened resolve. The chapter thus integrates tactical description (duel, countermeasure, retreat, encirclement) with the epic’s recurring theme: the contest between force, skill, and ethical legitimacy in warfare.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को रणभूमि का दृश्य सुनाते हैं—अश्वत्थामा इन्द्र-वज्र-सा गर्जता धनुष उठाकर भीमसेन पर शरवर्षा करता है, मानो युद्ध का आकाश ही टूट पड़ा हो। → अश्वत्थामा क्रोध में अर्धचन्द्र बाण से भीम का धनुष काट देता है और फिर वक्षस्थल पर प्रहार कर उसे व्यथित कर देता है; भीम क्षणभर के लिए रथोपस्थ में बैठकर संभलता है, जबकि पाण्डव-महारथी (अभिमन्यु आदि) प्राणों की परवाह छोड़ उसे बचाने दौड़ पड़ते हैं। → भीम गदा उठाकर कालान्तक-यम-तुल्य वेग से प्रत्याक्रमण को बढ़ता है, पर उसी समय घटोत्कच का मायावी प्रचण्ड प्रवेश युद्ध की धुरी बदल देता है—वह द्रोणपुत्र अश्वत्थामा को घोर माया से मोहित कर देता है और कौरव-पंक्तियाँ भ्रमित होने लगती हैं। → घटोत्कच के साथ पाण्डव सिंहनाद करते हैं; मायाजाल और राक्षसी आक्रमण से कौरव-सेना में भगदड़ मचती है और वे पलायन करने लगते हैं—रण का पलड़ा क्षणिक रूप से पाण्डवों की ओर झुक जाता है। → माया से उत्पन्न यह विजय-क्षण टिकेगा या कौरव पक्ष कोई प्रतिमाया/प्रतिघात रचेगा—अगले प्रसंग में इसी का संकेत छिपा रहता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बक। अकाल चतुर्नवतितमो< ध्याय: 84088 और भीमसेनका एवं अश्वुत्थामा और राजा युद्ध तथा घटोत्कचकी मायासे मोहित होकर कौरव-सेनाका पलायन संजय उवाच स्वसैन्यं निहतं दृष्टवा राजा दुर्योधन: स्वयम् । अभ्यधावत संक्रुद्धो भीमसेनमरिंदमम्
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ເມື່ອເຫັນກອງທັບຂອງຕົນຖືກຂ້າລົງເກືອບໝົດ ພຣະຣາຊາທຸຣະໂຍທະນະ ຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໄປຫາ ພີມະເສນ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ ດ້ວຍຕົນເອງ.
Verse 2
प्रगृह्य सुमहच्चापमिन्द्राशनिसमस्वनम् । महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत्,उसने इन्द्रके वज़की भाँति भयानक टंकार करनेवाले विशाल धनुषको हाथमें लेकर पाण्डुनन्दन भीमसेनपर बाणोंकी भारी वर्षा आरम्भ की
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງໄດ້ຈັບຄັນທະນູອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ທີ່ສຽງສັ່ນກ້ອງດັ່ງວັດຊະຣະຂອງພຣະອິນທຣາ ແລ້ວກໍສາດຝົນລູກສອນຢ່າງໜັກໜ່ວງໃສ່ ພີມະເສນ ບຸດແຫ່ງປານຑຸ.
Verse 3
अर्धचन्द्रं च संधाय सुतीक्षणं लोमवाहिनम् । भीमसेनस्य चिच्छेद चापं क्रोधसमन्वित:,इतना ही नहीं, उसने कुपित होकर पंखयुक्त अत्यन्त तीखे अर्धचन्द्राकार बाणका प्रयोग करके भीमसेनके धनुषको काट दिया
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະອົງໄດ້ປະກອບລູກສອນຮູບຄືຄື່ງດວງຈັນ ຄົມກ້າ ມີຂົນປີກ ແລະໃນຄວາມໂກດ ກໍຕັດຄັນທະນູຂອງພີມະເສນໃຫ້ຂາດ.
Verse 4
तदन्तरं च सम्प्रेक्ष्य त्वरमाणो महारथ: । प्रसंदधे शितं बाणं गिरीणामपि दारणम्
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ເຫັນຊ່ອງວ່າງນັ້ນ ແລະຖືວ່າເປັນໂອກາດອັນຄວນ ນັກຮົບລົດຍິ່ງໃຫຍ່ ທຸຣະໂຍທະນະ ໄດ້ຮີບຮ້ອນປະກອບລູກສອນຄົມກ້າດອກໜຶ່ງ ທີ່ເວົ້າກັນວ່າສາມາດຜ່າແມ່ນແຕ່ພູເຂົາໄດ້.
Verse 5
तेनोरसि महाराज भीमसेनमताडयत् । स गाढविद्धो व्यथित: सृक्किणी परिसंलिहन्
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ດ້ວຍລູກສອນນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ຍິງຖືກອົກຂອງພີມະເສນ. ພີມະຖືກທະລຸເຂົ້າໄປລຶກ ເຈັບປວດສັ່ນສະເທືອນ ແລະເລຍລິ້ນລູບມຸມປາກຂອງຕົນ.
Verse 6
तथा विमनसं दृष्टवा भीमसेनं घटोत्कच:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພີມະເສນມີໃຈຫົວໃຈຫມອງຫມົດດັ່ງນັ້ນ ຄະໂຕດກະຈະກໍໄດ້ສັງເກດ ແລະຕອບສະນອງ.
Verse 7
अभिमन्युमुखा श्चापि पाण्डवानां महारथा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ແລະບັນດາມະຫາຣະຖະຂອງພານດະວະ ມີອະພິມັນຍຸຢູ່ນໍາໜ້າ…”
Verse 8
सम्प्रेक्ष्यैतान् सम्पतत: संक्रुद्धाउ्जातसम्भ्रमान्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນພຸ້ນເຂົ້າມາດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ ແລະຄວາມວຸ້ນວາຍ, ແລະເຫັນພຣະຣາຊາດຸຣະໂຍທະນະກໍາລັງຈົມຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດແຫ່ງວິບັດ ຕົກຢູ່ໃນອັນຕະລາຍແຫ່ງຊີວິດຢ່າງຫນັກ, ທໂຣນາຈານຍ໌ໄດ້ກ່າວຕໍ່ມະຫາຣະຖະຂອງທ່ານວ່າ: “ວີຣະບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ຂໍໃຫ້ຄວາມສະຫງົບປອດໄພຈົ່ງມີແກ່ພວກເຈົ້າ. ຈົ່ງໄປໃຫ້ໄວ ແລະປົກປ້ອງພຣະຣາຊາດຸຣະໂຍທະນະ ຜູ້ຖືກວິກິດການກົດທັບ ແລະຕົກຢູ່ໃນຄວາມສົງໄສອັນຫນັກເກືອບສູນຊີວິດ.”
Verse 9
भारद्वाजोडब्रवीद् वाक््यं तावकानां महारथान् | क्षिप्रं गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षत
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພາຣະດວາຊະໄດ້ກ່າວຕໍ່ມະຫາຣະຖະຂອງກົວຣະວະວ່າ: “ຈົ່ງໄປໃຫ້ໄວ—ຂໍໃຫ້ຄວາມດີຈົ່ງມີແກ່ພວກເຈົ້າ. ຈົ່ງປົກປ້ອງພຣະຣາຊາ.”
