Adhyaya 34
Brāhmaṇa-pūjā, Haviḥ-dāna, and the Vāsudeva–Pṛthivī Saṃvāda (Chapter 34)
Upa-parva: Dāna–Śrāddha–Brāhmaṇa-sevā Anuśāsana (Ethical discourse on honoring Brahmins and ritual giving)
Bhīṣma instructs that rulers should continually honor Brahmins with respect, protection, and material support, presenting them as pivotal agents in the moral economy of happiness and suffering. He links rāṣṭra-śānti (state tranquility) to the consistent veneration of Brahmins, analogizing their role to stabilizing divine governance. The discourse asserts that offerings given to Brahmins are accepted through them by deities and ancestors, and that neglect or hostility toward Brahmins disrupts ritual reciprocity, harming the patron’s post-mortem prospects. The chapter then introduces an old exemplum: Vāsudeva questions Earth (Pṛthivī) on how a householder removes sin; she answers that service to Brahmins is the highest purifier, generating prosperity, fame, and discernment, while Brahmin-disapproval leads to rapid decline. The unit concludes with an exhortation to the listener (addressed as Pārtha) to persistently honor eminent Brahmins to attain well-being (śreyas).
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्न के उत्तर में भीष्म एक प्राचीन इतिवृत्त का द्वार खोलते हैं—देवर्षि नारद और वासुदेव कृष्ण का संवाद, जिसमें ‘पूजनीय पुरुष’ की पहचान और पूजन का फल बताया जाता है। → कृष्ण नारद को हाथ जोड़कर श्रेष्ठ द्विजों को नमस्कार करते देख पूछते हैं—‘भगवन्, आप किन्हें नमस्कार करते हैं?’ प्रश्न के साथ ही मान-प्रतिष्ठा का मर्म उठता है: कौन वास्तव में लोक-पूज्य है—जन्म से, ज्ञान से, या आचरण से? → नारद का निर्णायक कथन—वे उन ऋषियों/ब्राह्मणों को नित्य नमस्कार करते हैं जो ‘लोककर’ हैं, ‘तमोघ्न’ हैं, और जिनका जीवन शम, अनसूया, नित्य स्वाध्याय, शिष्टाचार तथा माता-पिता-गुरु के प्रति सम्यक् वृत्ति से प्रकाशित है; ऐसे मान्य पुरुष इहलोक-परलोक दोनों में सुखप्रदा होते हैं। → नारद कृष्ण को उपदेश देते हैं कि वे भी देव, पितृ, द्विज और अतिथि का नित्य सम्यक् पूजन करें—यही इष्ट गति का साधन है; पूजन का फल केवल पुण्य नहीं, समाज-धर्म की स्थिरता और आत्मशुद्धि भी है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। जि एकत्रिशो< ध्याय: नारदजीके द्वारा पूजनीय पुरुषोंके लक्षण तथा उनके आदर-सत्कार और पूजनसे प्राप्त होनेवाले लाभका वर्णन युधिछिर उवाच के पूज्या वै त्रिलोकेडस्मिन् मानवा भरतर्षभ । विस्तरेण तदाचक्ष्व न हि तृप्पामि कथ्यत:
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ! ໃນສາມໂລກນີ້ ມະນຸດປະເພດໃດບ້າງທີ່ຄວນແກ່ການເຄົາລົບບູຊາຢ່າງແທ້ຈິງ? ຂໍຈົ່ງອະທິບາຍໃຫ້ລະອຽດ ເພາະຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍອິ່ມໃຈດ້ວຍການຟັງເລື່ອງນີ້ເທົ່ານັ້ນ».
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् | नारदस्य च संवाद वासुदेवस्य चोभयो:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣາເອີຍ, ໃນເລື່ອງນີ້ ບັນດາຜູ້ຮູ້ທັມມະມັກອ້າງອີງຕົວຢ່າງຈາກປະຫວັດບູຮານ—ເລື່ອງສັກສິດເກົ່າແກ່—ຄືບົດສົນທະນາລະຫວ່າງດະວະຣິສີ ນາຣະດະ ແລະ ວາສຸເທວະ (ພຣະກຣິສນະ) ທີ່ທັງສອງໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພື່ອເປັນອຸທາຫອນໃນປະເດັນນີ້».
