Adhyaya 39: Yoga Discipline: Posture, Breath Control, Sense Withdrawal, and Signs of Attainment

Verse 27

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे प्रश्नाध्यायो नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः । युञ्जतश्च सदा योगं यादृग्विहितमासनम् ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ತಂದೆ–ಮಗ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಶ್ನಾಧ್ಯಾಯ’ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ—ನಿರಂತರ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನು ಯಾವ ವಿಧಿನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು?

Verse 28

पद्ममर्धासनञ्चापि तथा स्वस्तिकमासनम् । आस्थाय योगं युञ्जीत कृत्वा च प्रणवं हृदि ॥

ಪದ್ಮಾಸನ ಅಥವಾ ಅರ್ಧಾಸನ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಸನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 29

समः समासनो भूत्वा संहृत्य चरणावुभौ । संवृतास्यस्तथैवोरू सम्यग्विष्टभ्य चाग्रतः ॥

ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಎರಡೂ ಪಾದಗಳನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದು; ಬಾಯಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ತೊಡೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ, ಆಧಾರದಿಂದ ಮುಂದೆ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 30

पार्ष्णिभ्यां लिङ्गवृषणावस्पृशन् प्रयतः स्थितः । किञ्चिदुन्नामितशिरा दन्तैर्दन्तान्न संस्पृशेत् ॥

ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಮಡಕೆಗಳು ಗುಹ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು; ತಲೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತಿ, ಹಲ್ಲಿನಿಂದ ಹಲ್ಲನ್ನು ಒತ್ತಬಾರದು।

Verse 31

सम्पश्यन् नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् । रजसा तमसो वृत्तिं सत्त्वेन रजसस्तथा ॥

ತನ್ನ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಬಾರದು; ರಜೋಗುಣದಿಂದ ತಮೋಗುಣದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ರಜೋಗುಣದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು।

Verse 32

सञ्चाद्य निर्मले सत्त्वे स्थितो युञ्जीत योगवित् । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्राणादीन् मन एव च ॥

ಅಧೋವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಯೋಗಜ್ಞನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ತಡೆದು, ಪ್ರಾಣಾದಿ ವಾಯುಗಳನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಸಹ ಸಂಯಮಿಸಬೇಕು.

Verse 33

निगृह्य समवायेन प्रत्याहारमुपक्रमेत् । यस्तु प्रत्याहरेत्कामान् सर्वाङ्गानीव कच्छपः ॥

ಈ ರೀತಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಏಕೀಕೃತವಾಗಿ ಸಂಯಮಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಆಮೆಯು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲವೂ ಒಳಗೆ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ, ಆಸೆಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 34

सदात्मरतिरैकस्थः वश्यत्यात्मानमात्मनि । स बाह्याभ्यन्तरं शौचं निष्पाद्याकण्ठनाभितः ॥

ಯಾವಾಗಲೂ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ನಾಭಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕಂಠದವರೆಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಂತರ ಶೌಚವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 35

पूरयित्वा बुधो देहं प्रत्याहारमुपक्रमेत् । प्राणायामा दश द्वौ च धारणा साभिधीयते ॥

ದೇಹವನ್ನು (ಪ್ರಾಣದಿಂದ) ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗಳನ್ನು ‘ಧಾರಣಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

Verse 36

द्वे धारणॆ स्मृते योगे योगिभिस्तत्त्वदृष्टिभिः । तथा वै योगयुक्तस्य योगिनो नियतात्मनः ॥

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಯೋಗಿಗಳು ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಯುಕ್ತನಾಗಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಹೊಂದಿದ ಯೋಗಿಗೆ… (ವಾಕ್ಯ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ).