Verse 10
एते क्रुद्धा महेष्वासा: पाण्डवानां महारथा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານີ້—ມະຫາຣະຖະຂອງພານດະວະ—ເມື່ອໂກດແຄ້ນແລ້ວ ກໍຮ້ອງຄໍາຮາມອັນນ່າຢ້ານ ແລະເມື່ອພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າ ກໍເຮັດໃຫ້ບັນດາກະສັດຫວາດຫວັນ.
Verse 11
भीमसेन पुरस्कृत्य दुर्योधनमुपाद्रवन् । नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो जये धृता:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເຂົາເຈົ້າໃຫ້ພີມະເສນຢືນນໍາໜ້າ ແລ້ວພາກັນພຸ້ນເຂົ້າໄປຈູ່ໂຈມດຸຣະໂຢທະນະ ພ້ອມທັງຂວ້າງອາວຸດນານາຊະນິດ—ມີໃຈໝັ້ນຄົງຕໍ່ຊັຍຊະນະ.
Verse 12
तदाचार्यवच: श्रुत्वा सौमदत्तिपुरोगमा:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍາຂອງອາຈານຜູ້ເປັນຄູຂອງພວກເຂົາ ນັກຮົບທັງຫຼາຍ—ມີບຸດຂອງໂສມະດັດຕະນໍາໜ້າ—ກໍເຄື່ອນໄຫວຕາມຄໍາສັ່ງ ດ້ວຍວິໄນ.
Verse 13
तावका: समवर्तन्त पाण्डवानामनीकिनीम् । आचार्यका यह वचन सुनकर भूरिश्रवा आदि आपके प्रमुख योद्धाओंने पाण्डवसेनापर आक्रमण किया ।। कृपो भूरिश्रवा: शल्यो द्रोणपुत्रो विविंशति:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ກອງທັບຂອງພຣະອົງໄດ້ເຄື່ອນເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັບກອງພັນດະວະ. ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາສັ່ງຂອງຜູ້ບັງຄັບການ ນັກຮົບຊັ້ນນໍາເຊັ່ນ ກຣິປະ, ພູຣິສຣະວະ, ສັລຍະ, ອັສວັດຖາມາ (ບຸດຂອງໂດຣນະ) ແລະ ວິວິມຊະຕິ ໄດ້ຈູ່ໂຈມກອງພັນດະວະ.
Verse 14
चित्रसेनो विकर्णश्र॒ सैन्धवो5थ बृहदूबल: । आवलन्त्यौ च महेष्वासौ कौरवं पर्यवारयन्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຈິຕຣະເສນ, ວິກັນນະ, ແລະ ໄຊຍະດຣະຖະ ກະສັດແຫ່ງສິນທຸ, ພ້ອມດ້ວຍ ບຣິຫັດບະລະ—ແລະນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ສອງຄົນ ອາວະລັນຕະຍະ ແລະ ມະເຫສວາສະ—ໄດ້ປິດລ້ອມຮອບເຈົ້າຊາຍກຸຣຸ ເປັນວົງປ້ອງກັນ.
Verse 15
कृपाचार्य, भूरिश्रवा, शल्य, अश्व॒त्थामा, विविंशति, चित्रसेन, विकर्ण, सिंधुराज जयद्रथ, बृहदबल तथा अवन्तीके राजकुमार महाथधनुर्धर विन्द और अनुविन्द--इन सबने दुर्योधनको उसकी रक्षाके लिये सब ओरसे घेर लिया ।।
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ກຣິປາຈານ, ພູຣິສຣະວະ, ສັລຍະ, ອັສວັດຖາມາ, ວິວິມຊະຕິ, ຈິຕຣະເສນ, ວິກັນນະ, ໄຊຍະດຣະຖະ ກະສັດແຫ່ງສິນທຸ, ບຣິຫັດບະລະ, ແລະເຈົ້າຊາຍອາວັນຕີສອງອົງ ວິນດະ ແລະ ອະນຸວິນດະ ຜູ້ເປັນນັກທະນູຜູ້ກ້າແຂງ—ທັງໝົດໄດ້ລ້ອມດຸຣະໂຢທະນະຈາກທຸກດ້ານເພື່ອປົກປ້ອງ. ເມື່ອກ້າວໄປຂ້າງໜ້າປະມານຊາວກ້າວ ພວກເຂົາກໍເລີ່ມປະທະອາວຸດ; ແລ້ວນັກຮົບພັນດະວະ ແລະ ທາຣຕະຣາສຕຣະ ກໍຮົບກັນດ້ວຍໃຈປາຖະໜາຈະຂ້າກັນແລະກັນ.
Verse 16
एवमुक््त्वा महाबाहुर्महद् विस्फार्य कार्मुकम् । भारद्वाजस्ततो भीम॑ षड्विंशत्या समार्पयत्
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ບຸດແຫ່ງພາຣັດວາຊະ (ໂດຣນະ) ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ ໄດ້ດຶງຄັນທະນູໃຫຍ່ຂອງຕົນໃຫ້ຕຶງສຸດ ແລ້ວຍິງລູກສອນ 26 ດອກ ໃສ່ພີມະເສນະ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການທະວີຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ໃນຂະນະທີ່ນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງສົງຄາມພີ່ນ້ອງຂ້າກັນ ປົກຄຸມທຸກການກະທຳ.
Verse 17
भूयश्वैनं महाबाहु: शरै: शीघ्रमवाकिरत् । पर्वतं वारिधाराभि: प्रावषीव बलाहक:ः
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວອີກຄັ້ງ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້ານັ້ນ ໄດ້ພອຍລູກສອນລົງໃສ່ເຂົາຢ່າງວ່ອງໄວ ດັ່ງເມກຝົນໃນລະດູມອນຊູນ ທີ່ຖອກສາຍນ້ຳລົງໃສ່ຍອດພູ. ພາບນີ້ຍ້ຳເນັ້ນຄວາມຄືບໜ້າອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ—ແຮງປະທະແຮງ—ທີ່ຄວາມສາມາດຖືກສະແດງດ້ວຍວິໄນແຫ່ງສິລະຍຸດ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມໂກດລ້ວນໆ.
Verse 18
त॑ प्रत्यविध्यद् दशभिर्थीमसेन: शिलीमुखै: । त्वरमाणो महेष्वास: सब्ये पाश्वे महाबल:,तब महाबली महाधनुर्धर भीमसेनने भी बड़ी उतावलीके साथ द्रोणाचार्यकी बायीं पसलीमें दस बाण मारकर उन्हें घायल कर दिया
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພີມະເສນະ ຜູ້ມີພະລັງຫຼາຍ ແລະວ່ອງໄວໃນການກະທຳ ເປັນນັກທະນູຍິງຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ຕອບໂຕກັບດ້ວຍລູກສອນຄົມ 10 ດອກ ຈິ່ມທະລຸຂ້າງຊ້າຍຂອງເຂົາ. ໃນຈັນຍາບັນອັນຫມອງມືດຂອງສົງຄາມ ນີ້ຖືກເລົ່າເປັນການຕອບໂຕອັນຮຸນແຮງ—ຄວາມກ້າຫານແລະຄວາມຮີບດ່ວນ ຂັບດັນການກະທຳຂອງນັກຮົບ ທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງບໍ່ຢຸດຢັ້ງແຫ່ງກຸຣຸກເສດຕຣະ.
Verse 19
स गाढविद्धो व्यथितो वयोवृद्धश्च भारत । प्रणष्टसंज्ञ: सहसा रथोपस्थ उपाविशत्,भरतनन्दन! उन बाणोंसे उन्हें गहरा आघात लगा। वे वयोवृद्ध तो थे ही, सहसा व्यथित एवं अचेत होकर रथके पिछले भागमें बैठ गये
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ຖືກລູກສອນເຫຼົ່ານັ້ນຈິ່ມເຂົ້າຢ່າງເລິກ ເຂົາຈຶ່ງເຈັບປວດຫນັກ; ແລະເພາະເປັນຜູ້ສູງອາຍຸຢູ່ແລ້ວ ຈຶ່ງຖືກຄວາມເຈັບປວດຖາໂຖມຈົນໝົດສະຕິກະທັນຫັນ; ເຂົາຊຸດຕົວລົງ ແລະນັ່ງຢູ່ທ້າຍລົດສົງຄາມ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກໍຖືກຜູກມັດໂດຍຄວາມອ່ອນແອຂອງຮ່າງກາຍ ແລະຜົນຮ້າຍອັນໂຫດຮ້າຍຂອງຄວາມຮຸນແຮງ.
Verse 20
गुरुं प्रव्यथितं दृष्टवा राजा दुर्योधन: स्वयम् । द्रौणायनिश्च संक्रुद्धों भीमसेनमभिद्रुतो,आचार्य द्रोणको व्यथासे पीड़ित देख स्वयं राजा दुर्योधन और अभ्व॒त्थामा दोनों अत्यन्त कुपित हो भीमसेनपर टूट पड़े
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນອາຈານຂອງຕົນຖືກສັ່ນສະເທືອນຢ່າງໜັກ ກະສັດທຸຣະໂຢທະນະເອງ—ພ້ອມກັບດຣາວນາຍນີ (ອັສວັດທາມາ) ຜູ້ເດືອດດານດ້ວຍຄວາມໂກດ—ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ພີມະເສນະໂດຍກົງ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ອາຈານ ແລະຄວາມພູມໃຈທີ່ຖືກກະທົບ ອາດເພີ່ມທະວີຄວາມຮຸນແຮງໃນສະໜາມຮົບ ຜັກດັນໃຫ້ຜູ້ນຳເຂົ້າສູ້ດ້ວຍຕົນເອງ ແທນທີ່ຈະອົດກັ້ນ.
Verse 21
तावापतन्तौ सम्प्रेक्ष्य कालान्तकयमोपमौ । भीमसेनो महाबाहुर्गदामादाय सत्वरम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຫັນສອງຄົນນັ້ນພຸ້ນເຂົ້າມາ ດັ່ງຍະມະແລະຜູ້ທຳລາຍໃນວາລະສຸດທ້າຍ, ພີມເສນາ ຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່ ກໍຮີບຄວ້າຄອນກະບອກຂອງຕົນຂຶ້ນມາທັນທີ—ພ້ອມຈະຮັບມືກັບການບຸກຮຸກອັນມະຫາອັນຕະລາຍນັ້ນດ້ວຍໃຈກ້າທຽບທັນ.
Verse 22
समुद्यम्य गदां गुर्वी यमदण्डोपमां रणे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພີມເສນາຍົກຄອນກະບອກອັນໜັກໃຫຍ່ຂຶ້ນໃນສະໜາມຮົບ—ນ່າຢ້ານດັ່ງຄັນທັນຂອງຍະມະ—ແລ້ວຊູງມັນໄວ້ສູງ ດັ່ງພູໄກລາສະທີ່ມີເຂົາ. ເຫັນເຂົາເຊັ່ນນັ້ນ ທຸຣະໂຢທະນະ ແລະ ອັສວັດຖາມາ ກໍພາກັນພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີພ້ອມກັນໃນທັນໃດ.
Verse 23
तमुद्यतगद दृष्टवा कैलासमिव श्ज्धिणम् | कौरवो द्रोणपुत्रश्न सहितावभ्यधावताम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຫັນພີມເສນາຊູງຄອນກະບອກໄວ້ສູງ—ສູງຕະຫຼອດດັ່ງພູໄກລາສະທີ່ມີເຂົາ—ທຸຣະໂຢທະນະແຫ່ງກອງກູຣຸ ແລະ ອັສວັດຖາມາ ບຸດຂອງໂດຣະນະ ກໍພາກັນພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີ. ພາບນັ້ນຍ້ຳໃຫ້ເຫັນແຮງຜັກດັນອັນອຶດມືດຂອງສົງຄາມ: ຄວາມກ້າຫານແລະຄວາມໂກດເກຣີຍວິ່ງຄຽງກັນໄປ, ໃນຂະນະທີ່ນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງຄວາມຮຸນແຮງກົດທັບຜູ້ທີ່ເລືອກຈະຟັນຟາດ.
Verse 24
तावापतन्तौ सहितौ त्वरितौ बलिनां वरौ | अभ्यधावत वेगेन त्वरमाणो वृकोदर:,बलवानोंमें श्रेष्ठ उन दोनों वीरोंको एक साथ शीघ्रतापूर्वक आते देख भीमसेन भी उतावले होकर बड़े वेगसे उनकी ओर बढ़े
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຫັນສອງວິລະຊົນຜູ້ແຂງແກ່ທີ່ສຸດ ພຸ້ນມາພ້ອມກັນຢ່າງວ່ອງໄວ, ວຶກໂກດະຣະ (ພີມ) ກໍຮີບຮ້ອນຢາກປະລະມື ພຸ້ນອອກໄປຮັບພວກເຂົາດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ—ເປັນພາບຂອງແຮງຜັກດັນໃນສົງຄາມ ທີ່ຄວາມກ້າແລະຄວາມໝັ້ນໃຈພານັກຮົບໃຫ້ພຸ້ນເຂົ້າປະຈັນໜ້າ.
Verse 25
तमापततन्तं सम्प्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् । समभ्यधावंस्त्वरिता: कौरवाणां महारथा:,क्रोधमें भरकर भयंकर दिखायी देनेवाले भीमसेनको देखकर कौरव महारथी बड़ी उतावलीके साथ उनकी ओर दौड़े
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຫັນພີມເສນາພຸ້ນມາ—ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະນ່າສະພຶງກົວໃນສາຍຕາ—ບັນດາມະຫາຣະຖະຂອງກອງກູຣຸກໍຮີບຮ້ອນພຸ້ນເຂົ້າໄປຫາເຂົາ. ພາບນັ້ນຍ້ຳວ່າ ຄວາມໂກດແລະຄວາມຢ້ານກົວເພີ່ມແຮງຜັກດັນຂອງສົງຄາມ ດຶງນັກຮົບໃຫ້ເຂົ້າສູ່ການປະຈັນໜ້າທີ່ລຸນແຮງຂຶ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 26
भारद्वाजमुखा: सर्वे भीमसेनजिघांसया । नानाविधानि शस्त्राणि भीमस्योरस्पपातयन्,ट्रोणाचार्य आदि सभी योद्धा भीमसेनके वधकी इच्छासे उनकी छातीपर नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंका प्रहार करने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍດໂຣນາຈານເປັນຜູ້ນຳ ນັກຮົບທັງຫມົດນັ້ນມີໃຈປາດຖະນາຈະສັງຫານພີມເສນ ໄດ້ລົງອາວຸດນານາຊະນິດດັ່ງຝົນ ໃສ່ອົກຂອງພີມ.
Verse 27
सहिता: पाण्डवं सर्वे पीडयन्त: समन्तत: । त॑ दृष्टवा संशयं प्राप्त पीड्यमानं महारथम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາຮ່ວມກັນເປັນໜຶ່ງ ແລະກົດດັນພັນດະວະ (ພີມເສນ) ຈາກທຸກດ້ານ. ເມື່ອເຫັນມະຫາລົດທະວີນັ້ນຖືກບີບຄັ້ນຢ່າງໜັກ ແລະຊີວິດຕົກຢູ່ໃນຄວາມສຽງ ວີລະບຸລຸດພັນດະວະ (ເຊັ່ນ ອະພິມັນຍຸ) ກໍລະທິ້ມຄວາມຫ່ວງໃຍແມ່ນແຕ່ຊີວິດຕົນ ແລ້ວຮີບເຂົ້າໄປປົກປ້ອງ.
Verse 28
अभिमन्युप्रभृतय: पाण्डवानां महारथा: । अभ्यधावन् परीप्सन्तः प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ມະຫາລົດທະວີຂອງພັນດະວະ—ເລີ່ມຈາກອະພິມັນຍຸ—ໄດ້ພາກັນພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າ ເພື່ອປົກປ້ອງລາວ ໂດຍລະທິ້ມຄວາມຫ່ວງໃຍແມ່ນແຕ່ຊີວິດຕົນ ອັນຍາກຈະປ່ອຍວາງ.
Verse 29
अनूपाधिपति: शूरो भीमस्य दयित: सखा । नीलो नीलाम्बुदप्रख्य: संक्रुद्धो दौणिम भ्ययात्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ກະສັດນີໂລ ວີລະບຸລຸດແຫ່ງອະນູປະ ເປັນມິດສະໜິດອັນເປັນທີ່ຮັກຂອງພີມເສນ; ຄວາມສະຫວ່າງຂອງກາຍລາວດັ່ງເມກຝົນສີນ້ຳເງິນເຂັ້ມ. ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນອັນຮຸນແຮງ ລາວໄດ້ບຸກເຂົ້າໄປຫາບຸດຂອງດໂຣນາ ຄື ອັສວັດຖາມັນ.
Verse 30
स्पर्थते हि महेष्वासो नित्यं द्रोणसुतेन सः । स विस्फार्य महच्चापं द्रौणिं विव्याध पत्रिणा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ມັກຈະແຂ່ງຂັນກັບບຸດຂອງດໂຣນາຢູ່ເປັນນິດ. ລາວກະຕຸກຄັນທະນູໃຫຍ່ໃຫ້ຕຶງເຕັມທີ່ ແລ້ວຍິງລູກສອນມີຂົນ ທະລຸດໂຣນີ (ອັສວັດຖາມັນ).
Verse 31
यथा शक्रो महाराज पुरा विव्याध दानवम् । विप्रचित्तिं दुराधर्ष देवतानां भयंकरम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະມະຫາກະສັດ, ດັ່ງທີ່ ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ໃນການກ່ອນ ໄດ້ຟັນຟາດດານະວະ ວິປຣະຈິຕຕິ ຜູ້ຍາກຈະຕໍ່ຕ້ານ ແລະເປັນຄວາມຫວາດກົວແກ່ເທວະທັງຫຼາຍ—ການຟັນຟາດນັ້ນກໍເກີດຂຶ້ນໃນທຳນອງດຽວກັນ»។
Verse 32
येन लोकत्रयं क्रोधात् त्रासितं स्वेन तेजसा । वह महाधनुर्धर वीर प्रतिदिन द्रोणपुत्र अश्वत्थामाके साथ स्पर्धा रखता था। महाराज! उसने अपने विशाल धनुषको खींचकर एक पंखयुक्त बाणसे अश्वत्थामाको उसी प्रकार घायल कर दिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ນັກທະນູຜູ້ກ້າແຂງ—ຜູ້ເຄີຍໃຫ້ໂລກທັງສາມຫວາດກົວດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະຕະຫຼອດເຕຊະຂອງຕົນ—ຖືກ ອັສວັດຖາມາ ບຸດຂອງ ໂດຣນະ ທ້າທາຍແຂ່ງຂັນທຸກວັນ. ຂ້າແຕ່ພະມະຫາກະສັດ, ລາວດຶງຄັນທະນູໃຫຍ່ຂອງຕົນຈົນສຸດ ແລ້ວຍິງລູກສອນມີປີກ ທຳຮ້າຍອັສວັດຖາມາ; ດັ່ງທີ່ ອິນທຣະ ໃນການກ່ອນ ເພື່ອປົກປ້ອງເທວະທັງຫຼາຍ ໄດ້ທຳຮ້າຍດານະວະ ວິປຣະຈິຕຕິ ຜູ້ນ່າຢ້ານ ແລະບໍ່ອາດຊະນະໄດ້—ຜູ້ທີ່ໃຊ້ຄວາມໂກດ ແລະສະຫວ່າງໄສ ໃຫ້ໂລກທັງສາມຕົກໃນຄວາມຫວາດກົວ. ດັ່ງນັ້ນ ອັສວັດຖາມາ ຈຶ່ງຖືກທະລຸດ້ວຍລູກສອນມີປີກທີ່ປ່ອຍອອກຢ່າງດີນັ້ນ.
Verse 33
स विस्फार्य धनुश्रित्रमिन्द्राशनिसमस्वनम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ລາວໄດ້ດຶງຄັນທະນູອັນແນ່ນຫນາ ແລະຂຶ້ນສາຍດີແລ້ວ; ສຽງຂອງມັນດັ່ງສາຍຟ້າຂອງອິນທຣະ.
Verse 34
ततः संधाय विमलान् भल्लान् कर्मारमार्जितान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວລາວຈຶ່ງປະກອບລູກສອນບັລລະທີ່ບໍລິສຸດ ແລະຄົມກິບ—ຂັດເງົາໂດຍຊ່າງເຫຼັກ—ໃສ່ຄັນທະນູ ແລ້ວປ່ອຍອອກ 7 ດອກທີ່ສະຫວ່າງວາບ. ດ້ວຍ 4 ດອກ ລາວລົ້ມມ້າ 4 ຕົວຂອງນີລະ; ດອກທີ 5 ຂ້າສາລະຖີ. ດອກທີ 6 ຕັດທຸງໃຫ້ລົ້ມ ແລະດ້ວຍບັລລະດອກທີ 7 ລາວທະລຸອົກນີລະ.
Verse 35
जघान चतुरो वाहान् साररथिं ध्वजमेव च | सप्तमेन च भल्लेन नीलं विव्याध वक्षसि
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນອັນຄົມ ລາວລົ້ມມ້າ 4 ຕົວຂອງນີລະ, ຕໍ່ມາຂ້າສາລະຖີ ແລະຕັດທຸງເອງ. ດ້ວຍບັລລະດອກທີ 7 ລາວທະລຸນີລະທີ່ອົກ.
Verse 36
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् । मोहितं वीक्ष्य राजानं नीलम भ्रचयोपमम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຖືກລູກສອນປັກເຂົ້າຢ່າງເລິກ ແລະສັ່ນສະເທືອນດ້ວຍຄວາມເຈັບ ລາວຈຶ່ງຊຸດລົງນັ່ງເທິງບ່ອນນັ່ງໃນລົດຮົບ. ເມື່ອເຫັນພະມະຫາກະສັດຫຼົງມົວ—ຜິວພັນມືດຄ້າຍກອງເມກພາຍຸ—ລາວຮູ້ຊັດທັງແຮງກົດທັບຂອງບາດແຜ ແລະນ້ຳໜັກແຫ່ງທຳມະໃນຂະນະນັ້ນ ທ່າມກາງຄວາມວຸ້ນວາຍໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 37
घटोत्कचोभिसंक्रुद्धों ज्ञातिभि: परिवारित: । अभिद॒द्राव वेगेन द्रौणिमाहवशोभिनम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ກະໂຕດກະຈະໂກດແຄ້ນ ແລະຖືກຫ້ອມລ້ອມໂດຍຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ ກໍພຸ່ງໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງຫຼາຍ ເຂົ້າຫາດຣອຸນິ (ອັສວັດຖາມັນ) ຜູ້ເຮັດໃຫ້ສະໜາມຮົບສະຫວ່າງໄສ. ຂະນະນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ທ່າມກາງຄວາມອຶດອັດທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ ສາຍຍາດແລະຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີ ຍິ່ງເພີ່ມຄວາມແນ່ວແນ່ ຜັກດັນນັກຮົບໃຫ້ປະຈັນໜ້າຄູ່ຕໍ່ສູ້ອັນນ່າຢ້ານເພື່ອປົກປ້ອງຝ່າຍຂອງຕົນ.
Verse 38
तथेतरे चाभ्यधावन् राक्षसा युद्धदुर्मदा: । उस बाणसे अधिक घायल हो जानेके कारण वे व्यथित हो रथके पिछले भागमें बैठ गये। नील मेघसमूहके समान श्याम वर्णवाले राजा नीलको अचेत हुआ देख अपने भाई- बन्धुओंसे घिरा हुआ घटोत्कच अत्यन्त कुपित हो युद्धमें शोभा पानेवाले अश्वत्थामाकी ओर बड़े वेगसे दौड़ा। उसके साथ ही दूसरे-दूसरे रणदुर्मद राक्षसोंने भी उसपर धावा किया || ३६-३७ ह || तमापतत्तं सम्प्रेक्ष्य राक्षसं घोरदर्शनम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວພວກຣາກສະອື່ນໆ—ຜູ້ບ້າບິ່ນດ້ວຍຄວາມເມົາມົນແຫ່ງສົງຄາມ—ກໍພາກັນພຸ່ງເຂົ້າໄປ. ເມື່ອເຫັນຣາກສະຜູ້ນ່າຢ້ານ ຮູບລັກສະນະດຸຮ້າຍ ກຳລັງພຸ່ງມາ ສາຍຕາຂອງນັກຮົບທັງຫຼາຍກໍຫັນໄປຫາຄື້ນແຮງຄວາມຮຸນແຮງທີ່ພຸ່ງຂຶ້ນກະທັນຫັນໃນສະໜາມຮົບ ບ່ອນທີ່ຄວາມໂກດແຄ້ນ ແລະຄວາມຈົ່ງຮັກຕໍ່ພວກຂອງຕົນ ຜັກດັນຄົນໃຫ້ເກີນຂອບເຂດການຢັ້ງຢືນ.
Verse 39
अभ्यधावत तेजस्वी भारद्वाजात्मजस्त्वरन् । देखनेमें अत्यन्त भयंकर राक्षस घटोत्कचको धावा करते देख तेजस्वी अअश्वत्थामाने बड़ी उतावलीके साथ उसपर आक्रमण किया ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ບຸດຜູ້ສະຫວ່າງໄສແຫ່ງພາຣະດວາຊະ (ອັສວັດຖາມັນ) ພຸ່ງເຂົ້າໄປຢ່າງຮີບຮ້ອນ. ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ ລາວໄດ້ຟັນຟາດລົງໃສ່ພວກຣາກສະຜູ້ມີຮູບລັກສະນະນ່າຢ້ານ. ໃນຈັນຍາບັນອັນໂຫດຮ້າຍຂອງໜ້າທີ່ໃນສະໜາມຮົບ ການຕອບໂຕ້ອັນວ່ອງໄວຂອງລາວແມ່ນການຕອບຄວາມຫວາດກົວດ້ວຍກຳລັງ ເພື່ອສະກັດກັ້ນການບຸກທຳລາຍ ບໍ່ໃຫ້ຕົນຍອມຈົນຕົກໃນຄວາມຕື່ນຕະໜົກ.
Verse 40
विमुखांश्रैव तान् दृष्टवा द्रौणिचापच्युतै:शरै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນຫັນຫຼັງຖອຍ—ຖືກລູກສອນທີ່ປ່ອຍອອກຈາກຄັນທະນູຂອງດຣອຸນິ—ລາວກໍສັງເກດການຖອຍນັ້ນເປັນເຄື່ອງໝາຍທີ່ເຫັນໄດ້ຂອງແຮງກົດດັນໃນສົງຄາມ ແລະການຜັນຜວນຂອງຂວັນກຳລັງໃນສະໜາມຮົບ ບ່ອນທີ່ທັງຄວາມກ້າຫານແລະຄວາມຢ້ານກົວ ພາຄົນໃຫ້ຖອຍອອກຈາກທ່າທີ່ຕົນເຄີຍຍືນໄວ້.
Verse 41
अक्कुद्धबत महाकायो भैमसेनिर्घटोत्कच: । अश्वत्थामाके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा घायल हो उन राक्षसोंको भागते देख विशालकाय भीमसेनकुमार घटोत्कच कुपित हो उठा || ४० है ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພວກຣາກຊະສະນັ້ນຫນີຖອນ ຫຼັງຈາກຖືກລູກສອນທີ່ຍິງອອກຈາກຄັນທະນູຂອງ ອັສວັດຖາມາ ຈົນບາດເຈັບ, ະໂຕດກະຈະ ບຸດຂອງ ພີມະເສນ ຜູ້ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ມະຫາສານ ກໍເກີດໂທສະຂຶ້ນຢ່າງຮຸນແຮງ. ແລ້ວລາວກໍປະກົດມາຍາອັນນ່າຢ້ານ ແລະ ໂຫດຮ້າຍຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 42
ततस्ते तावका: सर्वे मायया विमुखीकृता:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວທະຫານຂອງພະອົງທັງໝົດ ຖືກມາຍານັ້ນທຳໃຫ້ຫຼົງທາງ ແລະຫັນຫນີຈາກການຮົບ. ດ້ວຍຄວາມຫວາດກົວ ພວກເຂົາຮູ້ສຶກຮາວກັບເຫັນກັນແລະກັນ—ທັງ ໂດຣນະ, ດຸຣະໂຍທະນະ, ສັລຍະ, ແລະ ອັສວັດຖາມາ ດ້ວຍ—ຢູ່ໃນສະພາບອັນນ່າສະຫວັນສະຫວາດ: ແຕກຂາດກະຈາຍ ລົ້ມຢູ່ເທິງດິນ ບິດບຽນທຸກທົນ ເປື້ອນເລືອດ ແລະຕົກຢູ່ໃນຄວາມພິນາດອັນນ່າສົງສານ. ໃນຫມູ່ກອຣະວະ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ແລະວີລະຊົນຜູ້ນຳຫຼາຍຄົນ ຮາວກັບຖືກທຳລາຍໃນຖານະນັກຮົບລົດຮົບ; ບັນດາກະສັດຖືກຟັນລົ້ມ ແລະມ້າກັບຄົນຂີ່ມ້ານັບພັນນອນແຕກຂາດເປັນຊິ້ນໆ.
Verse 43
अन्योन्यं समपश्यन्त निकृत्ता मेदिनीतले । विचेष्टमाना: कृपणा: शोणितेन परिप्लुता:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາເຫັນກັນແລະກັນ ຮາວກັບຖືກຟັນຂາດ ນອນຢູ່ເທິງຜືນດິນ—ທຸກທໍລະມານ ບິດບຽນ ແລະເປື້ອນເລືອດ. ພາບນັ້ນເປັນຫຼັກຖານອັນແຈ້ງຊັດຂອງຄ່າທາງສິນທຳອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ: ນັກຮົບຖືກຫຼຸດລົງເຫຼືອແຕ່ຄວາມເຈັບປວດອັນນ່າສົງສານ, ເປັນຄຳເຕືອນອັນມືດມົນວ່າ ຊັຍຊະນະໃນສົງຄາມ ບໍ່ເຄີຍແຍກອອກຈາກຄວາມພິນາດຂອງມະນຸດຢ່າງກວ້າງຂວາງ.
Verse 44
द्रोणं दुर्योधनं शल्यमश्चत्थामानमेव च । प्रायशश्न महेष्वासा ये प्रधाना: सम कौरवा:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «(ຂ້ອຍເຫັນ) ໂດຣນະ, ດຸຣະໂຍທະນະ, ສັລຍະ, ແລະ ອັສວັດຖາມາ ດ້ວຍ; ແທ້ຈິງແລ້ວ ເກືອບທັງໝົດຂອງກອຣະວະຜູ້ເປັນນັກທະນູຍິ່ງໃຫຍ່ແລະວີລະຊົນຜູ້ນຳ. ຖືກຄວາມຢ້ານແລະຄວາມສັບສົນທີ່ເກີດຈາກມາຍານັ້ນຄອບງຳ, ກອງທັບຈຶ່ງຫັນຫນີຈາກການຮົບ, ເຫັນກັນແລະກັນ ແລະຜູ້ນຳຂອງຕົນ ຮາວກັບຖືກຟັນແຕກ ລົ້ມຢູ່ເທິງດິນ ບິດບຽນ ແລະເປື້ອນເລືອດ—ຕົກຢູ່ໃນສະພາບອັນນ່າສົງສານ. ດັ່ງນັ້ນ ວີລະຊົນຫຼັກໆຂອງກອຣະວະຈຶ່ງປານດັ່ງຖືກທຳລາຍ, ແລະທົ່ງຮົບກໍຄືຖືກປົກຄຸມດ້ວຍມ້າແລະຄົນຂີ່ມ້າທີ່ແຕກພັງ.»
Verse 45
विध्वस्ता रथिन: सर्वे राजानश्न निपातिता: । हयाश्वैव हयारोहा: संनिकृत्ता: सहस्रश:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ນັກຮົບລົດຮົບທັງໝົດຮາວກັບຖືກທຳລາຍ; ບັນດາກະສັດກໍຮາວກັບຖືກຟັນລົ້ມ. ມ້າແລະຄົນຂີ່ມ້ານັບພັນນອນແຕກຂາດເປັນຊິ້ນໆ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນຄວາມຫວາດກົວຕໍ່ພາບລວງຕານັ້ນ ກອງທັບຂອງພະອົງຈຶ່ງຫັນຫນີຈາກການຮົບ, ເຫັນຜູ້ນຳທີ່ດີເລີດແລະສະຫາຍຮ່ວມຮົບຂອງຕົນ ຮາວກັບຖືກຟັນແຕກ ລົ້ມ ແລະເປື້ອນເລືອດ—ພາບທີ່ທຳລາຍຄວາມກ້າຫານ ແລະເປີດເຜີຍຄ່າທາງສິນທຳອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 46
तद् दृष्टवा तावकं सैन्यं विद्रुतं शिबिरं प्रति । मम प्राक्रोशतो राजंस्तथा देवव्रतस्य च
ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ເມື່ອຂ້າເຫັນກອງທັບຂອງພະອົງພາກັນແຕກຫນີໄປຫາຄ່າຍ, ທັງຂ້າແລະເທວະວຣະຕະ (ພີສະມະ) ກໍໄດ້ຮ້ອງຕະໂກນດັງໆ ຊ້ຳໆ ເຊີນຊວນວີຣະຊົນໃຫ້ຢືນສູ້ ຢ່າແຕກຫນີ, ພ້ອມກ່າວວ່າ ສິ່ງທີ່ເຫັນໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ແມ່ນມາຍາອັນນ່າຢ້ານຂອງອະສູຣ ທີ່ກະໂຕດກະຈະສ້າງຂຶ້ນ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄວາມຢ້ານຈົນສະຕິຫຼຸດ, ພວກເຂົາບໍ່ອາດຢືນຢູ່ໄດ້.
Verse 47
युध्यध्वं मा पलायध्वं मायैषा राक्षसी रणे | घटोत्कचप्रमुक्तेति नातिष्ठन्त विमोहिता:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງສູ້—ຢ່າແຕກຫນີ! ມາຍານີ້ໃນສະໜາມຮົບ ແມ່ນມາຍາຂອງອະສູຣ ທີ່ກະໂຕດກະຈະປ່ອຍອອກ!” ແຕ່ພວກເຂົາຖືກຄວາມຫຼົງຄອບງຳ ຈົນບໍ່ອາດຢືນຢູ່ໄດ້.
Verse 48
नैव ते श्रद्दधुर्भीता वदतोरावयोर्वच: । तांश्व प्रद्रवतो दृष्टवा जयं प्राप्ताश्न पाण्डवा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຢ້ານກົວຈົນບໍ່ເຊື່ອຖືຄຳຂອງພວກເຮົາສອງຄົນເລີຍ. ແຕ່ເມື່ອພວກປານດະວະເຫັນພວກນັ້ນແຕກຫນີຢ່າງບໍ່ເປັນຂະບວນ, ພວກປານດະວະກໍໄດ້ອານຸພາບເຫນືອກວ່າ—ໄຊຊະນະເຫມືອນຢູ່ໃນກຳມື ເມື່ອຂວັນກຳລັງຂອງສັດຕູແຕກສະລາຍ.
Verse 49
शड्खदुन्दुभिनिर्घोषै: समन्तान्नेदिरे भूशम्,चारों ओर शंख और दुन्दुभि आदि बाजे जोर-जोरसे बजने लगे। इस प्रकार सूर्यास्तके समय दुरात्मा घटोत्कचसे खदेड़ी गयी आपकी सारी सेना सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गयी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ສຽງສັງຂ໌ແລະກອງດຸນດຸບີດັງກະຫຶ່ມກ້ອງ ຈົນແຜ່ນດິນສະທ້ອນສະເທືອນໄປທົ່ວທິດ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນຍາມຕາເວັນຕົກ, ກອງທັບທັງໝົດຂອງພະອົງ ຖືກກະໂຕດກະຈະຜູ້ດຸຮ້າຍຂັບໄລ່ ແລະແຕກຫນີໄປທຸກທິດ.
Verse 50
एवं तव बल सर्व हैडिम्बेन दुरात्मना । सूर्यास्तमनवेलायां प्रभग्नं विद्रुतं दिश:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນຍາມຕາເວັນຕົກ, ກຳລັງທັງໝົດຂອງພະອົງ ຖືກໄຮດິມບະ (ກະໂຕດກະຈະ) ຜູ້ຊົ່ວຮ້າຍທຳລາຍຈົນແຕກພ່າຍ ແລະກະຈາຍຫນີໄປທຸກທິດ.
Verse 53
समाललनम्बे तेजस्वी ध्वजं हेमपरिष्कृतम् । महाराज! उस बाणके द्वारा दुर्योधनने भीमसेनकी छातीपर गहरी चोट पहुँचायी। उससे अत्यन्त घायल होकर तेजस्वी भीमसेन व्यथित हो उठे और मुहके दोनों कोनोंको चाटते हुए उन्होंने अपने सुवर्णभूषित ध्वजका सहारा ले लिया
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ! ດ້ວຍລູກສອນນັ້ນ ດຸຣະໂຍທະນະໄດ້ຍິງບີມະເສນຕົກກາງອົກຢ່າງແຮງ ເຮັດໃຫ້ເກີດບາດແຜເລິກ. ຖືກທຳຮ້າຍຫນັກ ບີມະຜູ້ສະຫງ່າງາມສັ່ນສະເທືອນດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ; ລິ້ນເລຍມຸມປາກທັງສອງດ້ວຍຄວາມມຸ່ງມັ່ນດຸດັນ ແລ້ວອາໄສທຸງທີ່ປະດັບດ້ວຍຄຳຂອງຕົນເພື່ອພະຍຸງກາຍ»។
Verse 66
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल दिधक्षन्निव पावक: | भीमसेनको इस प्रकार व्यथितचित्त देखकर घटोत्कच जलानेकी इच्छावाले अग्निदेवकी भाँति क्रोधसे प्रज्वयलित हो उठा
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຫັນບີມະເສນຖືກທຸກທໍລະມານດັ່ງນັ້ນ ກະໂຕດກະຈະກໍລຸກໂຊດດ້ວຍຄວາມໂກດ ລຸກໄຫມ້ດັ່ງໄຟ ປານດັ່ງພະອັກຄີທີ່ປາດຖະໜາຈະເຜົາສັດຕູ»។
Verse 76
समभ्यधावन् क्रोशन्तो राजानं जातसम्भ्रमा: | साथ ही अभिमन्यु आदि पाण्डव महारथी भी बड़े वेगसे राजा दुर्योधनको ललकारते हुए उसकी ओर दौड़े
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາຮ້ອງໂຮດດັງໆ ດ້ວຍຄວາມຕື່ນເຕັ້ນກະທັນຫັນ ແລ້ວພຸ່ງຕົງເຂົ້າໄປຫາພະຣາຊາ. ໃນເວລາດຽວກັນ ບັນດາມະຫາຣົດທີ່ຂັບລົດສົງຄາມຂອງປານດະວະ—ນຳໂດຍອະພິມັນຍຸ ແລະຜູ້ອື່ນໆ—ກໍພຸ່ງໄປດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງຫນັກ ທ້າທາຍພະຣາຊາດຸຣະໂຍທະນະ ແລະວິ່ງເຂົ້າໃສ່ພຣະອົງ»។
Verse 94
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि अष्टमयुद्धदिवसे घटोत्कचयुद्धे चतुर्नवतितमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ພີສະມະປະຣະວະ» ໃນພາກ «ພີສະມະວະທະປະຣະວະ» ໃນວັນທີ 8 ຂອງສົງຄາມ ໃນຕອນການຮົບຂອງກະໂຕດກະຈະ ບົດທີ 94 ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 96
संशयं परम॑ प्राप्त मज्जन्तं व्यसनार्णवे । क्रोधमें भरे हुए इन समस्त योद्धाओंको वेगपूर्वक धावा करते देख द्रोणाचार्यने आपके महारथियोंसे कहा--“वीरो! तुम्हारा कल्याण हो। शीघ्र जाओ और संकटके समुद्रमें डूबकर महान् प्राणसंशयमें पड़े हुए राजा दुर्योधनकी रक्षा करो
ເມື່ອເຫັນນັກຮົບທັງຫມົດນັ້ນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະພຸ່ງໂຈມດ້ວຍຄວາມໄວ, ທ່ານໂດຣນາຈານຍະໄດ້ກ່າວກັບມະຫາຣົດທີຂອງພະອົງວ່າ: «ໂອ ວີຣະບຸລຸດ! ຂໍໃຫ້ຄວາມສະຫວັດດີຈົ່ງມີແກ່ພວກເຈົ້າ. ຈົ່ງຮີບໄປ ແລະປົກປ້ອງພະຣາຊາດຸຣະໂຍທະນະ ຜູ້ກຳລັງຈົມຢູ່ໃນທະເລແຫ່ງໄພພິບັດ ແລະຕົກຢູ່ໃນຄວາມສົງໄສອັນໃຫຍ່ຫຼວງຕໍ່ຊີວິດ!»
Verse 116
नदन्तो भैरवान् नादांस्त्रासयन्तश्न भूमिपान् | 'ये महाधनुर्धर पाण्डव महारथी कुपित हो भीमसेनको आगे करके दुर्योधनपर धावा कर रहे हैं और विजयका दृढ़ संकल्प ले नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा करते हुए भैरव गर्जना करते तथा भूमिपालोंको त्रास पहुँचाते हैं!
ພວກເຂົາຮ້ອງຄໍາຮ້ອງອັນນ່າຢ້ານກົວ ເຮັດໃຫ້ບັນດາກະສັດຜູ້ປົກຄອງແຜ່ນດິນຕົກໃຈຫວາດຫວັນ. ບັນດາປານດະວະ ມະຫາຣະຖີ ຜູ້ຖືຄັນທະນູໃຫຍ່ ໃນຄວາມໂກດເກຣີຍວ ໄດ້ນໍາພີມເສນໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວພຸ້ນເຂົ້າຈົມຕີດຸຣະໂຢທະນະ ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈແນ່ວແນ່ຕໍ່ຊັຍຊະນະ ພ້ອມທັງສາດຝົນອາວຸດນານາປະເພດ ແລະຮ້ອງຮຽກດັ່ງສຽງອັນນ່າຢ້ານກົວ ເຮັດໃຫ້ບັນດາກະສັດທັງຫຼາຍຫວາດຫວັນ.
Verse 216
अवल्लुत्य रथात् तूर्ण तस्थौ गिरिरिवाचल: । प्रलयकालीन यमराजके समान भयंकर उन दोनों महारथियोंको आक्रमण करते देख महाबाहु भीमसेनने तुरंत ही गदा हाथमें ले ली और वे रथसे कूदकर पर्वतके समान अविचल भावसे खड़े हो गये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພີມເສນໂດດລົງຈາກລົດຮົບຢ່າງວ່ອງໄວ ແລ້ວຢືນໝັ້ນຄົງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ດັ່ງພູເຂົາ. ເມື່ອເຫັນມະຫາຣະຖີທັງສອງພຸ້ນເຂົ້າຈົມຕີ ນ່າຢ້ານກົວດັ່ງພະຍົມຣາຊໃນຍາມມະຫາປະລັຍ ພີມຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່ກໍຈັບຄອນກະບອງໄວ້ໃນມືທັນທີ ແລ້ວໂດດລົງຈາກລົດຮົບ ຢືນປະຈັນໜ້າດ້ວຍໃຈອັນໝັ້ນຄົງ.
Verse 326
संजातरुधिरोत्पीडो द्रौणि: क्रोधसमन्वित: । नीलके छोड़े हुए उस पंखयुक्त बाणसे विदीर्ण होकर अश्व॒त्थामाके शरीरसे रक्तका प्रवाह बह चला। इससे अश्वत्थामाको बड़ा क्रोध हुआ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຖືກລູກສອນມີປີກທີ່ນີລະກາປ່ອຍອອກມາຈິ່ມທະລຸ ຮ່າງຂອງອັສວັດຖາມານ ບຸດຂອງໂດຣະນະ ກໍເລີ່ມມີເລືອດໄຫຼຫຼາຍ. ເມື່ອສາຍເລືອດໄຫຼອອກຈາກກາຍ ຄວາມໂກດຂອງອັສວັດຖາມານກໍລຸກໂຊນຂຶ້ນຢ່າງແຮງ.
Verse 336
दश्ने नीलविनाशाय मतिं मतिमतां वर: । तदनन्तर बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ अश्वत्थामाने इन्द्रके वज़्की भाँति भयंकर टंकार करनेवाले अपने विचित्र धनुषको खींचकर नीलको मार डालनेका विचार किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ອັສວັດຖາມານ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ມີປັນຍາ ໄດ້ຕັ້ງໃຈຈະທໍາລາຍນີລະ. ລາວດຶງຄັນທະນູອັນພິສົດຂອງຕົນ ທີ່ດັງກ້ອງນ່າຢ້ານກົວດັ່ງວັດຊະຣະຂອງອິນທຣະ ແລ້ວກໍກໍ່ໃຈຈະຟັນຟາດນີລະໃຫ້ລົ້ມລົງ.
Verse 396
ये3भवन्नग्रतः क्रुद्धा राक्षसस्य पुर:सरा: । उसने कुपित हो उन भयंकर राक्षसोंको मारना आरम्भ किया, जो घटोत्कचके आगे खड़े होकर क्रोधपूर्वक युद्ध कर रहे थे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ບັນດານັກຮົບດຸຮ້າຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຢືນຢູ່ດ້ານໜ້າ ດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະເປັນກອງນໍາຂອງຣາກສະສະ ຖືກລາວໂຈມຕີດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລ້ວລາວກໍເລີ່ມຟັນຟາດສັງຫານພວກເຂົາ—ຜູ້ທີ່ຢືນນໍາໜ້າກະໂຕດກະຈະ ແລະຮົບດ້ວຍຄວາມໂກດ.
Verse 416
मोहयन् समरे द्रौणिं मायावी राक्षसाधिप: । तत्पश्चात् उस मायावी राक्षसराजने समरांगणमें अश्वत्थामाको मोहित करते हुए अत्यन्त दारुण घोर माया प्रकट की
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບອັນຄຶກຄືນ ຈອມນາຍແຫ່ງຣາກສະຜູ້ຊໍານານມາຍາ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ບຸດຂອງດຣົະນາ (ອັສວັດຖາມາ) ຕົກຢູ່ໃນຄວາມມືດມົນ. ຕໍ່ມາ ຣາກສະຣາຊາຜູ້ມີກົນລະຍຸດນັ້ນ ຍັງຄົງບັນດານໃຫ້ອັສວັດຖາມາຫຼົງມົນໃນສະໜາມຮົບ ແລະເປີດເຜີຍມາຍາອັນນ່າສະພຶງກົວ ແລະນ່າຫວາດຫວັນຢ່າງຍິ່ງ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນສົງຄາມ ການຫລອກລວງ ແລະກົນລະຍຸດເຫນືອທໍາມະຊາດ ອາດປົກຄຸມການພິຈາລະນາ ແລະເພີ່ມພູນຄວາມຮຸນແຮງໃຫ້ຫນັກຂຶ້ນ.
Verse 483
घटोत्कचेन सहिता: सिंहनादान् प्रचक्रिरे । वे इतने डर गये थे कि हम दोनोंकी बातोंपर विश्वास नहीं करते थे। उन्हें भागते देख विजयी पाण्डव घटोत्कचके साथ सिंहनाद करने लगे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາຮ່ວມກັນກັບຄະໂຕດກະຈະ ແລະຮ້ອງສຽງດັ່ງສິງໂຕເພື່ອປະກາດໄຊຊະນະ. ຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານຫວາດຫວັນຈົນບໍ່ເຊື່ອແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ຕາເຫັນ ແລະຫູໄດ້ຍິນ; ແລະເມື່ອເຫັນພວກນັ້ນຫນີກະເຈີດ ພວກປານດະວະຜູ້ມີໄຊ ພ້ອມກັບຄະໂຕດກະຈະ ກໍຮ້ອງສຽງດັ່ງສິງໂຕກັງວານ ປະກາດຄວາມສໍາເລັດ—ເປັນພາບຂອງຂວັນກໍາລັງ ແລະອໍານາດທາງຈິດໃຈ ທ່າມກາງຈັນຍາບັນແຫ່ງສົງຄາມ.
Frequently Asked Questions
The chapter highlights the tension between rule-governed combat and disruptive methods (e.g., obscuring māyā), raising the question of whether tactical advantage can be ethically justified when it undermines shared conditions of recognition, visibility, and fair engagement.
The narrative models disciplined countermeasure: composure and knowledge-based response (astra as calibrated remedy) are presented as superior to panic, suggesting that clarity (prakāśa) and trained discernment are prerequisites for effective action under uncertainty.
No explicit phalaśruti is presented in the cited chapter segment; its meta-commentary operates structurally through Sañjaya’s report to Dhṛtarāṣṭra, where reliable narration and causal sequencing function as the chapter’s interpretive frame.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.