Verse 3
नारदं प्राउ्जलिं दृष्टवा पूजयान द्विजर्षभान् । केशव: परिपप्रच्छ भगवन् कान् नमस्यसि
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຄັ້ງໜຶ່ງ ເມື່ອເຫັນດະວະຣິສີ ນາຣະດະ ພະນົມມື ກຳລັງເຄົາລົບບູຊາພຣາຫມະນະຜູ້ປະເສີດ, ເກສະວະ (ພຣະກຣິສນະ) ຈຶ່ງຖາມວ່າ: ‘ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ທ່ານກຳລັງນົບນ້ອມຕໍ່ໃຜ?’»
Verse 4
बहुमानपरस्तेषु भगवन् यान् नमस्यसि । शव्यं चेच्छोतुमस्माभिर््रह्वेतद् धर्मवित्तम
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ຜູ້ໃດກັນທີ່ທ່ານເຄົາລົບນັບຖືຢ່າງຍິ່ງ—ຜູ້ທີ່ທ່ານເອງກໍນົບນ້ອມ? ຖ້າທ່ານເຫັນວ່າເໝາະສົມໃຫ້ພວກເຮົາຟັງ, ໂອ ຜູ້ຮູ້ທັມມະ, ຂໍຈົ່ງເປີດເຜີຍເລື່ອງອັນລຶກຊຶ້ງນີ້ ແລະແນະນຳບຸກຄົນຜູ້ຄວນບູຊາເຫຼົ່ານັ້ນ».
Verse 5
नारद उवाच शृणु गोविन्द यानेतान् पूजयाम्यरिमर्दन । त्वत्तोडन्य: कः पुमॉल्लोके श्रोतुमेतदिहाहति
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຟັງເຖີດ ໂອ ໂກວິນດະ, ໂອ ຜູ້ທຳລາຍສັດຕູ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະພັນລະນາຜູ້ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບູຊາ. ເພາະໃນໂລກນີ້ ນອກຈາກທ່ານແລ້ວ ຈະມີຜູ້ໃດອີກທີ່ສົມຄວນຢ່າງແທ້ຈິງໃນການຟັງເລື່ອງນີ້ຢູ່ນີ້?»
Verse 6
वरुणं वायुमादित्यं पर्जन्यं जातवेदसम् | स्थाणुं स्कन्दं तथा लक्ष्मी विष्णु ब्रह्माणमेव च
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ຄວນນົບນ້ອມລະລຶກເຖິງ ວະຣຸນະ, ວາຍຸ, ອາທິຕະ (ພະອາທິດ), ປະຣະຊັນຍະ (ເທວະແຫ່ງຝົນ), ຊາຕະເວດະສ (ອັກນິ), ສະຖານຸ (ພຣະສິວະ), ສະກັນດະ, ແລະດັ່ງນັ້ນຕໍ່ ລັກສະມີ—ທັງ ວິສະນຸ ແລະ ພຣະພຣະຫມາ ດ້ວຍ».
Verse 7
वाचस्पतिं चन्द्रमसमप: पृथ्वीं सरस्वतीम् | सततं ये नमस्यन्ति तान् नमस्याम्यहं विभो
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງ! ຂ້າພະເຈົ້ານົບນ້ອມແດ່ຜູ້ທີ່ນົບນ້ອມຢູ່ເປັນນິດ—ຕໍ່ ວາຈະສະປະຕິ (ເຈົ້າແຫ່ງວາຈາ), ພະຈັນ, ນ້ຳທັງຫຼາຍ, ແຜ່ນດິນ, ແລະ ສະຣັສວະຕີ».
Verse 8
जो लोग वरुण, वायु, आदित्य, पर्जन्य, अग्नि, रुद्र, स्वामी कार्तिकेय, लक्ष्मी, विष्णु, ब्रह्मा, बृहस्पति, चन्द्रमा, जल, पृथ्वी और सरस्वतीको सदा प्रणाम करते हैं, प्रभो! मैं उन्हीं पूज्य पुरुषोंको मस्तक झुकाता हूँ ।।
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ກຳຈັດສັດຕູຜູ້ກ້າຫານ, ໂອ ເສືອແຫ່ງວົງວຣິສນິ! ຂ້າພະເຈົ້ານັບຖືບູຊາຢູ່ເປັນນິດແດ່ບັນດາດຸດສີ (ຜູ້ບຳເນັດຕະປະ) ຜູ້ມີຕະປະເປັນຊັບສົມບັດແທ້—ຜູ້ຮູ້ວິດາ ແລະຜູ້ຍຶດໝັ້ນໃນທຳມະຕາມວິດາຢ່າງບໍ່ຂາດ. ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມຢ່າງສູງສຸດ; ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງນົບນ້ອມແລະບູຊາພວກເຂົາຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ».
Verse 9
अभुकक्त्वा देवकार्याणि कुर्वते येडविकत्थना: । संतुष्ट श्च क्षमायुक्तास्तान् नमस्याम्यहं विभो
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ໂອ ຈອມເຈົ້າ! ຂ້າພະເຈົ້ານົບນ້ອມແດ່ຜູ້ທີ່ກ່ອນຈະຮັບປະທານອາຫານ ຍ່ອມປະກອບພິທີທີ່ຄວນແກ່ເທວະດາກ່ອນ; ບໍ່ອວດອ້າງຕົນ; ພໍໃຈໃນສິ່ງທີ່ມີ; ແລະມີຄວາມອົດກັ້ນອະໄພ. ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນຜູ້ດຳລົງທຳມະດ້ວຍວິໄນອັນສົງບ».
Verse 10
सम्यग् यजन्ति ये चेष्टी: क्षान्ता दान्ता जितेन्द्रिया: । सत्यं धर्म क्षितिं गाश्न॒ तान् नमस्यामि यादव
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢາດະວະ! ຂ້າພະເຈົ້ານົບນ້ອມແດ່ຜູ້ທີ່ປະກອບຍັດ ແລະພິທີສັກສິດຢ່າງຖືກຕ້ອງ; ຜູ້ອົດທົນ ມີວິໄນ ຄວບຄຸມຕົນ ແລະຊະນະອິນທຣີ; ຜູ້ນັບຖືຄວາມຈິງ, ທຳມະ, ແຜ່ນດິນ, ແລະງົວ. ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຄ້ຳຈຸນລະບຽບຄຸນທຳ ແລະຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ».
Verse 11
ये वै तपसि वर्तन्ते वने मूलफलाशना: । असंचया: क्रियावन्तस्तान् नमस्यामि यादव
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມກາບຕໍ່ຜູ້ທີ່ດໍາລົງຢູ່ໃນຕະປະ—ອາໄສໃນປ່າ ກິນແຕ່ຮາກໄມ້ແລະໝາກໄມ້ ບໍ່ສະສົມເກັບກໍາເພື່ອອະນາຄົດ ແລະຍືນຢັນໃນວິໄນຕາມທໍາ. ໂອ ຢາດະວະ, ນັກບໍາເພັນຕະປະຜູ້ຄວບຄຸມຕົນເອງເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນຊີວິດແຫ່ງໜ້າທີ່ແລະພະລັງໃຈ.»
Verse 12
यादव! जो लोग वनमें फल-मूल खाकर तपस्यामें लगे रहते हैं, किसी प्रकारका संग्रह नहीं रखते और क्रियानिष्ठ होते हैं, उन्हींको मैं मस्तक झुकाता हूँ ।।
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢາດະວະ, ຂ້າພະເຈົ້ານ້ອມກາບຕໍ່ຜູ້ຢູ່ໃນປ່າ ກິນໝາກໄມ້ແລະຮາກໄມ້ ຕັ້ງໝັ້ນໃນຕະປະ ບໍ່ສະສົມເກັບກໍາ ແລະຍຶດຫມັ້ນໃນໜ້າທີ່ອັນສັກສິດ. ແລະຂ້າພະເຈົ້ານ້ອມກາບຕໍ່ຜູ້ທີ່ສາມາດອຸປະຖໍາຜູ້ພຶ່ງພາ—ພໍ່ແມ່ ຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະຄົນຮັບໃຊ້—ຜູ້ຖືວັດຖະປະຕິບັດຕໍ່ແຂກເປັນນິດ ແລະກິນແຕ່ອາຫານທີ່ເຫຼືອຈາກການບູຊາເທວະ. ຄົນເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄວາມສໍາລວມມີວິໄນ ແລະຄວາມເອື້ອເຟື້ອຢ່າງຮັບຜິດຊອບ.»
Verse 13
ये वेदं प्राप्य दुर्धर्षा वाम्मिनो ब्रह्म॒चारिण: । याजनाध्यापने युक्ता नित्यं तान् पूजयाम्यहम्
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້ານັບຖືບູຊາເປັນນິດຕໍ່ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮຽນຮູ້ພຣະເວດ ແລະເປັນຜູ້ກ້າແຂງບໍ່ງ່າຍຖືກພິຊິດ, ຊໍານານໃນວາຈາ, ຮັກສາພຣະພົມຈັນ (ພຣະຫມະຈັນ), ແລະມຸ່ງໝັ້ນໃນການນໍາພິທີຍັດຍະ ແລະການສອນພຣະເວດ.»
Verse 14
प्रसन्नहृददया श्चैव सर्वसत्त्वेषु नित्यश: । आपूृष्ठतापात् स्वाध्याये युक्तास्तान् पूजयाम्पहम्
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້ານັບຖືຜູ້ທີ່ມີໃຈຜ່ອງໃສ ແລະເມດຕາຕໍ່ສັດທັງປວງເປັນນິດ, ຜູ້ທີ່ອຸທິດຕົນໃນການສວາດຢາຍ (ການສວດແລະຮຽນ) ພຣະເວດ ຈາກເຊົ້າຈົນເຖິງທ່ຽງ. ຄວາມເມດຕາອັນສະໝໍາເສມ ແລະການຮຽນຮູ້ອັນມີວິໄນນັ້ນ ຄວນແກ່ການເຄົາລົບ.»
Verse 15
गुरुप्रसादे स्वाध्याये यतन्तो ये स्थिरव्रता: । शुश्रूषवो5नसूयन्तस्तान् नमस्यामि यादव
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢາດະວະ, ເພັດພອຍແຫ່ງວົງຢາດຸ! ຂ້າພະເຈົ້ານ້ອມກາບຕໍ່ຜູ້ທີ່ຍືນຢັນໃນວັດຖະປະຕິບັດ—ຜູ້ທີ່ພາກພຽນຢູ່ເສມເພື່ອໄດ້ຮັບພຣະຄຸນຂອງຄູອາຈານ ແລະເພື່ອສວາດຢາຍ (ການຮຽນດ້ວຍຕົນເອງ), ຜູ້ທີ່ວັດຖະປະຕິບັດບໍ່ເຄີຍຫຼຸດລົງ, ຜູ້ທີ່ຮັບໃຊ້ຄູອາຈານແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ, ແລະບໍ່ຈັບຜິດຫຼືອິດສາຜູ້ອື່ນ.»
Verse 16
सुव्रता मुनयो ये च ब्राह्मणा: सत्यसंगरा: । वोढारो हव्यकव्यानां तान् नमस्यामि यादव
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢາດະວະ, ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງວົງຢະດຸ! ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມສະການແດ່ພຣາຫມະນທັງຫຼາຍ ຜູ້ໝັ້ນຄົງໃນວຣະຕະອັນປະເສີດ, ເປັນມຸນີຜູ້ພິຈາລະນາ, ໝັ້ນຄົງໃນສັດຈະແລະຄໍາສັນຍາ, ແລະຜູ້ຮັກສາພິທີບູຊາ ‘ຮະວະຍະ’ ແລະ ‘ກະວະຍະ’ (ສໍາລັບເທວະດາ ແລະ ບັນພະບຸລຸດ) ຢ່າງຖືກຕ້ອງ».
Verse 17
भैक्ष्यचर्यासु निरता: कृशा गुरुकुलाश्रया: । निः:सुखा निर्धना ये तु तान् नमस्यामि यादव
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢາດະວະ, ເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງວົງຢະດຸ! ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມສະການແດ່ຜູ້ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຄອບຄົວອາຈານ (ຄຸຣຸກຸລ), ອຸທິດຕົນໃນວິໄນການດໍາລົງຊີວິດດ້ວຍບິນທະບາດ; ຮ່າງກາຍຜອມບາງເນື່ອງຈາກຕະປະສະຍາ; ແລະຜູ້ບໍ່ໃສ່ໃຈຕໍ່ຊັບສິນ ຫຼື ຄວາມສຸກສະບາຍແຫ່ງໂລກ».
Verse 18
निर्ममा निष्प्रतिद्वन्द्धा नि्ींका निष्प्रयोजना: । ये वेदं प्राप्य दुर्धर्षा वाग्मिनो ब्रह्मवादिन:
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາປາດຈາກຄວາມຍຶດຕິດ, ບໍ່ມີຄູ່ຕໍ່ສູ້, ບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວ, ແລະບໍ່ມີເຈດຕະນາແຝງ. ເມື່ອໄດ້ບັນລຸວິທະຍາແຫ່ງເວດ, ພວກເຂົາກໍກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ອາດຖືກທ້າທາຍ—ວາຈາຄົມຄາຍ ແລະໝັ້ນຄົງໃນການປະກາດພຣະພຣະຫມັນ (ສັດຈະສູງສຸດ).»
