Adhyaya 51

Verse 1

ऑपन-आक्रात बछ। 2 एकपज्चाशत्तमो< ध्याय: सारस्वततीर्थकी महिमाके प्रसंगमें दधीच ऋषि और सारस्वत मुनिके चरित्रका वर्णन वैशम्पायन उवाच यत्रेजिवानुड॒पती राजसूयेन भारत । तस्मिंस्तीर्थे महानासीत्‌ संग्रामस्तारकामय:

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಇದು ನಕ್ಷತ್ರಾಧಿಪತಿ ಚಂದ್ರನು ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಸೋಮತೀರ್ಥವೇ. ಇದೇ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಹಾ ತಾರಕಾಮಯ ಸಂಗ्राम ಸಂಭವಿಸಿತು.

Verse 2

तत्राप्युपस्पृश्य बले दत्त्वा दानानि चात्मवान्‌ | सारस्वतस्य धर्मात्मा मुनेस्तीर्थ जगाम ह,धर्मात्मा एवं मनस्वी बलरामजी उस तीर्थमें भी स्नान एवं दान करके सारस्वत मुनिके तीर्थमें गये

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಲರಾಮನು ಜಲಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಂಡು, ಆತ್ಮಸಂಯಮದಿಂದ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 3

तत्र द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां द्विजोत्तमान्‌ | वेदानध्यापयामास पुरा सारस्वतो मुनि:,प्राचीनकालमें जब बारह वर्षोंतक अनावृष्टि हो गयी थी, सारस्वत मुनिने वहीं उत्तम ब्राह्मणोंको वेदाध्ययन कराया था

ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಬಂದಾಗ ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಾಪಿಸಿದನು.

Verse 4

जनमेजय उवाच कथं द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां द्विजोत्तमान्‌ । ऋषीनध्यापयामास पुरा सारस्वतो मुनि:

ಜನಮೇಜಯನು ಕೇಳಿದನು—ಓ ಮುನಿಯೇ! ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಧ್ಯಾಪಿಸಿದನು?

Verse 5

वैशम्पायन उवाच आसीत्‌ पूर्व महाराज मुनिर्धीमान्‌ महातपा: । दधीच इति विख्यातो ब्रह्म॒चारी जितेन्द्रिय:

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಂತನಾದ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಮುನಿಯೊಬ್ಬನಿದ್ದನು; ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯೂ ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನು ದಧೀಚನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 6

तस्यातितपस: शक्रो बिभेति सततं विभो । न स लोभयितुं शक्‍्य: फलैर्बहुविधैरपि,प्रभो! उनकी भारी तपस्यासे इन्द्र सदा डरते रहते थे। नाना प्रकारके फलोंका प्रलोभन देनेपर भी उन्हें लुभाया नहीं जा सकता था

ಅವನ ಅತಿದೃಢ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಾರಣ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಸದಾ ಭಯಪಡುವವನಾಗಿದ್ದನು. ಅನೇಕ ವಿಧದ ಫಲಗಳು ಹಾಗೂ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರೂ ಆ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಪ್ರಲೋಭಿಸಲು ಅಥವಾ ಚಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 7

प्रलोभनार्थ तस्याथ प्राहिणोत्‌ पाकशासन: । दिव्यामप्सरसं पुण्यां दर्शनीयामलम्बुषाम्‌,तब इन्द्रने मुनिको लुभानेके लिये एक पवित्र दर्शनीय एवं दिव्य अप्सरा भेजी, जिसका नाम था अलम्बुषा

ಅವನನ್ನು ಪ್ರಲೋಭಿಸಲು ಪಾಕಶಾಸನ (ಇಂದ್ರ)ನು ಅಲಂಬುಷಾ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯವಂತಿ, ದರ್ಶನೀಯ, ದಿವ್ಯ ಅಪ್ಸರೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.

Verse 8

तस्य तर्पयतो देवान्‌ सरस्वत्यां महात्मन: । समीपतो महाराज सोपातिष्ठत भाविनी,महाराज! एक दिन, जब महात्मा दधीच सरस्वती नदीमें देवताओंका तर्पण कर रहे थे, वह माननीय अप्सरा उनके पास जाकर खड़ी हो गयी

ಮಹಾರಾಜನೇ! ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಭಾವಿನಿ (ತೇಜಸ್ವಿನಿ) ಅಪ್ಸರೆ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಳು.

Verse 9

तां दिव्यवपुषं दृष्टवा तस्यर्षेभावितात्मन: । रेत: स्कन्नं सरस्वत्यां तत्‌ सा जग्राह निम्नगा

ಆ ದಿವ್ಯವಪುಳ್ಳ ಅಪ್ಸರೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಭಾವಿತಾತ್ಮನಾದ ಆ ಋಷಿಯ ರೇತಸ್ಸು ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದಿಸಿತು; ಆ ಬೀಜವನ್ನು ಆ ನಿಮ್ನಗಾ (ನದಿ) ಸರಸ್ವತಿಯೇ ಸ್ವತಃ ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡಳು.

Verse 10

कुक्षौ चाप्यदधाद्‌ हृष्टा तद्‌ रेत: पुरुषर्षभ । सा दधार च त॑ गर्भ पुत्रहेतोर्महानदी,पुरुषप्रवर! उस महानदीने हर्षमें भरकर पुत्रके लिये उस वीर्यको अपनी कुक्षिमें रख लिया और इस प्रकार वह गर्भवती हो गयी

ಪುರುಷರ್ಷಭನೇ! ಆ ಮಹಾನದಿಯು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪುತ್ರಹೇತುವಾಗಿ ಆ ರೇತಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನ ಕುಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಳು; ಹೀಗಾಗಿ ಅವಳು ಗರ್ಭವತಿಯಾದಳು.

Verse 11

सुषुवे चापि समये पुत्र सा सरितां वरा । जगाम पुत्रमादाय तमृषिं प्रति च प्रभो,प्रभो! समय आनेपर सरिताओंमें श्रेष्ठ सरस्वतीने एक पुत्रको जन्म दिया और उसे लेकर वह ऋषिके पास गयी

ನಿಯತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಸರಸ್ವತಿ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸಿದಳು. ಆ ಮಗುವನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಪೂರ್ವನಿಶ್ಚಿತ ವಚನದಂತೆ, ಓ ಪ್ರಭು, ಆ ಋಷಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು.

Verse 12

ऋषिसंसदि तं दृष्टवा सा नदी मुनिसत्तमम्‌ | ततः प्रोवाच राजेन्द्र ददती पुत्रमस्य तम्‌

ಋಷಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ದಧೀಚಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಸರಸ್ವತಿ ನದಿ ಅವನ ಮಗನನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾ, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಹೀಗೆಂದಳು.

Verse 13

ब्रह्मर्षे तव पुत्रो5यं त्वद्धक्त्या धारितो मया । दृष्टवा ते5प्सरसं रेतो यत्‌ स्कन्न॑ प्रागलम्बुषाम्‌

“ಓ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ, ಇವನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನೇ. ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಅಲಂಬುಷಾ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನಿನ್ನಿಂದ ಸ್ಖಲಿತವಾದ ವೀರ್ಯವನ್ನು, ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಾರದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನಾನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಈ ನಿರ್ದೋಷ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.”

Verse 14

तत्‌ कुक्षिणा वै ब्रह्म्षे त्वद्धक्त्या धृतवत्यहम्‌ । न विनाशमिदं गच्छेत्‌ त्वत्तेज इति निश्चयात्‌

“ಓ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಇದನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದೆ; ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೋಷಿತವಾದ ಇದು ನಾಶವಾಗದು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ.”

Verse 15

इत्युक्त: प्रतिजग्राह प्रीतिं चावाप पुष्कलाम्‌

ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರೀತಿ-ಆನಂದ ಉಕ್ಕಿಬಂದಿತು.

Verse 16

स्वसुतं चाप्यजिप्रत्‌ त॑ मूर्थ्नि प्रेम्णा द्विजोत्तम: । परिष्वज्य चिरं काल तदा भरतसत्तम

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಮಗನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮುತ್ತಿಟ್ಟು, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವನನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ಆಲಿಂಗಿಸಿದನು।

Verse 17

सरस्वत्यै वरं प्रादात्‌ प्रीयमाणो महामुनि: । विश्वेदेवाः सपितरो गन्धर्वाप्सरसां गणा:

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಮಹಾಮುನಿಯು ಸರಸ್ವತಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಪಿತೃಗಣ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರ ಸಮೂಹಗಳೂ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು।

Verse 18

तृप्तिं यास्यन्ति सुभगे तर्प्पमाणास्तवाम्भसा । उसके ऐसा कहनेपर मुनिने उस पुत्रको ग्रहण कर लिया और वे बड़े प्रसन्न हुए। भरतभूषण! उन द्विजश्रेष्ठने बड़े प्रेमसे अपने उस पुत्रका मस्तक सूँघा और दीर्घ-गकालतक छातीसे लगाकर अत्यन्त प्रसन्न हुए महामुनिने सरस्वतीको वर दिया--'सुभगे! तुम्हारे जलसे तर्पण करनेपर विश्वेदेव

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಸುಭಗೇ! ನಿನ್ನ ಜಲದಿಂದ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವವರು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವರು.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾಮುನಿಯು ವಚನಗಳಿಂದ ಮಹಾನದಿಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 19

प्रस्ुतासि महाभागे सरसो ब्रह्मण: पुरा

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಮಹಾಭಾಗೇ! ನೀನು ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರೋವರದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದ್ದೆ. ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಸರಸ್ವತೀ! ಕಠೋರ ವ್ರತಧಾರಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನೇ! ನೀನು ಸದಾ ನನಗೂ ಹಿತಮಾಡಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವರವರ್ಣಿನೀ, ಲೋಕಹಿತಕರನಾದ ನಿನ್ನ ಈ ಮಹಾಪುತ್ರನು ನಿನ್ನದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ‘ಸಾರಸ್ವತ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು।”

Verse 20

जानन्ति त्वां सरिच्छेछे मुनय: संशितव्रता: । मम प्रियकरी चापि सतत प्रियदर्शने

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳೇ! ಕಠೋರ ವ್ರತಧಾರಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ; ಪ್ರಿಯದರ್ಶನೇ! ನೀನು ಸದಾ ನನಗೂ ಹಿತಮಾಡಿದ್ದೆ. ಮಹಾಭಾಗೇ—ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರೋವರದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದವಳೇ—ಸರಸ್ವತೀ! ಲೋಕಹಿತಕರನಾದ ನಿನ್ನ ಈ ಮಹಾಪುತ್ರನು ನಿನ್ನದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ‘ಸಾರಸ್ವತ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು।

Verse 21

तस्मात्‌ सारस्वत: पुत्रो महांस्ते वरवर्णिनि । तवैव नाम्ना प्रथित:ः पुत्रस्ते लोकभावन:

ಆದ್ದರಿಂದ, ಸುಂದರವರ್ಣಿನಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರನು ನಿನ್ನದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ‘ಸಾರಸ್ವತ’ನೆಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು. ಅವನು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕರನು.

Verse 22

सारस्वत इति ख्यातो भविष्यति महातपा: । एष द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां द्विजर्षभान्‌

ಈ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ‘ಸಾರಸ್ವತ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರನ್ನು (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು) ಪೋಷಿಸುವನು.

Verse 23

पुण्याभ्यश्व सरिद्धयस्त्वं सदा पुण्यतमा शुभे

ಹೇ ಶುಭೆಯೇ! ನೀನು ಸದಾ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವತಿಯಾಗಿದ್ದೀಯೆ; ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವೇ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಗಳವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ—ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ನದಿಗಳಂತೆ.

Verse 24

एवं सा संस्तुतानेन वरं लब्ध्वा महानदी

ಈ ರೀತಿ, ಆ ಮಹಾನದಿಯು ಅವನಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ವರವನ್ನು ಪಡೆದಳು.

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले तु विरोधे देवदानवै:

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇವರುಗಳಿಗೂ ದಾನವರಿಗೂ ನಡುವೆ ವೈರವಿರೋಧದ ಘರ್ಷಣೆ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.

Verse 26

न चोपलेभे भगवान्‌ शक्र: प्रहरणं तदा

ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೂ ತನ್ನ ಆಯುಧವು ದೊರಕಲಿಲ್ಲ—ಘಟನೆಗಳ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಉನ್ನತ ವಿಧಾನದ ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳೂ ತಗ್ಗುವಂತೆ, ದೈವಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣವೇ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಾಯಿತು।

Verse 27

ततोअब्रवीत्‌ सुरान्‌ शक्रो न मे शक्‍्या महासुरा:

ಆಮೇಲೆ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಆ ಮಹಾಸುರರನ್ನು ನಾನು ಜಯಿಸಲಾರೆ.” ಇದರಿಂದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಗೂ ಮಿತಿಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು, ಧರ್ಮಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವಲ್ಲ; ಸಲಹೆ, ಸಮೂಹ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ವಿನಯವೇ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ।

Verse 28

तस्माद्‌ गत्वा ऋषिश्रेष्ठो याच्यतां सुरसत्तमा:

ಆದ್ದರಿಂದ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಹೋಗಿ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಯಾಚಿಸಲಿ—ಯೋಗ್ಯವೂ ಅಗತ್ಯವೂ ಆದದ್ದು ಬಲದಿಂದಲ್ಲ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದಲೇ ದೊರಕುವಂತೆ।

Verse 29

स च तैर्याचितो5स्थीनि यत्नादृषिवरस्तदा

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಕರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ದೇವತೆಗಳು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ಬಳಿ ಎಲುಬುಗಳಿಗಾಗಿ ಯಾಚಿಸಿದಾಗ, ಮುನಿವರ ದಧೀಚಿ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಜರಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು. ದೇವಪ್ರಿಯವಾದ ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅವನು ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು।

Verse 30

प्राणत्यागं कुरुश्रेष्ठ चकारैवाविचारयन्‌ । स लोकानक्षयान प्राप्तो देवप्रियकरस्तदा

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಕರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಯೋಚನೆಗೆ ತಡಮಾಡದೆ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು. ದೇವಪ್ರಿಯವಾದ ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅವನು ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು।

Verse 31

तस्यास्थिभिरथो शक्र: सम्प्रहृष्टमनास्तदा । कारयामास दिव्यानि नानाप्रहरणानि च

ಆಗ ಶಕ್ರನು (ಇಂದ್ರನು) ಪರಮಾನಂದಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ನಾನಾವಿಧ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಸಿದನು।

Verse 32

स हि तीव्रेण तपसा सम्भूत: परमर्षिणा

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ಮಹರ್ಷಿ ಭೃಗು ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಕಮಂಗಳಕರನಾದ, ಅತಿಕಾಯನಾದ, ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ದಧೀಚಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾರದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತನಾದಂತೆ ತೋಚಿತು।

Verse 33

प्रजापतिसुतेनाथ भूगुणा लोकभावन: । अतिकाय: स तेजस्वी लोकसारो विनिर्मित:

ನಂತರ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರ ಭೃಗು ಲೋಕಹಿತಕರನಾದ ದಧೀಚಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು—ಅವನು ಅತಿಕಾಯ, ತೇಜಸ್ವಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಸಾರದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತನಾದಂತೆ ಕಂಡನು।

Verse 34

जज्ञे शैलगुरु: प्रांशुर्महिम्ना प्रथित: प्रभु: । नित्यमुद्विजते चास्य तेजस: पाकशासन:

ಶೈಲಗುರು ಎಂಬ ಆ ಪ್ರಭು ಪರ್ವತದಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಭಾರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು, ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಾಕಶಾಸನ ಇಂದ್ರನು ಸದಾ ಅಶಾಂತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 35

तेन वज्रेण भगवान्‌ मन्त्रयुक्तेन भारत । भृशं क्रोधविसूष्टेन ब्रह्मतेजोद्धवेन च

ಓ ಭಾರತ! ಮಂತ್ರಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಆ ವಜ್ರದಿಂದ ಭಗವಂತನು ಭಾರೀ ಬಲದಿಂದ ಪ್ರಹರಿಸಿದನು—ತೀವ್ರ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉದ್ದೀಪ್ತನಾಗಿ।

Verse 36

अथ काले व्यतिक्रान्ते महत्यतिभयंकरे

ಆ ಮಹಾಭಯಂಕರವಾದ, ಅಪೂರ್ವ ಭೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಾಲವು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಕಥೆ ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು.

Verse 37

तस्यां द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां महर्षय:

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು: ಆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದರು.

Verse 38

दिग्भ्यस्तान्‌ प्रद्रुतान्‌ दृष्टवा मुनि: सारस्वतस्तदा

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು: ಆಗ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯು ಆ ಚದುರಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು.

Verse 39

गमनाय मतिं चक्रे तं प्रोवाच सरस्वती । सम्पूर्ण दिशाओंसे भागकर इधर-उधर जाते हुए उन महर्षियोंको देखकर सारस्वत मुनिने भी वहाँसे अन्यत्र जानेका विचार किया। तब सरस्वतीदेवीने उनसे कहा ।।

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಚದುರಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಸರಸ್ವತೀ ದೇವಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು— “ಪುತ್ರನೇ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗಬೇಡ; ನಿನ್ನ ಆಹಾರವನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ಒದಗಿಸುತ್ತೇನೆ.”

