Satyavrata, Vasiṣṭha, and the Crisis of Dharma: Protection, Anger, and Vow-Discipline

Verse 1

सूत उवाच । सत्यव्रतस्तु तद्भक्त्या कृपया च प्रतिज्ञया । विश्वामित्रकलत्रं च पोषयामास वै तदा

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ವೇಳೆ ಸತ್ಯವ್ರತನು ಭಕ್ತಿ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬಲದಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ ಪೋಷಿಸಿದನು।

Verse 2

हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च वनेचरान् । विश्वामित्राश्रमाभ्याशे तन्मांसं चाक्षिपन्मुने

ಅವನು ಜಿಂಕೆಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ವನಚರ ಎಮ್ಮೆಗಳನ್ನೂ ಕೊಂದು, ಆ ಮಾಂಸವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದನು।

Verse 3

तीर्थं गां चैव रात्रं च तथैवांतःपुरं मुनिः । याज्योपाध्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्य्यरक्षत

ಯಾಜಕ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಸಂಯುಕ್ತ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಮುನಿ ವಸಿಷ್ಠನು ತೀರ್ಥ, ಗೋವುಗಳು, ರಾತ್ರಿ ಕಾವಲು ಹಾಗೂ ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿದನು.

Verse 4

सत्यव्रतस्य वाक्याद्वा भाविनोर्थस्य वै बलात् । वसिष्ठोऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास नित्यशः

ಸತ್ಯವ್ರತನ ಮಾತುಗಳಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಭವಿಸಬೇಕಾದ ವಿಧಿಯ ಬಲದಿಂದಾಗಲಿ, ವಸಿಷ್ಠನು ಪ್ರತಿದಿನ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದ ಕೋಪವನ್ನು ಒಳಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 5

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् । न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन च

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯು ತನ್ನದೇ ಮಗನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಕಾರಣವಿದ್ದುದರಿಂದ ಮುನಿ ವಸಿಷ್ಠರೂ ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ.

Verse 6

पाणिग्रहणमंत्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे । न च सत्यव्रतस्थस्य तमुपांशुमबुद्ध्यत

ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ (ವಿವಾಹ) ಮಂತ್ರಗಳ ದೃಢ ಪೂರ್ಣತೆ ಏಳನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯವ್ರತಸ್ಥನು ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಗುಸುಗುಸಿಯಾಗಿ ಹೇಳಬಾರದು, ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದೆ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಬಾರದು.

Verse 7

तस्मिन्स परितोषाय पितुरासीन्महात्मनः । कुलस्य निष्कृतिं विप्र कृतवान्वै भवेदिति

ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಪೂಜ್ಯ ತಂದೆಯ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಓ ವಿಪ್ರ, “ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾನು ನನ್ನ ಕುಲದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಅವನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು.

Verse 8

न तं वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न्यवारयत् । अभिषेक्ष्याम्यहं पुत्रमस्यां नैवाब्रवीन्मुनिः

ತಂದೆಯಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನನ್ನು ಭಗವಾನ್ ವಸಿಷ್ಠನು ಕೂಡ ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ‘ಅವಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಮುನಿಯು ಹೇಳಲೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 9

स तु द्वादश वर्षाणि दीक्षां तामुद्वहद्बली । अविद्यामाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः

ಆ ಬಲಿಷ್ಠನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆ ದೀಕ್ಷಾವ್ರತವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠನ ಮಾಂಸ (ವಿಧಿಗಾಗಿ) ದೊರಕದೆ ಭಾರೀ ಸಂಕಟ ಉಂಟಾಯಿತು।

Verse 10

सर्वकामदुहां दोग्ध्रीं ददर्श स नृपात्मजः । तां वै क्रोधाच्च लोभाच्च श्रमाद्वै च क्षुधान्वितः

ರಾಜಕುಮಾರನು ಸರ್ವಕಾಮದಾಯಿನಿ, ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾಮಧೇನುವನ್ನು ಕಂಡನು. ಕ್ರೋಧ-ಲೋಭಗಳಿಂದಲೂ, ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದಲೂ ಆವರಿತನಾಗಿ ಅವಳ ಮೇಲೆಯೇ ಮನಸ್ಸು ನೆಟ್ಟನು.

Verse 11

दाशधर्मगतो राजा तां जघान स वै मुने । स तं मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजम्

ಓ ಮುನೇ, ಆ ರಾಜನು ಮೀನುಗಾರನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ತಾನೇ ಆ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭುಂಜಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಪುತ್ರನಿಗೂ ನೀಡಿದನು.