Verse 19
अहिंसानिरता ये च ये च सत्यव्रता नरा: । दान्ता: शमपराश्वैव तान् नमस्यामि केशव
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເກສະວະ! ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມສະການແດ່ບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ອຸທິດຕົນໃນອະຫິງສາ (ບໍ່ເບັດບຽນ), ຜູ້ຖືວຣະຕະແຫ່ງສັດຈະ, ຜູ້ສໍາລວມຕົນ, ແລະຜູ້ອຸທິດທັງໝົດໃຫ້ແກ່ຄວາມສະຫງົບພາຍໃນ.»
Verse 20
केशव! जिनके मनमें ममता नहीं है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເກສະວະ! ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມນະມັດສະການແດ່ຜູ້ທີ່ຄວາມຍຶດຕິດໄດ້ດັບສິ້ນໃນໃຈ—ພົ້ນຈາກຄູ່ຕົວຕໍ່ຕ້ານ, ກ້າວພົ້ນຄວາມອາຍ, ແລະບໍ່ມີເຈດຕະນາເພື່ອຕົນເອງໃນທີ່ໃດເລີຍ. ດ້ວຍພະລັງແຫ່ງຄວາມຮູ້ວິທະຍາເວດ, ພວກເຂົາກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ອາດຖືກທ້າທາຍ; ຊໍານານໃນການສອນ ແລະເວົ້າເຖິງພຣະພຣະຫມັນ. ອຸທິດຕົນໃນອະຫິງສາ, ພວກເຂົາຖືວຣະຕະແຫ່ງສັດຈະຕະຫຼອດຊີວິດ, ແລະຍັງຝຶກຝົນການສໍາລວມອິນຊີ ແລະການຄຸ້ມຄອງໃຈ. ແລະ ໂອ ຢາດະວະ! ຂ້າພະເຈົ້າຍັງຂໍນ້ອມສະການແດ່ຄົນຄອບຄົວທັງຫຼາຍ ຜູ້ດໍາລົງຊີວິດຕາມ ‘ວິຖີນົກພິລາບ’—ພໍໃຈໃນສິ່ງນ້ອຍ—ແລະອຸທິດຕົນໃນການບູຊາເທວະດາ ແລະການຕ້ອນຮັບແຂກ.»
Verse 21
जिनके कार्योमें धर्म, अर्थ और काम तीनोंका निर्वाह होता है, किसी एककी भी हानि नहीं होने पाती तथा जो सदा शिष्टाचारमें ही संलग्न रहते हैं, उनको मैं नमस्कार करता हूँ
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນົບນ້ອມຕໍ່ຜູ້ທີ່ໃນການກະທຳທຸກຢ່າງ ສາມາດຄ້ຳຈຸນເປົ້າໝາຍຊີວິດທັງສາມ—ທຳມະ, ອັດຖະ (ຄວາມຜາສຸກທາງວັດຖຸ), ແລະ ກາມ (ຄວາມປາຖະໜາອັນຊອບທຳ)—ໂດຍບໍ່ໃຫ້ສິ່ງໃດຖືກເສຍຫາຍ ຫຼືຖືກລະເລີຍ ແລະຜູ້ທີ່ຍຶດຫມັ້ນໃນມາລະຍາດອັນດີ ແລະມາດຕະຖານຂອງຜູ້ມີຄຸນທຳຢູ່ເສມອ.
Verse 22
ब्राह्मणा: श्रुतसम्पन्ना ये त्रिवर्गमनुछिता: । अलोलुपा: पुण्यशीलास्तान् नमस्यामि केशव
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ເກສະວະ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນົບນ້ອມຕໍ່ບຣາຫມັນທັງຫຼາຍ ຜູ້ອຸດົມດ້ວຍຄວາມຮູ້ແຫ່ງເວດະແລະຄຳສອນສັກສິດ, ຜູ້ດຳເນີນຕາມເປົ້າໝາຍຊີວິດທັງສາມ—ທຳມະ, ອັດຖະ, ແລະ ກາມ—ຢ່າງພອດຄວນ ບໍ່ລ້ຳເກີນ, ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມໂລບ ແລະຜູ້ມີຈິດໃຈບຸນດີເປັນນິສັຍ.”
Verse 23
अब्भक्षा वायुभक्षाश्न सुधाभक्षाश्न ये सदा । व्रतैश्न विविधैर्युक्तास्तान्ू नमस्यामि माधव
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ມາທະວະ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນົບລົງທີ່ຕີນຂອງນັກບຳເນັດພຣະຕະປະທັງຫຼາຍ ຜູ້ມັ່ນຄົງໃນວຣະຕະຫຼາຍປະເພດ ຜູ້ດຳລົງຊີວິດໂດຍພຽງແຕ່ນ້ຳ ຫຼືແມ່ນແຕ່ອາກາດ; ແລະຕໍ່ຜູ້ທີ່ກິນແຕ່ອາຫານທີ່ເຫຼືອຈາກພິທີບູຊາຍັນຍະເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມສຳລວມອັນເຂັ້ມງວດ ແລະຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ໜ້າທີ່ອັນສັກສິດຂອງພວກເຂົາ ແມ່ນຮູບແບບສູງສຸດຂອງການຄວບຄຸມຕົນເອງ ແລະຄວາມບໍລິສຸດ.”
Verse 24
अयोनीन ग्नियोनींश्र ब्रह्मयोनींस्तथैव च । सर्वभूतात्मयोनींश्व॒ तान् नमस्याम्यहं सदा
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າພະເຈົ້ານົບນ້ອມຢູ່ເສມອ ຕໍ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ເກີດຈາກຄັນ (ຜູ້ເກີດເອງ), ຕໍ່ຜູ້ທີ່ມີຕົ້ນກຳເນີດຈາກໄຟສັກສິດ, ຕໍ່ຜູ້ທີ່ເກີດຈາກພຣະພຣະຫມະ, ແລະຕໍ່ຜູ້ທີ່ມີຕົ້ນກຳເນີດເປັນອາດຕະຂອງສັດທັງປວງ—ຜູ້ທີ່ຮັບຮູ້ພຣະອາດຕະສູງສຸດເປັນເຫດປັດໃຈສຸດທ້າຍຂອງທຸກສິ່ງ.”
Verse 25
नित्यमेतान् नमस्यामि कृष्ण लोककरानृषीन् । लोकज्येष्ठान् कुलज्येष्ठांस्तमोघ्नाललोकभास्करान्
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ສຣີ ກຣິສນະ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນົບນ້ອມກົດຫົວຢູ່ເສມອ ຕໍ່ບັນດາຣິສີຜູ້ເປັນຜູ້ສ້າງແລະຄ້ຳຈຸນໂລກ, ເປັນຜູ້ອາວຸໂສສູງສຸດໃນໂລກ, ເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນຕະກູນອັນສູງສົ່ງ; ຜູ້ທຳລາຍຄວາມມືດມົນແຫ່ງອະວິຊາ ແລະດັ່ງດວງອາທິດ ສາດສ່ອງແສງແຫ່ງປັນຍາໃຫ້ແກ່ສັດທັງປວງ.”
Verse 26
तस्मात् त्वमपि वार्ष्णेय द्विजान् पूजय नित्यदा । पूजिता: पूजनार्हा हि सुखं दास्यन्ति तेडनघ
ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າດ້ວຍ ໂອ ວາຣະສ໌ເນຍະ ຈົ່ງນັບຖືບູຊາພວກທະວິຊະ (ພຣາຫມັນ) ຢູ່ເສມອ. ເພາະຜູ້ທີ່ຄວນແກ່ການບູຊາ ເມື່ອໄດ້ຮັບການບູຊາ ຈະປະທານຄວາມສຸກໃຫ້ເຈົ້າດ້ວຍພອນ ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີບາບ.
Verse 27
अस्मिल्लोंके सदा होते परत्र च सुखप्रदा: । चरन्ते मान्यमाना वै प्रदास्यन्ति सुखं तव
ນາຣະດະກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ແລະໃນໂລກຫນ້າ ມີຜູ້ບາງຄົນທີ່ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ເສມອເປັນຜູ້ປະທານຄວາມສຸກ. ເມື່ອຜູ້ເຊັ່ນນັ້ນໄດ້ຮັບການນັບຖື ແລະການເຄົາລົບຢ່າງຄວນຄ່າ ພວກເຂົາຈະປະທານຄວາມສຸກໃຫ້ເຈົ້າແນ່ນອນ»។
Verse 28
ये सर्वातिथयो नित्यं गोषु च ब्राह्मणेषु च । नित्यं सत्ये चाभिरता दुर्गाण्यतितरन्ति ते,जो सबका अतिथि सत्कार करते तथा गौ-ब्राह्मण और सत्यपर प्रेम रखते हैं वे बड़े- बड़े संकटसे पार हो जाते हैं
ນາຣະດະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດທີ່ຕ້ອນຮັບແຂກທຸກຄົນຢູ່ເສມອ, ຜູ້ທີ່ເຄົາລົບແລະດູແລງົວ ແລະພຣາຫມັນຢ່າງສະເໝີ, ແລະຜູ້ທີ່ຍຶດໝັ້ນໃນຄວາມຈິງ—ຄົນເຊັ່ນນັ້ນຂ້າມພົ້ນໄດ້ແມ່ນແຕ່ອັນຕະລາຍໃຫຍ່ໆ ແລະວິກິດຮ້າຍແຮງ.
Verse 29
नित्यं शमपरा ये च तथा ये चानसूयका: । नित्यस्वाध्यायिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ນາຣະດະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດທີ່ອຸທິດຕົນໃນຄວາມສະຫງົບພາຍໃນຢູ່ເສມອ, ຜູ້ທີ່ບໍ່ຈ້ອງຈັບຜິດ ແລະບໍ່ອິດສາ, ແລະຜູ້ທີ່ສຶກສາຄຳສອນອັນສັກສິດດ້ວຍຕົນເອງທຸກມື້—ຄົນເຊັ່ນນັ້ນຂ້າມພົ້ນທາງທີ່ຫຍຸ້ງຍາກ ແລະພົ້ນຈາກເວລາແຫ່ງອັນຕະລາຍ.
Verse 30
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें वीतहव्यका उपाख्याननागमक तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,सर्वान् देवान् नमस्यन्ति ये चैक वेदमाश्रिता: । श्रद्धधानाश्ष दान्ताश्न दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດທີ່ນົບນ້ອມຕໍ່ເທວະທັງປວງ ແລະພຶ່ງພາວິເທດພຽງໜຶ່ງ—ມີສັດທາ ແລະການສຳລວມຕົນ—ຜູ້ນັ້ນຂ້າມພົ້ນທາງທີ່ຫຍຸ້ງຍາກ ແລະອຸປະສັກອັນອັນຕະລາຍ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມເຄົາລົບ, ການຍຶດຫຼັກຄຳພີ, ແລະວິໄນໃນການປະພຶດ ເມື່ອຮ່ວມກັນ ເປັນທາງໃຫ້ຜ່ານຄວາມລຳບາກໃນຊີວິດໄດ້ຢ່າງປອດໄພ.
Verse 31
जो सब देवताओंको प्रणाम करते हैं, एकमात्र वेदका आश्रय लेते, श्रद्धा रखते और इन्द्रियोंको वशमें रखते हैं वे भी दुस्तर संकटसे छुटकारा पा जाते हैं ।।
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ນົບນ້ອມຕໍ່ເທວະທັງປວງ ອາໄສພຽງແຕ່ເວດອັນດຽວ ຮັກສາສັດທາ ແລະຄວບຄຸມອິນຊີຂອງຕົນ—ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນກໍພົ້ນຈາກໄພພິບັດອັນຍາກຈະຂ້າມໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຜູ້ທີ່ຮັກສາວຣະຕະດ້ວຍວິໄນ ນົບນ້ອມຕໍ່ພຣາຫມະນຜູ້ປະເສີດ ແລະຍິນດີໃນການໃຫ້ທານແກ່ພວກເຂົາ—ກໍຂ້າມພົ້ນອັນຕະລາຍອັນໜັກໜ່ວງໄດ້.
Verse 32
तपस्विनश्न ये नित्यं कौमारब्रह्मचारिण: । तपसा भावितात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते,जो तपस्वी, आबालब्रह्मचारी और तपस्यासे शुद्ध अन्तःकरणवाले हैं वे दुर्गमण संकटसे पार हो जाते हैं
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາດຸລະພິນ (ນັກບຳເນັດຕະບະ) ຜູ້ຮັກສາພຣະຫມະຈັນຍະແບບນັກສຶກສາຕະຫຼອດຊີວິດ ແລະຜູ້ທີ່ຈິດໃນຖືກຂັດເກົາ ແລະເສີມແຮງດ້ວຍຕະບະ—ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຂ້າມພົ້ນໄດ້ແມ່ນແຕ່ທາງທີ່ຍາກທີ່ສຸດ ແລະໄພວິກິດທີ່ຍາກຈະຊະນະ.
Verse 33
देवतातिथि भृत्यानां पितृणां चार्चने रता: । शिष्टान्नभोजिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ອຸທິດໃຈໃນການບູຊາເທວະ, ຕ້ອນຮັບແຂກ, ດູແລຜູ້ພຶ່ງພາແລະຜູ້ຮັບໃຊ້, ແລະບູຊາບັນພະບຸລຸດ—ພ້ອມທັງກິນແຕ່ອາຫານທີ່ເຫຼືອຈາກພິທີບູຊາອັນສັກສິດ—ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນກໍຂ້າມພົ້ນວິກິດອັນຍາກລຳບາກໄດ້.
Verse 34
अग्निमाधाय विधिवत् प्रणता धारयन्ति ये । प्राप्ता: सोमाहुतिं चैव दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ຕັ້ງໄຟສັກສິດ (ອັກນິ) ຕາມພິທີກຳມະວິທີ, ນົບນ້ອມດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ, ແລະຮັກສາປົກປ້ອງມັນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ—ພ້ອມທັງຖວາຍໂຊມະເປັນອາຫຸຕິໃນໄຟນັ້ນ—ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຂ້າມພົ້ນໄພພິບັດອັນຍາກຈະຂ້າມໄດ້.
Verse 35
मातापित्रोर्गुरुषु च सम्यग् वर्तन्ति ये सदा । यथा त्वं वृष्णिशार्दटूलेत्युक्त्वैवे विरराम सः
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: “ຜູ້ໃດທີ່ປະພຶດຖືກຕ້ອງຢູ່ເສມອຕໍ່ແມ່ພໍ່ ແລະຕໍ່ອາຈານຄູບາ—ຜູ້ນັ້ນກໍຂ້າມພົ້ນເວລາແຫ່ງອັນຕະລາຍໄດ້, ເຊັ່ນທ່ານນີ້ແຫຼະ, ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ວຣິຊນິ.” ເວົ້າແລ້ວ ນາຣະດະ ກໍນິ່ງງຽບ.
Verse 36
तस्मात् त्वमपि कौन्तेय पितृदेवद्धिजातिथीन् । सम्यक् पूजयसे नित्यं गतिमिष्टामवाप्स्यसि
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ຖ້າເຈົ້າກໍຄົງຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ບູຊາຢ່າງຖືກຕ້ອງເປັນນິດ ຕໍ່ເທວະດາ, ບັນພະບຸລຸດ (ປິຕຣະ), ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ພຣາຫມະນ) ແລະ ແຂກ, ເຈົ້າຈະບັນລຸເປົ້າໝາຍທີ່ປາດຖະໜາ. ຄໍາສອນນີ້ເນັ້ນວ່າ ຄວາມເຄົາລົບຢ່າງມັ່ນຄົງ ແລະ ການຕ້ອນຮັບແຂກດ້ວຍທໍານຽມ ຕໍ່ເສົາຫຼັກແຫ່ງທໍາ ນໍາໄປສູ່ຄວາມສໍາເລັດອັນມົງຄຸນທັງທາງຈິດ ແລະ ຄຸນທໍາ.
Verse 231
येषां त्रिवर्ग: कृत्येषु वर्तते नोपहीयते । शिष्टाचारप्रवृत्ताश्न॒ तान् नमस्याम्यहं सदा
ນາຣະດະກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້ານ້ອມນະມັດສະການຢູ່ເປັນນິດ ແດ່ຜູ້ທີ່ໃນໜ້າທີ່ການງານຂອງຕົນ ຮັກສາໄວ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ ບໍ່ໃຫ້ເສື່ອມຖອຍ ຈຸດມຸ່ງໝາຍສາມປະການແຫ່ງຊີວິດ—ທໍາ (dharma), ອັດຖະ (artha), ແລະ ກາມ (kāma)—ແລະຜູ້ທີ່ປະພຶດຕົນຕາມຂົນທໍານຽມຂອງຜູ້ດີ (śiṣṭācāra)».
Frequently Asked Questions
The chapter instructs sustained honoring, protection, and support of Brahmins as a stabilizing norm for rulers and householders, linking this practice to ritual efficacy (deva/pitṛ satisfaction), public peace, and favorable long-term outcomes.
It presents Brahmins as the ritual conduit: offerings given to them are described as being received by deities and ancestors, while neglecting to feed or honor Brahmins is framed as breaking the reciprocity that sustains pitṛ-prīti and divine favor.
Yes: the text explicitly associates Brāhmaṇa-sevā with purification of sin for householders, growth in prosperity and reputation, avoidance of decline, and attainment of śreyas and an elevated post-mortem destination (paramā gati).