Verse 40

दास्यामि मत्स्यप्रवरानुष्यतामिह भारत । भरतनन्दन! सरस्वती इस प्रकार बोलीं--“बेटा! तुम्हें यहाँसे कहीं नहीं जाना चाहिये। मैं सदा तुम्हें भोजनके लिये उत्तमोत्तम मछलियाँ दूँगी; अतः तुम यहीं रहो' ।।

ಸರಸ್ವತೀ ಹೇಳಿದರು— “ಓ ಭಾರತ, ನಿನ್ನ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮೀನುಗಳನ್ನು ನೀಡುವೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರು.” ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಅವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು.

Verse 41

आहारमकरोमत्रित्यं प्राणान्‌ वेदांश्न धारयन्‌ । सरस्वतीके ऐसा कहनेपर सारस्वत मुनि वहीं रहकर देवताओं और पितरोंको तृप्त करने लगे। वे प्रतिदिन भोजन करते और अपने प्राणों तथा वेदोंकी रक्षा करते थे || ४० ३ || अथ तस्यामनावृष्ट्यामतीतायां महर्षय:

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರತಿದಿನ ಆಹಾರಮಾಡಿ, ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯು ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು—ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಯಮದಿಂದ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ. ನಂತರ ಆ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ಕಾಲ ಕಳೆದಾಗ ಮಹರ್ಷಿಗಳು…

Verse 42

तेषां क्षुधापरीतानां नष्टा वेदाभिधावताम्‌

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರಲ್ಲಿ ವೇದಸ್ಮೃತಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಪರಮ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ದೇಹಪೀಡೆಯಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಬುದ್ಧಿಯೂ ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 43

अथ वकद्रिदृषिस्तेषां सारस्वतमुपेयिवान्‌

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ವಕದ್ರಿದೃಶಿ ಋಷಿಯು ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲೇ ಸಾರಸ್ವತನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 44

कुर्वाणं संशितात्मानं स्वाध्यायमृषिसत्तमम्‌ | तदनन्तर उनमेंसे कोई ऋषि प्रतिदिन स्वाध्याय करनेवाले शुद्धात्मा मुनिवर सारस्वतके पास आये ।। स गत्वा5<चष्ट तेभ्यश्व॒ सारस्वतमतिप्रभम्‌

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಸಂಯತಾತ್ಮನಾದ ಸಾರಸ್ವತನು ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ನಂತರ ಅವರೊಳಗಿಂದ ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ—ಶುದ್ಧಾತ್ಮ, ನಿತ್ಯಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪರಾಯಣ—ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಂತನಾದ ಸಾರಸ್ವತನ ವಿಷಯವನ್ನು ಇತರ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.

Verse 45

स्वाध्यायममरप्रख्यं कुर्वाणं विजने वने । फिर वहाँसे जाकर उन्होंने सब महर्षियोंको बताया कि “देवताओंके समान अत्यन्त कान्तिमान्‌ एक सारस्वत मुनि हैं, जो निर्जन वनमें रहकर सदा स्वाध्याय करते हैं” ।।

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ತಿಳಿಸಿದನು—“ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಒಬ್ಬ ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಸದಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲಾ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.

Verse 46

सारस्वतं मुनिश्रेष्ठमिदमूचु: समागता: । अस्मानध्यापयस्वेति तानुवाच ततो मुनि:

ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವರು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾರಸ್ವತನನ್ನು—“ನಮಗೆ ಬೋಧಿಸಿರಿ” ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿದರು. ಆಗ ಆ ಮುನಿಯು ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 47

शिष्यत्वमुपगच्छध्वं विधिवद्धि ममेत्युत । राजन्‌! यह सुनकर वे सब महर्षि वहाँ आये और आकर मुनिश्रेष्ठ सारस्वतसे इस प्रकार बोले--'मुने! आप हम लोगोंको वेद पढ़ाइये।” तब सारस्वतने उनसे कहा --“आपलोग विधिपूर्वक मेरी शिष्यता ग्रहण करें ।।

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—“ರಾಜನೇ! ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾರಸ್ವತನಿಗೆ—‘ಮುನೇ! ನಮಗೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸಾರಸ್ವತನು—‘ಆಗ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ’ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.”

Verse 48

स तानाह न मे धर्मो नश्येदिति पुनर्मुनीन्‌ । यो हाधर्मेण वै ब्रूयाद्‌ गृल्लीयाद्‌ यो5प्यधर्मत:

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಮತ್ತೆ ಆ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನ ಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗಬಾರದು. ಅಧರ್ಮದಿಂದ ವೇದವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು—ಇಬ್ಬರೂ ಧರ್ಮಪಥದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.”

Verse 49

हीयेतां तावुभीौ क्षिप्रं स्थातां वा वैरिणावुभौ । तब वहाँ उन मुनियोंने कहा--'बेटा! तुम तो अभी बालक हो” (हम तुम्हारे शिष्य कैसे हो सकते हैं?) तब सारस्वतने पुनः उन मुनियोंसे कहा--“मेरा धर्म नष्ट न हो

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಅಧರ್ಮದಿಂದ ವೇದವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಆ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು—ಇಬ್ಬರೂ ಶೀಘ್ರವೇ ಹೀನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲವೇ ಪರಸ್ಪರ ಶತ್ರುಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 50

इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑नें बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ

ಋಷಿಗಳು ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ—“ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರು ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಬೋಧಿಸಬಲ್ಲನೋ ಅವನೇ ಮಹಾನ್. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಧನದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಅನೇಕ ಬಂಧುಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ಮಹತ್ವ ಬರುತ್ತದೆ.” ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನಿಗಳು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು.

Verse 51

तस्माद्‌ वेदाननुप्राप्य पुनर्धर्म प्रचक्रिरे । सारस्वतकी यह बात सुनकर वे मुनि उनसे विधिपूर्वक वेदोंका उपदेश पाकर पुनः धर्मका अनुष्ठान करने लगे || ५० $ ।।

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿ ಮತ್ತೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಮುನಿಗಳು ಪುನಃ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮುನಿಗಳು ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು; ನಂತರ ನಿಯಮಬದ್ಧ ವ್ರತಗಳೊಂದಿಗೆ ಧರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೊಡಗಿದರು.

Verse 52

मुष्टिं मुष्टिं तत: सर्वे दर्भाणां ते ह्युपाहरन्‌ । तस्यासनार्थ विप्रर्षेर्बालस्यापि वशे स्थिता:

ನಂತರ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ದರ್ಭ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮುಷ್ಟಿ ಮುಷ್ಟಿಯಾಗಿ ತಂದು ಸೇರಿಸಿದರು. ಅದು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಋಷಿಯ ಆಸನಕ್ಕಾಗಿ; ಅವನು ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಆಜ್ಞಾಪಾಲನೆ ಮಾಡಿದರು.

Verse 53

वे ब्रह्मर्षि यद्यपि बालक थे तो भी वे सभी बड़े-बड़े महर्षि उनकी आज्ञाके अधीन रहकर उनके आसनके लिये एक-एक मुट्ठी कुश ले आया करते थे ।।

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಬಾಲಕರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರ ಮಹಿಮೆ ಅಷ್ಟಿತ್ತು; ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ ಅವರ ಆಜ್ಞಾಧೀನರಾಗಿ, ಅವರ ಆಸನಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ಒಬ್ಬೊಂದು ಮುಷ್ಟಿ ಕುಶವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ರೌಹಿಣೇಯ—ಕೇಶವನ ಅಗ್ರಜ ಬಲರಾಮ—ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಧನದಾನ ನೀಡಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ತೀರ್ಥದಿಂದ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ‘ವೃದ್ಧಕನ್ಯಾ’ ವಾಸಿಸಿದ್ದೆಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾದ ಆ ಮಹಾತೀರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

Verse 143

प्रतिगृह्लीष्व पुत्र स्‍्व॑ मया दत्तमनिन्दितम्‌ | “ब्रह्मर्ष! यह आपका पुत्र है। इसे आपके प्रति भक्ति होनेके कारण मैंने अपने गर्भमें धारण किया था। ब्रह्मर्ष] पहले अलम्बुषा नामक अप्सराको देखकर जो आपका वीर्य स्खलित हुआ था

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಅನಿಂದ್ಯನೇ! ನಾನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ನಿನ್ನದೇ ಆದ ಈ ದೋಷರಹಿತ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ! ಹಿಂದೆ ಅಲಂಬುಷಾ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಸ್ಖಲಿಸಿದ ವೀರ್ಯವನ್ನು, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯ ಈ ತೇಜಸ್ಸು ನಾಶವಾಗಬಾರದು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನಾನು ನನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಈ ಅನಿಂದ್ಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸು.”