Verse 12

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठो ह्यस्य चुक्रुधे । उवाच च मुनिश्रेष्ठस्तं तदा क्रोधसंयुतः

ಅವನು ಭೋಜನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಕೇಳಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಕೋಪಗೊಂಡನು. ಆಗ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಅವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 13

वसिष्ठ उवाच । पातयेयमहं क्रूरं तव शंकुमयोमयम् । यदि ते द्वाविमौ शंकू नश्येतां वै कृतौ पुरा

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲೈ ಕ್ರೂರನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ಎರಡು ಶಂಕುಗಳು ಮೊದಲೇ ನಾಶವಾಗದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಶಂಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹವನ್ನು ನಾನು ಕೆಡವುತ್ತಿದ್ದೆ.

Verse 14

पितुश्चापरितोषेण गुरोर्दोग्ध्रीवधेन च । अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः

ತಂದೆಯನ್ನು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುವುದು, ಗುರುವಿನ ಹಾಲು ನೀಡುವ ಹಸುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಅಪರಾಧವು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದೆ.

Verse 15

त्रिशंकुरिति होवाच त्रिशंकुरिति स स्मृतः । विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते

ಅವನು “ತ್ರಿಶಂಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು; ಆದಕಾರಣ ಅವನು ತ್ರಿಶಂಕು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಬಳಿಕ ಪತ್ನಿಯ ಭರಣ‑ಪೋಷಣಾರ್ಥ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬಂದನು.

Verse 16

तेन तस्मै वरं प्रादान्मुनिः प्रीतस्त्रिशंकवे । छन्द्यमानो वरेणाथ वरं वव्रे नृपात्मजः

ಅವನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಮುನಿಯು ತ್ರಿಶಂಕುವಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ನಂತರ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲು ಹೇಳಿದಾಗ ರಾಜಪುತ್ರನು ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದನು.

Verse 17

अनावृष्टिभये चास्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके । अभिषिच्य पितृ राज्ये याजयामास तं मुनिः

ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ಭಯ ಉಂಟಾದಾಗ ಮುನಿಯು ಅವನನ್ನು ತಂದೆಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಾಜಯಾಗಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಸಿದನು.

Verse 18

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः । सशरीरं तदा तं तु दिवमारोह यत्प्रभुः

ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಸಿಷ್ಠರು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪ್ರಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕೌಶಿಕ (ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ)ನು ಆಗ ಅದೇ ದೇಹದೊಡನೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಆರೋಹಣ ಮಾಡಿದನು.

Verse 19

तस्य सत्यरथा नाम भार्या केकयवंशजा । कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्

ಅವನ ಕೇಕಯ ವಂಶಜಳಾದ ಪತ್ನಿ ಸತ್ಯರಥಾ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು—ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ—ಅವನು ನಿರ್ಮಲನು, ಪಾಪರಹಿತನು.

Verse 20

स वै राजा हरिश्चन्द्रो त्रैशंकव इति स्मृतः । आहर्ता राजसूयस्य सम्राडिति ह विश्रुतः

ಆ ರಾಜನೇ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು; ತ್ರೈಶಂಕುವಿನ ವಂಶಜನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದ ಆಚಾರ್ಯ-ಕರ್ತನಾಗಿ ‘ಸಮ್ರಾಟ್’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 21

हरिश्चन्द्रस्य हि सुतो रोहितो नाम विश्रुतः । रोहितस्य वृकः पुत्रो वृकाद्बाहुस्तु जज्ञिवान्

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗೆ ‘ರೋಹಿತ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರನಿದ್ದನು. ರೋಹಿತನ ಪುತ್ರ ವೃಕ; ವೃಕನಿಂದ ಬಾಹು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 22

हैहयास्तालजंघाश्च निरस्यंति स्म तं नृपम् । नात्मार्थे धार्मिको विप्रः स हि धर्मपरोऽभवत

ಹೈಹಯರು ಮತ್ತು ತಾಲಜಂಘರು ಆ ನೃಪನನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದರು. ಆದರೂ ಆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಅವನು ಧರ್ಮಪರನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 23

सगरं ससुतं बाहुर्जज्ञे सह गरेण वै । और्वस्याश्रममासाद्य भार्गवेणाभिरक्षितः

ಗಾರೆಯ ಮೂಲಕ ಬಾಹು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಗರನೂ ಅವನ ಪುತ್ರನೂ ಜನಿಸಿದರು. ಔರ್ವ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸೇರಿ, ಭಾರ್ಗವ (ಔರ್ವ)ನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 24

आग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा च भार्गवात्सगरो नृपः । जिगाय पृथिवीं हत्वा तालजंघान्सहैहयान

ಭಾರ್ಗವ (ಪರಶುರಾಮ)ರಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಜ ಸಗರನು ತಾಲಜಂಘನನ್ನೂ ಹೈಹಯರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.

Verse 25

शकान्बहूदकांश्चैव पारदांतगणान्खशान् । सुधर्मं स्थापयामास शशास वृषतः क्षितिम्

ಅವನು ಶಕ, ಬಹೂದಕ, ಪಾರದಾಂತಗಣ ಮತ್ತು ಖಶರನ್ನು ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿದನು. ‘ಸುದರ್ಮ’ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಧರ್ಮವೃಷಭನಂತೆ ದೃಢ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದನು.

Verse 26

शौनक उवाच । स वै गरेण सहितः कथं जातस्तु क्षत्रियात् । जितवानेतदाचक्ष्व विस्तरेण हि सूतज

ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಂದ ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದನು? ಆ ‘ಗರ’ದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಇದ್ದನು? ಓ ಸೂತಪುತ್ರ, ಅವನು ಹೇಗೆ ವಿಜಯಿಯಾದನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.

Verse 27

सूत उवाच । पारीक्षितेन संपृष्टो वैशंपायन एव च । यदाचष्ट स्म तद्वक्ष्ये शृणुष्वैकमना मुने

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜ ಪಾರೀಕ್ಷಿತನು ಕೇಳಿದಾಗ ಋಷಿ ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ನಾನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಓ ಮುನಿಯೇ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳು.

Verse 28

पारीक्षितो उवाच । कथं स सगरो राजा गरेण सहितो मुने । जातस्स जघ्निवान्भूयानेतदाख्यातुमर्हसि

ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ಸಗರ ರಾಜನು ಗರასთან ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದನು? ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಹರಿಸಿದನು? ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ।

Verse 29

वैशम्पायन उवाच । बाहोर्व्यसनिनस्तात हृतं राज्यमभूत्किल । हैहयैस्तालजंघैश्च शकैस्सार्द्धं विशांपते

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ತಾತ, ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಬಾಹುವಿನ ರಾಜ್ಯವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಹೈಹಯರು, ತಾಲಜಂಘರು ಮತ್ತು ಶಕರು ಸೇರಿ, ಹೇ ನರಾಧಿಪ, ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು।

Verse 30

यवनाः पारदाश्चैव काम्बोजाः पाह्नवास्तथा । बहूदकाश्च पंचैव गणाः प्रोक्ताश्च रक्षसाम्

ಯವನರು, ಪಾರದರು, ಕಾಂಬೋಜರು, ಪಾಹ್ನವರು ಮತ್ತು ಬಹೂದಕರು—ಈ ಐದು ಗುಂಪುಗಳು ರಾಕ್ಷಸರ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 31

एते पंच गणा राजन्हैहयार्थेषु रक्षसाम् । कृत्वा पराक्रमान् बाहो राज्यं तेभ्यो ददुर्बलात्

ಹೇ ರಾಜನೇ, ರಾಕ್ಷಸರ ಈ ಐದು ಗಣಗಳು ಹೈಹಯರ ಪರವಾಗಿ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರಿದವು; ಹೇ ಬಾಹೋ, ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಸೋತ ರಾಕ್ಷಸರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು।

Verse 32

हृतराज्यस्ततो विप्राः स वै बाहुर्वनं ययौ । पत्न्या चानुगतो दुःखी स वै प्राणानवासृजत्

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ನಂತರ ರಾಜ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬಾಹು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಪತ್ನಿಯೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೋದಳು; ದುಃಖದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದನು।

Verse 33

पत्नी या यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो गता । सपत्न्या च गरस्तस्यै दत्तः पूर्वं सुतेर्ष्यया

ಅವನ ಯಾದವೀ ಪತ್ನಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿ ಅವನ ಹಿಂದೆ ನಡೆದಳು. ಸಹಪತ್ನಿಯ ಮಗನ ಮೇಲಿನ ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಆ ಸಹಪತ್ನಿ ಹಿಂದೆ ಅವಳಿಗೆ ವಿಷಮಾತ್ರೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಳು।

Verse 34

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा ज्वलनं चावरोहत । और्वस्तां भार्गवो राजन्कारुण्यात्समवारयत्

ಅವಳು ಗಂಡನ ಚಿತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಲು ಮುಂದಾದಳು; ಆದರೆ ಓ ರಾಜನೇ, ಭಾರ್ಗವ ಔರ್ವ ಋಷಿಯು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ತಡೆದನು।

Verse 35

तस्याश्रमे स्थिता राज्ञी गर्भरक्षणहेतवे । सिषेवे मुनिवर्यं तं स्मरन्ती शंकरं हृदा

ಗರ್ಭರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಆ ಮುನಿವರ್ಯನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ರಾಣಿ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನನ್ನು ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಿಸಿದಳು।

Verse 36

एकदा खलु तद्गर्भो गरेणैव सह च्युतः । सुमुहूर्त्ते सुलग्ने च पंचोच्चग्रहसंयुते

ಒಮ್ಮೆ ಅವಳ ಗರ್ಭವು ‘ಗರ’ ಎಂಬ ವಿಷದೊಡನೆ ಸೇರಿ ಜಾರಿ ಹೊರಬಂದಿತು. ಅದು ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಲಗ್ನದಲ್ಲೂ, ಐದು ಗ್ರಹಗಳು ಉಚ್ಚಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸಂಭವಿಸಿತು।

Verse 37

तस्मिंल्लग्ने च बलिनि सर्वथा मुनिसत्तम । व्यजायत महाबाहुस्सगरो नाम पार्थिवः

ಹೇ ಮುನಿಸತ್ತಮ, ಅದೇ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭವೂ ಬಲಿಷ್ಠವೂ ಆದ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ ‘ಸಗರ’ ಎಂಬ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಜನು ಜನ್ಮವನ್ನಪ್ಪಿದನು।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सत्यव्रतादिसगरपर्यंत वंशवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ಪಂಚಮ ಗ್ರಂಥ ‘ಉಮಾಸಂಹಿತೆ’ಯಲ್ಲಿ ‘ಸತ್ಯವ್ರತದಿಂದ ಸಾಗರನ ತನಕ ವಂಶವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಮೂವತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 39

आग्नेयं तं महाभागो ह्यमरैरपि दुस्सहम् । जग्राह विधिना प्रीत्या सगरोसौ नृपोत्तमः

ದೇವರಿಗೂ ಸಹ ದುಸ್ಸಹವಾದ ಆ ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಹಾಭಾಗ ನೃಪೋತ್ತಮ ಸಾಗರನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.

Verse 40

स तेनास्त्रबलेनैव बलेन च समन्वितः । हैहयान्विजघानाशु संकुद्धोऽस्त्रबलेन च

ಅವನು ಆ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಬಲದಿಂದಲೂ ದೇಹಬಲದಿಂದಲೂ ಸಮನ್ವಿತನಾಗಿ, ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾಗಿ, ಅಸ್ತ್ರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೈಹಯರನ್ನು ಶೀಘ್ರವೇ ಸಂಹರಿಸಿದನು।

Verse 41

आजहार च लोकेषु कीर्तिं कीर्तिमतां वरः । धर्मं संस्थापयामास सगरोऽसौ महीतले

ಆ ಸಗರನು—ಕೀರ್ತಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।

Verse 42

ततश्शकास्सयवनाः काम्बोजाः पाह्नवास्तथा । हन्यमानास्तदा ते तु वसिष्ठं शरणं ययुः

ನಂತರ ಶಕರು, ಯವನರು, ಕಾಂಬೋಜರು, ಪಾಹ್ನವರು—ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ—ವಸಿಷ್ಠ ಮುನಿಯ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದರು।

Verse 43

वसिष्ठो वंचनां कृत्वा समयेन महाद्युतिः । सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाभयं नृपम्

ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ಯುತಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ತಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡಿಸಿ, ರಾಜ ಸಗರನನ್ನು ತಡೆದನು।

Verse 44

सगरस्स्वां प्रतिज्ञां तु गुरोर्वाक्यं निशम्य च । धर्मं जघान तेषां वै केशान्यत्वं चकार ह

ಗುರುವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಾಗರನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಡೆದು ಅವರ ಕೇಶಗಳನ್ನು ವಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾಡಿಸಿದನು।

Verse 45

अर्द्धं शकानां शिरसो मुंडं कृत्वा व्यसर्जयत् । यवनानां शिरस्सर्वं कांबोजानां तथैव च

ಶಕರ ತಲೆಯ ಅರ್ಧವನ್ನು ಮುಂಡನ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಯವನರ ತಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಂಬೋಜರದನ್ನೂ ಮುಂಡನ ಮಾಡಿಸಿದನು।

Verse 46

पारदा मुंडकेशाश्च पाह्नवाश्श्मश्रुधारिणः । निस्स्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಕೆಲವರನ್ನು ತಿಲಕ/ಭಸ್ಮಧಾರಿಗಳಾಗಿ, ಕೆಲವರನ್ನು ಮುಂಡಕೇಶಿಗಳಾಗಿ, ಕೆಲವರನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಕೇಶ-ಶ್ಮಶ್ರುಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ವೇದಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವೂ ‘ವಷಟ್’ಕಾರವೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದನು।

Verse 47

जिता च सकला पृथ्वी धर्मतस्तेन भूभुजा । सर्वे ते क्षत्रियास्तात धर्महीनाः कृताः पुराः

ಆ ಭೂಭುಜನು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಓ ತಾತ, ಆ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಹಿಂದೆಯೇ ಧರ್ಮಹೀನರಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.

Verse 48

स धर्मविजयी राजा विजित्वेमां वसुंधराम् । अश्वं संस्कारयामास वाजिमेधाय पार्थिवः

ಆ ಧರ್ಮವಿಜಯಿ ಪಾರ್ಥಿವ ರಾಜನು, ಈ ವಸುಂಧರೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ವಾಜಿಮೇಧ (ಅಶ್ವಮೇಧ) ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಶ್ವವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದನು।

Verse 49

तस्य चास्यतेस्सोऽश्वस्समुद्रे पूर्वदक्षिणे । गतः षष्टिसहस्रैस्तु तत्पुत्रैरन्वितो मुने

ಓ ಮುನೇ, ಅವನು ಅದನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆ ಯಜ್ಞಾಶ್ವವು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಯಿತು; ಅವನ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು।

Verse 50

देवराजेन शक्रेण सोऽश्वो हि स्वार्थसाधिना । वेलासमीपेऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः

ದೇವರಾಜ ಶಕ್ರನು ಸ್ವಾರ್ಥಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಆ ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ನಂತರ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮರೆಮಾಡಿದನು।

Verse 51

महाराजोऽथ सगरस्तद्धयान्वेषणाय च । स तं देशं तदा पुत्रैः खानयामास सर्वतः

ನಂತರ ಮಹಾರಾಜ ಸಾಗರನು ಆ ಅಶ್ವವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ತೋಡಿಸಿದನು।

Verse 52

आसेदुस्ते ततस्तत्र खन्यमाने महार्णवे । तमादिपुरुषं देवं कपिलं विश्वरूपिणम्

ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ, ಮಹಾಸಮುದ್ರವನ್ನು ತೋಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ವಿಶ್ವರೂಪಧಾರಿ ಆದಿಪುರುಷ ದೇವ ಕಪಿಲನ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿದರು.

Verse 53

तस्य चक्षुस्समुत्थेन वह्निना प्रतिबुध्यतः । दग्धाः षष्टिसहस्राणि चत्वारस्त्ववशेषिताः

ಅವನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿ ಜ್ವಲಿಸಿತು; ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರರು ದಗ್ಧವಾಗಿ ಭಸ್ಮವಾದರು, ನಾಲ್ವರು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದರು.

Verse 54

हर्षकेतुस्सुकेतुश्च तथा धर्मरथोपरः । शूरः पंचजनश्चैव तस्य वंशकरा नृपाः

ಹರ್ಷಕೇತು, ಸುಕೇತು ಹಾಗೂ ಧರ್ಮರಥ; ಶೂರ ಮತ್ತು ಪಂಚಜನ ಕೂಡ—ಈ ರಾಜರು ಅವನ ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವರು.

Verse 55

प्रादाच्च तस्मै भगवान् हरिः पंचवरान्स्वयम् । वंशं मेधां च कीर्तिञ्च समुद्रं तनयं धनम्

ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಸ್ವತಃ ಅವನಿಗೆ ಐದು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು—ಉತ್ತಮ ವಂಶ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮೇಧೆ, ಶಾಶ್ವತ ಕೀರ್ತಿ, ಸಮುದ್ರಾಧಿಪತ್ಯ, ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಧನ.

Verse 56

सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तस्य तेन वै । तं चाश्वमेधिकं सोऽश्वं समुद्रादुपलब्धवान्

ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲದಿಂದಲೇ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಾಗರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಾರ್ಥವಾದ ಆ ಅಶ್ವವನ್ನು ಅವನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮರಳಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು.

Verse 57

आजहाराश्वमेधानां शतं स तु महायशाः । ईजे शंभुविभूतीश्च देवतास्तत्र सुव्रताः

ಆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಜನು ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ಸುವ್ರತನಾಗಿ ಶಂಭು (ಶಿವ)ನ ವಿಭೂತಿಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದನು.