Mahabharata 6.97.32 — Bhishma Parva, Adhyaya 97, Shloka 32

अभिमन्यु–अलम्बुसयुद्धम् / The Duel of Abhimanyu and Alambusa

with Arjuna’s approach to Bhīṣma

Devanagari script

येन लोकत्रयं क्रोधात्‌ त्रासितं स्वेन तेजसा । वह महाधनुर्धर वीर प्रतिदिन द्रोणपुत्र अश्वत्थामाके साथ स्पर्धा रखता था। महाराज! उसने अपने विशाल धनुषको खींचकर एक पंखयुक्त बाणसे अश्वत्थामाको उसी प्रकार घायल कर दिया

Transliteration

sañjaya uvāca | yena lokatrayaṁ krodhāt trāsitaṁ svena tejasā | sa mahādhanurdharo vīraḥ pratidinaṁ droṇaputreṇa aśvatthāmnā sārdhaṁ spardhate sma | mahārāja! sa vipulaṁ dhanuḥ saṁyamya pakṣavatā śareṇa aśvatthāmānam evaṁ viddhavān, yathā pūrvakāle devārthe indreṇa bhayaṅkaraṁ vipracitti-nāma durdharṣaṁ dānavam viddham; sa dānavaḥ krodha-tejasā lokatrayaṁ trāsayām āsa | tathā nīlena nirbhinnaḥ sumuktena patattriṇā ||

Translation

ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ນັກທະນູຜູ້ກ້າແຂງ—ຜູ້ເຄີຍໃຫ້ໂລກທັງສາມຫວາດກົວດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະຕະຫຼອດເຕຊະຂອງຕົນ—ຖືກ ອັສວັດຖາມາ ບຸດຂອງ ໂດຣນະ ທ້າທາຍແຂ່ງຂັນທຸກວັນ. ຂ້າແຕ່ພະມະຫາກະສັດ, ລາວດຶງຄັນທະນູໃຫຍ່ຂອງຕົນຈົນສຸດ ແລ້ວຍິງລູກສອນມີປີກ ທຳຮ້າຍອັສວັດຖາມາ; ດັ່ງທີ່ ອິນທຣະ ໃນການກ່ອນ ເພື່ອປົກປ້ອງເທວະທັງຫຼາຍ ໄດ້ທຳຮ້າຍດານະວະ ວິປຣະຈິຕຕິ ຜູ້ນ່າຢ້ານ ແລະບໍ່ອາດຊະນະໄດ້—ຜູ້ທີ່ໃຊ້ຄວາມໂກດ ແລະສະຫວ່າງໄສ ໃຫ້ໂລກທັງສາມຕົກໃນຄວາມຫວາດກົວ. ດັ່ງນັ້ນ ອັສວັດຖາມາ ຈຶ່ງຖືກທະລຸດ້ວຍລູກສອນມີປີກທີ່ປ່ອຍອອກຢ່າງດີນັ້ນ.

Word by Word

• येन: by whom/whereby
• येन: Karana
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: Masculine/Neuter, Instrumental, Singular

• लोकत्रयम्: the three worlds
• लोकत्रयम्: Karma
• Type: Noun
• Root: लोकत्रय
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• क्रोधात्: from anger / out of anger
• क्रोधात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: क्रोध
• Form: Masculine, Ablative, Singular

• त्रासितम्: terrified
• त्रासितम्: Karma
• Type: Verb
• Root: त्रासित
• Form: क्त (past passive participle), Neuter, Nominative/Accusative, Singular, Passive (participial)

• स्वेन: by his own
• स्वेन: Karana
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: स्व
• Form: Neuter/Masculine, Instrumental, Singular

• तेजसा: by (his) splendor/energy
• तेजसा: Karana
• Type: Noun
• Root: तेजस्
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• तथा: thus/so; likewise
• Type: Indeclinable
• Root: तथा

• नीलेन: with a blue/dark (one)
• नीलेन: Karana
• Type: Adjective
• Root: नील
• Form: Masculine/Neuter, Instrumental, Singular

• निर्भिन्नः: pierced; split through
• Type: Verb
• Root: निर्भिन्न
• Form: क्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular, Passive (participial)

• सुमुक्तेन: well-released; well-shot
• सुमुक्तेन: Karana
• Type: Adjective
• Root: सुमुक्त
• Form: क्त (past passive participle used adjectivally), Masculine/Neuter, Instrumental, Singular

• पतत्त्रिणा: with an arrow (lit. winged one)
• पतत्त्रिणा: Karana
• Type: Noun
• Root: पतत्त्रिन्
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• संजय (Sanjaya)
• महाराज (Dhritarashtra, implied addressee)
• द्रोणपुत्र अश्वत्थामा (Ashvatthama)
• इन्द्र (Indra)
• विप्रचित्ति (Vipracitti)
• दानव (Danava)
• महाधनुः (great bow)
• पंखयुक्त/पतत्त्रि शर (winged/feathered arrow)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how uncontrolled anger (krodha) magnifies destructive power (tejas) and spreads fear, using a mythic analogy to frame battlefield prowess within a moral warning: brilliance in war is formidable, but when fueled by wrath it becomes world-disturbing.

What is happening in the narrative?

Sanjaya describes a daily contest of arms involving Ashvatthama; a mighty archer draws his great bow and strikes Ashvatthama with a feathered arrow, likening the wound to Indra’s ancient wounding of the Danava Vipracitti, famed for terrifying the three worlds.