Verse 183

प्रीत: परमहृष्टात्मा यथावच्छूणु पार्थिव । राजन्‌! ऐसा कहकर अत्यन्त हर्षोत्फुल्ल हृदयसे मुनिने प्रेमपूर्वक उत्तम वाणीद्वारा सरस्वती देवीका स्तवन किया। उस स्तुतिको तुम यथार्थरूपसे सुनो

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವನೇ! ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಕೇಳು. ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಮುನಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡ ಹೃದಯದಿಂದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಚನಗಳಿಂದ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನಿಜಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳು.

Verse 226

सारस्वतो महाभागे वेदानध्यापयिष्यति । “यह सारस्वत नामसे विख्यात महातपस्वी होगा। महाभागे! इस संसारमें बारह वर्षोतक जब वर्षा बंद हो जायगी, उस समय यह सारस्वत ही श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको वेद पढ़ायेगा

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾಭಾಗೆಯೇ! ‘ಸಾರಸ್ವತ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾದ ಈ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವನು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಳೆ ನಿಂತಾಗ, ಆಗ ಈ ಸಾರಸ್ವತನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವೇದವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವನು.

Verse 233

भविष्यसि महाभागे मत्प्रसादात्‌ सरस्वति । 'शुभे! महासौभाग्यशालिनी सरस्वति! तुम मेरे प्रसादसे अन्य पवित्र सरिताओंकी अपेक्षा सदा ही अधिक पवित्र बनी रहोगी'

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಶುಭೆಯೇ! ಮಹಾಸೌಭಾಗ್ಯಶಾಲಿನಿ ಸರಸ್ವತೀ! ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನೀನು ಇತರ ಪುಣ್ಯನದಿಗಳಿಗಿಂತ ಸದಾ ಹೆಚ್ಚು ಪವಿತ್ರಳಾಗಿ ಇರುವೆ.

Verse 246

पुत्रमादाय मुदिता जगाम भरतर्षभ । भरतश्रेष्ठ) इस प्रकार उनके द्वारा प्रशंसित हो वर पाकर वह महानदी पुत्रको लेकर प्रसन्नतापूर्वक चली गयी

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಭರತವೃಷಭನೇ! ಮಗನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಅವಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೊರಟಳು. ಹೀಗೆ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತಳಾಗಿ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ಮಹಾನದೀದೇವಿ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ತೆರಳಿದಳು.

Verse 256

शक्र: प्रहरणान्वेषी लोकांस्त्रीन्‌ विचचार ह । इसी समय देवताओं और दानवोंमें विरोध होने-पर इन्द्र अस्त्र-शस्त्रोंकी खोजके लिये तीनों लोकोंमें विचरण करने लगे

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವರು ಮತ್ತು ದಾನವರ ನಡುವೆ ವೈರವೇಳಿದಾಗ, ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಂದ್ರನು (ಶಕ್ರನು) ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.

Verse 266

यद्वैतेषां भवेद्‌ योग्यं वधाय विबुधद्विषाम्‌ । परंतु भगवान्‌ शक्र उस समय ऐसा कोई हथियार न पा सके, जो उन देदवद्रोहियोंके वधके लिये उपयोगी हो सके

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವದ್ವೇಷಿಗಳ ವಧೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರಬಹುದಾದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಕ್ರನಿಗೂ ಸಹ, ಆ ದೇವದ್ರೋಹಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ನಿಜವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಯಾವ ಅಸ್ತ್ರವೂ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ.

Verse 273

ऋते<स्थिभिर्दधीचस्य निहन्तुं त्रिदशद्विष: । तदनन्तर इन्द्रने देवताओंसे कहा--“दधीच मुनिकी अस्थियोंके सिवा और किसी अस्त्र- शस्त्रसे मेरे द्वारा देवद्रोही महान्‌ असुर नहीं मारे जा सकते

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—“ದಧೀಚ ಮುನಿಯ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ದೇವಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.” ಅನಂತರ ಇಂದ್ರನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ದಧೀಚನ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಆಯುಧದಿಂದಲೂ ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಆ ದೇವದ್ರೋಹಿ ಮಹಾಸುರನು ವಧೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವೇ ಅವನ ವಧೋಪಾಯ.”

Verse 283

दधीचास्थीनि देहीति तैर्वधिष्यामहे रिपून्‌ “अतः सुरश्रेष्ठठण! तुमलोग जाकर मुनिवर दधीचसे याचना करो कि आप अपनी हड्डियाँ हमें दे दें। हम उन्हींके द्वारा अपने शत्रुओंका वध करेंगे”

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—“ದಧೀಚ ಮುನಿಯ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬೇಡಿರಿ—‘ನಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ.’ ಅವುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಾವು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಧಿಸುವೆವು.”

Verse 356

दैत्यदानववीराणां जघान नवतीर्नव । भरतनन्दन! ब्रह्मतेजसे प्रकट हुए उस वज्रको मन्त्रोच्चारणके साथ अत्यन्त क्रोधपूर्वक छोड़कर भगवान्‌ इन्द्रने आठ सौ दस दैत्य-दानव वीरोंका वध कर डाला

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಭರತನಂದನನೇ! ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದ ಆ ವಜ್ರವನ್ನು ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಮಕ್ರೋಧದಿಂದ ಎಸೆದು, ಭಗವಾನ್ ಇಂದ್ರನು ದೈತ್ಯ-ದಾನವ ವೀರರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿಯನ್ನು, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಎಂಟುನೂರು ಹತ್ತು ಮಂದಿಯನ್ನು ವಧಿಸಿದನು.

Verse 363

अनावृष्टिरनुप्राप्ता राजन्‌ द्वादशवार्षिकी । राजन! तदनन्तर सुदीर्घ काल व्यतीत होनेपर जगत्‌में बारह वर्षोतक स्थिर रहनेवाली अत्यन्त भयंकर अनावृष्टि प्राप्त हुई

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಅನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ಭಯಂಕರ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 373

वृत्त्यर्थ प्राद्रवन्‌ राजन क्षुधार्ता: सर्वतोदिशम्‌ । नरेश्वर! बारह वर्षोकी उस अनावृष्टिमें सब महर्षि भूखसे पीड़ित हो जीविकाके लिये सम्पूर्ण दिशाओंमें दौड़ने लगे

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ನರೇಶ್ವರನೇ! ಆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಕ್ಷುಧೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಾಡಿದರು.

Verse 413

अन्योन्यं परिपप्रच्छु: पुन: स्वाध्यायकारणात्‌ | जब बारह वर्षोंकी वह अनावृष्टि प्रायः बीत गयी, तब महर्षि पुनः स्वाध्यायके लिये एक-दूसरेसे पूछने लगे

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಬಹುತೇಕ ತೀರಿದಾಗ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾರ್ಥವೂ ವೇದವಿದ್ಯೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥವೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು।

Verse 426

सर्वेषामेव राजेन्द्र न कश्चित्‌ प्रतिभानवान्‌ । राजेन्द्र! उस समय भूखसे पीड़ित होकर इधर-उधर दौड़नेवाले सभी महर्षि वेद भूल गये थे। कोई भी ऐसा प्रतिभाशाली नहीं था, जिसे वेदोंका स्मरण रह गया हो

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜೇಂದ್ರ, ಅವರಲ್ಲೆಲ್ಲ ಒಬ್ಬನೂ ಪ್ರತಿಭಾವಂತನಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಓಡಾಡುತ್ತಾ ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವೇದಗಳನ್ನೂ ಮರೆತಿದ್ದರು; ಯಾರಿಗೂ ವೇದಸ್ಮರಣೆ ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ।

Verse 513

सारस्वतस्य विप्रषेषेवेंदस्वाध्यायकारणात्‌ । साठ हजार मुनियोंने स्वाध्यायके निमित्त ब्रह्मर्षि सारस्वतकी शिष्यता ग्रहण की थी

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಕಾರಣದಿಂದ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮುನಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಸಾರಸ್ವತನ ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು; ವೇದವಿದ್ಯೆಯ ಉಪದೇಶವೂ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೂ ನಿರಂತರವಾಗಲೆಂದು.

Verse 3136

गदावज्राणि चक्राणि गुरून्‌ दण्डांश्व॒ पुष्कलान्‌ । तब इन्द्रने प्रसन्नचित्त होकर दधीचकी हड्डियोंसे गदा, वज्र, चक्र और बहुसंख्यक भारी दण्ड आदि नाना प्रकारके दिव्य आयुध तैयार कराये

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ದಧೀಚಿಯ ಎಲುಬುಗಳಿಂದ ನಾನಾವಿಧ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು— ಗದೆಗಳು, ವಜ್ರಗಳು, ಚಕ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಭಾರೀ ದಂಡಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ।