Shloka 18
Bhīṣma–Karṇa Saṃvāda on the Śaraśayyā (भीष्म–कर्ण संवादः शरशय्यायाम्)
(घण्टाभिश्नू कशाभिक्न समास्तीर्यत मेदिनी ।) भारत! अनेक टुकड़ोंमें कटकर गिरे हुए छत्रों, ध्वजाओं, स्वर्णमय दण्डसे विभूषित चामरों, फेंके हुए अंकुशों, चाबुकों, घण्टों और झूलोंसे वहाँकी भूमि ढक गयी थी ।।
sañjaya uvāca | keyūraiḥ aṅgadaiḥ hāraiḥ raṅkavaiḥ mṛditais tathā | kuṇḍalaiḥ maṇicittraiś ca samāstīryata medinī | uṣṇīṣaiḥ ṛṣṭibhiś caiva cāmaravyajanair api |
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ພື້ນດິນທີ່ນັ້ນຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຮົ່ມທີ່ຖືກຕັດແຕກເປັນຫຼາຍຊິ້ນ, ທຸງ, ພັດຫາງຈາມຣະດ້າມຄຳ, ອັງກຸສທີ່ຖືກປາຖິ້ມ, ແສ້, ກະດິ່ງ ແລະເຄື່ອງປະດັບຫ້ອຍຕ່າງໆ. ຍັງມີເຄື່ອງປະດັບທີ່ຕົກຫຼຸດ—ກຳໄລແຂນ, ກຳໄລຂໍ້ມື, ສາຍຄໍ, ຕຸ້ມຫູຝັງອັນມະນີ—ພ້ອມທັງໜັງກວາງ raṅku ອ່ອນນຸ່ມ, ໂພກຫົວຂອງວີຣະຊົນ, ຫອກ ແລະອາວຸດອື່ນໆ, ພ້ອມພັດຈາມຣະ ແລະພັດລົມ. ພາບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກທາງສິນທຳຂອງສົງຄາມ: ສັນຍາລັກແຫ່ງອຳນາດ ແລະກຽດສັກສີ ກາຍເປັນເສດຊາກເມື່ອທຳມະຖືກໂຕ້ຖຽງດ້ວຍຄວາມຮຸນແຮງ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight and transience revealed by war: symbols of nobility—ornaments, turbans, and royal fans—are reduced to scattered wreckage, implying that pride and worldly splendor collapse when dharma is pursued through violent conflict.
Sañjaya describes the battlefield after intense fighting: the ground is covered with broken ornaments and equipment—armlets, bracelets, necklaces, gemmed earrings, deerskins, turbans, spears, and royal chowries and fans—showing the scale of chaos and loss.