Adhyaya 117
Bhīṣma–Karṇa Saṃvāda on the Śaraśayyā (भीष्म–कर्ण संवादः शरशय्यायाम्)
Upa-parva: Bhīṣma-śara-śayyā-saṃvāda (Dialogue at Bhīṣma’s Arrow-Bed)
Saṃjaya reports that the assembled kings disperse after Bhīṣma becomes silent on the battlefield. Karṇa, hearing of Bhīṣma’s incapacitation, approaches with visible agitation and grief. He sees Bhīṣma lying on the bed of arrows, falls at his feet, and identifies himself while lamenting being disliked despite being ‘without offense.’ Bhīṣma, after ensuring privacy, embraces him and challenges him to speak openly. He then states that Karṇa is known to be a Kaunteya (Kuntī’s son), information attributed to authoritative sources (Nārada, Vyāsa, and Keśava). Bhīṣma denies personal hatred, explaining prior harsh speech as motivated by concerns about ‘splitting the lineage’ and by Karṇa’s perceived hostility to the Pāṇḍavas. He praises Karṇa’s prowess, generosity, and comparability to Arjuna and Kṛṣṇa in martial competencies, and declares his anger removed, while noting that destiny cannot be overridden by human effort. Bhīṣma urges Karṇa to unite with the Pāṇḍavas if he wishes to please him; Karṇa refuses, citing abandonment, upbringing by a sūta household, indebtedness to Duryodhana, and the inevitability of foretold omens. Karṇa requests permission to fight and asks forgiveness for any wrongs. Bhīṣma grants authorization, advises ego-less performance of kṣatra-duty, and affirms that war-duty is central for a kṣatriya; Saṃjaya closes with Karṇa departing by chariot toward Duryodhana.
Chapter Arc: भीषण संग्राम में पाण्डव-सेना के अग्रभाग पर शत्रु-वीरों का घेरा कसता है; भीम और अर्जुन को लक्ष्य बनाकर अनेक महारथी एक साथ बढ़ते हैं। → सुशर्मा, कृप, जयद्रथ (सैन्धव), प्राग्ज्योतिष-नरेश, चित्रसेन, विकर्ण, कृतवर्मा, दुर्मर्षण तथा अवन्ति के विन्द-अनुविन्द—सब मिलकर पाण्डवों के प्रमुख रथियों को रोकने का प्रयत्न करते हैं; बाण-वर्षा में अर्जुन-भीम घायल किए जाते हैं और शत्रु-सेना का उत्साह बढ़ता है। → भीम-सेन और अर्जुन पर एक साथ तीव्र आक्रमण होता है—जयत्सेन जैसे योद्धा भीम को अनेक तीक्ष्ण बाणों से बेधते हैं; प्रत्युत्तर में पाण्डव-पक्ष भीषण प्रतिघात करता है और रणभूमि में गर्जना-निनाद से दोनों सेनाएँ थर्रा उठती हैं। → अध्याय का अंत निर्णायक वध पर नहीं, बल्कि ‘भीम-अर्जुन-पराक्रम’ के प्रदर्शन पर टिकता है—पाण्डवों की अग्र-रेखा टूटती नहीं; शत्रु-वीर भी युद्धभूमि नहीं छोड़ते और संघर्ष बराबरी की ज्वाला में बना रहता है। → अगले क्षण किसका रथ टूटेगा—भीम-अर्जुन का प्रतिघात भारी पड़ेगा या संयुक्त कौरव-आक्रमण पाण्डव-सेना को पीछे ढकेलेगा—युद्ध इसी अनिर्णीत उत्कर्ष पर लटकता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह़्ा भारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें भीमसेनका पराक्रमविषयक एक सौ तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ११३ ॥। [दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ५४ “लोक हैं।] ऑपन-माज छा डे: चतुर्दशाधिकशततमो< ध्याय: कौरवपक्षके प्रमुख महारथियोंके साथ युद्धमें भीमसेन और अर्जुनका अद्भुत पुरुषार्थ संजय उवाच अर्जुनस्तु रणे शल्यं यतमानं महारथम् । छादयामास समरे शरै: संनतपर्वभि:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ອາຈຸນໄດ້ປົກຄຸມມະຫາຣະຖີ ຊັລຍະ ຜູ້ກຳລັງພະຍາຍາມເພື່ອຊັຍຊະນະ ດ້ວຍຝົນລູກສອນອັນໜາແນ້ນ ທີ່ຂໍ້ຕໍ່ຂອງມັນໂຄ້ງງໍ.
Verse 2
सुशर्माणं कृपं चैव त्रिभिस्त्रिभिरविध्यत । प्राग्ज्योतिषं च समरे सैन्धवं च जयद्रथम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ລາວໄດ້ຍິງທະລຸສຸຊັຣມາ ແລະ ກຣິປະ ຄົນລະສາມລູກສອນ. ແລະໃນຄວາມຄັບຄັ່ງຂອງສົງຄາມ ລາວຍັງຟັນຟາດກະສັດແຫ່ງປຣາກຍໂຈຕິສະ (ພະກະດັດຕະ) ແລະ ຈະຍະດຣະຖະ ຜູ້ປົກຄອງສິນດຸ—ແຕ່ລະຄົນແຍກກັນ—ດ້ວຍສາມລູກສອນ ທີ່ປະດັບຂົນຄ້າຍປີກນົກແຮ້ ໃຫ້ເຈັບປວດຢ່າງແຮງ.
Verse 3
चित्रसेनं विकर्ण च कृतवर्माणमेव च । दुर्मर्षणं च राजेन्द्र ह्वावन्त्यौ च महारथौ
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ລາວໄດ້ຍິງແຕ່ລະຄົນ—ຈິຕຣະເສນ, ວິກັນ, ກຣິຕະວັຣມາ, ແລະ ດຸຣມາຣສະນະ—ພ້ອມທັງມະຫາຣະຖີສອງພີ່ນ້ອງ ວິນດະ ແລະ ອະນຸວິນດະ—ຄົນລະສາມລູກສອນ ທີ່ປະດັບຂົນຄ້າຍປີກນົກແຮ້.
Verse 4
शरैरतिरथो युद्धे पीडयन् वाहिनीं तव
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນສະໜາມຮົບ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ໄດ້ທຳໃຫ້ກອງທັບຂອງພະອົງທຸກທົນ ແລະຍິງສັດຕູແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ—ລູກສອນທີ່ປະດັບຂົນນົກກະດຸກ—ກ່ອນຈະກ່ອງໃຫ້ເກີດຄວາມເຈັບປວດຮຸນແຮງ ແລະຄວາມປັ່ນປ່ວນໃນກອງທັບຂອງພະອົງ.
Verse 5
जयद्रथो रणे पार्थ विद्ध्वा भारत सायकै: । भीम॑ विव्याध तरसा चित्रसेनरथे स्थित:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ຫຼັງຈາກໄຊຍະດຣະຖະໄດ້ຍິງປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ໃນສະໜາມຮົບດ້ວຍລູກສອນແລ້ວ, ເຂົາຜູ້ຢືນຢູ່ເທິງລົດຂອງຈິດຣະເສນ ໄດ້ຈິ້ມທະລຸບີມະດ້ວຍແຮງອັນຮຸນແຮງ ແລະຄວາມໄວອັນກະທັນຫັນ.
Verse 6
शल्यश्न समरे जिष्णुं कृपश्च रथिनां वर: । विव्यधाते महाराज बहुधा मर्मभेदिभि:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ໃນສະໜາມຮົບ ຊັລຍະ ແລະ ກຣິປະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ນັກຮົບລົດ—ໄດ້ຈິ້ມທະລຸຈິສນຸ (ອາຣຊຸນ) ຊ້ຳໆ ດ້ວຍລູກສອນຫຼາຍຮູບແບບທີ່ແຍກທະລຸຈຸດສຳຄັນ.
Verse 7
चित्रसेनादयश्वैव पुत्रास्तव विशाम्पते । पज्चभि: पज्चभिस्तूर्ण संयुगे निशितै: शरै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ບຸດຂອງພະອົງ—ຈິດຣະເສນ ແລະຜູ້ອື່ນໆ—ຖືກຍິງຢ່າງວ່ອງໄວໃນກາງສົງຄາມດ້ວຍລູກສອນຄົມກິ່ງ ຫ້າດອກແລ້ວຫ້າດອກ. ແລ້ວຕໍ່ມາ ແຕ່ລະຄົນຍັງຖືກຈິ້ມອີກດ້ວຍລູກສອນສາມດອກທີ່ປະດັບຂົນນົກແຮ້ງ ເພີ່ມພູນຄວາມເຈັບປວດ.
Verse 8
तौ तत्र रथिनां श्रेष्ठो कौन्तेयौ भरतर्षभौ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ນັກຮົບລົດຜູ້ເລີດລ້ຳ—ບຸດທັງສອງຂອງກຸນຕີ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນຫມູ່ພາຣະຕະ—ໄດ້ຍິງສັດຕູແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກທີ່ປະດັບຂົນນົກກະດຸກ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເຂົາຍັງຈິ້ມສຸສະຣະມາ ແລະ ກຣິປາຈາຣຍະ ຄົນລະສາມດອກ. ແລ້ວໃນສະໜາມຮົບ ເຂົາໄດ້ກ່ອງໃຫ້ເກີດຄວາມເຈັບປວດຮຸນແຮງ—ອີກຄັ້ງດ້ວຍລູກສອນສາມດອກແບບນັ້ນ—ແກ່ພະຣາຊາພະກະດັດຕະແຫ່ງປຣາກຍໂຢຕິສະ, ແກ່ໄຊຍະດຣະຖະພະຣາຊາແຫ່ງສິນທຸ, ແລະແກ່ຈິດຣະເສນ, ວິກັນ, ກຣິຕະວັຣມາ, ດຸຣມິສະນະ, ພ້ອມທັງມະຫານັກຮົບລົດ ວິນດະ ແລະ ອະນຸວິນດະ.
Verse 9
अपीडयेतां समरे त्रिगर्तानां महद् बलम् | उस समय वहाँ रथियोंमें श्रेष्ठ भरतकुलभूषण कुन्तीकुमार भीमसेन और अर्जुनने समरभूमिमें त्रिगर्तॉंकी विशाल सेनाको पीड़ित कर दिया ।।
Sanjaya said: In that battle, the foremost chariot-warriors—Kunti’s sons Bhimasena and Arjuna—pressed hard and shattered the great might of the Trigartas. Then Susarman too, in the fight, swiftly struck Partha with nine keen arrows; and with arrows feathered like the wings of a heron he further assailed him, three shafts to each mark. The passage underscores the relentless reciprocity of war: prowess is answered by prowess, and the field becomes a test of endurance, discipline, and the warrior’s duty amid escalating violence.
Verse 10
अन्ये च रथिन: शूरा भीमसेनधनंजयौ
Sañjaya said: Other valiant chariot-warriors too assailed Bhīmasena and Dhanañjaya (Arjuna), each striking them with three arrows—shafts fitted with hard, peacock-feathered fletching. Thereafter he pierced Suśarmā and Kṛpācārya as well with three arrows each. O best of kings, then on the battlefield he inflicted special pain with three peacock-feathered arrows apiece upon Bhagadatta, king of Prāgjyotiṣa, Jayadratha the king of Sindhu, Citraseṇa, Vikarṇa, Kṛtavarmā, Durmiṣaṇa, and the great chariot-warriors Vinda and Anuvinda—each in turn. The passage underscores the relentless, measured violence of war: prowess is displayed through disciplined, repeated strikes, while the ethical tension of harming renowned warriors remains implicit in the narration.
Verse 11
तेषां च रथिनां मध्ये कौन्तेयौ भरतर्षभौ
Sañjaya said: In the midst of those chariot-warriors, the two sons of Kuntī—bulls among the Bharatas—honoured each opponent in turn with three arrows, feathered like the wings of a vulture, striking them with deliberate precision. Thereafter they also pierced Suśarmā and Kṛpācārya with three arrows each. Then, on the battlefield, they inflicted special pain—again with three such arrows apiece—upon Bhagadatta, king of Prāgjyotiṣa, Jayadratha the king of Sindhu, Citraseṇa, Vikarṇa, Kṛtavarmā, Durmiṣaṇa, and the great chariot-warriors Vinda and Anuvinda.
Verse 12
क्रीडमानौ रथोदारौ चित्ररूपौ व्यदृश्यताम् | उन समस्त रथियोंके बीचमें खड़े होकर खेल-से करते हुए भरतभूषण उदार महारथी कुन्तीकुमार भीमसेन और अर्जुन विचित्र दिखायी देते थे || ११ ह || आमिषेप्सू गवां मध्ये सिंहाविव मदोत्कटौ
Sañjaya said: In the midst of all the chariot-warriors, the two noble lords of chariots—Bhīmasena and Arjuna, the ornaments of the Bhāratas—were seen as if at play, moving with striking, variegated prowess. Like two wildly intoxicated lions standing among a herd of cattle, intent on flesh, each of them singled out opponents and pierced them with three arrows apiece, their shafts fitted with vulture-feathers—thus inflicting sharp distress upon the enemy ranks and displaying the overwhelming momentum of righteous battle-skill.
Verse 13
छित्त्वा धनूंषि शूराणां शरांश्व बहुधा रणे । पातयामासतुर्वीरो शिरांसि शतशो नृणाम्
Sañjaya said: In the battle, those two heroes repeatedly cut apart the bows and arrows of the warriors, and caused the heads of men to fall by the hundreds. Then, striking each opponent with three arrows—feathered like a vulture’s wing—they pierced even Śuśarmā and Kṛpācārya with three shafts each. Thereafter, on the field they inflicted special torment, with three such arrows apiece, upon Bhagadatta the king of Prāgjyotiṣa, Jayadratha the king of Sindhu, Citraseṇa, Vikarṇa, Kṛtavarmā, Durmiṣaṇa, and the great chariot-fighters Vinda and Anuvinda—while continuing to shatter weapons and fell combatants in the relentless ethic of kṣatriya warfare.
Verse 14
रथाश्ष बहवो भग्ना हयाश्ष शतशो हता: । गजाश्न सगजारोहा: पेतुरुव्या महाहवे
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ລົດຮົບຫຼາຍຄັນຖືກທຳລາຍແຕກພັງ, ມ້ານັບຮ້ອຍຖືກສັງຫານ, ແລະຊ້າງພ້ອມຄົນຂີ່ຊ້າງກໍລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ. ຈາກນັ້ນ ລາວຍິງສັດຕູແຕ່ລະຄົນຕາມລຳດັບດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ—ລູກສອນທີ່ປະດັບຂົນນົກອິນຊີ/ນົກແຮ້—ໃຫ້ເຈັບປວດຮຸນແຮງ ແລະຂັດຂວາງການບຸກຄືບຂອງເຂົາເຈົ້າ, ໃນຂະນະທີ່ການຂ້າຟັນແລະຄວາມພັງພິນາດແຜ່ລາມໄປທົ່ວທົ່ງຮົບ.
Verse 15
रथिन: सादिनश्चापि तत्र तत्र निषूदिता: । दृश्यन्ते बहवो राजन् वेपमाना: समन्ततः
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ນັກຮົບຂີ່ລົດຮົບ ແລະນັກຮົບຂີ່ມ້າຫຼາຍຄົນຖືກສັງຫານຕາມບ່ອນນັ້ນບ່ອນນີ້; ທົ່ວທຸກທິດເຫັນເຂົາເຈົ້າສັ່ນໄຫວ ແລະບິດຕົວດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ. ລາວຍິງແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ—ມີຂົນນົກແຮ້ປະດັບ—ໃຫ້ເຈັບປວດຮຸນແຮງ ແລະເຮັດໃຫ້ຄວາມວຸ້ນວາຍແຜ່ກວ້າງໄປທົ່ວສະໜາມຮົບ.
Verse 16
हतैर्गजपदात्योघैवजिभिश्न निषूदितै: । रथैश्व बहुधा भग्नै: समास्तीर्यत मेदिनी
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ແຜ່ນດິນຖືກປົກຄຸມໄປດ້ວຍຜູ້ຕາຍ—ຊ້າງ ແລະຝູງທະຫານຍ່າງ, ມ້າທີ່ຖືກສັງຫານ, ແລະລົດຮົບຫຼາຍຄັນທີ່ແຕກພັງຫຼາຍຢ່າງ. ຈາກນັ້ນ ລາວຍິງແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ—ປະດັບຂົນດັ່ງປີກນົກແຮ້—ແລະຍັງທະລຸສຸຊະຣະມາ ແລະ ກຣິປາຈາຣະຍະ ດ້ວຍສາມດອກຕໍ່ຄົນ. ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ, ອີກຄັ້ງໃນສະໜາມຮົບ ລາວໄດ້ໃຫ້ຄວາມທຸກທໍລະມານຢ່າງແຮງ—ສາມລູກສອນຕໍ່ຄົນ—ແກ່ ພະຣາຊາບະກະດັດແຫ່ງປຣາກຈະໂຢຕິຊະ, ຈະຍະດຣະຖະ ຈອມແຫ່ງສິນດຸ, ຈິຕຣະເສນະ, ວິກັນນະ, ກຣິຕະວັຣມະ, ດຸຣມິຊະນະ, ແລະມະຫາຣະຖີ ວິນດະ ແລະ ອະນຸວິນດະ. ດັ່ງນັ້ນ ພື້ນດິນຈຶ່ງຖືກປິດບັງໄປດ້ວຍຊາກສົງຄາມ ແລະຮ່າງຜູ້ຄົນກັບສັດ.
