Adhyaya 80
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः (Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment)
Upa-parva: Bhīṣma-parva — Kurukṣetra Saṃgrāma Vṛttānta (Midday engagements and command responses)
Saṃjaya reports that at midday Yudhiṣṭhira advances toward Śrutāyu, initiating a focused exchange of arrows. Śrutāyu counters effectively, but Yudhiṣṭhira’s strikes penetrate armor and culminate in a controlled escalation: he suppresses a surge of wrath, severs Śrutāyu’s bow, then disables him with a decisive shot, followed by the neutralization of his mobility and charioteer, forcing Śrutāyu’s withdrawal and causing a localized Kaurava recoil. In parallel, Cekitāna engages Gautama (identified with Kṛpa Śāradvata), exchanging missile volleys; both lose chariot support, shift to close-quarters sword combat, and collapse from exertion before being retrieved by allies (Karakarṣa for Cekitāna; Śakuni for Gautama). Additional engagements include Dhṛṣṭaketu’s assault on Saumadatti and Bhūriśravas’ counter, while Abhimanyu faces a coordinated rush by multiple Kaurava rathins yet refrains from lethal completion after disarming them, recalling Bhīma’s prior counsel. Seeing Bhīṣma heavily covered by many kings and Abhimanyu endangered, Arjuna instructs Kṛṣṇa to drive swiftly toward the dense ratha concentration to prevent further losses; the chapter closes with Suśarmā and allied kings surrounding Arjuna, intensifying the broader melee.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र के सामने कठोर सत्य रखता है—यह संकट किसी और का नहीं, स्वयं राजा के ‘आत्मदोष’ और धर्म-संकर को जन्म देने वाले पुराने कर्मों (विशेषतः द्यूत) का फल है। → उसी नैतिक कटाक्ष की पृष्ठभूमि में रणभूमि पर भीमसेन का उग्र पराक्रम भड़क उठता है; धृष्टद्युम्न दूर से उसे शत्रुसेना को ‘दग्ध’ करते देखता है और कौरव-सेना में हाहाकार फैलता है। → द्रुपदपुत्र धृष्टद्युम्न, सामने खड़े कौरव वीरों और धृतराष्ट्र-पुत्रों की घेराबंदी सुन-देख कर, ‘प्रमोहनास्त्र’ का प्रयोग करता है—क्षण भर के लिए युद्ध-यंत्रणा पर मोह का आवरण पड़ता है; साथ ही द्रोण के तीक्ष्ण बाणों से पीड़ित सेना विक्षुब्ध महासागर-सी चक्कर काटती है। → अध्याय का अंत ‘संकुलयुद्ध’ और ‘द्रोणपराक्रम’ की छाप के साथ होता है—पाण्डवों की ओर से भीम का संहारक वेग, और कौरवों की ओर से द्रोण की प्रत्युत्तर-धार, दोनों मिलकर युद्ध को और अधिक उलझा देते हैं। → मोहास्त्र से क्षणिक ठहराव के बाद अगला प्रश्न खुला रह जाता है—क्या द्रोण की प्रचण्ड बाण-वृष्टि पाण्डव-आक्रमण को रोक पाएगी, या भीम-धृष्टद्युम्न का वेग कौरव-व्यूह को तोड़ देगा?
Shlokas
Verse 1
ऑपनआ क्र बछ। अर: सप्तसप्ततितमो<्ध्याय: भीमसेन, धृष्टद्युम्न तथा द्रोणाचार्यका पराक्रम संजय उवाच आत्मदोषात् त्वया राजन प्राप्त व्यसनमीदृशम् । न हि दुर्योधनस्तानि पश्यते भरतर्षभ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດພາດຂອງພະອົງເອງ ພະອົງຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນວິບັດອັນນີ້. ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ດຸຣະໂຍທະນະ ບໍ່ເຫັນຜົນຕາມມາເຫຼົ່ານັ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ».
Verse 2
यानि त्वं दृष्टवान् राजन् धर्मसंकरकारिते । तव दोषात् पुरा वृत्तं द्यूतमेव विशाम्पते
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ສິ່ງທີ່ພະອົງເຄີຍເຫັນ—ການກະທໍາທີ່ນໍາໄປສູ່ຄວາມປົນເປື້ອນ ແລະຄວາມສັບສົນແຫ່ງທໍາ—ເກີດຂຶ້ນແຕ່ກ່ອນເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດຂອງພະອົງເອງ: ນັ້ນແມ່ນການພະນັນ, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ.»
Verse 3
संजय कहते हैं--राजन! आपने अपने ही दोषसे यह संकट प्राप्त किया है। भरतश्रेष्ठ) जिन धर्म और अधर्मके सम्मिश्रणसे उत्पन्न दोषोंको आप देखते थे, उन्हें दुर्योधन नहीं देख सका था। प्रजानाथ! आपके अपराधसे ही पहले द्यूतक्रीड़ाकी घटना घटी थी ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດຂອງພະອົງເອງ ພະອົງຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນວິບັດນີ້. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ຄວາມບົກພ່ອງທີ່ເກີດຈາກການປົນກັນຂອງທໍາ ແລະອະທໍາ—ສິ່ງທີ່ພະອົງບັດນີ້ເຫັນໄດ້—ດຸຣະໂຍທະນະ ບໍ່ເຄີຍເຫັນ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ເຫດການພະນັນໃນອະດີດກໍເກີດຈາກຄວາມຜິດຂອງພະອົງ. ແລະດ້ວຍຄວາມຜິດຂອງພະອົງນັ້ນເອງ ສົງຄາມນີ້ຈຶ່ງເລີ່ມຂຶ້ນກັບພວກປານດະວະ. ພະອົງໄດ້ກໍ່ບາບດ້ວຍຕົນເອງ, ດັ່ງນັ້ນວັນນີ້ ພະອົງເອງກໍກໍາລັງຊິມລົດຜົນຂອງມັນ.»
Verse 4
आत्मनैव कृतं कर्म आत्मनैवोपभुज्यते । इह च प्रेत्य वा राजंस्त्वया प्राप्त यथातथम्,राजन्! इहलोक अथवा परलोकमें अपने किये हुए कर्मका फल अपने-आपको ही भोगना पड़ता है; अत: आपको जैसेका तैसा प्राप्त हुआ है
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ກຳທີ່ຜູ້ໃດເຮັດດ້ວຍຕົນເອງ ຜົນຂອງກຳນັ້ນກໍເປັນຕົນເອງທີ່ຕ້ອງຮັບ. ຈະໃນໂລກນີ້ ຫຼືຫຼັງຄວາມຕາຍ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ສິ່ງທີ່ມາຮອດພຣະອົງ ລ້ວນສົມຕາມທີ່ພຣະອົງໄດ້ກະທຳ».
Verse 5
तस्माद् राजन् स्थिरो भूत्वा प्राप्येदं व्यसनं महत् | शृणु युद्ध यथावृत्तं शंसतो मे नराधिप
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ແມ່ນແຕ່ໄດ້ພົບພາວະວິບັດອັນໃຫຍ່ນີ້ ກໍຈົ່ງຕັ້ງໃຈໃຫ້ໝັ້ນ ແລະຟັງເຖີດ ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ໃນຂະນະທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າເລື່ອງສົງຄາມຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນຈິງ.
Verse 6
राजन! नरेश्वर! इस महान् संकटको पाकर भी स्थिरता-पूर्वक युद्धका यथावत् वृतान्त जैसा मैं बता रहा हूँ सुनिये ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ແມ່ນແຕ່ວິກິດໃຫຍ່ນີ້ເກີດຂຶ້ນ ກໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າເລົ່າຕາມຄວາມຈິງດ້ວຍໃຈທີ່ໝັ້ນຄົງ. ແລ້ວວິລະບຸລຸດ ພີມະເສນ ໄດ້ຍິງລູກສອນຄົມກະທັ່ງທະລຸກກອງທັບໃຫຍ່ຂອງພຣະອົງ ແລະພຸ້ນເຂົ້າໄປຈົມຕີນ້ອງຊາຍທັງຫມົດຂອງ ທຸຣະໂຍທະນະ.
Verse 7
दुःशासन दुर्विषहं दुःसहं दुर्मद जयम् । जयत्सेनं विकर्ण च चित्रसेनं सुदर्शनम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນບຸດຂອງພຣະອົງ—ທຸຫະຊາສະນະ, ທຸຣະວິສະຫະ, ທຸຫະສະຫະ, ທຸຣະມະດະ, ຊະຍະ, ຊະຍະຕະເສນະ, ວິກັນນະ, ຈິດຣະເສນະ, ສຸດັດຊະນະ, ຈາຣຸຈິດຣະ, ສຸວັມມາ, ທຸສະກັນນະ, ກັນນະ—ແລະມະຫາຣະຖີອື່ນໆອີກຫຼາຍ ຢືນຢູ່ໃກ້ໆ ດ້ວຍໃຈທີ່ເດືອດດານ, ພີມະເສນ ຜູ້ເປັນມະຫາວິລະບຸລຸດ ກໍຝ່າເຂົ້າໄປໃນກອງທັບກົວຣະວະອັນໃຫຍ່ໃນສະໜາມຮົບ ແມ່ນແຕ່ມີ ພີສະມະ ຄຸ້ມກັນຢູ່ກໍຕາມ.
Verse 8
चारुचित्रं सुवर्माणं दुष्कर्ण कर्णमेव च । एतांश्षान्यांश्व सुबहूनू समीपस्थान् महारथान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນ ຈາຣຸຈິດຣະ, ສຸວັມມາ, ທຸສະກັນນະ, ແລະ ກັນນະ; ແລະມະຫາຣະຖີອື່ນໆອີກຫຼາຍຢືນຢູ່ໃກ້ໆ—ທຸຫະຊາສະນະ, ທຸຣະວິສະຫະ, ທຸຫະສະຫະ, ທຸຣະມະດະ, ຊະຍະ, ຊະຍະຕະເສນະ, ວິກັນນະ, ຈິດຣະເສນະ, ແລະ ສຸດັດຊະນະ. ເມື່ອເຫັນນັກຮົບຜູ້ກ້າເຫຼົ່ານີ້—ບຸດຂອງພຣະອົງ—ຈັດຂະບວນຢູ່ໃກ້ໆ ແລະເດືອດດານດ້ວຍຄວາມໂກດ, ພີມະເສນ ຜູ້ເປັນນັກຮົບໃຫຍ່ ກໍຝ່າເຂົ້າໄປໃນກອງທັບກົວຣະວະອັນໃຫຍ່ ທີ່ພີສະມະຄຸ້ມກັນ ແລະເຂົ້າສູ່ສະໜາມຮົບດ້ວຍໃຈອັນດຸເດືອດ».
Verse 9
धार्रराष्ट्रान सुसंक्रुद्धान् दृष्टया भीमो महारथ: । भीष्मेण समरे गुप्तां प्रविवेश महाचमूम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນບຸດທັງຫຼາຍຂອງ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ໂກດແຄ້ນຢ່າງຮຸນແຮງ ມະຫາຣະຖີ ພີມ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນກອງທັບກໍຣະວະອັນໃຫຍ່ໃນສະໜາມຮົບ—ກອງທັບທີ່ ພີສະມະ ຄຸ້ມຄອງແລະປົກປ້ອງ. ໃກ້ໆນັ້ນມີບຸດແລະວີຣະບຸລຸດຂອງທ່ານຫຼາຍຄົນຢືນຢູ່—ດຸຫະສາສະນະ, ດຸຣະວິສະຫະ, ດຸຫະສະຫະ, ດຸຣະມະດະ, ຊະຍະ, ຊະຍັດເສນະ, ວິກັຣນະ, ຈິຕຣະເສນະ, ສຸດັຣຊະນະ, ຈາຣຸຈິຕຣະ, ສຸວັຣມາ, ດຸສະກັຣນະ ແລະ ກັຣນະ—ຜູ້ທີ່ຄວາມໂກດໄດ້ລຸກໂຊນເມື່ອເຫັນພີມບຸກເຂົ້າມາ.
Verse 10
अथालोब्य प्रविष्ट॑ तमूचुस्ते सर्व एव तु । जीवग्राहं निगृह्लीमो वयमेनं नराधिपा:,भीमसेनको सेनाके भीतर प्रविष्ट हुआ देख उन सब नरेशोंने आपसमें कहा कि हमलोग इन्हें जीवित ही पकड़ कर बंदी बना लें
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນລາວເຂົ້າມາໃນແຖວທັບໂດຍບໍ່ລັງເລ ບັນດາກະສັດເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດກ່າວກັນວ່າ: “ໃຫ້ພວກເຮົາຈັບລາວໃຫ້ມີຊີວິດ ແລ້ວນຳໄປເປັນເຊລີ.”
Verse 11
स तै: परिवृतः पार्थो भ्रातृभि: कृतनिश्चयैः । प्रजासंहरणे सूर्य: क्रूरैरिव महाग्रहै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ບຸດແຫ່ງ ປຣິຖາ ຖືກພີ່ນ້ອງຂອງລາວ—ຜູ້ທີ່ຕັ້ງໃຈແນ່ວແນ່—ລ້ອມຮອບໄວ້, ດຸດດັ່ງພຣະອາທິດໃນຍາມວິນາດໂລກ ຖືກດາວເຄາະໃຫຍ່ໆອັນໂຫດຮ້າຍລ້ອມກັ້ນ.
Verse 12
सम्प्राप्य मध्यं सैन्यस्थ न भी: पाण्डवमाविशत् । यथा देवासूुरे युद्धे महेन्द्रं प्राप्प दानवान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຂົ້າເຖິງກາງກອງທັບແລ້ວ ຄວາມຢ້ານກໍບໍ່ເຂົ້າສູ່ບຸດແຫ່ງ ປານດຸ (ພີມເສນ) ເລີຍ. ດຸດດັ່ງໃນສົງຄາມລະຫວ່າງເທວະກັບອະສຸຣະ ເມື່ອດານະວະບຸກເຂົ້າປະຈັນໜ້າ ມະເຫນທຣະ (ອິນທຣະ) ຄວາມຢ້ານກໍບໍ່ອາດແຕະຕ້ອງພຣະອົງໄດ້.
Verse 13
तत:ः शतसहस्राणि रथिनां सर्वश: प्रभो | उद्यतानि शरैस्तीव्रैस्तमेक॑ परिवव्रिरे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ໂອ້ ພຣະອົງ, ບັນດານັກຮົບລົດສົງຄາມນັບຮ້ອຍນັບພັນ ຜູ້ຕື່ນຕົວພ້ອມຮົບ ໄດ້ລ້ອມພີມເສນຜູ້ດຽວນັ້ນຈາກທຸກທິດ, ໃນຂະນະທີ່ລາວສາດຝົນລູກສອນອັນຮຸນແຮງອອກໄປ.
Verse 14
स तेषां प्रवरान् योधान् हस्त्यश्वरथसादिन: । जघान समरे शूरो धार्तराष्ट्रानाचेन्तयन्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ວິລະບຸລຸດ ພີມະເສນ ບໍ່ໄດ້ໃສ່ໃຈຕໍ່ບຸດຂອງ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ ແລ້ວເລີ່ມຟາດຟັນໃນສະໜາມຮົບ ບັນດານັກຮົບຊັ້ນເລີດຂອງເຂົາ—ຜູ້ທີ່ຮົບຢູ່ເທິງຊ້າງ ເທິງມ້າ ແລະເທິງລົດຮົບ.
Verse 15
तेषां व्यवसितं ज्ञात्वा भीमसेनो जिघृक्षताम् । समस्तानां वधे राजन् मतिं चक्रे महामना:,राजन! उन्हें कैद करनेकी इच्छावाले क्षत्रियोंके उस निश्चयको जानकर महामना भीमसेनने उन सबके वधका विचार कर लिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອຮູ້ຊັດເຖິງຄວາມຕັ້ງໃຈແນ່ວແນ່ຂອງນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ປາດຖະນາຈະຈັບກຸມເຂົາ, ພີມະເສນ ຜູ້ໃຈໃຫຍ່ ກໍຕັ້ງໃຈຈະສັງຫານພວກເຂົາທັງໝົດ.
Verse 16
ततो रथं समुत्सृज्य गदामादाय पाण्डव: । जघान धार्तराष्ट्राणां तं बलौघं महार्णवम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ພານະດະວະ (ພີມະເສນ) ລະທິ້ງລົດຮົບ ແລະຖືຄອນກະບອງ ພຸ້ງເຂົ້າໄປຟາດຟັນກອງທັບອັນໜາແນ່ຂອງທາຣຕະຣາສະຕຣະ—ດັ່ງມະຫາສະໝຸດ—ແລະເລີ່ມທຳລາຍ “ທະເລແຫ່ງກອງທັບ” ນັ້ນດ້ວຍພະລັງອັນຕ້ານທານບໍ່ໄດ້.
Verse 17
(गदया भीमसेनेन ताडिता वारणोत्तमा: । भिन्नकुम्भा महाकाया भिन्नपृष्ठास्तथैव च ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຖືກຟາດດ້ວຍຄອນກະບອງຂອງ ພີມະເສນ ຊ້າງຊັ້ນຍອດທັງຫຼາຍ—ຮ່າງໃຫຍ່ມະຫາອົງ—ຖືກຜ່າແຕກທີ່ຂມັບ ແລະຫຼັງຖືກສະຫຼາຍ. ອະວັຍວະຖືກທຸບແຕກ ແລະພວກມັນນອນລົງໃນສະໜາມຮົບພ້ອມຜູ້ຂີ່ ດັ່ງພູເຂົາພັງທະລາຍ. ລົດຮົບນັບຮ້ອຍຖືກທຸບແຕກເປັນຊິ້ນໆພ້ອມນັກຮົບ, ແລະມ້າ, ນັກຂີ່ມ້າ, ພົນທະຫານຍ່າງກໍຖືກກຳຈັດຈົນກະຈາຍ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນວິລະກຳອັນນ່າພິສົດຂອງ ພີມະເສນ: ລາວຜູ້ດຽວຕໍ່ສູ້ກັບນັກຮົບຈຳນວນຫຼາຍ ດັ່ງພຣະຍົມຖືຄທາໃນຍາມສິ້ນກັບ ກຳຈັດສັດທັງປວງ. ແລະເມື່ອ ພີມະເສນ ບຸກເຂົ້າໃນກອງທັບກົວຣະວະ ທ້າວ ທຣິດສະຕະດຸມນະ ບຸດແຫ່ງທຣຸປະດະ ກໍລະທິ້ງ ທຣົນາຈາຣະຍະ ແລະພຸ້ງໄປດ້ວຍຄວາມໄວ ໄປຫາບ່ອນທີ່ ເສົາບະລະ (ຊະກຸນິ) ກຳລັງຮົບຢູ່.
Verse 18
निवार्य महतीं सेनां तावकानां नरर्षभ: । आससाद रथं शून्यं भीमसेनस्य संयुगे,वहाँ आपकी विशाल सेनाको आगे बढ़नेसे रोककर नरश्रेष्ठ धृष्टद्युम्न युद्धस्थलमें भीमसेनके सूने रथके पास जा पहुँचे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຂັດຂວາງການຮຸກຄືບຂອງກອງທັບໃຫຍ່ຂອງພຣະອົງແລ້ວ, ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ—ທຣິດສະຕະດຸມນະ—ໄດ້ເຂົ້າໄປຮອດລົດຮົບຂອງ ພີມະເສນ ທີ່ຢືນວ່າງຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 19
दृष्टवा विशोक॑ समरे भीमसेनस्य सारथिम् । धृष्टद्युम्नो महाराज दुर्मना गतचेतन:,महाराज! भीमसेनके सारथि विशोकको समर-भूमिमें अकेला खड़ा देख धृष्टद्युम्न मन- ही-मन बहुत दुःखी और अचेत हो गये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອເຫັນ ວິໂສກະ ສາລະຖີຂອງ ພີມະເສນ ຢືນຢູ່ລຳພັງໃນສະໜາມຮົບ, ທຣິສຕະດຍຸມນະ ກໍເສົ້າໃນໃຈຢ່າງໜັກ ແລະຖືກຄວາມໂສກກົດທັບຈົນເສຍສະຕິ.
Verse 20
अपृच्छद् वाष्पसंरुद्धों नि:श्वसन् वाचमीरयन् । मम प्राणै: प्रियतम: क्व भीम इति दु:खित:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍນ້ຳຕາອຸດຕັນຄໍ ຫາຍໃຈຫນັກໆ ແລະຝືນເວົ້າອອກມາ, ລາວຖາມດ້ວຍຄວາມທຸກທ້ອນວ່າ: “ພີມະຢູ່ໃສ—ຜູ້ທີ່ຂ້າຮັກຍິ່ງກວ່າຊີວິດ?” ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ລາວກໍຖືກຄວາມໂສກກົດທັບຢ່າງໜັກ.
Verse 21
विशोकस्तमुवाचेदं धृष्टद्युम्नं कृताउ्जलि: । संस्थाप्य मामिह बली पाण्डवेय: पराक्रमी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ວິໂສກະ ປະນົມມື ແລ້ວກ່າວຕໍ່ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ວ່າ: “ບຸດແຫ່ງປານດຸ ຜູ້ແຂງແກ່ງ ແລະກ້າຫານ ໄດ້ຈັດຕັ້ງໃຫ້ຂ້າຢືນຢູ່ນີ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ…”
Verse 22
प्रविष्टो धार्तराष्ट्राणामेतद् बलमहार्णवम् | तब विशोकने हाथ जोड़कर धूृष्टद्युम्नसे कहा--'प्रभो! पराक्रमी और बलवान् पाण्डुनन्दन मुझे यहीं खड़ा करके कौरवोंके इस सैन्यसागरमें घुस गये हैं ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ເມື່ອເຂົ້າໄປໃນກອງທັບອັນກວ້າງໃຫຍ່ດັ່ງມະຫາສະໝຸດຂອງພວກທາຣຕະຣາສຕຣະ (ກົວຣະວະ) ແລ້ວ, ພີມະ—ເສືອໃນບັນດາມະນຸດ—ໄດ້ປະລະຂ້າໄວ້ ແລະເວົ້າກັບຂ້າດ້ວຍຄວາມເມດຕາວ່າ: ‘ສາລະຖີ, ຈົ່ງຢຸດມ້າເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ທີ່ນີ້ ແລະຄອຍຂ້າສອງມຸຫູຣຕະ, ຈົນກວ່າຂ້າຈະຟັນລົງຜູ້ທີ່ກຳລັງມຸ່ງຈະຂ້າຂ້າ.’”
Verse 23
प्रतिपालय मां सूत नियम्याश्वान् मुहूर्तकम् । यावदेतान् निहन्म्यद्य य इमे मद्वधोद्यता:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ສາລະຖີ, ຈົ່ງຄວບຄຸມມ້າໄວ້ ແລະຄອຍຂ້າອີກໜ້ອຍ, ຈົນກວ່າຂ້າຈະຟັນລົງໃນມື້ນີ້ ພວກຄົນເຫຼົ່ານີ້ທີ່ມຸ່ງຈະຂ້າຂ້າ.”
Verse 24
ततो दृष्टवा प्रधावन्तं गदाहस्तं महाबलम् । सर्वेषामेव सैन्यानां संहर्ष: समजायत
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວເມື່ອເຫັນນັກຮົບຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຖືຄະດາໃນມື ພຸ້ນເຂົ້າໄປຂ້າງໜ້າ ຄວາມຮືຮາ ແລະຄວາມຄຶກຄືນໃນສົງຄາມ ກໍເກີດຂຶ້ນທົ່ວກອງທັບທັງປວງ.
Verse 25
“तदनन्तर गदा हाथमें लिये महाबली भीमसेनको धावा करते देख समस्त सैनिकोंके रोंगटे खड़े हो गये ।। तस्मिन् सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयानके । भित्त्वा राजन् महाव्यूहं प्रविवेश वृकोदर:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ເມື່ອທະຫານທັງປວງເຫັນພີມເສນຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງ ຖືຄະດາແລ້ວພຸ້ນເຂົ້າໄປ ຂົນລຸກຂຶ້ນທົ່ວກາຍ. ໃນສົງຄາມອັນນ່າຢ້ານ ແລະອື້ອອຶງນັ້ນ, ໂອ ພຣະຣາຊາ, ວຶກໂກດຣາໄດ້ທະລຸມະຫາວິວະຫະ ແລະຝືນເຂົ້າໄປຂ້າງໃນ.
Verse 26
“राजन्! उस भयंकर एवं तुमुल युद्धमें भीमसेनने इस महाव्यूहका भेदन करके इसके भीतर प्रवेश किया था” ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໃນສົງຄາມອັນນ່າຢ້ານ ແລະອື້ອອຶງນັ້ນ ພີມເສນໄດ້ທະລຸມະຫາວິວະຫະ ແລະເຂົ້າໄປຂ້າງໃນ.” ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາຂອງວິໂສກະ ທ່ານທຣິສຕະດຸມນະຜູ້ມີພະລັງຫຼາຍ—ບຸດຂອງປຣິສະຕະ (ດຣຸປະດະ)—ກໍຕອບກັບຄົນຂັບລົດສົງຄາມໃນກາງສະໜາມຮົບ ດັ່ງນີ້.
Verse 27
न हि मे जीवितेनापि विद्यतेडद्य प्रयोजनम् । भीमसेन रणे हित्वा स्नेहमुत्सूज्य पाण्डवैः,'सारथे! युद्धस्थलमें भीमसेनको छोड़कर और पाण्डवोंसे स्नेह तोड़कर अब मेरे जीवनसे कोई प्रयोजन नहीं है
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: “ໂອ ຄົນຂັບລົດ! ແມ່ນແຕ່ຊີວິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ມີປະໂຫຍດໃນມື້ນີ້ ຖ້າໃນສະໜາມຮົບຂ້າພະເຈົ້າຈະປະຖິ້ມພີມເສນ ແລະຕັດຂາດຄວາມຜູກພັນກັບພານດະວະ.”
Verse 28
यदि यामि विना भीम किं मां क्षत्र॑ वदिष्यति । एकायनगते भीमे मयि चावस्थिते युधि
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: “ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າກັບໄປໂດຍບໍ່ມີພີມ ພວກນັກຮົບກະສັດຕະຣິຍະຈະເວົ້າຢ່າງໃດກ່ຽວກັບຂ້າພະເຈົ້າ? ເມື່ອພີມໄດ້ໄປຕາມເສັ້ນທາງແຫ່ງສົງຄາມແຕ່ຜູ້ດຽວ ແລະຂ້າພະເຈົ້າກໍຢືນຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກັບໄປໂດຍບໍ່ມີລາວໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 29
अस्वस्ति तस्य कुर्वन्ति देवा: शक्रपुरोगमा: । यः सहायान् परित्यज्य स्वस्तिमानाव्रजेद् गृहम्,“जो अपने सहायकोंको छोड़कर स्वयं कुशल-पूर्वक घरको लौट आता है, उसका इन्द्र आदि देवता अनिष्ट करते हैं
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ບັນດາເທວະດາ ມີພຣະອິນທຣາເປັນຜູ້ນໍາ ຈະນໍາເອົາຄວາມອັບມົງຄົນມາໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຜູ້ທີ່ລະທິ້ງສະຫາຍ ແລະຫາແຕ່ຄວາມປອດໄພຂອງຕົນ ກັບເຮືອນໂດຍບໍ່ບາດເຈັບ.
Verse 30
मम भीम: सखा चैव सम्बन्धी च महाबल: । भक्तोअस्मान् भक्तिमांश्वाहं तमप्यरिनिषूदनम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ພີມະເປັນຄົນຂອງຂ້າ—ເປັນທັງສະຫາຍ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງ, ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່. ລາວຈົ່ງຮັກພວກເຮົາ, ແລະຂ້າກໍຈົ່ງຮັກລາວ—ພີມະ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ».
Verse 31
“महाबली भीम मेरे सखा और सम्बन्धी हैं। वे हम लोगोंके भक्त हैं और मैं भी उन शत्रुसूदन भीमका भक्त हूँ ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ພີມະຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ເປັນທັງສະຫາຍ ແລະຍາດຂອງຂ້າ. ລາວຈົ່ງຮັກພວກເຮົາ, ແລະຂ້າກໍຈົ່ງຮັກພີມະຜູ້ບົດບັງສັດຕູນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າຈະໄປທຸກບ່ອນທີ່ ວຣິໂກດະຣະ ໄປ. ຈົ່ງເບິ່ງຂ້າຟັນຟາດສັດຕູ ເຫມືອນວ່າ ວາສະວະ (ພຣະອິນທຣາ) ເຄີຍປະຫານດານະວະ.»
Verse 32
एवमुक्त्वा ततो वीरो ययौ मध्येन भारत । भीमसेनस्यथ मार्गेषु गदाप्रमथितैर्गजै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ວິລະບຸລຸດ ທຣິສະຕະດຍຸມນະ ກໍເຄື່ອນທັບຜ່ານກາງກອງທັບກົວຣະວະ, ໂອ ພາຣະຕະ, ຕາມເສັ້ນທາງທີ່ ພີມະເສນ ໄດ້ຟັນຝ່າໄວ້—ເສັ້ນທາງນັ້ນເກືອບເຕັມໄປດ້ວຍຊ້າງທີ່ຖືກຄ້ອນກະບອງຂອງລາວທຸບລົງ.
Verse 33
स ददर्श तदा भीम दहन्तं रिपुवाहिनीम् । वातो वृक्षानिव बलात् प्रभञ्जन्तं रणे रिपून्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະນັ້ນ ລາວເຫັນພີມະ ກໍາລັງລຸກໂຊນຜ່ານກອງທັບສັດຕູ ເຫມືອນໄຟລຸກ, ທຸບທໍາລາຍສັດຕູໃນສົງຄາມດ້ວຍພະລັງອັນແຮງກ້າ—ດັ່ງລົມພາຍຸທີ່ຖອນຕົ້ນໄມ້ອອກຈາກຮາກດ້ວຍກໍາລັງ.
Verse 34
उस समय कुछ दूर जाकर धृष्टद्युम्नने शत्रुसेनाको दग्ध करते हुए भीमसेनको देखा। जैसे आँधी वृक्षोंको बलपूर्वक तोड़ देती या उखाड़ डालती है, उसी प्रकार भीमसेन भी रणभूमिमें शत्रुओंका संहार कर रहे थे ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ດຣິດສະຕະດຸມນະ ໄປຂ້າງໜ້າອີກໜ່ອຍ ແລະເຫັນ ພີມະເສນ ກຳລັງເຜົາຜານກອງທັບສັດຕູ. ເຫມືອນພາຍຸຮຸນແຮງທີ່ຫັກຫຼືຖອນຕົ້ນໄມ້ອອກຈາກຮາກ ດ້ວຍກຳລັງ, ພີມະກໍເຊັ່ນກັນ ກຳລັງທຳລາຍສັດຕູໃນສະໜາມຮົບ. ເມື່ອຖືກສັງຫານໃນການຮົບ—ນັກຮົບລົດສົງຄາມ, ນັກຂີ່ມ້າ, ທະຫານຍ່າງຕີນ, ແລະແມ່ນແຕ່ຊ້າງພ້ອມຄົນຂີ່—ພວກເຂົາຮ້ອງຄຳຄວນອັນໃຫຍ່ ດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ.
Verse 35
हाहाकारकश्न संजज्ञे तव सैन्यस्य मारिष । वध्यतो भीमसेनेन कृतिना चित्रयोधिना,आर्य! विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले विद्वान् भीमसेनके द्वारा मारी जाती हुई आपकी सेनामें हाहाकार मच गया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ໃນກອງທັບຂອງທ່ານ ມີສຽງຮ້ອງຮຽກດ້ວຍຄວາມທຸກທໍລະມານເກີດຂຶ້ນຢ່າງໃຫຍ່ ເມື່ອຖືກ ພີມະເສນ—ຜູ້ຊຳນານ ແລະນ່າຢ້ານກົວ, ຜູ້ຮົບດ້ວຍກົນລະຍຸດຫຼາກຫຼາຍ—ຟັນລົງ.
Verse 36
ततः कृतास्त्रास्ते सर्वे परिवार्य वृकोदरम् | अभीता: समवर्तन्त शस्त्रवृष्ट्या परंतप
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັກຮົບທັງຫມົດຜູ້ຊຳນານໃນອາວຸດ ໄດ້ລ້ອມຮອບ ວຶກໂກດະຣະ (ພີມະ). ບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວ, ພວກເຂົາພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ລາວ ແລະສາດອາວຸດກັບລູກສອນລົງມາເຫມືອນຝົນ.
Verse 37
अभिवद्रुतं शस्त्रभृतां वरिष्ठ समनन््ततः: पाण्डवं लोकवीर: । सैन्येन घोरेण सुसंहितेन दृष्टवा बली पार्षतो भीमसेनम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນ ພີມະເສນ ປານດະວະຜູ້ແຂງແກ່ງ ຢືນນຳໜ້າທ່າມກາງຜູ້ຖືອາວຸດ, ດຣິດສະຕະດຸມນະ ບຸດແຫ່ງ ປາຣະສະຕະ, ຜູ້ກ້າຫານ ແລະໂດງດັງເປັນວີລະບຸລຸດໃນມະນຸດ, ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ລາວຈາກທຸກດ້ານ ດ້ວຍກອງທັບອັນນ່າສະພຶງກົວ ແລະຈັດຮູບຂະບວນຢ່າງແນ່ນຫນາ.
Verse 38
अथोपगच्छच्छरविक्षताड़ूं पदातिनं क्रोधविषं वमन्तम् । आश्चवासयन् पार्षतो भीमसेनं गदाहस्तं कालमिवान्तकाले
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ປາຣະສະຕະ (ດຣິດສະຕະດຸມນະ) ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ ພີມະເສນ—ວີລະບຸລຸດຍ່າງຕີນ—ຜູ້ຖືກລູກສອນບາດເຈັບຢ່າງໜາແນ່ນ ແລະດູເຫມືອນພົ່ນພິດແຫ່ງຄວາມໂກດ. ລາວພະຍາຍາມປອບໃຈແລະເສີມກຳລັງໃຫ້, ເມື່ອພີມະຢືນຖືຄອນກະບອງ ຄ້າຍ “ເວລາ” ເອງໃນຍາມພິນາດ.
Verse 39
विश्वके विख्यात वीर बलवान ट्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नने देखा--शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ पाण्डुनन्दन भीमसेनपर सब ओरसे धावा हो रहा है। अत्यन्त संगठित हुई भयंकर सेनाने उनपर आक्रमण किया है। यह देखकर धृष्टद्युम्न भीमसेनको आश्वासन देते हुए उनके पास गये। उनका प्रत्येक अंग बाणोंसे क्षत-विक्षत हो रहा था। वे पैदल ही क्रोधरूपी विष उगल रहे थे और गदा हाथमें लिये प्रलयकालके यमराजके समान जान पड़ते थे ।। विशल्यमेनं च चकार तूर्ण- मारोपयच्चात्मरथे महात्मा । भृशं परिष्वज्य च भीमसेन- माश्वासयामास स शत्रुमध्ये
Sañjaya said: In the very midst of the enemy host, the high-souled Dhṛṣṭadyumna swiftly relieved Bhīmasena of the arrows embedded in his body, lifted him onto his own chariot, and—embracing him firmly—restored his courage. The scene underscores a warrior’s duty not only to strike the foe but also to protect and steady an ally when the battle’s pressure threatens to overwhelm him.
Verse 40
भ्रातृनथोपेत्य तवापि पुत्र- स्तस्मिन् विमर्दे महति प्रवृत्ते । अयं दुरात्मा द्रुपदस्य पुत्र: समागतो भीमसेनेन सार्थम्
Sañjaya said: “And then, approaching your brothers, your son too entered that great melee as it broke out. At that moment, the wicked son of Drupada came there together with Bhīmasena.”
Verse 41
त॑ याम सर्वे महता बलेन मा वो रिपु: प्रार्थथतामनीकम् । वह महान् संघर्ष आरम्भ होनेपर आपका पुत्र दुर्योधन भाइयोंके पास आकर बोला --“यह दुरात्मा ट्रुपदपुत्र आकर भीमसेनसे मिल गया है। हम सब लोग बहुत बड़ी सेनाके साथ इसपर आक्रमण करें
Sañjaya said: “Let us all advance against him with great force; let not your enemy find an opening to strike at our battle-array. Hearing Duryodhana’s words and unable to endure the arrival of Dhṛṣṭadyumna, the sons of Dhṛtarāṣṭra—urged on by their eldest brother’s command—rushed forward with weapons in hand to slay him, like dreadful banners at the time of cosmic dissolution. With bows and arrows ready, they made the chariot-wheels thunder and set their bowstrings quivering, spreading the sharp twang of their weapons.”
Verse 42
वधाय निष्पेतुरुदायुधास्ते युगक्षये केतवो यद्वदुग्रा: । प्रगृह्य चास्त्राणि धनूंषि वीरा ज्यां नेमिघोषै: प्रविकम्पयन्त:
Sañjaya said: Urged on to kill, those warriors—armed with uplifted weapons—leapt forward like fierce portents at the end of an age. Grasping their missiles and bows, they advanced, making the bowstrings quiver and filling the field with the combined roar of bow-twang and the rumble of chariot-wheels—an image of war’s collective frenzy, where resolve hardens into lethal intent.
Verse 43
शरैरवर्षन् ट्रुपदस्य पुत्र यथाम्बुदा भूधरं वारिजालै: । निहत्य तांश्चापि शरै: सुतीक्षणै- न विव्यथे समरे चित्रयोधी
Sañjaya said: They showered Drupada’s son with arrows, as rain-clouds drench a mountain with torrents of water. Yet that master of varied combat, Dhr̥ṣṭadyumna, striking them in return with razor-sharp shafts and grievously wounding them, did not falter or feel distress in the battle—showing the hard, relentless poise demanded by the ethics of the warrior’s duty amid the violence of war.
Verse 44
समभ्युदीर्णाश्व॒ तवात्मजांस्तथा निशम्य वीरानभित: स्थितान् रणे । जिघांसुरुग्रं द्रपदात्मजो युवा प्रमोहनास्त्रं युयुजे महारथ:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ບຸດຂອງພະອົງ—ມ້າຖືກປຸກໃຫ້ຮຸນແຮງ ແລະ ກົດດັນເຂົ້າໜ້າ—ແລະເຫັນນັກຮົບຢືນລ້ອມຮອບໃນສະໜາມຮົບ, ບຸດໜຸ່ມຂອງດຣຸປະດະ ຜູ້ມຸ່ງຫມາຍຈະທຳລາຍພວກເຂົາ ໄດ້ນຳໃຊ້ອາວຸດອັນນ່າຢ້ານ «ປຣະໂມຫະນາສະຕຣະ» ທີ່ເຮັດໃຫ້ຫຼົງມົນ.
Verse 45
क्रुद्धों भृशं तव पुत्रेषु राजन् दैत्येषु यद्वत् समरे महेन्द्र: । ततो व्यमुहा॒न्त रणे नृवीरा: प्रमोहनास्त्राहतबुद्धिसत्त्वा:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ລາວໂກດຮ້າຍຕໍ່ບຸດຂອງພະອົງຢ່າງຫນັກ ດັ່ງມະເຫນທຣະ (ອິນທຣະ) ໂກດຕໍ່ພວກໄດຕະໃນສົງຄາມ. ແລ້ວໃນສະໜາມຮົບ ນັກຮົບຜູ້ກ້າຫານກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມຫຼົງງົດ, ປັນຍາແລະຄວາມກ້າຫານຖືກອາວຸດຫຼອກລວງນັ້ນທຳລາຍ.
Verse 46
राजन! जैसे युद्धमें देवराज इन्द्र दैत्योंपर कुपित होते हैं, उसी प्रकार आपके पुत्रोंपर धृष्टद्युम्नका क्रोध बहुत बढ़ा हुआ था। उसके मोहनास्त्रके प्रयोगसे अपनी चेतना और धैर्य खोकर आपके नरवीर पुत्र रणभूमिमें मोहित हो गये ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ດັ່ງອິນທຣະ ຈອມເທວະ ໂກດຕໍ່ພວກໄດຕະໃນສົງຄາມ, ຄວາມໂກດຂອງ ທຣິດສະຕະດຍຸມນະ ຕໍ່ບຸດຂອງພະອົງກໍລຸກໂຊນຢ່າງຮຸນແຮງ. ເມື່ອລາວນຳໃຊ້ອາວຸດຫຼອກລວງນັ້ນ ບຸດນັກຮົບຜູ້ກ້າຫານຂອງພະອົງກໍເສຍສະຕິ ແລະ ຄວາມໝັ້ນຄົງ ຖືກມົນມົວໃນສະໜາມຮົບ. ເມື່ອເຫັນບຸດຂອງພະອົງຖືກມົນມົວຄອບງຳ—ໄຮ້ສະຕິ ດັ່ງຖືກຄວາມຕາຍຄອບຄອງ—ກອງທັບກຸຣຸທັງໝົດ ພ້ອມລົດຮົບ ມ້າ ແລະ ຊ້າງ ກໍພາກັນແຕກຫນີໄປທຸກທິດ.
Verse 47
एतस्मिन्नेव काले तु द्रोण: शस्त्रभृतां वर: । द्रुपदं त्रिभिरासाद्य शरैरविव्याध दारुणै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ດໂຣນະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ຖືອາວຸດ—ໄດ້ເຂົ້າປະຊິດດຣຸປະດະ ແລະ ຍິງລາວດ້ວຍລູກສອນດຸຮ້າຍສາມດອກ.
Verse 48
इसी समय दूसरी ओर शणस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ द्रोणाचार्यने ट्रपदके पास जाकर उनको तीन भयंकर बाणोंद्वारा बींध डाला ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອດຣຸປະດະ ກະສັດ ຖືກດໂຣນະຍິງຈົນບາດເຈັບຫນັກໃນສະໜາມຮົບ, ລາວກໍຖອນຕົວອອກໄປ ໂດຍລະລຶກເຖິງຄວາມອາຄາດແຄ້ນເກົ່າກ່ອນ.
Verse 49
जित्वा तु द्रुपदं द्रोण: शड्खं दध्मौ प्रतापवान् । तस्य शड्खस्वनं श्रुत्वा वित्रेसु: सर्वमोमका:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອຊະນະດຣຸປະດະແລ້ວ ດໂຣນະຜູ້ກ້າຫານໄດ້ເປົ່າສັງຂອງຕົນ. ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງສັງຂນັ້ນ ນັກຮົບສົມະກະທັງປວງກໍຕົກໃຈຫວາດຫວັນ.
Verse 50
अथ शुश्राव तेजस्वी द्रोण: शस्त्रभृतां वर: । प्रमोहनास्त्रेण रणे मोहितानात्मजांस्तव
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຕໍ່ມາ ດໂຣນະຜູ້ສະຫງ່າງາມ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ຖືອາວຸດ ໄດ້ຍິນວ່າ ບຸດຂອງທ່ານນອນຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ ຖືກອາວຸດປຣະໂມຫະນະເຮັດໃຫ້ຫຼົງມົນ ແລະໝົດທາງຕໍ່ສູ້.
Verse 51
ततो द्रोणो महाराज त्वरितो5भ्याययौ रणात् । तत्रापश्यन्महेष्वासो भारद्वाज: प्रतापवान्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ຈາກນັ້ນ ດໂຣນະໄດ້ຮີບຮ້ອນເຄື່ອນອອກຈາກສະໜາມຮົບ. ທີ່ນັ້ນ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ບຸດແຫ່ງພາຣັດວາຊະ ຜູ້ກ້າຫານ ໄດ້ເຫັນພາບ—ດຣິດສະຕະດຍຸມນະ ແລະ ພີມະເສນ ກຳລັງເຄື່ອນໄຫວໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ, ໃນຂະນະທີ່ບຸດຂອງທ່ານນອນລົງ ຖືກມົນມົວຄອບງຳ.
Verse 52
धृष्टय्युम्नं च भीमं च विचरन्तौ महारणे । मोहाविष्टांंश्व ते पुत्रानपश्यत् स महारथ:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ລາວເຫັນດຣິດສະຕະດຍຸມນະ ແລະ ພີມະ ເຄື່ອນໄຫວໄປມາ; ແລະເຫັນບຸດຂອງທ່ານນອນຢູ່ ຖືກມົນມົວຄອບງຳ.
Verse 53
ततः प्रज्ञास्त्रमादाय मोहनास्त्रं व्यनाशयत् | अथ प्रत्यागतप्राणास्तव पुत्रा महारथा:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ຖືອາວຸດ «ປຣັຊຍາ-ອັສຕຣະ» ແລະທຳລາຍອາວຸດ «ໂມຫະນະ» ທີ່ເຮັດໃຫ້ຫຼົງມົນ. ແລ້ວບຸດຂອງທ່ານ—ມະຫາຣະຖະທັງຫຼາຍ—ກໍກັບຄືນມາມີລົມຫາຍໃຈ ແລະສະຕິອີກຄັ້ງ.
Verse 54
पुनर्युद्धाय समरे प्रययुर्भीमपार्षतौ । ततो युधिष्ठटिर: प्राह समाहूय स्वसैनिकान्
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ພີມະ ແລະ ປາຣະສະຕະ ໄດ້ກ້າວເຂົ້າສູ່ສະໜາມຮົບອີກຄັ້ງ ດ້ວຍໃຈມຸ່ງຫມັ້ນຈະຮົບໃໝ່. ແລ້ວຍຸທິສຖິຣະ ໄດ້ເອີ້ນກອງທັບຂອງຕົນມາຊຸມນຸມ ແລະກ່າວກັບພວກເຂົາ—ເປັນການຈັດລຽງການຮົບອີກຄັ້ງຕາມທຳມະ ບໍ່ແມ່ນຕາມຄວາມໂກດຫຼືຄວາມຫຸນຫັນ.
Verse 55
गच्छन्तु पदवीं शक््त्या भीमपार्षतयोर्युधि । सौभद्रप्रमुखा वीरा रथा द्वादश दंशिता:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: “ຂໍໃຫ້ນັກຮົບລົດສົງຄາມທີ່ຕິດອາວຸດດີ 12 ຄົນ—ມີສາວພັດຣະ (ອະພິມັນຍຸ) ເປັນຜູ້ນຳ—ກ້າວໄປດ້ວຍກຳລັງທັງໝົດ ຕາມເສັ້ນທາງໃນການຮົບລະຫວ່າງພີມະ ແລະ ປາຣະສະຕະ.”
Verse 56
प्रवृत्तिमधिगच्छन्तु न हि शुद्धयति मे मन: । वे समरभूमिमें पुनः युद्धके लिये भीमसेन और द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नकी ओर चले। तब राजा युधिष्ठिरने अपने सैनिकोंको बुलाकर कहा--“तुमलोग पूरी शक्ति लगाकर युद्धस्थलमें भीमसेन और धृष्टद्युम्नके पथका अनुसरण करो। अभिमन्यु आदि बारह वीर महारथी कवच आदिसे सुसज्जित हो भीमसेन और धृष्टद्युम्नका समाचार प्राप्त करें। मेरा मन उनके विषयमें निश्चिन्त नहीं हो रहा है” || ५४-५५ है ।। त एवं समनुज्ञाता: शूरा विक्रान्तयोधिन:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: “ໃຫ້ພວກເຂົາໄປເຖີດ; ເພາະໃຈຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ສະຫງົບ.” ແລ້ວພວກເຂົາກໍຂ້າມສະໜາມຮົບອີກຄັ້ງ ຫັນໄປທາງພີມະເສນະ ແລະ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ເພື່ອກັບເຂົ້າຮົບ. ໃນເວລານັ້ນ ພະຣາຊາຍຸທິສຖິຣະ ໄດ້ເອີ້ນກອງທັບມາ ແລະມີຮັບສັ່ງວ່າ: “ຈົ່ງໃຊ້ກຳລັງທັງໝົດ ຕາມເສັ້ນທາງທີ່ພີມະເສນະ ແລະ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ໄດ້ໄປໃນສະໜາມຮົບ. ໃຫ້ມະຫາຣະຖີຜູ້ກ້າຫານ 12 ຄົນ—ອະພິມັນຍຸ ແລະຜູ້ອື່ນໆ—ສວມເກາະ ແລະອາວຸດຄົບຄັນ ໄປສືບຂ່າວຂອງພີມະເສນະ ແລະ ທຣິສຕະດຍຸມນະ; ໃຈຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ສະບາຍໃນເລື່ອງພວກເຂົາ.” ເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດແລ້ວ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ອົດອ້າງ ແລະກ້າຫານໃນສົງຄາມ ກໍຕອບວ່າ “ເປັນດັ່ງນັ້ນ” ແລະອອກເດີນທາງຈາກທີ່ນັ້ນໃນຍາມທ່ຽງ.
Verse 57
बाढमित्येवमुक्त्वा तु सर्वे पुरुषमानिन: । मध्यन्दिनगते सूर्ये प्रययु: सर्व एव हि
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ນັກຮົບທັງຫມົດຜູ້ມີກຽດສັກສີ ກໍຕອບວ່າ “ເປັນດັ່ງນັ້ນ.” ເມື່ອຕາເວັນຂຶ້ນຮອດຍາມທ່ຽງ ພວກເຂົາທັງຫມົດກໍອອກເດີນທາງ—ຮັບຄຳສັ່ງຂອງຍຸທິສຖິຣະ ແລະກ້າວໄປດ້ວຍຄວາມມຸ່ງຫມັ້ນຈະຮົບຢ່າງກ້າຫານ ຕາມໜ້າທີ່ໃນສົງຄາມ.
