Shloka 46
अभिमन्यु–अलम्बुसयुद्धम् / The Duel of Abhimanyu and Alambusa
with Arjuna’s approach to Bhīṣma
तद् दृष्टवा तावकं सैन्यं विद्रुतं शिबिरं प्रति । मम प्राक्रोशतो राजंस्तथा देवव्रतस्य च,यह सब देखकर आपकी सेना शिविरकी ओर भाग चली। राजन्! उस समय मैं और देवव्रत भीष्म भी पुकार-पुकारकर कह रहे थे--“वीरो! युद्ध करो। भागो मत। रणभूमिमें तुम जो कुछ देख रहे हो, वह घटोत्कचद्वारा छोड़ी हुई राक्षसी माया है।” परंतु वे अचेत होनेके कारण ठहर न सके
tad dṛṣṭvā tāvakaṃ sainyaṃ vidrutaṃ śibiraṃ prati | mama prākrośato rājan tathā devavratasya ca ||
ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ເມື່ອຂ້າເຫັນກອງທັບຂອງພະອົງພາກັນແຕກຫນີໄປຫາຄ່າຍ, ທັງຂ້າແລະເທວະວຣະຕະ (ພີສະມະ) ກໍໄດ້ຮ້ອງຕະໂກນດັງໆ ຊ້ຳໆ ເຊີນຊວນວີຣະຊົນໃຫ້ຢືນສູ້ ຢ່າແຕກຫນີ, ພ້ອມກ່າວວ່າ ສິ່ງທີ່ເຫັນໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ແມ່ນມາຍາອັນນ່າຢ້ານຂອງອະສູຣ ທີ່ກະໂຕດກະຈະສ້າງຂຶ້ນ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄວາມຢ້ານຈົນສະຕິຫຼຸດ, ພວກເຂົາບໍ່ອາດຢືນຢູ່ໄດ້.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear and confusion can collapse discipline and duty in war: even when elders and leaders urge steadiness, a mind seized by panic becomes incapable of right action. It also contrasts appearance and reality—what seems overwhelming may be an illusion—so discernment and courage are essential to uphold kṣatriya-dharma.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava forces, terrified, are running back toward their camp. Sañjaya and Bhīṣma shout to stop the rout and to fight, explaining that the frightening spectacle on the field is Ghaṭotkaca’s rākṣasa-created illusion, but the soldiers—stupefied by fear—do not regain composure.