Verse 37

सर्वे दोषाः प्रणश्यन्ति स्वस्थश्चैवोपजायते । वीक्षते च परं ब्रह्म प्राकृतांश्च गुणान् पृथक् ॥

ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಸಾಧಕನು ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳು ಆತ್ಮದಿಂದ ಭಿನ್ನವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವೇಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 38

व्योमादिपरमाणूंश्च तथात्मानमकल्मषम् । इत्थं योगी यताहारः प्राणायामपरायणः ॥

ಈ ರೀತಿ ಮಿತಾಹಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಪರಾಯಣನಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಯೋಗಿ ಆಕಾಶದ ಅಣುಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಭೂತತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಲ್ಮಷರಹಿತ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

जितां जितां शनैर्भूमिमारोहेत यथा गृहम् । दोषान् व्याधींस्तथा मोहमाक्रान्ता भूरनिर्जिता ॥

ಮನೆಗೆ ಏರುವಂತೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಏರುವುದಂತೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಏರಬೇಕು. ಆದರೆ ಜಯಿಸದ ಹಂತವು ದೋಷ, ರೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಹಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 40

विवर्धयति नारोहेत्तस्माद् भूमिमनिर्जिताम् । प्राणानामुपसंरोधात् प्राणायाम इति स्मृतः ॥

ಅದು ಆ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಜಯಿಸದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಏರಬಾರದು. ಇದು ಪ್ರಾಣಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 41

धारणेत्युच्यते चेयं धार्यते यन्मनो यथा । शब्दादिभ्यः प्रवृत्तानि यदक्षाणि यतात्मभिः ॥

ಇದನ್ನೇ ಧಾರಣೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಅಂದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.

Verse 42

प्रत्याह्रियन्ते योगेन प्रत्याहारस्ततः स्मृतः । उपायश्चात्र कथितो योगिभिः परमर्षिभिः ॥

ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಗಳು—ಪರಮ ಋಷಿಗಳು—ಅದರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 43

येन व्याध्यादयो दोषा न जायन्ते हि योगिनः । यथा तोयार्थिनस्तोयं यन्त्रनालादिभिः शनैः ॥

ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ಯೋಗಿಯಲ್ಲಿ ರೋಗಾದಿ ದೋಷಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ನೀರನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಯಂತ್ರ, ನಳಿ ಮುಂತಾದ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಎಳೆಯುವಂತೆ.

Verse 44

आपिबेयुस्तथा वायुं पिबेद्योगी जितश्रमः । प्राङ्नाभ्यां हृदये चात्र तृतीये च तथोरसि ॥

ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಿಯು ದಣಿವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ‘ಪಾನ’ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಮುಂಭಾಗದ ನಾಭಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು.

Verse 45

कण्ठे मुखे नासिकाग्रे नेत्रभ्रूमध्यमूर्धसु । किञ्च तस्मात्परस्मिंश्च धारणाऽऽ परमा स्मृता ॥

ಧಾರಣೆ ಕಂಠದಲ್ಲಿ, ಬಾಯಲ್ಲಿ, ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ, ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಶಿರೋಮೂರ್ಧ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಅತೀತ (ಪರಾತ್ಪರ) ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಧಾರಣೆಯೇ ಪರಮವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 46

दशैताः धारणाः प्राप्य प्राप्रोत्यक्शरसाम्यताम् । नाध्मातः क्षुधितः श्रान्तो न च व्याकुलचेतनः ॥

ಈ ಹತ್ತು ಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದವನು ಅಕ್ಷರ (ಅವಿನಾಶಿ) ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಮತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಉಬ್ಬುವುದಿಲ್ಲ, ಹಸಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ದಣಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸೂ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 47

युञ्जीत योगं राजेन्द्र ! योगी सिद्ध्यर्थमादृतः । नातिशीते न चोष्णे वै न द्वन्द्वे नानिलात्मके ॥

ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ! ಸಿದ್ಧಿಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ತತ್ಪರನಾದ ಯೋಗಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು—ಅತಿಶೀತದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿಉಷ್ಣದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಅಶಾಂತಿಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹ ಅಥವಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವಾತ (ವಾಯು) ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವಾಗಲೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 48

कालेष्वेतेषु युञ्जीत न योगं ध्यानतत्परः । सशब्दाग्निजालभ्यासे जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे ॥

ಧ್ಯಾನನಿಷ್ಠ ಸಾಧಕನು ಇಂತಹ ಕಾಲ/ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಾರದು—ಶಬ್ದಕೋಲಾಹಲ ಇರುವಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಸಮೀಪ, ಜೀರ್ಣಗೊಂಡ ಗೋಶಾಲೆ/ಆವರಣದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ।

Verse 49

शुष्कपर्णचये नद्यां श्मशाने ससरीसृपे । सभये कूपतीरे वा चैत्यवल्मीकसञ्चये ॥

ಹಾಗೆಯೇ ಒಣ ಎಲೆಗಳ ರಾಶಿಗಳ ಮೇಲೆ, ನದಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ, ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಪಾದಿ ಜೀವಿಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಭಯಂಕರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಬಾವಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ಚೈತ್ಯಗಳು (ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು) ಮತ್ತು ವಲ್ಮೀಕ/ಎರಳುಗುಡ್ಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಾರದು।

Verse 50

देशेष्वेतेषु तत्त्वज्ञो योगाभ्यासं विवर्जयेत् । सत्त्वस्यानुपपत्तौ च देशकालं विवर्जयेत् ॥

ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವವಿದನು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವ (ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಸಮತೋಲನ) ಲಭಿಸದಾಗ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನೂ ಆ ಕಾಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 51

नासतो दर्शनं योगे तस्मात्तत्परिवर्जयेत् । देशानेताननादृत्य मूढत्वाद्यो युनक्ति वै ॥

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಯುಕ್ತದಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ದರ್ಶನ/ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು। ಯಾರು ಮೂಢತೆಯಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅವಗಣಿಸಿ ಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ತಪ್ಪುಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 52

विघ्राय तस्य वै दोषा जायन्ते तन्निबोध मे । बाधिर्यं जडता लोपः स्मृतेर्मूकत्वमन्धता ॥

ಇಂತಹ ವಿಕ್ಷೋಭ/ವಿಕೃತಿಯಿಂದಲೇ ದೋಷಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ—ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೋ: ಬಧಿರತೆ, ಮಂದತೆ, ಸ್ಮೃತಿನಾಶ, ಮೂಕತೆ ಮತ್ತು ಅಂಧತ್ವ.

Verse 53

ज्वरश्च जायते सद्यस्तत्तदज्ञानयोगिनः । प्रमादाद्योगिनो दोषा यद्येते स्युश्चिकित्सितम् ॥

ಆ ಅಜ್ಞಾನಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಗನೆ ಜ್ವರವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಯೋಗಿಯ ಈ ದೋಷಗಳು ಉಂಟಾದರೆ, ಅವಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 54

तेषां नाशाय कर्तव्यं योगिनां तन्निबोध मे । स्निग्धां यवागूमत्युष्णां भुक्त्वा तत्रैव धारयेत् ॥

ಆ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಯೋಗಿಗಳು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು—ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೋ: ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಯವಾಗೂ (ಗಂಜಿ) ತಿಂದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಒಳಗೇ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 55

वात-गुल्मप्रशान्त्यर्थमुदावर्ते तथोदरे । यवागूं वापि पवनं वायुग्रन्थिं प्रतिक्षिपेत् ॥

ವಾತವ್ಯಾಧಿಗಳ ಶಮನಕ್ಕೂ ಗುಲ್ಮಕ್ಕೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಉದಾವರ್ತ ಮತ್ತು ಉದರರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಯವಾಗೂವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಅದು ಪವನವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ವಾಯುಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು (ಗಂಟನ್ನು) ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 56

तद्वत्कम्पे महाशैलं स्थिरं मनसि धारयेत् । विघाते वचसो वाचं बाधिर्ये श्रवणेन्द्रियम् ॥

ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಪನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾಪರ್ವತವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವಾಕ್ಭಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ/ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಬಧಿರತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯವನ್ನು (ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು).

Verse 57

यथैवाम्रफलं ध्यायेत् तृष्णार्तो रसनेंद्रिये । यस्मिन् यस्मिन् रुजा देहे तस्मिंस्तदुपकारिणी ॥

ದಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ರಸೇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೆ ನೋವು ಉಂಟೋ ಅಲ್ಲಲ್ಲೆ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿತಕರವಾದ ವಿಶೇಷ ಉಪಾಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಧಾರಿಸಬೇಕು।

Verse 58

धारयेद्धारणामुष्णे शीतां शीते च दाहिनीम् । कीलं शिरसि संस्थाप्य काष्ठं काष्ठेन ताडयेत् ॥

ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಶೀತಲ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ದಾಹಕಾರಿ (ತಾಪಕಾರಿ) ಧಾರಣೆಯನ್ನು. ಇದು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೀಲನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದು ಅದನ್ನು ನೆಲಸಿಸುವುದು/ಹೊರತೆಗೆಯುವುದು ಎಂಬಂತೆ.

Verse 59

लुप्तस्मृतेः स्मृतिः सद्यो योगिनस्तेन जायते । द्यावापृथिव्यौ वाय्वग्री व्यापिनावपि धारयेत् ॥

ಯಾರ ಸ್ಮೃತಿ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆಯೋ, ಆತನಿಗೆ ಆ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಮೃತಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ’ ಮತ್ತು ‘ವಾಯ್ವಗ್ರಿ’ಗಳನ್ನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ತತ್ತ್ವಗಳೆಂದು ಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬಹುದು।

Verse 60

अमानुषात् सत्त्वजाद्वा बाधास्त्वेताश्चिकित्सिताः । अमानुषं सत्त्वमन्तर्योगिनं प्रविशेद्यदि ॥

ಈ ಉಪದ್ರವಗಳು ಅಮಾನುಷ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಜ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದಿರಲಿ—ಚಿಕಿತ್ಸಿಸಬೇಕಾದವು. ಯಾವುದಾದರೂ ಅಮಾನುಷ ಸತ್ತ್ವವು ಯೋಗಿಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಆಗ—

Verse 61

वाय्वग्रीधारणेनैनं देहसंस्थं विनिर्दहेत् । एवं सर्वात्मना रक्षा कार्या योगविदा नृप ॥

ವಾಯ್ವಗ್ರಿ ಧಾರಣೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು—ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರೂ ಸಹ—ದಹಿಸಿ ಹೊರಹಾಕಬೇಕು. ಹೀಗೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।

Verse 62

धर्मार्थकाममोक्षाणां शरीरं साधनं यतः । प्रवृत्तिलक्षणाख्यानाद्योगिनो विस्मयात्तथा । विज्ञानं विलयं याति तस्माद्गोप्याः प्रवृत्तयः ॥

ದೇಹವೇ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳ ಸಾಧನ. ಸಾಧನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಜನರ ಆಶ್ಚರ್ಯ‑ಗಮನದಿಂದ ಯೋಗಿಯ ಜ್ಞಾನ ಕ್ಷಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕು.

Verse 63

आलोल्यमारोग्यमनिष्ठुरत्वं गन्धः शुभो मूत्रपुरीषमल्पम् । कान्तिः प्रसादः स्वरसोम्यतां च योगप्रवृत्तेः प्रथमं हि चिह्नम् ॥

ಲಾಘವ (ತೂಕಕಮ್ಮಿ ಭಾವ), ಆರೋಗ್ಯ, ಕಠೋರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ದೇಹಕ್ಕೆ ಸುಗಂಧ, ಮೂತ್ರ‑ಮಲ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವುದು, ತೇಜಸ್ಸು, ಪ್ರಸನ್ನತೆ/ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಯ ಮೃದುತೆ—ಇವೇ ಯೋಗಾರಂಭದ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

Verse 64

अनुरागी जनो याति परोक्षे गुणकीर्तनम् । न बभ्यति च सत्त्वानि सिद्धेर्लक्षणमुत्तमम् ॥

ಜನರು ಸ್ನೇಹಭಾವದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ. ಜೀವಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 65

शीतोष्णादिभिरत्युग्रैर्यस्य बाधा न विद्यते । न भीतिमेति चान्येभ्यस्तस्य सिद्धिरुपस्थिताः ॥

ಅತಿತೀವ್ರ ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದಲೂ ಬಾಧೆಯಾಗದವನು, ಇತರರ ಭಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದವನು—ಅವನಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ.