Shloka 143

Vṛddha-kanyā-carita and Balarāma’s Kurukṣetra Inquiry (वृद्धकन्या-चरितम् / कुरुक्षेत्रफल-प्रश्नः)

Devanagari script

प्रतिगृह्लीष्व पुत्र स्‍्व॑ मया दत्तमनिन्दितम्‌ | “ब्रह्मर्ष! यह आपका पुत्र है। इसे आपके प्रति भक्ति होनेके कारण मैंने अपने गर्भमें धारण किया था। ब्रह्मर्ष] पहले अलम्बुषा नामक अप्सराको देखकर जो आपका वीर्य स्खलित हुआ था

Transliteration

pratigṛhlīṣva putra sva mayā dattam aninditam |

Translation

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಅನಿಂದ್ಯನೇ! ನಾನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ನಿನ್ನದೇ ಆದ ಈ ದೋಷರಹಿತ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ! ಹಿಂದೆ ಅಲಂಬುಷಾ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಸ್ಖಲಿಸಿದ ವೀರ್ಯವನ್ನು, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯ ಈ ತೇಜಸ್ಸು ನಾಶವಾಗಬಾರದು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನಾನು ನನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಈ ಅನಿಂದ್ಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸು.”

Word by Word

• प्रतिगृह्णीष्व: accept (you should accept)
• प्रतिगृह्णीष्व: Karta
• Type: Verb
• Root: प्रतिग्रह् (धातु: ग्रह्) / प्रतिगृह्ण (प्रत्यय-रूप)
• Form: लोट् (imperative), मध्यम, एकवचन, परस्मैपद

• पुत्रम्: son
• पुत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुत्र
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वम्: your own
• स्वम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: स्व
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta
• Type: Noun
• Root: अहम्
• Form: त्रिलिङ्ग (सर्वनाम), तृतीया, एकवचन

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Karma
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) → दत्त (क्त)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अनिन्दितम्: blameless, faultless
• अनिन्दितम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अनिन्दित
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Alambuṣā (apsaras)
• brahmarṣi (unnamed in the given line; implied addressee)
• the son/child (unnamed in the given line)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The passage emphasizes safeguarding spiritual potency (tejas) and taking responsibility for its consequences: devotion motivates the preservation of a sage’s power, and dharma is fulfilled when the rightful parent accepts the child without blame.

What is happening in the narrative?

A speaker (in the frame narrative, Vaiśampāyana) reports a scene where someone presents a child to a brahmarṣi, explaining that the child was conceived by preserving the sage’s fallen seed after he saw the apsaras Alambuṣā, and urges him to accept the son as his own.