Shloka 9
Sainyavinyāsa–Lakṣaṇa (Disposition of Armies and Battlefield Omens) | सैन्यविन्यास–लक्षणम्
भीष्मो5ग्रत: सर्वसैन्यस्य वृद्ध: श्वेतच्छत्र: श्वेतधनु: सखड्गः । श्वेतोष्णीष: पाण्डुरेण ध्वजेन श्वेतैरश्वेः श्वेतशैलप्रकाशै:
sañjaya uvāca | bhīṣmo 'grataḥ sarvasainyasya vṛddhaḥ śvetacchatraḥ śvetadhanuḥ sakhadgaḥ | śvetoṣṇīṣaḥ pāṇḍureṇa dhvajena śvetair aśvaiḥ śvetaśailaprakāśaiḥ ||
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຢູ່ທາງໜ້າສຸດຂອງກອງທັບທັງປວງ ມີພິດາມະຫາ ພີສະມະ ຜູ້ເຖົ້າຊະລາຢືນນຳ. ລາວຖືກໝາຍໄວ້ດ້ວຍຄວາມຂາວ—ຮົ່ມ, ຄັນທະນູ, ແລະດາບລ້ວນຂາວ; ຜ້າໂພກຫົວຂາວຢູ່ເທິງສີສະ; ທຸງຈາງໆຢູ່ເທິງ; ແລະມ້າຂາວສ່ອງປະກາຍດັ່ງພູຫິມະ. ພາບນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນພີສະມະເປັນຜູ້ເຖົ້າອັນນ່າເຄົາລົບ ນຳຫນ້າກອງທັບກໍຣະວະ; ຄວາມສະຫງົບແລະຄວາມສະຫວ່າງຂອງລາວ ຍ້ຳເນັ້ນທັງຄວາມຫນັກໜ່ວງຂອງສົງຄາມ ແລະນ້ຳໜັກທາງທຳມະທີ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ຜູກພັນດ້ວຍໜ້າທີ່ຕ້ອງແບກຫາບ ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມຂັດແຍ້ງອັນໂສກເສົ້າ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension of dharma in war: an aged, revered elder leads the army not from personal desire but from obligation and role. Bhīṣma’s luminous, austere imagery suggests purity of vow and discipline, while also intensifying the tragedy that such virtue is drawn into destructive conflict.
Sañjaya narrates to Dhṛtarāṣṭra the battlefield arrangement, focusing on Bhīṣma at the head of the Kaurava forces. He describes Bhīṣma’s striking white insignia—parasol, weapons, turban, banner, and snow-bright horses—emphasizing his prominence and commanding presence.