Adhyaya 67
Tilā-Dāna, Dīpa-Dāna, and Nitya-Jalapradāna (Yama–Brāhmaṇa Saṃvāda) | तिलदान-दीपदान-नित्यजलप्रदान (यम-ब्राह्मण संवाद)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Gifts of Tilā, Dīpa, Anna, Vāsas; Yama–Brāhmaṇa Saṃvāda)
Yudhiṣṭhira requests further clarification on the proper nature and merit of gifting sesame (tilā), lamps (dīpa), food (anna), and clothing (vāsas). Bhīṣma responds by citing an ancient exemplum: in a brāhmaṇa settlement in Madhyadeśa, Yama instructs a messenger to bring a particular learned brāhmaṇa (Śarmiṇ, of Agastya-gotra), emphasizing careful identification and the ethics of selection. A procedural error occurs when the messenger brings the wrong person; Yama corrects it, honors the appropriate brāhmaṇa, and engages him in dialogue. The brāhmaṇa asks what action yields great merit; Yama teaches that tilā is a supreme gift, recommended especially in śrāddha contexts, to be given according to capacity and proper rite; further, water-giving is continually meritorious, and public water works (ponds, tanks, wells) and drinking stations (prapā) are praised as rare and excellent benefactions. The chapter also affirms the value of lamp-giving for the welfare of ancestors (pitṛ), describing lamps as ‘eye-giving’ to devas and pitṛs. Additional notes include the merit of gifting jewels, the doctrine of mutual inexhaustible merit for worthy giving and worthy acceptance, and the social-ethical fruits of clothing-gifts; the passage closes with a brief endorsement of household continuity through marriage and progeny as a distinguished human good.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, दान-धर्म के विधान को सुनकर, एक और सूक्ष्म जिज्ञासा उठाते हैं—क्या नक्षत्र-योग के अनुसार दान करने से फल में भेद आता है? → भीष्म उत्तर देते हैं कि इस विषय का प्रमाण एक प्राचीन संवाद में है। वे देवर्षि नारद के द्वारका-आगमन और देवकी के साथ धर्म-चर्चा का प्रसंग उठाकर, नक्षत्रों के अनुसार दान-वस्तुओं और उनके विशिष्ट फलों की क्रमबद्ध परंपरा खोलते हैं। → नक्षत्र-योगों के साथ दान का ‘फल-मानचित्र’ अपने चरम पर पहुँचता है—हस्त में रथ-हस्ती-दान, ज्येष्ठा में समूल शाक-दान, श्रवण में कम्बल-दान, शतभिषा में अगुरु-चन्दन-गन्ध-दान, भरणी में तिल-धेनु-दान—और प्रत्येक के साथ स्वर्ग, अप्सरा-संग, यश, समृद्धि, उत्तम गति जैसे विशिष्ट लोक-फल घोषित होते हैं। → भीष्म संक्षेप में कहते हैं कि नक्षत्र-योग से विविध दानों का यह लक्षण-निर्देश बताया गया; नारद से सुना हुआ देवकी का उपदेश आगे स्नुषाओं/परिवार की स्त्रियों तक पहुँचा—अर्थात धर्म-ज्ञान का गृहस्थ-परंपरा में प्रसार। → देवकी द्वारा स्नुषाओं को आगे क्या विशेष आचार-विधान, व्रत-नियम या दान-क्रम बताया गया—यह संकेत देकर कथा अगले अध्याय की ओर मोड़ लेती है।
Shlokas
Verse 1
अप्-४-#क+ चतु:षष्टितमो< ध्याय: विभिन्न नक्षत्रोंके योगमें भिन्न-भिन्न वस्तुओंके दानका माहात्म्य युधिछिर उवाच श्रुतं मे भवतो वाक्यमन्नदानस्य यो विधि: । नक्षत्रयोगस्येदानीं दानकल्पं ब्रवीहि मे,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! मैंने आपका उपदेश सुना। अन्नदानका जो विधान है, वह ज्ञात हुआ। अब मुझे यह बताइये कि किस नक्षत्रका योग प्राप्त होनेपर किस-किस वस्तुका दान करना उत्तम है
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງຄໍາສອນຂອງທ່ານແລ້ວ—ວິທີການບໍລິຈາກອາຫານຕາມພິທີ. ບັດນີ້ ຂໍໃຫ້ທ່ານອະທິບາຍກົດເກນການບໍລິຈາກຕາມການປະສົມປະສານຂອງນັກສັດຣະ (nakṣatra-yoga): ເມື່ອເກີດຍອກຂອງນັກສັດຣະໃດ ຄວນບໍລິຈາກສິ່ງໃດຈຶ່ງດີທີ່ສຸດ?»
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । देवक्याश्रैव संवाद महर्षेनरिदस्थ च,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इस विषयमें जानकार मनुष्य देवकी देवी और महर्षि नारदके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເລື່ອງນີ້ດ້ວຍ ບັນດາຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍມັກຍົກຕົວຢ່າງປະຫວັດບູຮານ—ຄືບົດສົນທະນາລະຫວ່າງນາງເທວະກີ ແລະ ມະຫາລິສີ ນາຣະດະ (Nārada)»
Verse 3
द्वारकामनुसम्प्राप्तं नारद देवदर्शनम् । पप्रच्छेदं वच: प्रश्न॑ देवकी धर्मदर्शनम्,एक समयकी बात है, धर्मदर्शी देवर्षि नारदजी द्वारकामें आये थे। उस समय वहाँ देवकी देवीने उनके सामने यही प्रश्न उपस्थित किया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຄັ້ງໜຶ່ງ ນາຣະດະ ຣິສີຜູ້ເຫັນທິບ ໄດ້ມາຮອດນະຄອນດວາຣະກາ. ເທວະກີ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໃນທາງທຳ ໄດ້ເຂົ້າໄປພົບທ່ານ ແລະຍົກຄໍາຖາມໜຶ່ງ ເພື່ອຂໍຄໍານໍາທາງໃນຄວາມປະພຶດອັນຖືກທຳ.»
Verse 4
तस्या: सम्पृच्छमानाया देवर्षिनरिदस्ततः । आचरष्ट विधिवत सर्व तच्छृणुष्व विशाम्पते,प्रजानाथ! देवकीके इस प्रकार पूछनेपर देवर्षि नारदने उस समय विधिपूर्वक सब बातें बतायीं। वे ही बातें मैं तुमसे कहता हूँ, सुनो
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອນາງຖາມດັ່ງນັ້ນ ນາຣະດະ ຜູ້ເຫັນທິບ ໄດ້ອະທິບາຍທຸກສິ່ງຢ່າງຖືກພິທີ ແລະຕາມລໍາດັບອັນຄວນ. ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ, ຈົ່ງຟັງຈາກຂ້າພະເຈົ້າ—ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເລື່ອງເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ.»
Verse 5
नारद उवाच कृत्तिकासु महा भागे पायसेन ससर्पिषा । संतर्प्य ब्राह्मणान् साधूँल्लोकानाप्रोत्यनुत्तमान्
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ມີວາສະນາສູງ, ໃນນັກສັດຣະ ກຣິຕຕິກາ (Kṛttikā) ຖ້າເຈົ້ານໍາຂ້າວຫວານ pāyasa ປົນນ້ໍາມັນເນີຍ ghee ໄປບໍລິຈາກແກ່ພຣາຫມະນະ—ຜູ້ດີງາມ ແລະຄວນຮັບ—ເຈົ້າຈະເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາອິ່ມໃຈ ແລະດ້ວຍກຸສົນນັ້ນ ຈະໄດ້ບັນລຸໂລກອັນສູງສຸດ.»
Verse 6
नारदजीने कहा--महाभागे! कृत्तिका नक्षत्र आनेपर मनुष्य घृतयुक्त खीरके द्वारा श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको तृप्त करे। इससे वह सर्वोत्तम लोकोंको प्राप्त होता है ।। रोहिण्यां प्रसृतैर्मार्ग्मासैरन्नेन सर्पिषा । पयोअऊज्नपानं दातव्यमनृणार्थ द्विजातये,रोहिणी नक्षत्रमें पके हुए फलके गूदे, अन्न, घी, दूध तथा पीनेयोग्य पदार्थ ब्राह्मणको दान करने चाहिये। इससे उनके ऋणसे छुटकारा मिलता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ສູງສົ່ງ! ເມື່ອດາວນັກສັດຕະ Kṛttikā ມາເຖິງ ຄົນຄວນເຮັດໃຫ້ພຣາຫມັນຜູ້ຄວນເຄົາລົບພໍໃຈ ດ້ວຍຂີຣ (ເຂົ້ານົມ) ປະສົມກີ (ghee)؛ ໂດຍກຸສົນນັ້ນ ລາວຈະໄດ້ບັນລຸໂລກອັນສູງສຸດ. ແລະເມື່ອ Rohiṇī ກຳລັງເດັ່ນ ຄວນຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (dvija) ເນື້ອຜົນໄມ້ສຸກ ແລະນ້ຳຜົນໄມ້, ອາຫານສຸກ, ກີ, ນົມ, ແລະເຄື່ອງດື່ມທີ່ເໝາະສົມ; ໂດຍນັ້ນ ຈຶ່ງພົ້ນຈາກໜີ້ສິນ»។
Verse 7
दोग्ध्रीं दत्त्वा सवत्सां तु नक्षत्रे सोमदैवते । गच्छन्ति मानुषाल्लोकात् सर्वलोकमनुत्तमम्,मृगशिरा नक्षत्रमें दूध देनेवाली गौका बछड़ेसहित दान करके दाता मृत्युके पश्चात् इस लोकसे सर्वोत्तम स्वर्गलोकमें जाते हैं
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວລາຂອງດາວນັກສັດຕະທີ່ມີໂສມະ (Soma) ເປັນເທວະປະທານ ຜູ້ໃດຖວາຍງົວໃຫ້ນົມພ້ອມລູກງົວ ຫຼັງຄວາມຕາຍຈະຈາກໂລກມະນຸດ ແລະໄດ້ບັນລຸສະຫວັນອັນສູງສຸດຫາທຽບບໍ່ໄດ້»។
Verse 8
आर्द्रायां कृसरं दत्त्वा तिलमिश्रमुपोषित: । नरस्तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्व॒ पर्वतान्,आर्द्रा नक्षत्रमें उपवासपूर्वक तिलमिश्रित खिचड़ी दान करनेवाला मनुष्य बड़े-बड़े दुर्गम संकटोंसे तथा क्षुरकी-सी धारवाले पर्वतोंसे भी पार हो जाता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໃນວັນຂອງດາວນັກສັດຕະ Ārdrā ຜູ້ໃດຖືອົບົດ (ອົບພົດ) ແລ້ວຈຶ່ງຖວາຍ kṛsara (ເຂົ້າກັບຖົ່ວ) ປະສົມງາ ຜູ້ນັ້ນຈະຂ້າມພົ້ນອຸປະສັກອັນຫນັກໜ່ວງ ແມ່ນກະທັ້ງພູເຂົາຄົມດັ່ງຄົມມີດ»។
Verse 9
पूपान् पुनर्वसौ दत्त्वा तथैवान्नानि शो भने । यशस्वी रूपसम्पन्नो बद्धन्नो जायते कुले
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວລາຂອງ Punarvasu ຜູ້ໃດຖວາຍຂອງຫວານປະເພດ pūpa ແລະຖວາຍອາຫານດ້ວຍ ຜູ້ນັ້ນຈະເກີດໃນຕະກູນສູງ ພ້ອມດ້ວຍຊື່ສຽງແລະຄວາມງາມ»។
Verse 10
शोभने! पुनर्वसु नक्षत्रमें पूआ और अन्न-दान करके मनुष्य उत्तम कुलमें जन्म लेता है, तथा वहाँ यशस्वी, रूपवान् एवं प्रचुर अन्नसे सम्पन्न होता है ।। पुष्येण कनकं दत्त्वा कृतं वाकृतमेव च । अनालोकेषु लोकेषु सोमवत् स विराजते,पुष्य नक्षत्रमें सोनेका आभूषण अथवा केवल सोना ही दान करनेसे दाता प्रकाशशून्य लोकोंमें भी चन्द्रमाके समान प्रकाशित होता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ! ໂດຍຖວາຍຂອງຫວານ pūpa ແລະຖວາຍອາຫານໃນເວລາ Punarvasu ຄົນຈະເກີດໃນຕະກູນອັນດີເລີດ ແລະໃນຊາດນັ້ນຈະມີຊື່ສຽງ ງາມສົດ ແລະອຸດົມດ້ວຍອາຫານ. ແລະໃນເວລາ Puṣya ຖ້າຖວາຍຄຳ—ຈະເປັນເຄື່ອງປະດັບທີ່ຂຶ້ນຮູບແລ້ວ ຫຼືຄຳດິບກໍຕາມ—ຜູ້ໃຫ້ຈະສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງດວງຈັນ ແມ່ນກະທັ້ງໃນໂລກທີ່ປາດສະຈາກແສງ»។
Verse 11
आश्लेषायां तु यो रूप्यमृषभं वा प्रयच्छति । स सर्वभयनिर्मुक्त: सम्भवानधितिष्ठति,जो आश्लेषा नक्षत्रमें चाँदी अथवा बैल दान करता है, वह इस जन्ममें सब प्रकारके भयसे मुक्त हो दूसरे जन्ममें उत्तम कुलमें जन्म लेता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດໃນວາລະນັກສັດ «ອາສເລສາ» ບໍລິຈາກເງິນ ຫຼື ງົວຜູ້ ຜູ້ນັ້ນໃນຊາດນີ້ຈະພົ້ນຈາກຄວາມຢ້ານກົວທຸກປະການ ແລະໃນຊາດຕໍ່ໄປຈະໄດ້ເກີດໃນຕະກູນດີສູງສົ່ງ.
Verse 12
मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानव: । प्रदाय पुत्रपशुमानिह प्रेत्य च मोदते,जो मनुष्य मघा नक्षत्रमें तिलसे भरे हुए वर्धमान पात्रोंका दान करता है, वह इहलोकमें पुत्रों और पशुओंसे सम्पन्न हो परलोकमें भी आनन्दका भागी होता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດໃນວາລະນັກສັດ «ມະຄາ» ບໍລິຈາກພາຊະນະມົງຄຸນ (vardhamāna-pātra) ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍເມັດງາ ຜູ້ນັ້ນໃນໂລກນີ້ຈະມີລູກຫຼານ ແລະຝູງສັດລ້ຽງອຸດົມ; ແລະເມື່ອຕາຍໄປກໍຈະໄດ້ຮ່ວມຊື່ນຊົມຄວາມສຸກໃນໂລກໜ້າ.
Verse 13
फल्गुनीपूर्वसमये ब्राह्णानामुपोषित: । भक्ष्यान् फाणितसंयुक्तान् दत्त्वा सौभाग्यमृच्छति,पूर्वाफाल्गुनी नक्षत्रमें उपवास करके जो मनुष्य ब्राह्मणोंको मक्खनमिश्रित भक्ष्य पदार्थ देता है, वह सौभाग्यशाली होता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຖືອຸໂປສົດ (ອົດອາຫານ) ໃນເວລານັກສັດ «ປູຣະວະພັນກຸນີ» ແລ້ວຈຶ່ງຖວາຍອາຫານທີ່ປຸງດ້ວຍ phāṇita (ນ້ຳຫວານ/ນ້ຳຕານອ້ອຍ) ແກ່ພຣາຫມັນ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບໂຊກດີແລະຄວາມສຸກສົມບູນ.
Verse 14
घृतक्षीरसमायुक्तं विधिवत् षष्टिकौदनम् | उत्तराविषये दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते,उत्तराफाल्गुनी नक्षत्रमें विधिपूर्वक घृत और दुग्धसे युक्त साठीके चावलके भातका दान करनेसे मनुष्य स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຖວາຍດ້ວຍພິທີຖືກຕ້ອງ ເຂົ້າສຸກສາສຕິກະ (ṣaṣṭika) ທີ່ປຸງດ້ວຍ ghee ແລະນົມ ໃນວາລະພິທີອັນສັກສິດທີ່ກ່ຽວກັບນັກສັດ «ອຸຕຕະຣາ» (Uttaraphālgunī) ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງໃນສະຫວັນ.
Verse 15
यद् यत् प्रदीयते दानमुत्तराविषये नरै: । महाफलमनन्तं तद् भवतीति विनिश्चय:,उत्तरा नक्षत्रमें मनुष्य जो-जो दान देते हैं, वह महान् फलसे युक्त एवं अनन्त होता है-- यह शास्त्रोंका निश्चय है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ດານໃດໆທີ່ມະນຸດບໍລິຈາກໃນວາລະນັກສັດ «ອຸຕຕະຣາ» ດານນັ້ນຍ່ອມມີຜົນໃຫຍ່ ແລະຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້—ນີ້ແມ່ນຂໍ້ສະຫຼຸບອັນແນ່ນອນຂອງຄຳສອນອັນສັກສິດ.
Verse 16
हस्ते हस्तिरथं दत्त्वा चतुर्युक्तमुपोषित: । प्राप्रोति परमॉललोकान् पुण्यकामसमन्वितान्,हस्तनक्षत्रमें उपवास करके ध्वजा, पताका, चँदोवा और किंकिणीजाल--इन चार वस्तुओंसे युक्त हाथी जुते हुए रथका दान करनेवाला मनुष्य पवित्र कामनाओंसे युक्त उत्तम लोकोंमें जाता है
ໃນວັນນັກສະຕຣາ “ຫັດສະຕາ” ຜູ້ໃດຖືອຸໂປສົດ ແລ້ວບໍລິຈາກລົດສົງຄາມທີ່ມີຊ້າງລາກ ພ້ອມມ້າສີ່ຕົວ ແລະປະດັບດ້ວຍທຸງ ປ້າຍທຸງ ພະລັງຄານົບ (ຈັນໂດວາ) ແລະຕາຂ່າຍກະດິ່ງ—ຜູ້ນັ້ນມີຄວາມປາຖະໜາໃນບຸນ ຈະໄດ້ເຖິງໂລກອັນສູງສຸດອັນບໍລິສຸດ.
Verse 17
चित्रायां वृषभ॑ दत्त्वा पुण्यगन्धांश्व भारत । चरन्त्यप्सरसां लोके रमन्ते नन्दने तथा,भारत! जो लोग चित्रा नक्षत्रमें वृषभ एवं पवित्र गन्धका दान करते हैं, वे अप्सराओंके लोकमें विचरते और नन्दनवनमें रमण करते हैं
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ! ຜູ້ໃດໃນວັນນັກສະຕຣາ ‘ຈິດຣາ’ ບໍລິຈາກງົວຜູ້ (ວຣິສະພະ) ແລະຖວາຍກິ່ນຫອມອັນບໍລິສຸດອັນເປັນມົງຄຸນ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ເຖິງໂລກຂອງອັບສະຣາ; ຢູ່ທີ່ນັ້ນເຂົາຈະເດີນຫຼິ້ນຢ່າງເສຣີ ແລະຊື່ນບານໃນສວນນັນດະນະ (ສວນສະຫວັນຂອງອິນທຣະ).”
Verse 18
स्वात्यामथ धन दत्त्वा यदिष्टतममात्मन: । प्राप्रोति लोकान् स शुभानिह चैव महद् यश:,स्वाती नक्षत्रमें अपनी अधिक-से-अधिक प्रिय वस्तुका दान करके मनुष्य शुभ लोकोंमें जाता है और इस जगतमें भी महान् यशका भागी होता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ໃນວັນນັກສະຕຣາ “ສະວາຕີ” ຜູ້ໃດບໍລິຈາກຊັບສິນ—ໂດຍພິເສດແມ່ນສິ່ງທີ່ຕົນຮັກທີ່ສຸດ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ເຖິງໂລກອັນມົງຄຸນໃນພາຍຫຼັງ ແລະໃນໂລກນີ້ເອງກໍຈະໄດ້ຊື່ສຽງອັນຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 19
विशाखायामनडूवाहं थेनुं दत्त्वा च दुग्धदाम् । सप्रासंगं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंयुतम्,जो विशाखा नक्षत्रमें गाड़ी ढोनेवाले बैल, दूध देनेवाली गाय, धान्य, वस्त्र और प्रासंगसहित शकट दान करता है, वह देवताओं और पितरोंको तृप्त कर देता है तथा मृत्युके पश्चात् अक्षय सुखका भागी होता है। वह जीते जी कभी संकटमें नहीं पड़ता और मरनेके बाद स्वर्गलोकमें जाता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: “ໃນວັນນັກສະຕຣາ ‘ວິສາຂາ’ ຜູ້ໃດບໍລິຈາກງົວຜູ້ສໍາລັບລາກລົດ, ງົວແມ່ໃຫ້ນົມ, ແລະລົດທີ່ພ້ອມອຸປະກອນຄົບຖ້ວນ ພ້ອມທັງເຂົ້າທັນຍາຫານ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ—ຜູ້ນັ້ນເຮັດໃຫ້ເທວະດາ ແລະບັນພະບຸລຸດ (ປິຕຣະ) ພໍໃຈ. ຫຼັງຄວາມຕາຍ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກອັນບໍ່ຂາດສາຍ; ໃນຍາມມີຊີວິດບໍ່ຖືກຄວາມທຸກຍາກຄອບງໍາ; ແລະເມື່ອຈາກໂລກນີ້ ຈະໄປສູ່ສະຫວັນ.”
Verse 20
पितृन् देवांश्न प्रीणाति प्रेत्य चानन्त्यमश्रुते । न च दुर्गाण्यवाप्रोति स्वर्गलोक॑ च गच्छति,जो विशाखा नक्षत्रमें गाड़ी ढोनेवाले बैल, दूध देनेवाली गाय, धान्य, वस्त्र और प्रासंगसहित शकट दान करता है, वह देवताओं और पितरोंको तृप्त कर देता है तथा मृत्युके पश्चात् अक्षय सुखका भागी होता है। वह जीते जी कभी संकटमें नहीं पड़ता और मरनेके बाद स्वर्गलोकमें जाता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຖວາຍທານເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ທັງເທວະດາ ແລະບັນພະບຸລຸດ (ປິຕຣະ) ຊື່ນຊົມ. ຫຼັງຄວາມຕາຍ ຈະໄດ້ຮັບຜົນບຸນອັນບໍ່ສິ້ນສຸດ; ໃນຍາມມີຊີວິດບໍ່ຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກ; ແລະເມື່ອຈາກໂລກນີ້ ຈະໄປສູ່ສະຫວັນ.
Verse 21
दत्त्वा यथोक्तं विप्रेभ्यो वृत्तिमिष्टां स विन्दति । नरकादींश्व॒ संक्लेशान् नाप्रोतीति विनिश्चय:
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຜູ້ໃດໃຫ້ແກ່ພຣາຫມັນ ການຫຼ້ຽງຊີວິດ (ວຶດຕິ) ຕາມທີ່ທຳມະກຳນົດໄວ້ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມຜາສຸກແລະອາຫານຫຼ້ຽງຊີວິດຕາມປາຖະໜາ. ເປັນຂໍ້ສະຫຼຸບແນ່ນອນວ່າ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຕົກໄປສູ່ຄວາມທຸກທໍລະມານທີ່ເລີ່ມຈາກນະລົກ».
Verse 22
पूर्वोक्त वस्तुओंका ब्राह्मणोंको दान करके मनुष्य इच्छित जीविका-वृत्ति पा लेता है और नरक आदिके कष्ट भी कभी नहीं भोगता। ऐसा शास्त्रोंका निश्चय है ।। अनुराधासु प्रावारं वरान्नं समुपोषित: । दत्त्वा युगशतं चापि नर: स्वर्गे महीयते,जो मनुष्य अनुराधा नक्षत्रमें उपवास करके ओढ़नेका वस्त्र और उत्तम अन्न दान करता है, वह सौ युगोंतक स्वर्गलोकमें सम्मानपूर्वक रहता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ການໃຫ້ທານສິ່ງຂອງທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນແກ່ພຣາຫມັນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄົນໄດ້ຮັບວຶດຕິການຫຼ້ຽງຊີວິດຕາມປາຖະໜາ ແລະບໍ່ຈຳຕ້ອງທົນທຸກທໍລະມານແຫ່ງນະລົກແລະອື່ນໆ—ນີ້ແມ່ນຂໍ້ສະຫຼຸບອັນແນ່ນອນຂອງຄຳພີ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ຜູ້ໃດໃນວັນນັກສັດອະນຸຣາທາ (Anurādhā) ອົບພອນດ້ວຍການອົດອາຫານ ແລ້ວບໍລິຈາກຜ້າຄຸມແລະອາຫານອັນປະເສີດ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບການເຄົາລົບໃນສະຫວັນຕະຫຼອດຮ້ອຍຍຸກ».
Verse 23
कालशाकं तु विप्रे भ्यो दत्त्वा मर्त्य: समूलकम् | ज्येष्ठायामृद्धिमिष्टां वै गतिमिष्टां स गच्छति,जो मनुष्य ज्येष्ठा नक्षत्रमें ब्राह्मयगोंको समयोचित शाक और मूली दान करता है, वह अभीष्ट समृद्धि और सदगतिको प्राप्त होता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ມະນຸດຜູ້ໃດ ໃນເວລານັກສັດ ເຈຍດຖາ (Jyeṣṭhā) ໄດ້ໃຫ້ແກ່ພຣາຫມັນ ຜັກໃບຕາມລະດູ (kālaśāka) ພ້ອມທັງຮາກຂອງມັນ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມຮັ່ງມີຕາມປາຖະໜາ ແລະໄດ້ຮັບຄະຕິອັນປະເສີດຕາມທີ່ປາຖະໜາ».
Verse 24
मूले मूलफल दत्त्वा ब्राह्मणेभ्य:ः समाहित: । पितृन् प्रीणयते चापि गतिमिष्टां च गच्छति,मूल नक्षत्रमें एकाग्रचित्त हो ब्राह्मणोंको मूल-फल दान करनेवाला मनुष्य पितरोंको तृप्त करता और अभीष्ट गतिको पाता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍໃຈທີ່ຈົ່ງຈໍ່ ຜູ້ໃດໃນໂອກາດນັກສັດ ມູລະ (Mūla) ໃຫ້ທານຮາກແລະໝາກໄມ້ແກ່ພຣາຫມັນ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບັນພະບຸລຸດ (pitṛs) ພໍໃຈດ້ວຍ ແລະໄດ້ຮັບຄະຕິອັນປະເສີດຕາມປາຖະໜາ».
Verse 25
अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राण्युपोषित: । कुलवृत्तोपसम्पन्ने ब्राह्मणे वेदपारगे
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ໃນວັນນັກສັດ ປູຣວາສາດຫາ (Pūrvāṣāḍhā) ຫຼັງຈາກອົດອາຫານແລ້ວ ແລະໄດ້ຈັດເຕັມພາຊະນະນົມສົ້ມ (curd) ຜູ້ນັ້ນໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພຣາຫມັນຜູ້ມີຄວາມດີງາມແຫ່ງຕະກູນແລະຈາຣີດປະເພນີ ແລະເປັນຜູ້ຊໍານານໃນເວດາ».
Verse 26
पुरुषो जायते प्रेत्य कुले सुबहुगोधने । पूर्वाषाढ़ा नक्षत्रमें उपवास करके कुलीन, सदाचारी एवं वेदोंके पारंगत विद्वान् ब्राह्मणको दहीसे भरे हुए पात्रका दान करनेवाला मनुष्य मृत्युके पश्चात् ऐसे कुलमें जन्म लेता है, जहाँ गोधनकी अधिकता होती है ।। उदमन्थ॑ं ससर्पिष्कं प्रभूतमधिफाणितम् | दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वकामानवाप्रुयात्
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດອົບວາດ (ອົດອາຫານ) ໃນວັນນັກສັດ «ປູຣວາສາດາ» ແລ້ວຖວາຍພາຊະນະທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນົມສົ້ມ (curd) ແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ມີຊາດຕະກູນດີ ມີຈັນຍາບັນ ແລະຊໍານານໃນເວດ ຜູ້ນັ້ນເມື່ອຕາຍໄປຈະເກີດໃໝ່ໃນຕະກູນທີ່ມີຊັບສິນເປັນຝູງງົວຫຼາຍ. ອີກທັງ ໃນວັນ «ອຸຕຕະຣາສາດາ» ຜູ້ໃດຖວາຍນ້ໍາດື່ມທີ່ປັ່ນກວນລວມກັບເນີຍໃສ (ghee) ແລະຫວານດ້ວຍກາກນ້ໍາຕານ (molasses) ຢ່າງອຸດົມ ຜູ້ນັ້ນຈະບັນລຸຄວາມປາດຖະໜາທັງປວງ.
Verse 27
जो उत्तराषाढ़ा नक्षत्रमें जलपूर्ण कलशसहित सत्तूकी बनी हुई खाद्य वस्तु, घी और प्रचुर माखन दान करता है, वह सम्पूर्ण मनोवांछित भोगोंको प्राप्त कर लेता है ।। दुग्धं त्वभिजिते योगे दत्त्वा मधुघृतप्लुतम् । धर्मनित्यो मनीषिभ्य: स्वर्गलोके महीयते,जो नित्य धर्मपरायण पुरुष अभिजित् नक्षत्रके योगमें मनीषी ब्राह्मणोंको मधु और घीसे युक्त दूध देता है, वह स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດໃນນັກສັດ «ອຸຕຕະຣາສາດາ» ຖວາຍກະຖາງນ້ໍາເຕັມໃບ ພ້ອມອາຫານທີ່ເຮັດຈາກຜົງຂ້າວບາເລຄົ່ວ (sattu) ພ້ອມເນີຍໃສ (ghee) ແລະເນີຍຫຼາຍໆ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກສົມປາດຖະໜາທັງປວງ. ແລະຜູ້ຊາຍຜູ້ຍຶດຫມັ້ນໃນທຳ—ເມື່ອເກີດຍົກ «ອະພິຈິດ»—ຖວາຍນົມທີ່ປົນນ້ໍາເຜິ້ງ ແລະເນີຍໃສ ແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບກຽດສັກໃນໂລກສະຫວັນ.
Verse 28
श्रवणे कम्बलं दत्त्वा वस्त्रान्तरितमेव वा । श्वेतेन याति यानेन स्वर्गलोकानसंवृतान्
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດໃນນັກສັດ «ສຣະວະນະ» ຖວາຍຜ້າຫົ່ມຂົນສັດເພື່ອປົກປ້ອງຫູ—ຈະຖວາຍໂດຍກົງ ຫຼືຫໍ່ໄວ້ໃນຜ້າອື່ນກໍຕາມ—ຜູ້ນັ້ນຈະເດີນທາງດ້ວຍພາຫະນະສີຂາວແຫ່ງສະຫວັນ ແລະເຖິງໂລກສະຫວັນໂດຍບໍ່ຖືກຂັດຂວາງ.
Verse 29
जो श्रवण नक्षत्रमें वस्त्रवेष्टित कम्बल दान करता है, वह श्वेत विमानके द्वारा खुले हुए स्वर्गलोकमें जाता है ।। गोप्रयुक्ते धनिष्ठासु यानं दत्त्वा समाहित: । वस्त्रराशिधन सद्य:ः प्रेत्य राज्यं प्रपद्यते,जो धनिष्ठा नक्षत्रमें एकाग्रचित्त होकर बैलगाड़ी, वस्त्र-समूह तथा धन दान करता है, वह मृत्युके पश्चात् शीघ्र ही राज्य पाता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ໃນນັກສັດ «ທະນິດຖາ» ຜູ້ໃດມີໃຈຕັ້ງໝັ້ນ ຖວາຍພາຫະນະທີ່ເທົ່າງົວລາກ (ເຊັ່ນ ລົດງົວ) ພ້ອມກອງເສື້ອຜ້າ ແລະຊັບສິນ ຜູ້ນັ້ນເມື່ອຕາຍໄປຈະໄດ້ຮັບຜົນເປັນອຳນາດແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໂດຍໄວ.
Verse 30
गन्धान् शतभिषायोगे दत्त्वा सागुरुचन्दनान् । प्राप्रोत्यप्सरसां संघान् प्रेत्य गन्धांश्व शाश्वतान्,जो शतभिषा नक्षत्रके योगमें अगुरु और चन्दन-सहित सुगन्धित पदार्थोका दान करता है, वह परलोकमें अप्सराओंके समुदाय तथा अक्षय गन्धको पाता है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ໃນຍົກອັນເປັນມົງຄຸນຂອງນັກສັດ «ສະຕະພິຊາ» ຜູ້ໃດຖວາຍຂອງຫອມຕ່າງໆ ພ້ອມອະກະຣຸ (agaru) ແລະໄມ້ຈັນ (sandalwood) ຜູ້ນັ້ນເມື່ອຕາຍໄປຈະໄດ້ພົບຫມູ່ອັບສະຣາ ແລະໄດ້ຮັບກິ່ນຫອມອັນຍືນຍົງບໍ່ສູນໃນໂລກໜ້າ.
Verse 31
पूर्वाभाद्रपदायोगे राजमाषान् प्रदाय तु । सर्वभक्षफलोपेत: स वै प्रेत्य सुखी भवेत्,पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्रके योगमें बड़ी उड़द या सफेद मटरका दान करके मनुष्य परलोकमें सब प्रकारकी खाद्य वस्तुओंसे सम्पन्न हो सुखी होता है
ນາຣະດາ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອນັກສັດຕະ (lunar mansion) ປູຣວາພາດຣະປະດາ (Pūrvābhādrapadā) ປະກົບກັບໂຢກມົງຄຸນ, ຖ້າຜູ້ໃດໃຫ້ທານ “ຣາຊະ-ມາສະ” (rāja-māṣa) ຖົ່ວມາສະຊັ້ນດີ, ຫຼັງຕາຍແລ້ວຈະໄດ້ສຸກສະບາຍ ພ້ອມດ້ວຍອາຫານແລະໝາກໄມ້ທຸກປະເພດ».
Verse 32
औरभ्रमुत्तरायोगे यस्तु मांसं प्रयच्छति । स पितृन् प्रीणयति वै प्रेत्य चानन्त्यमश्षुते,जो उत्तराभाद्रपदा नक्षत्रके योगमें औरभ्र फलका गूदा दान करता है, वह पितरोंको तृप्त करता और परलोकमें अक्षय सुखका भागी होता है
ນາຣະດາ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວລາໂຢກມົງຄຸນທີ່ເອີ້ນວ່າ ອຸຕຕະຣາ-ໂຢກ (Uttarā-yoga), ຜູ້ໃດໃຫ້ທານເນື້ອອ່ອນຂອງໝາກອໍຣະພຣະ (aurabhra) ຈະເຮັດໃຫ້ປິຕຣິ (ວິນຍານບັນພະບຸລຸດ) ຊື່ນບານແທ້; ແລະຫຼັງຕາຍແລ້ວ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດໃນໂລກໜ້າ».
Verse 33
कांस्योपदोहनां धेनुं रेवत्यां यः प्रयच्छति । सा प्रेत्य कामानादाय दातारमुपतिष्ठति,जो रेवती नक्षत्रमें कांसके दुग्धपात्रसे युक्त धेनुका दान करता है वह धेनु परलोकमें सम्पूर्ण भोगोंको लेकर उस दाताकी सेवामें उपस्थित होती है
ນາຣະດາ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດໃຫ້ທານແມ່ງົວທີ່ມີພາຊະນະຮີດນົມເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດ (kāṃsya) ໃນເວລານັກສັດຕະ ເຣວະຕີ (Revatī), ຫຼັງຕາຍແລ້ວ ແມ່ງົວນັ້ນເອງ ຈະນຳພາຄວາມປາດຖະໜາທັງປວງ ມາຢືນຮັບໃຊ້ຜູ້ໃຫ້ທານ».
Verse 34
रथमश्वसमायुक्तं दत्त्वाश्विन्यां नरोत्तम: । हस्त्यश्वरथसम्पन्ने वर्चस्वी जायते कुले,जो नरश्रेष्ठ अश्विनी नक्षत्रमें घोड़े जुते हुए रथका दान करता है, वह हाथी, घोड़े और रथसे सम्पन्न कुलमें तेजस्वी पुत्ररूपसे जन्म लेता है
ນາຣະດາ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າບຸລຸດຜູ້ປະເສີດໃຫ້ທານລົດຮົບທີ່ຜູກມ້າ ໃນເວລານັກສັດຕະ ອັດສະວິນີ (Aśvinī), ລາວຈະເກີດໃໝ່ໃນຕະກູນທີ່ພ້ອມດ້ວຍຊ້າງ ມ້າ ແລະລົດຮົບ, ແລະຈະເປັນຜູ້ສະຫງ່າງາມມີລັດສະໝີໃນຕະກູນນັ້ນ».
Verse 35
भरणीषु द्विजातिभ्यस्तिलधेनु प्रदाय वै । गा: सुप्रभूता: प्राप्नोति नर: प्रेत्य यशस्तथा,जो भरणी नक्षत्रमें ब्राह्मणोंको तिलमयी धेनुका दान करता है, वह इस लोकमें बहुत- सी गौओंको तथा परलोकमें महान् यशको प्राप्त करता है
ນາຣະດາ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວລານັກສັດຕະ ພະຣະນີ (Bharaṇī), ຖ້າຜູ້ໃດໃຫ້ທານແກ່ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ດວິຈະ—ໂດຍສະເພາະພຣາຫມັນ) ເປັນ “ຕິລະ-ເທນຸ” (tiladhenu) ຫຼື ‘ງົວງາ’ ທານພິທີທີ່ປັ້ນຈາກເມັດງາ, ໃນໂລກນີ້ລາວຈະໄດ້ງົວຫຼາຍມາກ; ແລະຫຼັງຕາຍແລ້ວ ຈະໄດ້ຊື່ສຽງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ດ້ວຍ».
Verse 36
भीष्म उवाच इत्येष लक्षणोद्ेश: प्रोक्तो नक्षत्रयोगत: । देवक्या नारदेनेह सा स्नुषाभ्यो5ब्रवीदिदम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຄໍາຊີ້ແຈງອັນຫຍໍ້ກ່ຽວກັບລັກສະນະທັງຫຼາຍ ໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ ຕາມການປະສົມປະສານຂອງນັກສັດຕະຣາ (nakṣatra-yoga) ແຫ່ງດວງຈັນ. ທີ່ນີ້ ເທວະກີ ຜູ້ໄດ້ຮັບຄໍາສອນຈາກ ນາຣະດະ ໄດ້ກ່າວຄໍາເຫຼົ່ານີ້ແກ່ລູກສະໄພຂອງນາງ»។
Verse 64
भीष्मजी कहते हैं--राजन्! इस प्रकार नक्षत्रोंक योगमें किये जानेवाले विविध वस्तुओंके दानका संक्षेपसे यहाँ वर्णन किया गया है। नारदजीने देवकीसे और देवकीजीने अपनी पुत्रवधुओंसे यह विषय सुनाया था ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि नक्षत्रयोगदानं नाम चतु:षष्टितमो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें नक्षत्रयोग सम्बन्धी दान नामक चौंसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ທີ່ນີ້ໄດ້ບັນຍາຍໄວ້ແບບຫຍໍ້ ກ່ຽວກັບທານຫຼາຍປະເພດ ທີ່ຄວນຖວາຍເມື່ອເກີດນັກສັດຕະຣາ-ໂຢກ (nakṣatra-yoga) ຕ່າງໆ. ຄໍາສອນນີ້ ນາຣະດະໄດ້ຍິນຈາກ ເທວະກີ, ແລະ ເທວະກີ ກໍໄດ້ຖ່າຍທອດໃຫ້ລູກສະໄພຂອງນາງ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົບບົດທີ 64 ໃນອະນຸສາສະນະປະຣະວະ, ໃນພາກທຳມະແຫ່ງທານ, ຊື່ວ່າ “ທານອັນເນື່ອງດ້ວຍນັກສັດຕະຣາ-ໂຢກ”»។
Frequently Asked Questions
It demonstrates the dharmic risk of misidentifying recipients: even well-intended actions can become flawed if the selection and procedure contradict explicit instruction, requiring correction to restore ritual-ethical integrity.
Tilā-dāna is presented as exceptionally meritorious when performed properly and regularly, while water-giving—especially through durable public provisions—embodies continuous welfare and thus yields outstanding merit.
Yes in functional form: lamp-giving is said to benefit devas and pitṛs as ‘eye-giving’ support, and worthy giving/acceptance is described as producing akṣaya (inexhaustible) merit for both donor and recipient.