Verse 17
छत्रैश्न बहुधा छिन्नैर्ध्वजैश्न विनिपातितै: । (चामरैहेमदण्डैश्व॒ समास्तीर्यत मेदिनी ।) अड्कुशैरपविद्धैश्व परिस्तोमैश्व भारत
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ແຜ່ນດິນຖືກປົກຄຸມໄປດ້ວຍຮົ່ມພະຣາຊະທີ່ຖືກຕັດຂາດຫຼາຍສ່ວນ, ທຸງທີ່ລົ້ມລົງ, ແລະພັດຫາງຈາມຣະ (chowry) ດ້າມຄຳ; ພ້ອມທັງອັງກຸສຊ້າງທີ່ຖືກປາຖິ້ມ ແລະເຄື່ອງປະດັບທີ່ກະຈາຍເກືອນ. ຈາກນັ້ນ ລາວຍິງນັກຮົບແຕ່ລະຄົນຕາມລຳດັບດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ—ປະດັບຂົນນົກ kaṅkuba—ໃຫ້ເຈັບປວດຢ່າງແຮງ.
Verse 18
(घण्टाभिश्नू कशाभिक्न समास्तीर्यत मेदिनी ।) भारत! अनेक टुकड़ोंमें कटकर गिरे हुए छत्रों, ध्वजाओं, स्वर्णमय दण्डसे विभूषित चामरों, फेंके हुए अंकुशों, चाबुकों, घण्टों और झूलोंसे वहाँकी भूमि ढक गयी थी ।।
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ພື້ນດິນທີ່ນັ້ນຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຮົ່ມທີ່ຖືກຕັດແຕກເປັນຫຼາຍຊິ້ນ, ທຸງ, ພັດຫາງຈາມຣະດ້າມຄຳ, ອັງກຸສທີ່ຖືກປາຖິ້ມ, ແສ້, ກະດິ່ງ ແລະເຄື່ອງປະດັບຫ້ອຍຕ່າງໆ. ຍັງມີເຄື່ອງປະດັບທີ່ຕົກຫຼຸດ—ກຳໄລແຂນ, ກຳໄລຂໍ້ມື, ສາຍຄໍ, ຕຸ້ມຫູຝັງອັນມະນີ—ພ້ອມທັງໜັງກວາງ raṅku ອ່ອນນຸ່ມ, ໂພກຫົວຂອງວີຣະຊົນ, ຫອກ ແລະອາວຸດອື່ນໆ, ພ້ອມພັດຈາມຣະ ແລະພັດລົມ. ພາບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກທາງສິນທຳຂອງສົງຄາມ: ສັນຍາລັກແຫ່ງອຳນາດ ແລະກຽດສັກສີ ກາຍເປັນເສດຊາກເມື່ອທຳມະຖືກໂຕ້ຖຽງດ້ວຍຄວາມຮຸນແຮງ.
Verse 19
तत्र तत्रापविद्धैश्व बाहुभि श्रन्दनोक्षितै: । ऊरुभि क्षु नरेन्द्राणां समास्तीर्यत मेदिनी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມນັ້ນ ແຜ່ນດິນຖືກປູກະຈາຍຢູ່ທີ່ນີ້ທີ່ນັ້ນດ້ວຍແຂນແລະຂາອ່ອນຂອງກະສັດທີ່ຖືກຕັດຂາດ—ແຂນທີ່ທາດ້ວຍຈັນທະນ໌—ຈົນສະໜາມຮົບເຫມືອນຖືກປູເປັນພົມດ້ວຍອະວະຍະວະຂອງລາຊະວົງ. ແລ້ວລາວຍິງນັກຮົບແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ປະດັບຂົນປີກນົກອິນຊີ/ນົກກິດ ໃຫ້ເຈັບປວດຢ່າງແຮງ ສະທ້ອນຄວາມໂຫດຮ້າຍບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງທຳມະກະສັດນັກຮົບ.
Verse 20
तत्राद्भुतमपश्याम रणे पार्थस्य विक्रमम् । शरै: संवार्य तान् वीरान् यज्जघान महाबल:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນໃນສະໜາມຮົບ ຂ້ອຍໄດ້ເຫັນວິລະກຳອັນນ່າອັດສະຈັນຂອງປາຣຖະ (ອາຈຸນ). ນັກຮົບຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ນັ້ນ ໄດ້ກັ້ນຂວາງວີລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຝົນລູກສອນ ແລະຟັນຟາດລົງໃຫ້ພ່າຍ. ລາວທະລຸແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ວ່ອງໄວແລະແຫຼມຄົມ ປະດັບຂົນປີກນົກກິດ ຈົນຫຍຸດຢັ້ງແຊ້ມພົນສຳຄັນຂອງສັດຕູ ໃນກາງການປະທະອາວຸດ.
Verse 21
पुत्रस्तु तव त॑ दृष्टवा भीमार्जुनपराक्रमम् । गाड़ेयस्य रथाभ्याशमुपजग्मे महाबल:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພະລັງຂອງພີມະແລະອາຈຸນ ບຸດຂອງທ່ານ—ດຸຣໂຢທະນຜູ້ມີພະລັງໃຫຍ່—ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ລົດຮົບຂອງພີສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ. ໃນສະໜາມຮົບ ລາວຍິງແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ປະດັບຂົນປີກນົກກິດ: ລາວທະລຸສຸສະຣະມາ ແລະອາຈານກຣິປະ ຄົນລະສາມ; ແລະຍັງເຮັດໃຫ້ເຈັບປວດແກ່ ພະກະດັດຕະ ກະສັດແຫ່ງປຣາຈໂຢຕິສະ, ໄຊຍະດຣະຖະ ກະສັດແຫ່ງສິນດຸ, ຈິຕຣະເສນ, ວິກັນ, ກຣິຕະວັຣມັນ, ດຸຣມີສະນະ ແລະມະຫາຣະຖະ ວິນດະ ກັບ ອະນຸວິນດະ—ແຕ່ລະຄົນສາມດອກ.
Verse 22
कृपश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्व जयद्रथ: । विन्दानुविन्दावावन्त्यौ नाजहु: संयुगं तदा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ກຣິປະ ແລະ ກຣິຕະວັຣມັນ, ພ້ອມດ້ວຍ ໄຊຍະດຣະຖະ ເຈົ້າແຫ່ງສິນດຸ, ແລະ ວິນດະ-ອະນຸວິນດະ ແຫ່ງອະວັນຕີ ບໍ່ໄດ້ລະທິ້ງການຮົບ. ແລ້ວລາວຍິງແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ປະດັບຂົນປີກນົກກິດ ແລະທຳໃຫ້ພວກເຂົາທົນທຸກຢ່າງໜັກໃນສະໜາມ.
Verse 23
ततो भीमो महेष्वास: फाल्गुनश्न महारथ: । कौरवाणां चमूं घोरां भृशं दुद्रुवतू रणे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ພີມະ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ຟາລກຸນ (ອາຈຸນ) ມະຫາຣະຖະ ໄດ້ຂັບໄລ່ກອງທັບກົວຣະວະອັນນ່າຢ້ານກົວໃຫ້ຖອຍຫຼັງຢ່າງແຮງໃນສະໜາມຮົບ. ພວກເຂົາຍິງຄູ່ຕໍ່ສູ້ແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ປະດັບຂົນປີກນົກກິດ ໃຫ້ເຈັບປວດແຮງ ແລະທຳລາຍແຮງຮຸກຂອງສັດຕູ. ດ້ວຍຝີມືອັນມີລະບຽບ ແລະການປະສານກັນ ພວກເຂົາເລີ່ມທຳໃຫ້ກອງທັບກົວຣະວະອັນດຸຮ້າຍນັ້ນແຕກພ່າຍໃນສະໜາມ.
Verse 24
ततो बर्हिणवाजानामयुतानन््यर्बुदानि च । धनंजयरयथे तूर्ण पातयन्ति सम भूमिपा:
Sañjaya said: Then many kings, acting together, swiftly rained down upon Dhanañjaya’s chariot countless arrows—by the tens of thousands and even by crores—adorned with peacock-feathered shafts. Arjuna, however, met each of those opponents in turn, striking them with three sharp arrows fitted with peacock feathers, inflicting distinct pain and checking their advance. The scene underscores the battlefield ethic of concentrated resistance: even amid massed assault, the warrior’s duty is steadiness, precision, and restraint directed toward disabling the foe rather than mere slaughter.
Verse 25
ततस्ताञउशरजालेन संनिवार्य महारथान् । पार्थ: समन्तात् समरे प्रेषयामास मृत्यवे
Sañjaya said: Then Pārtha (Arjuna), hemming in those great chariot-warriors with a net of arrows on every side, checked their advance in the battle and sent them toward death. He struck each one with three arrows—shafts winged like the feathers of a vulture—inflicting sharp pain and demonstrating the grim, disciplined efficiency of war when dharma is defended through force.
Verse 26
शल्यस्तु समरे जिष्णुं क्रीडन्निव महारथ: । आजपघानोरसि क्रुद्धो भल्लै: संनतपर्वभि:
Sañjaya said: Then Śalya, that great chariot-warrior, as though playing in the battle, became enraged and struck Jiṣṇu (Arjuna) on the chest with barbed bhalla-arrows whose joints were bent. He then pierced each of the opposing warriors—one by one—with three arrows fitted with sharp, bird-feather fletching, inflicting marked pain. The scene underscores how, in the frenzy of war, even ‘sport-like’ prowess turns into wrathful violence, where skill is measured by injury rather than restraint.
Verse 27
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं च पञठ्चभि: । अथैनं सायकैस्तीकषणैर्भुशं विव्याध मर्मणि
Sañjaya said: Then Pārtha (Arjuna), cutting down his bow and also his hand-guard with five arrows, next struck him fiercely in the vital spots with sharp shafts. He then pierced each of the opposing warriors with three arrows, fletched with vulture-feathers. The scene underscores Arjuna’s disciplined mastery in battle—swiftly disabling weapons before inflicting decisive wounds—an ethic of warcraft where skill, focus, and tactical restraint precede lethal force.
Verse 28
अथान्यद् धनुरादाय समरे भारसाधनम् | मद्रेश्वरो रणे जिष्णुं ताडयामास रोषित:
Sañjaya said: Then the lord of Madra, taking up another bow capable of bearing the strain of battle, angrily struck Arjuna (Jishnu) in the fight. He pierced each opponent with three arrows—shafts fitted with vulture-feathers—displaying the relentless, methodical violence of the battlefield, where wrath and prowess drive warriors to inflict pain and assert dominance rather than seek restraint.
Verse 29
त्रिभि: शरैर्महाराज वासुदेव॑ च पञ्चभि: । भीमसेनं च नवभिर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्
Sañjaya said: O King, he struck with three arrows, and wounded Vāsudeva (Kṛṣṇa) with five. He then planted nine arrows into Bhīmasena—into his arms and chest. Next, on the battlefield he afflicted each of the opposing warriors with three arrows fitted with vulture-feathers, marking the relentless escalation of violence in the war where prowess is displayed through measured, targeted strikes rather than restraint.
Verse 30
ततो द्रोणो महाराज मागधश्च महारथ: । दुर्योधनसमादिष्टौ त॑ं देशमुपजग्मतु:
Sañjaya said: Then, O great king, Droṇa and the mighty chariot-warrior, the king of Magadha, acting on Duryodhana’s command, went to that very place where the Pāṇḍava heroes Arjuna and Bhīmasena were cutting down Duryodhana’s vast army. The verse underscores how royal command drives even eminent elders and renowned warriors into the thick of slaughter, intensifying the moral weight of obedience amid adharma-driven war aims.
Verse 31
यत्र पार्थो महाराज भीमसेनश्न् पाण्डव: । कौरव्यस्य महासेनां जघ्नतु: सुमहारथौ
Sañjaya said: O great king, there where Pārtha (Arjuna) and Bhīmasena, the Pāṇḍava—both mighty chariot-warriors—were slaughtering the vast army of the Kaurava, Arjuna struck each opposing hero with three arrows, their shafts adorned with the reddish-brown feathers of the heron. Thus, in the press of battle, he inflicted sharp pain and checked their advance, even as Duryodhana’s commanders, acting under orders, converged upon the spot to stem the destruction of their host.