Verse 58
केकया द्रौपदेयाश्न धृष्टकेतुश्न वीर्यवान् | अभिमन्युं पुरस्कृत्य महत्या सेनयावृता:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງເກກະຍະ, ລູກຊາຍທັງຫ້າຂອງດຣາວພະດີ, ແລະ ທຣິສຕະເກຕຸຜູ້ກ້າຫານ—ໄດ້ວາງອະພິມັນຍຸໄວ້ເປັນຫົວໜ້າ ແລະມີກອງທັບໃຫຍ່ຫ້ອມລ້ອມ—ຈັດຂະບວນຮົບຊື່ “ສູຈີມຸກຂະ” (ປາຍເຂັມ) ແລະເລີ່ມຈະຈິ້ມທະລຸ ແລະແຍກກອງທັບຂອງລູກຊາຍທ່ານໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 59
ते कृत्वा समरव्यूहं सूचीमुखमरिंदमा: । बिभिदुर्धार्तराष्ट्राणां तद् रथानीकमाहवे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຫຼົ່າວີລະຊົນຜູ້ປະຫານສັດຕູນັ້ນ ໄດ້ຈັດຮູບຂະບວນຮົບ “ສູຈີມຸກະ” ດັ່ງປາຍເຂັມ ແລ້ວໃນກາງສົງຄາມກໍ່ພຸ້ນເຂົ້າໄປທະລຸ ແລະແຍກກອງລົດຮົບຂອງພວກທາຣຕະຣາສະຕຣະໃຫ້ແຕກກະຈາຍ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມມຸ່ງໝັ້ນແລະລະບຽບວິໄນ ສາມາດຕັດຜ່ານກຳລັງອັນຫນາແນ່ນໄດ້ໃນສົງຄາມ.
Verse 60
तान् प्रयातान् महेष्वासानभिमन्युपुरोगमान् | भीमसेन भयाविष्टा धृष्टद्युम्नविमोहिता
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫຼົ່ານັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຄື່ອນທັບມາ ໂດຍມີອະພິມັນຍຸເປັນຜູ້ນຳ, ກອງທັບຂອງທ່ານ ໂອ ຈອມປະຊາ, ກໍ່ຖືກຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພີມະເສນ ຄອບງຳ ແລະຖືກລູກສອນຂອງທຣິສຕະດຸມນະເຮັດໃຫ້ສັບສົນ. ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງບໍ່ອາດຂັດຂວາງວີລະຊົນທີ່ພຸ້ນເຂົ້າມາ ນຳໂດຍອະພິມັນຍຸ; ມັນຢືນນິ່ງຢູ່ກາງທາງຢ່າງງຽບໆ ດັ່ງແມ່ຍິງມຶນເມົາແລະຖືກຄວາມມືດມົນຄອບງຳ ບໍ່ມີກຳລັງຈະກະທຳສິ່ງໃດ.
Verse 61
न संवारयितुं शक्ता तव सेना जनाधिप । मदमूर्च्छान्वितात्मा वै प्रमदेवाध्वनि स्थिता
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປົກຄອງປະຊາ, ກອງທັບຂອງທ່ານບໍ່ອາດຕ້ານທານເຂົາໄດ້. ເມື່ອຈິດຖືກຄວາມມຶນເມົາແລະຄວາມມືດມົນຄອບງຳ ມັນຈຶ່ງຢືນຢູ່ກາງທາງດັ່ງແມ່ຍິງຂາດສະຕິ—ບໍ່ອາດຂັດຂວາງວີລະຊົນທີ່ພຸ້ນເຂົ້າມາ. ຄຳກະວີນີ້ຊີ້ວ່າ ເມື່ອລະບຽບວິໄນແລະຄວາມແຈ້ງໃສຫາຍໄປ ແມ່ນແຕ່ກອງທັບໃຫຍ່ກໍ່ກາຍເປັນພຽງອຸປະສັກທີ່ນິ່ງງັນ ບໍ່ແມ່ນແຮ່ງປ້ອງກັນໃນສົງຄາມ.
Verse 62
तेडभिजाता महेष्वासा: सुवर्णविकृतध्वजा: । परीप्सन्तो5 भ्यधावन्त धृष्टद्युम्नवृकोदरौ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຫຼົ່ານັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ມີຊາດກຳເນີດສູງ ແລະປະດັບດ້ວຍທຸງທອງອັນງາມສະຫງ່າ ໄດ້ພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ ໂດຍມຸ່ງໝັ້ນຈະປົກປ້ອງທຣິສຕະດຸມນະ ແລະ ວຣິໂກດະຣະ (ພີມະ). ບົດນີ້ຍົກຍ້ອງຈັນຍາບັນໃນສົງຄາມ: ນັກຮົບຊັ້ນສູງຖືກວັດຄ່າບໍ່ແມ່ນແຕ່ຝີມື ແຕ່ຍັງເປັນຄວາມພ້ອມຈະບັງອັນຕະລາຍໃຫ້ສະຫາຍໃນຍາມຄັບຂັນ.
Verse 63
तौ च दृष्टवा महेष्वासावभिमन्युपुरोगमान् | बभूवतुर्मुदा युक्तौ निध्नन्तो तव वाहिनीम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ອະພິມັນຍຸ ແລະວີລະຊົນທີ່ເຄື່ອນທັບມານຳໂດຍເຂົາ—ທັງສອງ ທຣິສຕະດຸມນະ ແລະ ພີມະເສນ ກໍ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງໃນໃຈ ແລ້ວເລີ່ມຟັນຟາດທຳລາຍກອງທັບຂອງທ່ານ. ໃນເນື້ອຫາທາງຄຸນທຳຂອງມະຫາກາບີ, ນາທີນີ້ຊີ້ວ່າ ການເຫັນສະຫາຍຜູ້ຖືຄວາມທຳ ແລະການຊ່ວຍເຫຼືອທັນເວລາ ສາມາດຈຸດໄຟຄວາມກ້າຫານ ໃຫ້ກາຍເປັນການກະທຳອັນຕັດສິນໃນກາງຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 64
(द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं सर्वविद्यासु पारगम् ।) दृष्टवा तु सहसा5<यान्तं पाञज्चाल्यो गुरुमात्मन: । नाशंसत वध वीर: पुत्राणां तव भारत
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນ ໂດຣະນະ—ຜູ້ຊໍານານໃນອາວຸດລູກສອນ ແລະສໍາເລັດພ້ອມໃນວິຊາທຸກສາຂາ—ມາຮອດທີ່ນັ້ນຢ່າງກະທັນຫັນ, ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງປານຈາລ (ທຣິດສະຕະດຸມນະ) ເຫັນອາຈານຂອງຕົນແລ້ວ ກໍບໍ່ເຫັນດີກັບການຂ້າລູກຊາຍຂອງທ່ານ, ໂອ ພາຣະຕະ.
Verse 65
ततो रथं समारोप्य कैकेयस्य वृकोदरम् । अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धो द्रोणमिष्वस्त्रपारगम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ໃຫ້ ພີມະ—ວຣິໂກດະຣະ—ຂຶ້ນນັ່ງເທິງລົດສົງຄາມຂອງເຈົ້າຊາຍແຫ່ງໄກເກຍ, ແລ້ວ ທຣິດສະຕະດຸມນະ ຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ກໍພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ ໂດຣະນະ ຜູ້ຂ້າມຝັ່ງແຫ່ງວິຊາອາວຸດແລະທະນູ.
Verse 66
तस्याभिपततस्तूर्ण भारद्वाज: प्रतापवान् । क्रुद्धश्चिच्छेद बाणेन धनु: शत्रुनिबर्हण:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວພຸ້ນເຂົ້າມາຢ່າງໄວ, ບາຣັດວາຊະ (ໂດຣະນະ) ຜູ້ກ້າແກ່ງ ໄດ້ໂກດຂຶ້ນ ແລ້ວຕັດຄັນທະນູຂອງລາວດ້ວຍລູກສອນດຽວຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 67
अन्यांश्व शतशो बाणान् प्रेषयामास पार्षते । दुर्योधनहितार्थाय भर्तृपिण्डमनुस्मरन्,उसके बाद दुर्योधनके हितके लिये स्वामीके अन्नका विचार करते हुए धृष्टद्युम्नपर और भी सैकड़ों बाण चलाये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ເພື່ອປະໂຫຍດຂອງ ດຸຣໂຢທະນະ, ໂດຍລະລຶກເຖິງຂ້າວນໍ້າທີ່ເຄີຍໄດ້ຮັບຈາກນາຍຂອງຕົນ, ລາວໄດ້ຍິງລູກສອນເປັນຮ້ອຍໆໃສ່ ທຣິດສະຕະດຸມນະ.
Verse 68
अथान्यद् धनुरादाय पार्षतः परवीरहा । द्रोणं विव्याध विंशत्या रुक्मपुड्खै: शिलाशितै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ທຣິດສະຕະດຸມນະ, ບຸດແຫ່ງປຣິສະຕະ ແລະຜູ້ສັງຫານວີລະບຸລຸດຂອງສັດຕູ, ໄດ້ຈັບຄັນທະນູອີກອັນໜຶ່ງ ແລ້ວຍິງໂດຣະນະໃຫ້ບາດເຈັບດ້ວຍລູກສອນຊາວດອກ—ມີຂົນທອງ ແລະລັບຄົມດ້ວຍຫີນ.
Verse 69
तस्य द्रोण: पुनश्नापं चिच्छेदामित्रकर्शन: । हयांश्न चतुरस्तूर्ण चतुर्भि: सायकोत्तमै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ໂດຣະນະ ຜູ້ປະຫັດປະຫານສັດຕູ ໄດ້ຕັດຄັນທະນູຂອງເຂົາອີກຄັ້ງ ແລະດ້ວຍລູກສອນຊັ້ນຍອດສີ່ດອກ ໄດ້ຍິງສັງຫານມ້າສີ່ຕົວຢ່າງວ່ອງໄວ ສົ່ງເຂົາໄປສູ່ຄວາມຕາຍ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍລູກສອນບະລະລາອັນຄົມກິບ ເຂົາກໍສົ່ງສາລະຖີໄປສູ່ຈຸດຈົບຂອງຕົນດ້ວຍ.
Verse 70
वैवस्वतक्षयं घोरं प्रेषयामास भारत । सारथिं चास्य भल््लेन प्रेषयामास मृत्यवे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ເຂົາໄດ້ສົ່ງມ້າທັງສີ່ໄປສູ່ແດນອັນນ່າຢ້ານຂອງພຣະຍົມ ແລະດ້ວຍລູກສອນບະລະລາອັນຄົມ ກໍສົ່ງສາລະຖີນັ້ນໄປຢູ່ໃນມືຂອງຄວາມຕາຍດ້ວຍ.
Verse 71
हताश्चात् स रथात् तूर्णमवप्लुत्य महारथ: । आरुरोह महाबाहुरभिमन्योर्महारथम्,घोड़ों और सारथिके मारे जानेपर महारथी महाबाहु धृष्टद्युम्न तुरंत उस रथसे कूद पड़े और अभिमन्युके विशाल रथपर आरूढ़ हो गये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອມ້າແລະສາລະຖີຂອງເຂົາຖືກສັງຫານແລ້ວ, ມະຫາຣະຖະຜູ້ມີແຂນແຂງ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ໄດ້ໂດດລົງຈາກລົດຮົບຂອງຕົນຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະຂຶ້ນໄປຍັງລົດຮົບອັນໃຫຍ່ຂອງອະພິມັນຍຸ.
Verse 72
तत: सरथनागाश्वा समकम्पत वाहिनी । पश्यतो भीमसेनस्य पार्षतस्य च पश्यत:,तदनन्तर भीमसेन और धृष्टद्युम्नके देखते-देखते रथ, हाथी और घुड़सवारोंसहित सारी पाण्डव-सेना काँपने लगी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ຕໍ່ໜ້າຕໍ່ຕາຂອງ ພີມະເສນະ ແລະ ປາຣະສະຕະ (ທຣິສຕະດຍຸມນະ), ກອງທັບປານດະວະທັງໝົດ—ທັງລົດຮົບ, ຊ້າງ, ແລະທະຫານມ້າ—ກໍສັ່ນສະເທືອນພ້ອມກັນ.
Verse 73
तत्प्रभग्नं बल॑ दृष्टवा द्रोणेनामिततेजसा । नाशवनुवन् वारयितुं समस्तास्ते महारथा:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນກອງທັບຂອງຕົນຖືກ ໂດຣະນະ ຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຫາທີ່ສຸດ ທຳລາຍຮູບຂະບວນຈັດທັບແຕກພັງ, ບັນດາມະຫາຣະຖະທັງໝົດ ແມ່ນແມ່ນຈະຮ່ວມແຮງກັນພະຍາຍາມ ກໍບໍ່ອາດຫ້າມເຂົາໄດ້.
Verse 74
वध्यमानं तु तत् सैन्यं द्रोणेन निशितैः: शरै: । व्यभ्रमत् तत्र तत्रैव क्षोभ्यमाण इवार्णव:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອກອງທັບນັ້ນຖືກດໂຣນາດ້ວຍລູກສອນຄົມກ້າຕັດຟັນຢ່າງຫນັກ, ມັນກໍສັ່ນໄຫວ ແລະແຕກກະຈາຍໄປທົ່ວ—ດັ່ງມະຫາສະໝຸດທີ່ຖືກກວນແລະກະທົບຢ່າງຮຸນແຮງຈົນຄື້ນຄືນຂຶ້ນ.
Verse 75
द्रोणाचार्यके पैने बाणोंसे पीड़ित हुई वह सेना विक्षुब्ध महासागरके समान वहीं चक्कर काटने लगी ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ກອງທັບນັ້ນຖືກລູກສອນຄົມກ້າຂອງດໂຣນາທຳຮ້າຍ ແລະທົນທຸກທໍລະມານ, ຈຶ່ງຫມຸນວຽນຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ ດັ່ງມະຫາສະໝຸດທີ່ຖືກກວນຈົນປັ່ນປ່ວນ. ເມື່ອເຫັນກອງທັບນັ້ນ ກຳລັງຂອງພວກເຈົ້າກໍຍິນດີຫຼາຍ. ເມື່ອເຫັນອາຈານດໂຣນາໂກດແຄ້ນຢ່າງຮຸນແຮງ ພຸ້ງທະລຸເຂົ້າໃສ່ແຖວສັດຕູ ແລະເຫັນກອງພານດະວະຖອຍຫຼັງ, ນັກຮົບຂອງພວກເຈົ້າທຸກທິດທາງກໍຮ້ອງວ່າ «ດີແທ້! ດີແທ້!» ໂອ ພາຣະຕະ.
Verse 76
इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें धृतराष््रकी चिन्ताविषयक छिह्त्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ບົດທີ 76 ໃນພາກບີສະມະ (Bhīṣma Parva) ຂອງ ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ, ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລົ້ມຂອງບີສະມະ, ອັນເກືອບກ່ຽວກັບຄວາມກັງວົນແລະການຄິດຄຳນຶງຂອງທຣິຕະຣາສະຕະ, ກໍສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 77
इति श्रीमहा भारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि संकुलयुद्धे द्रोणपराक्रमे सप्तसप्ततितमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ໃນ ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ, ໃນພາກບີສະມະ—ໂດຍສະເພາະໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລົ້ມຂອງບີສະມະ—ທ່າມກາງສົງຄາມອັນສັບສົນພັນລະຍຸງ, ໃນເລື່ອງລາວວ່າດ້ວຍຄວາມກ້າຫານຂອງດໂຣນາ, ບົດທີ 77 ກໍສິ້ນສຸດລົງ.
Frequently Asked Questions
The chapter dramatizes leadership under provocation: Yudhiṣṭhira’s anger is portrayed as potentially world-disturbing, yet he must convert that impulse into measured, rule-governed action rather than uncontrolled retaliation.
Effective dharma in crisis is shown as regulated agency: restraint (self-governance) enables decisive action that protects collective stability, while impulsive fury risks strategic and moral disintegration.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-commentary is implicit in the cosmic reaction to Yudhiṣṭhira’s wrath and the repeated emphasis on public witness, marking the episode as an ethical exemplar within the war’s narrative ledger.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.