Adhyaya 20
Sainyavinyāsa–Lakṣaṇa (Disposition of Armies and Battlefield Omens) | सैन्यविन्यास–लक्षणम्
Upa-parva: Kurukṣetra-sainyavinyāsa (Army Disposition and Omens) — within Bhīṣma Parva
Dhṛtarāṣṭra questions Saṃjaya about who displayed earlier elation at sunrise and requests a precise account of ominous and favorable signs: the positions of sun, moon, and wind; animal cries around the armies; and the visible composure of young warriors. Saṃjaya reports that both armies approached in comparable magnitude and splendor, dense with elephants, chariots, and horses, appearing formidable and orderly. He notes orientation contrasts—Kauravas described as facing westward/backward while the Pāṇḍavas stand facing eastward—paired with interpretive portents: wind and auspicious alignment are associated with the Pāṇḍavas, while unsettling animal cries attend the Dhārtarāṣṭras. The narrative then inventories leadership and coalition structure: Duryodhana is centered on a distinguished elephant amid acclaim; Śakuni with Gāndhāras guards him; Bhīṣma stands foremost with white insignia; Droṇa protects the rear; additional commanders and regional forces are assigned to middle and flanks. Quantitative scaling of the host is given through elephant–chariot–horse ratios, and Bhīṣma is credited with arranging varied vyūhas (human, divine, gandharva, asura) on successive days. The chapter concludes by contrasting the Kaurava host’s vastness with the Pāṇḍavas’ perceived strategic advantage due to leadership by Keśava (Kṛṣṇa) and Arjuna.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र संजय से पूछते हैं—सूर्योदय के समय किस पक्ष के योद्धा युद्ध-इच्छा से अधिक हर्षित और उत्सुक दिख रहे थे, जब भीष्म के नेतृत्व में दोनों सेनाएँ निकट आ चुकी थीं। → संजय दोनों सेनाओं का समतुल्य, चित्र-विचित्र, रथ-गज-अश्व से परिपूर्ण दृश्य रचते हैं; साथ ही अपशकुन उभरते हैं—पाण्डवों की पीठ पर अनुकूल वायु, कौरव-पक्ष की ओर हिंसक पशुओं की ध्वनियाँ, और कौरवों के हाथियों का पाण्डव गजराजों की मदगन्ध से विचलित होना। → संजय निर्णायक संकेत देते हैं—धृतराष्ट्र की ध्वजिनी भले ‘अनन्तरूपा’ और ‘भीमा’ हो, पर वह पाण्डवों की सेना जैसी नहीं; क्योंकि पाण्डव-पक्ष में नेतृत्व केशव (कृष्ण) और अर्जुन के हाथ में है—यही युद्ध-भाग्य का धुरी-बिंदु बनता है। → भीष्म के द्वारा प्रतिदिन नये-नये व्यूह (मानुष, दैव, गान्धर्व, आसुर) रचने और कौरव-सेना के घोष-समुद्र-सा उमड़ने का वर्णन कर संजय युद्ध-व्यवस्था की व्यापकता स्थापित करते हैं, पर साथ ही संकेत करते हैं कि केवल संख्या नहीं, नेतृत्व और धर्म-बल निर्णायक होंगे। → सूर्योदय के साथ व्यूह-रचना पूर्ण है; अब प्रथम टकराव की घड़ी निकट है—किसका उत्साह टिकेगा और किसके अपशकुन फलित होंगे?
Shlokas
Verse 1
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि श्रीमद्भगवद्गीतापर्वणि सैन्यवर्णने विंशो5ध्याय: ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຫັນກອງທັບອັນມະຫາໃຫຍ່ຂອງລູກຫຼານທ້າວທຣິຕະຣາດ ຈັດຕັ້ງພ້ອມຮົບ ພະຣາຊາຢຸທິສຖິຣະ ລູກຂອງກຸນຕີ ກໍຖືກຄວາມເສົ້າໝອງຄອບງຳ.»
Verse 2
धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! सूर्योदयके समय किस पक्षके योद्धा युद्धकी इच्छासे अधिक हर्षका अनुभव करते हुए जान पड़ते थे? भीष्मके नेतृत्वमें निकट आये हुए मेरे सैनिक अथवा भीमसेनकी अध्यक्षतामें आनेवाले पाण्डव सैनिक! उस समय कौन अधिक प्रसन्न थे? ।।
ທ້າວທຣິຕະຣາດຖາມວ່າ: «ສັນຊະຍະ! ໃນເວລາຕາເວັນຂຶ້ນ ຝ່າຍໃດດູຈະມີຄວາມຮື້ນເຮືອງຍິນດີກວ່າ ດ້ວຍໃຈປາຖະໜາຈະຮົບ—ກອງທັບຂອງຂ້າທີ່ເຂົ້າໃກ້ມາພາຍໃຕ້ການນຳຂອງພີສະມະ ຫຼືກອງທັບປານດະວະທີ່ກ້າວໜ້າມາພາຍໃຕ້ການນຳຂອງພີມະເສນ? ໃນຂະນະນັ້ນ ຝ່າຍໃດດູຈະໝັ້ນໃຈ ແລະຍິນດີກວ່າ? ດວງຈັນ ດວງອາທິດ ແລະລົມ ເປັນລາງຮ້າຍແກ່ຝ່າຍໃດ? ສັດປ່າຮ້ອງສຽງອັນນ່າສະພຶງກົວໄປທາງກອງທັບໃດ? ຝ່າຍໃດທີ່ໃບໜ້າຂອງຫນຸ່ມໆສ່ອງສີສັນແຫ່ງຄວາມຍິນດີ? ຈົ່ງບອກຂ້າໃຫ້ຖືກຕ້ອງທຸກປະການ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ.»
Verse 3
संजय उवाच उभे सेने तुल्यमिवोपयाते उभे व्यूहे हृष्टरूपे नरेन्द्र । उभे चित्र वनराजिप्रकाशे तथैवोभे नागरथाश्वपूर्णे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ກອງທັບທັງສອງເຄື່ອນໄປຂ້າງໜ້າດັ່ງຈະສະເໝີກັນ. ໃນຮູບແບບການຈັດທັບທັງສອງ ນັກຮົບຢືນຢູ່ດ້ວຍໃບໜ້າປິຕິຍິນດີ. ກອງທັບທັງສອງປາກົດອັນນ່າພິສົດ—ດັ່ງແນວປ່າຫຼາກສີ—ແລະຕ່າງກໍເຕັມໄປດ້ວຍຊ້າງ, ລົດຮົບ, ແລະມ້າ.
Verse 4
उभे सेने बृहत्यौ भीमरूपे तथैवोभे भारत दुर्विषहो । तथैवोभे स्वर्गजयाय सूष्टे तथैवोभे सत्पुरुषोपजुष्टे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ກອງທັບທັງສອງໃຫຍ່ຫຼວງ, ນ່າຢ້ານ, ແລະຍາກຈະຕ້ານທານ. ມັນຮູ້ສຶກດັ່ງວ່າຜູ້ກຳນົດຊະຕາໄດ້ປັ້ນແຕ່ງກອງທັບທັງສອງນີ້ເພື່ອຊະນະສະຫວັນ. ແລະໃນທັງສອງຝ່າຍກໍມີສັດບຸລຸດຫຼາຍຄົນຢູ່ເຕັມໄປ.
Verse 5
पश्चान्मुखा: कुरवो धार्तराष्ट्रा: स्थिता: पार्था: प्राडमुखा योत्स्यमाना: । दैत्येन्द्रसेनेव च कौरवाणां देवेन्द्रसेनेव च पाण्डवानाम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ພວກກຸຣຸ ລູກຫຼານຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ຢືນຫັນໜ້າໄປທາງຕາເວັນຕົກ; ສ່ວນລູກຂອງ ປຣິຖາ (ພານດະວະ) ຢືນຫັນໜ້າໄປທາງຕາເວັນອອກ ພ້ອມຈະຮົບ. ກອງຄໍຣະວະປາກົດດັ່ງກອງທັບຂອງຈອມອະສຸຣະ, ແຕ່ກອງພານດະວະດູດັ່ງກອງທັບຂອງອິນທຣະ ຈອມເທວະ—ເປັນການວາງພາບສົງຄາມທີ່ກຳລັງມາເຖິງໃຫ້ເປັນການປະຈັນໜ້າທາງຄຸນທຳແລະຈັກກະວານ.
Verse 6
चक्रे वायु: पृष्ठत: पाण्डवानां धार्तराष्ट्रज्शवापदा व्याहरन्त । गजेन्द्राणां मदगन्धां श्व॒ तीव्रान् न सेहिरे तव पुत्रस्य नागा:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ລົມພັດມາຈາກດ້ານຫຼັງຂອງພານດະວະ; ທາງຝ່າຍຄໍຣະວະ ສັດປ່າຮ້ອງຂຶ້ນເປັນລາງຮ້າຍ. ແລະຊ້າງໃນກອງຂອງລູກຊາຍຂອງທ່ານ ກໍທົນກິ່ນມັດທີ່ແຮງກະທົບຂອງຊ້າງເອກຝ່າຍພານດະວະບໍ່ໄດ້.
Verse 7
पाण्डवसेनाके पीछेकी ओरसे हवा चल रही थी और आपके पुत्रोंकी ओर देखकर हिंसक जन्तु बोल रहे थे। आपके पुत्रकी सेनामें जो हाथी थे, वे पाण्डवपक्षके गजराजोंके मदोंकी तीव्र गन्ध नहीं सहन कर पाते थे ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ລົມອັນເປັນມົງຄຸນພັດມາຈາກດ້ານຫຼັງຂອງກອງພານດະວະ; ແລະເມື່ອສັດດຸຮ້າຍຫັນໄປທາງລູກຊາຍຂອງທ່ານ ມັນຮ້ອງຂຶ້ນເປັນລາງຮ້າຍ. ຊ້າງໃນກອງຂອງລູກຊາຍຂອງທ່ານ ທົນກິ່ນມັດທີ່ແຮງກະທົບຂອງຊ້າງເອກຝ່າຍພານດະວະບໍ່ໄດ້. ໃນຂະນະນັ້ນ ດຸຣະໂຢທະນະ ນັ່ງຢູ່ເທິງຊ້າງມັດທີ່ສະຫວ່າງດັ່ງດອກບົວ ມີຮອດາທອງ ແລະຕາຂ່າຍທອງປູຢູ່ຫຼັງ, ຢືນຢູ່ກາງກອງຄຸຣຸ; ຂະນະທີ່ນັກສັນລະເສີນແລະນັກສັນລະເສີນມາຄະທະຮ້ອງສັນລະເສີນພຣະກຽດຂອງລາວ—ພາບແຫ່ງຄວາມອວດອົງຂອງລາຊາ ແຕ່ຖືກລ້ອມດ້ວຍລາງຮ້າຍທີ່ຊີ້ວ່າຄວາມໄດ້ເປັນກຳລັງກຳລັງເອີ້ນໄປຫາຝ່າຍພານດະວະ.
Verse 8
चन्द्रप्रभं श्वेतमथातपत्र सौवर्णसख्रग् भ्राजति चोत्तमाड़े । त॑ सर्वतः शकुनि: पर्वतीयै: सार्थ गान्धारैर्याति गान्धारराज:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຮົ່ມຂາວສະຫວ່າງດັ່ງແສງຈັນ ຖືກຊູງຂຶ້ນເທິງສີສະຂອງລາວ, ແລະພວງມາລາຄຳກໍສ່ອງປະກາຍຢູ່ເທິງຫົວ. ກະສັດແຫ່ງຄັນທາຣາ ຊະກຸນິ ໄດ້ກ້າວໜ້າມາພ້ອມນັກຮົບພູເຂົາແຫ່ງຄັນທາຣາ ເຄື່ອນໄປໃຫ້ລ້ອມດຸຣຍົທະນະຈາກທຸກດ້ານ—ເປັນພາບແຫ່ງການປົກປ້ອງ ແຕ່ກໍບອກໃຫ້ເຫັນເຖິງເຄືອຂ່າຍຄຳປຶກສາແລະອິດທິພົນອັນແນ່ນໜາທີ່ຫໍ້ຫຸ້ມຝ່າຍກໍຣະວະ ໃນຍາມທີ່ກອງທັບກຳລັງຈັດຮູບຂະບວນສົງຄາມ.
Verse 9
भीष्मो5ग्रत: सर्वसैन्यस्य वृद्ध: श्वेतच्छत्र: श्वेतधनु: सखड्गः । श्वेतोष्णीष: पाण्डुरेण ध्वजेन श्वेतैरश्वेः श्वेतशैलप्रकाशै:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຢູ່ທາງໜ້າສຸດຂອງກອງທັບທັງປວງ ມີພິດາມະຫາ ພີສະມະ ຜູ້ເຖົ້າຊະລາຢືນນຳ. ລາວຖືກໝາຍໄວ້ດ້ວຍຄວາມຂາວ—ຮົ່ມ, ຄັນທະນູ, ແລະດາບລ້ວນຂາວ; ຜ້າໂພກຫົວຂາວຢູ່ເທິງສີສະ; ທຸງຈາງໆຢູ່ເທິງ; ແລະມ້າຂາວສ່ອງປະກາຍດັ່ງພູຫິມະ. ພາບນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນພີສະມະເປັນຜູ້ເຖົ້າອັນນ່າເຄົາລົບ ນຳຫນ້າກອງທັບກໍຣະວະ; ຄວາມສະຫງົບແລະຄວາມສະຫວ່າງຂອງລາວ ຍ້ຳເນັ້ນທັງຄວາມຫນັກໜ່ວງຂອງສົງຄາມ ແລະນ້ຳໜັກທາງທຳມະທີ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ຜູກພັນດ້ວຍໜ້າທີ່ຕ້ອງແບກຫາບ ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມຂັດແຍ້ງອັນໂສກເສົ້າ.
Verse 10
तस्य सैन्ये धार्तराष्ट्रा श्न सर्वे बाह्लीकानामेकदेश: शलश्न | ये चाम्बष्ठा: क्षत्रिया ये च सिन्धो- स्तथा सौवीरा: पञ्चनदाश्व शूरा:
ສັນຊະຍະລາຍງານວ່າ: ໃນກອງທັບນັ້ນມີບຸດທັງປວງຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ, ພ້ອມດ້ວຍກອງຫນຶ່ງສ່ວນຈາກພວກບາຫລີກະ ແລະ ຊາລະ; ຍັງມີກະສັດຕຣິຍະຜູ້ກ້າຫານແຫ່ງອຳບະສະຖະ, ນັກຮົບຈາກດິນແດນສິນທຸ, ພວກສາວີຣະ, ແລະວີລະບຸລຸດແຫ່ງພື້ນທີ່ປັນຈະນະດະ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍ້ຳວ່າກອງທັບກໍຣະວະໄດ້ຮັບກຳລັງເສີມຈາກປະຊາຊົນພັນມິດຫຼາຍກຸ່ມ ເຮັດໃຫ້ຂອບເຂດທາງທຳມະແລະການເມືອງຂອງສົງຄາມທີ່ຈະມາ ກວ້າງໄກກວ່າການບາດໝາງໃນຄອບຄົວດຽວ.
Verse 11
शोणैह्हये रुक्मरथो महात्मा द्रोणो धनुष्पाणिरदीनसत्त्व: । आस्ते गुरु: प्रायश: सर्वराज्ञां पश्चाच्च भूमीन्द्र इवाभियाति
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ດໂຣນະ ຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນຈິດໃຈ ຖືຄັນທະນູໄວ້ໃນມື ນັ່ງຢູ່ໃນລົດຮົບຄຳ ທີ່ຜູກດ້ວຍມ້າສີນ້ຳຕານແດງ. ໃນຖານະອາຈານຂອງກະສັດເກືອບທັງປວງ ລາວເຄື່ອນຕາມຫຼັງພວກເຂົາໄປສູ່ສົງຄາມ ດັ່ງຜູ້ປົກປ້ອງແຜ່ນດິນຜູ້ເປັນເຈົ້າອຳນາດກ້າວອອກໄປຮົບ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍ້ຳເນັ້ນນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງອາຈານທີ່ເຂົ້າສູ່ການຮົບ: ອຳນາດໃນຖານະກູຣູ ແລະຄວາມກ້າຫານສ່ວນຕົວຂອງດໂຣນະ ຖືກວາງໄວ້ໃນກະແສໜ້າທີ່ອັນໂສກເສົ້າຂອງສົງຄາມກຸຣຸກເສດຕຣະ.
Verse 12
वार्थक्षत्रि: सर्वसैन्यस्य मध्ये भूरिश्रवा: पुरुमित्रो जयश्न । शाल्चा मत्स्या: केकयाश्षेति सर्वे गजानीकैर्भ्रातरो योत्स्यमाना:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໃນກາງກອງທັບທັງປວງ ມີວາຣຖະກະສັດຕຣິ ພ້ອມດ້ວຍ ພູຣິສຣະວະ, ປຸຣຸມິຕຣະ, ແລະ ຊະຍະ; ຍັງມີພວກຊາລະວະ, ພວກມັດສະຍະ, ແລະພວກເກກະຍະທັງປວງ—ພີ່ນ້ອງທີ່ຈັດກອງຊ້າງເປັນຫມວດໝູ່—ລ້ວນຮ້ອນໃຈປາຖະໜາຈະເຂົ້າຮົບ. ພາບນີ້ຍ້ຳເນັ້ນການຈັດລະບຽບກຳລັງຢ່າງຈົ່ງໃຈ ແລະຄວາມມຸ່ງມັ່ນຮ່ວມກັນຂອງກະສັດຕຣິຍະພັນມິດ ໃນຍາມທີ່ແຮງສົງຄາມກຳລັງຮວບຮວມ.
Verse 13
शारद्वतश्रोत्तरधूर्महात्मा महेष्वासो गौतमश्रित्रयोधी । शकै: किरातैर्यवनै: पह्चवैश्व सार्थ चमूमुत्तरतो$भियाति
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ກຣິປາອາຈານ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ເກີດຈາກສາຣັດວັດ ເປັນນັກທະນູຜູ້ແກ່ກ້າໃນວົງຄະໂຄຕະມະ ໂດດເດັ່ນດ້ວຍກົນລະຍຸດຫຼາກຫຼາຍບໍ່ທົ່ວໄປ ໄດ້ຍົກທັບຂຶ້ນທາງດ້ານເໜືອ ພ້ອມກັບຊາກະ, ກິຣາຕະ, ຢະວະນະ ແລະ ພະຫລະວະ ໂດຍແບກພາລະອັນໜັກໃນກອງທັບກົວຣະວະ.
Verse 14
महार थैर्वृष्णिभोजै: सुगुप्तं सुराष्ट्रकैविंहितैरात्तशस्त्रै: | बृहद् बल॑ कृतवर्माभिगुप्तं बल॑ त्वदीयं दक्षिणेनाभियाति
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ກອງກຳລັງອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ທີ່ຖືກປົກປ້ອງຢ່າງແນ່ນຫນາໂດຍມະຫາຣະຖີແຫ່ງວຣິຊນິ ແລະ ໂພຊະ ພ້ອມດ້ວຍນັກຮົບສຸຣາສະຕຣະຜູ້ຝຶກດີ ຖືອາວຸດພ້ອມ—ໂດຍມີກຣິຕະວັຣມັນເປັນຜູ້ຄຸ້ມກັນ—ກຳລັງເຄື່ອນໄປສູ່ສົງຄາມຕາມປີກຂວາຂອງກອງທັບຂອງທ່ານ.
Verse 15
संशप्तकानामयुतं रथानां मृत्युर्जयो वार्जुनस्येति सृष्टा: । येनार्जुनस्तेन राजन् कृतास्त्रा: प्रयातारस्ते त्रिगर्ताश्न शूरा:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ນັກຮົບລົດສົງຄາມສຳຊັບຕະກະ ຈຳນວນໜຶ່ງໝື່ນ ໄດ້ປະຕິຍານວ່າ ‘ຈະຊະນະອາຣະຈຸນ ຫຼືຈະຕາຍ’ ແລ້ວອອກເດີນທາງ. ວິລະຊົນຕຣິກັຣຕະ ຜູ້ຊຳນານອາວຸດ ໄດ້ມຸ່ງໄປຕົງຫາຝ່າຍທີ່ອາຣະຈຸນຢູ່».
Verse 16
साग्रं शतसहस््रं तु नागानां तव भारत । नागे नागे रथशतं शतमश्चा रथे रथे,भारत! आपकी सेनामें एक लाखसे अधिक हाथी थे। एक-एक हाथीके साथ सौ-सौ रथ थे और एक-एक रथके साथ सौ-सौ घोड़े थे
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ໃນກອງທັບຂອງທ່ານມີຊ້າງເກີນໜຶ່ງແສນ. ຊ້າງແຕ່ລະໂຕມີລົດສົງຄາມຮ້ອຍຄັນ ແລະ ລົດແຕ່ລະຄັນມີມ້າຮ້ອຍຕົວ».
Verse 17
अश्वेड्श्वे दश धानुष्का धानुष्के शतचर्मिण: । एवं व्यूढान्यनीकानि भीष्मेण तव भारत
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ຫຼັງມ້າແຕ່ລະຕົວ ມີນັກທະນູສິບຄົນ; ແລະກັບນັກທະນູແຕ່ລະຄົນ ມີທະຫານຮາບຮ້ອຍຄົນ ຖືໂລ່ແລະດາບ ຖືກຈັດຕັ້ງໄວ້. ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ, ດັ່ງນີ້ແຫຼະ ພີສະມະໄດ້ຈັດຮູບຂະບວນ (ວິວຫະ) ໃຫ້ກອງທັບຂອງທ່ານ».
Verse 18
संव्यूह् मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम् दिवसे दिवसे प्राप्ते भीष्म: शान्तनवोडग्रणी:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອແຕ່ລະວັນມາຮອດ ພີສະມະ—ບຸດຂອງຊານຕະນຸ ແລະເປັນຜູ້ນຳທີ່ໂດດເດັ່ນ—ໄດ້ຈັດກອງທັບກົວຣະວະເປັນຮູບແບບການຮົບຕໍ່ເນື່ອງ: ແບບມະນຸດ, ແບບເທວະ, ແບບຄັນທະວະ, ແລະແບບອາສຸຣະ. ດັ່ງນັ້ນທ່ານຈຶ່ງຢືນນຳໜ້າກອງທັບ ກຳນົດກົນລະຍຸດປະຈຳວັນ ດ້ວຍລະບຽບວິໄນແລະພະລັງສົງຄາມອັນຫນັກແນ່ນ.
Verse 19
महारथौघविपुल: समुद्र इव घोषवान् । भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूह: प्रत्यड्मुखो युधि
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ກອງຈັດຮູບຂອງກົວຣະວະ ທີ່ພີສະມະເປັນຜູ້ຈັດ ໃຫຍ່ໂຕດ້ວຍຝູງມະຫາຣະຖີ ແລະຮ້ອງກັງວານດັ່ງສະມຸດ. ໃນສົງຄາມ ມັນຖືກຈັດໃຫ້ຫັນໜ້າໄປທາງຕາເວັນຕົກ.
Verse 20
अनन्तरूपा ध्वजिनी नरेन्द्र भीमा त्वदीया न तु पाण्डवानाम् | तां चैव मन्ये बृहतीं दुष्प्रधर्षा यस्या नेता केशवदश्चार्जुनश्ष
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ກອງທັບຂອງພຣະອົງກວ້າງໃຫຍ່ ມີຮູບແບບຫຼາກຫຼາຍ ແລະນ່າຢ້ານກົວ; ກອງພານດະວະບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າກັບເຫັນວ່າ ກອງທັບທີ່ໃຫຍ່ແທ້ ແລະບໍ່ອາດຖືກພິຊິດໄດ້ ແມ່ນກອງທັບທີ່ມີ ເກສະວະ (ພຣະກຣິດສະນະ) ແລະ ອາຣຈຸນ ເປັນຜູ້ນຳ. ເພາະເມື່ອຈຸດປະສົງອັນຖືກທຳນອງດ້ວຍປັນຍາເທວະ ແລະວິລະກຳອັນມີວິໄນ ຈຳນວນແລະຄວາມນ່າຢ້ານກົວພາຍນອກບໍ່ແມ່ນຜູ້ຕັດສິນໄຊຊະນະ.”
Frequently Asked Questions
The tension lies in governance by interpretation: a ruler seeks certainty through signs while remaining accountable for decisions; the chapter presents omens as informational cues, not substitutes for responsibility in command and policy.
Operational readiness depends on structured hierarchy, clear placement of key leaders, and continuous situational assessment; morale and legitimacy are managed through visible symbols, disciplined formations, and coalition coordination.
No explicit phalaśruti is stated here; its meta-function is archival and diagnostic—recording how early-war logistics, portents, and leadership configuration frame later outcomes within the epic’s causality.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.