Verse 32
जयत्सेनस्तु समरे भीम॑ भीमायुध॑ युधि | विव्याध निशितैर्बाणैरष्टभिर्भरतर्षभ
Sañjaya said: In the thick of battle, King Jayatsena pierced Bhīmasena—terrible in combat and bearing dreadful weapons—with eight razor-sharp arrows, O bull among the Bharatas. Then, striking each opponent in turn with three arrows fitted with vulture-feathers, he also wounded Suśarmā and the preceptor Kṛpācārya with three each. Again on the battlefield, he inflicted marked pain—three arrows apiece—upon Bhagadatta, king of Prāgjyotiṣa; Jayadratha, king of Sindhu; and upon Citrasena, Vikarṇa, Kṛtavarman, Durmiṣaṇa, and the great chariot-warriors Vinda and Anuvinda. The passage underscores the relentless escalation of violence and the warrior-code skill of targeted, measured strikes amid the moral darkness of war.
Verse 33
तं॑ भीमो दशभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभि: | सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत्
Sañjaya said: Bhīma pierced him with ten arrows and then struck him again with five more. With a broad-headed shaft he felled that warrior’s charioteer from the chariot-seat. Then, using arrows fletched with vulture-feathers, he struck each opponent with three shafts, inflicting sharp pain—an image of battlefield prowess where skill and force are deployed without hesitation amid the moral gravity of fratricidal war.
Verse 34
तब भीमसेनने जयत्सेनको दस बाणोंसे बींधकर फिर पाँच बाणोंसे घायल कर दिया और एक भल्ल मारकर उसके सारथिको भी रथकी बैठकसे नीचे गिरा दिया ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ພີມເສນາໄດ້ຍິງຈະຍັດເສນາໃຫ້ຖືກທະລຸດ້ວຍລູກສອນສິບດອກ ແລະຍິງຊ້ຳອີກຫ້າດອກໃຫ້ບາດເຈັບ. ດ້ວຍລູກສອນຫົວກວ້າງດອກດຽວ ລາວຟັນລົງໃຫ້ສາຣະຖີຂອງເຂົາຕົກຈາກບ່ອນນັ່ງລົດສົງຄາມ. ເມື່ອມ້າເຫນື່ອຍລ້າ ແລະແຕກຕື່ນວິ່ງກະຈາຍໄປທົ່ວທິດ ກະສັດແຫ່ງມະຄະທະ—ບັດນີ້ບໍ່ມີຄົນຂັບ—ຖືກກອງທັບທັງປວງເຫັນວ່າຖືກບັງຄັບໃຫ້ຖອນອອກຈາກສະໜາມຮົບ. ພີມາຍັງຍິງຄູ່ຕໍ່ສູ້ແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ມີຂົນປະດັບດັ່ງປີກນົກແຮ້ ແລະກໍທະລຸສຸຊະຣະມາ ແລະອາຈານກຣິປະ ຄົນລະສາມດອກ. ຕໍ່ມາໃນກາງການຮົບ ລາວໃຫ້ຄວາມເຈັບປວດຮຸນແຮງ—ຄົນລະສາມດອກ—ແກ່ ພະຣາຊາບະຄະດັດແຫ່ງປຣາຈະໂຍຕິສ, ຈະຍະດຣະຖະເຈົ້າແຫ່ງສິນທຸ, ຈິຕຣະເສນ, ວິກັນ, ກຣິຕະວັຣມັນ, ດຸຣມິສະນະ ແລະມະຫາຣະຖີ ວິນດະ ແລະ ອະນຸວິນດະ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອມ້າຂອງຝ່າຍສັດຕູຕົກໃຈແຕກກະຈາຍ ກະສັດມະຄະທະຖືກຂັບໃຫ້ຖອນກັບ ຕໍ່ໜ້າກອງທັບທັງປວງ.
Verse 35
द्रोणश्न विवरं दृष्टवा भीमसेनं शिलीमुखै: । विव्याध बाणैर्निशितै: पञठचषष्टिभिरायसै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດໂຣນາເຫັນຊ່ອງວ່າງແລ້ວ ຈຶ່ງຍິງພີມເສນາດ້ວຍລູກສອນປາຍເຫຼັກອັນແຫຼມຄົມ ຈຳນວນຫົກສິບຫ້າດອກ ໃຫ້ຖືກທະລຸ. ແລ້ວລາວຍັງຍິງນັກຮົບອື່ນໆ ຄົນລະສາມດອກ ໂດຍໃຊ້ລູກສອນທີ່ປະດັບຂົນນົກກັງກູ.
Verse 36
त॑ भीम: समरश्लाघी गुरुं पितृसमं रणे | विव्याध पञ्चभिर्भल्लैस्तथा षष्ट्या च भारत
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພີມາ ຜູ້ພາກພູມໃນວິລະກຳແຫ່ງສົງຄາມ ໄດ້ຍິງອາຈານດໂຣນາ—ຜູ້ຄວນເຄົາລົບດັ່ງບິດາ—ໃນສະໜາມຮົບ ດ້ວຍລູກສອນບັລລະອັນແຫຼມຄົມ: ຫ້າດອກ ແລະຕໍ່ດ້ວຍອີກຫົກສິບ. ແລ້ວລາວຍັງເລືອກຍິງນັກຮົບຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານແຕ່ລະຄົນ ຄົນລະສາມດອກ ມີຂົນດັ່ງປີກນົກແຮ້ ໃຫ້ເຂົາເຈັບປວດຢ່າງແຮງ. ລາວຍັງເຮັດໃຫ້ສຸຊະຣະມາ ແລະອາຈານກຣິປະ ບາດເຈັບ ຄົນລະສາມດອກ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນສະໜາມຮົບ ພີມເສນາໄດ້ເຮັດໃຫ້ດໂຣນາຈານ—ຄູຜູ້ຄວນເຄົາລົບດັ່ງບິດາ—ບາດເຈັບຢ່າງໜັກ ແມ່ນແຕ່ພະລະກິດແຫ່ງສົງຄາມບັງຄັບໃຫ້ຕ້ອງສູ້.
