Sainyavinyāsa–Lakṣaṇa (Disposition of Armies and Battlefield Omens) | सैन्यविन्यास–लक्षणम्
शोणैह्हये रुक्मरथो महात्मा द्रोणो धनुष्पाणिरदीनसत्त्व: । आस्ते गुरु: प्रायश: सर्वराज्ञां पश्चाच्च भूमीन्द्र इवाभियाति
sañjaya uvāca |
śoṇaiḥ-haye rukma-ratho mahātmā droṇo dhanuṣ-pāṇir adīna-sattvaḥ |
āste guruḥ prāyaśaḥ sarva-rājñāṃ paścāc ca bhūmīndra ivābhiyāti ||
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ດໂຣນະ ຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນຈິດໃຈ ຖືຄັນທະນູໄວ້ໃນມື ນັ່ງຢູ່ໃນລົດຮົບຄຳ ທີ່ຜູກດ້ວຍມ້າສີນ້ຳຕານແດງ. ໃນຖານະອາຈານຂອງກະສັດເກືອບທັງປວງ ລາວເຄື່ອນຕາມຫຼັງພວກເຂົາໄປສູ່ສົງຄາມ ດັ່ງຜູ້ປົກປ້ອງແຜ່ນດິນຜູ້ເປັນເຈົ້າອຳນາດກ້າວອອກໄປຮົບ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍ້ຳເນັ້ນນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງອາຈານທີ່ເຂົ້າສູ່ການຮົບ: ອຳນາດໃນຖານະກູຣູ ແລະຄວາມກ້າຫານສ່ວນຕົວຂອງດໂຣນະ ຖືກວາງໄວ້ໃນກະແສໜ້າທີ່ອັນໂສກເສົ້າຂອງສົງຄາມກຸຣຸກເສດຕຣະ.
संजय उवाच
The verse highlights the ethical gravity of leadership and instruction: a guru revered by many kings enters the battlefield with courage and regal bearing. It implicitly raises the Mahābhārata’s recurring tension between social role (guru, protector) and the destructive inevitability of war undertaken as perceived duty.
Sañjaya narrates the Kaurava forces moving into battle formation. Droṇācārya, armed with his bow, rides in a golden chariot drawn by chestnut horses, advancing behind the kings—depicted like a bhūmīndra (sovereign) going forth to war.