Verse 37
अर्जुनस्तु सुशर्माणं विद्ध्वा बहुभिरायसै: । व्यधमत् तस्य तत्सैन्यं महाभ्राणि यथानिल:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ອາຣະຈຸນາ ຍິງສຸຊະຣະມາໃຫ້ບາດເຈັບດ້ວຍລູກສອນປາຍເຫຼັກຫຼາຍດອກ ແລ້ວຈຶ່ງທຳລາຍກອງທັບຂອງເຂົາ ດັ່ງລົມທີ່ສະຫຼາຍເມກໃຫຍ່ໃຫ້ແຕກກະຈາຍເປັນຊິ້ນໆ.
Verse 38
ततो भीष्मश्न राजा च कौसल्यश्न बृहदूबल: । समवर्तन्त संक्रुद्धा भीमसेनधनंजयौ,तब भीष्म, राजा दुर्योधन और कोसलनरेश बृहद्बल--ये तीनों अत्यन्त कुपित होकर भीमसेन और अर्जुनपर चढ़ आये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ພີສະມະ, ກະສັດ (ທຸຣະໂຍທະນະ), ແລະ ບຣິຫັດບະລະ ເຈົ້າແຫ່ງໂກສະລະ—ທັງສາມຜູ້ໂກດແຄ້ນຢ່າງຫນັກ—ໄດ້ພາກັນກ້າວເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັບ ພີມເສນາ ແລະ ທະນັນຈະຍະ (ອາຣະຈຸນາ).
Verse 39
तथैव पाण्डवा: शूरा धृष्टद्युम्नश्न पार्षत: । अभ्यद्रवन् रणे भीष्म व्यादितास्यमिवान्तकम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນທຳນອງດຽວກັນ ບັນດາປານດະວະຜູ້ກ້າຫານ ພ້ອມດ້ວຍ ທຣິສຕະດຸມນະ ບຸດແຫ່ງປາຣະສະຕະ (ດຣຸປະດະ) ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໃນສົງຄາມ ເຂົ້າປະທະກັບ ບີສະມະ ຜູ້ປານດັ່ງຄວາມຕາຍເອງ ອ້າປາກກວ້າງ.
Verse 40
शिखण्डी तु समासाद्य भरतानां पितामहम् | अभ्यद्रवत संदह्ृष्टो भयं त्यक्त्वा महारथात्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອ ສິຂັນດີ ເຂົ້າໄປໃກ້ ບີສະມະ ປູ່ໃຫຍ່ແຫ່ງວົງສາບາຣະຕະ ແລ້ວ ກໍລະທິ້ມຄວາມຢ້ານກົວ ແລະພຸ້ນເຂົ້າຈົມຕີມະຫາຣະຖີນັ້ນດ້ວຍໃຈຮື້ນເຮືອງແຫ່ງຄວາມມຸ່ງໝັ້ນ.
Verse 41
युधिष्ठिरमुखा: पार्था: पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् । अयोधयन् रणे भीष्मं सहिता: सर्वसूंजयै:,युधिष्ठिर आदि कुन्तीपुत्र रणभूमिमें शिखण्डीको आगे करके समस्त सूंजयोंको साथ ले भीष्मके साथ युद्ध करने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ມີ ຢຸທິສຖິຣະ ເປັນຫົວໜ້າ ບຸດແຫ່ງປຣິຖາ ໄດ້ນຳ ສິຂັນດິນ ໄວ້ທາງໜ້າ ແລະພ້ອມດ້ວຍບັນດາສຣິນຈະຍະທັງປວງ ເຂົ້າປະທະກັບ ບີສະມະ ໃນສົງຄາມ.
Verse 42
तथैव तावका: सर्वे पुरस्कृत्य यतव्रतम् । शिखण्डिप्रमुखान् पार्थान् योधयन्ति सम संयुगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນທຳນອງດຽວກັນ ນັກຮົບຂອງພຣະອົງທັງປວງ ໄດ້ນຳ ບີສະມະ ຜູ້ຖືວຣະຕະອັນເຂັ້ມງວດ ໄວ້ທາງໜ້າ ແລະເຂົ້າປະທະກັບວີຣະບຸລຸດປານດະວະ ທີ່ມີ ສິຂັນດີ ເປັນຜູ້ນຳ ໃນການປະທະອັນສະເໝີໜ້າ.
Verse 43
ततः प्रववृते युद्धं कौरवाणां भयावहम् । तत्र पाण्डुसुतै: सार्थ भीष्मस्य विजयं प्रति,तदनन्तर वहाँ भीष्मकी विजयके उद्देश्यसे कौरवोंका पाण्डवोंके साथ भयंकर युद्ध होने लगा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວຈຶ່ງເກີດສົງຄາມອັນນ່າສະພຶງກົວ ເປັນພິບັດແກ່ຝ່າຍກໍຣະວະ. ໃນນັ້ນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ໄດ້ເຂົ້າປະທະກັບພວກເຂົາ ໂດຍມຸ່ງໝາຍໃຫ້ ບີສະມະ ໄດ້ຊັຍຊະນະ.
Verse 44
तावकानां जये भीष्मो ग्लह आसीद् विशाम्पते । तत्र हि द्यूतमासक्तं विजयायेतराय वा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະອົງເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ໃນເລື່ອງຊະນະເພື່ອລູກຊາຍຂອງພະອົງ ພີດສະມະໄດ້ເປັນດັ່ງຕົວພະນັນທີ່ຖືກວາງໄວ້. ທີ່ນັ້ນ ການຮົບໄດ້ກາຍເປັນດັ່ງການຫຼິ້ນລູກເຕົ໋າ—ຜົນຈະເປັນຊະນະຫຼືພ່າຍແພ້ ຖືກຜູກໄວ້ໃນການພະນັນນັ້ນ, ເມື່ອຊີວິດແລະທໍາມະຖືກນໍາໄປສ່ຽງເພື່ອຄວາມຫວັງໃນຊະນະ.”
Verse 45
धृष्टद्युम्नस्तु राजेन्द्र सर्वसैन्यान्यचोदयत् । अभ्यद्रवत गाड़ेयं मा भैष्ट रथसत्तमा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ທຣິດສະຕະດຍຸມນະໄດ້ປຸກໃຈກອງທັບທຸກຫມວດ ແລະຂັບເຄື່ອນໃຫ້ຮຸກໜ້າ: ‘ຈົ່ງພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ພີດສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ໍາຄົງຄາ! ໂອ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ເລີດ, ຢ່າຢ້ານ!’”
Verse 46
सेनापतिवच: श्र॒ुत्वा पाण्डवानां वरूथिनी । भीष्मं समभ्ययात् तूर्ण प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे,सेनापतिका यह वचन सुनकर पाण्डवोंकी विशाल वाहिनी उस महासमरमें प्राणोंका मोह छोड़कर तुरंत ही भीष्मकी ओर बढ़ चली
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາຂອງແມ່ທັບແລ້ວ ກອງທັບອັນມະຫາສານຂອງປານດະວະ ໄດ້ລະທິ້ງຄວາມຫ່ວງຊີວິດໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ແລະຮຸກໄປຫາພີດສະມະຢ່າງວ່ອງໄວ.”
Verse 47
भीष्मो5पि रथियनां श्रेष्ठ: प्रतिजग्राह तां चमूम् । आपततन्ती महाराज वेलामिव महोदधि:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ພີດສະມະ ຜູ້ເລີດທີ່ສຸດໃນບັນດານັກຮົບລົດສົງຄາມ ກໍໄດ້ຮັບມືກອງທັບໃຫຍ່ນັ້ນທີ່ພຸ້ນເຂົ້າມາເພື່ອຮົບ—ດັ່ງມະຫາສະມຸດຮັບຊາຍຝັ່ງ.”
Verse 76
आजजल्नुरर्जुनं संख्ये भीमसेनं च मारिष । माननीय प्रजानाथ! चित्रसेन आदि आपके पुत्रोंने भी युद्धस्थलमें तुरंत ही पाँच-पाँच तीखे बाणोंद्वारा अर्जुन और भीमसेनको घायल कर दिया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ໃນກາງສົງຄາມພວກເຂົາໄດ້ຟັນຟາດໃສ່ອາຣຈຸນ ແລະ ພີມະເສນ. ລູກຊາຍຂອງພະອົງ—ຈິດຣະເສນ ແລະຜູ້ອື່ນໆ—ໄດ້ຍິງລູກສອນຄົມກ້າ ຄົນລະຫ້າດອກ ຢ່າງວ່ອງໄວ ເຮັດໃຫ້ທັງອາຣຈຸນແລະພີມະບາດເຈັບ ແລະກົດດັນການຮຸກຕີບໍ່ໃຫ້ຂາດຕອນ.”
Verse 96
ननाद बलवन्नादं त्रासयानो महद् बलम् । इधर सुशर्माने भी रणक्षेत्रमें नौ शीघ्रगामी बाणोंद्वारा अर्जुनको घायल करके पाण्डवोंकी विशाल सेनाको भयभीत करते हुए बड़े जोरसे सिंहनाद किया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເຂົາໄດ້ຮ້ອງຄໍາຮ້ອງອັນກ້າຫານດັ່ງສິງຫນາດ ດ້ວຍພະລັງອັນແຮງກ້າ ເຮັດໃຫ້ກອງທັບໃຫຍ່ຕົກໃຈຫວາດຫວັນ. ສຸສັຣມາ ໄດ້ຍິງລູກສອນທີ່ພຸ່ງໄວ 9 ດອກ ຈົນອາຣຈຸນບາດເຈັບ ແລະຫວັງຈະເຮັດໃຫ້ກອງທັບພານດະວະອັນມະຫາສານຫວາດຫວັນ ພ້ອມປະກາດຄໍາທ້າທາຍກາງຄວາມອື້ອອຶງແຫ່ງສົງຄາມ.
Verse 106
विव्यधुर्निशितैर्बाणै रुक्मपुड्खैरजिद्दागै: । इसी प्रकार अन्य शूरवीर महारथियोंने भीमसेन और अर्जुनको सुवर्णपंखयुक्त, सीधे जानेवाले पैने बाणोंद्वारा बींध डाला
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາໄດ້ທະລຸບີມະເສນ ແລະ ອາຣຈຸນ ດ້ວຍລູກສອນຄົມກິບ—ກ້ານພຸ່ງຕົງ ມີຂົນປີກສີຄໍາ. ດັ່ງນັ້ນໃນຄວາມເດືອດດານຂອງສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ນັກຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກໍຖືກພົບພາກັບພະລັງອາວຸດອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງເຊັ່ນດຽວກັນ; ຄວາມກ້າຫານຖືກທົດສອບດ້ວຍການອົດທົນ ແລະ ການຂົມໃຈຕົນ ທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງ.
Verse 114
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि भीमार्जुनपराक्रमे चतुर्दशाधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ໃນ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ພີສະມະ ປະຣະວະ»—ໂດຍສະເພາະໃນພາກວ່າດ້ວຍການປະຫານພີສະມະ—ບົດທີ 114 ອັນພັນລະນາວິລະກຳຂອງ ບີມະ ແລະ ອາຣຈຸນ ກໍສິ້ນສຸດລົງ. (ຄໍາລົງທ້າຍຂອງສັນຊະຍະ)
Frequently Asked Questions
Karṇa faces a conflict between kinship-based obligation (joining the Pāṇḍavas as biological brothers) and loyalty-based obligation (honoring Duryodhana’s patronage and alliance), under the belief that events are already constrained by destiny and prior omens.
Bhīṣma articulates duty as disciplined action: relinquish personal hostility, recognize merit even in opponents, act without ego, and acknowledge that human effort operates within limits that the text describes as daiva (overarching inevitability).
No explicit phalaśruti is stated; the chapter’s meta-function is archival and normative—showing how reconciliation, authorization from elders, and ethical reasoning are staged even when conflict continuation is accepted as unavoidable.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.