Adhyaya 166
Chapter Arc: युधिष्ठिर श्रीकृष्ण से पूछते हैं—दुर्वासा के प्रसाद से जो अद्भुत प्रसंग घटा, उसमें भगवान शंकर का माहात्म्य, उनके नाम और उनका महान सौभाग्य क्या है; वे उसे विस्तार से जानना चाहते हैं। → वायुदेव (वक्ता-रूप में) कपर्दी रुद्र को नमस्कार कर उस दिव्य आख्यान का आरम्भ करते हैं: देवगण एक संकट में घिरते हैं, असुर-बल बढ़ता है, और देवताओं की सभा में रुद्र की शरणागति का भाव तीव्र होता जाता है; साथ ही देवताओं के भीतर अहं और ईर्ष्या की रेखाएँ भी उभरती हैं। → इन्द्र ईर्ष्यावश वज्र से प्रहार करना चाहते हैं, पर वह दिव्य बालक/ईश्वर-तत्त्व वज्र को स्तम्भित कर देता है; समस्त देवता और प्रजापति भी उस भुवनेश्वर को पहचान नहीं पाते और विस्मय में डूब जाते हैं—यहीं रुद्र की अचिन्त्य सत्ता का प्रत्यक्ष उद्घाटन होता है। → देवगण रुद्र की सर्वरूपता का स्तवन करते हैं—वह एक भी हैं, दो भी, अनेक भी; शत, सहस्र, शतसहस्र रूपों में व्याप्त हैं। अंततः देवता रुद्र से प्रार्थना करते हैं कि वे दैत्यों का संहार कर लोकों की रक्षा करें और धर्म-व्यवस्था को स्थिर करें। → देवताओं की याचना के बाद रुद्र की प्रत्युत्तर-क्रिया और दैत्यों के विनाश का अगला चरण आगे के प्रसंग की ओर संकेत करता है।
Shlokas
Verse 1
नफमशा+ (0) अमन न षष्टर्याधिकशततमो< ध्याय: श्रीकृष्णद्वारा भगवान् शड्करके माहात्म्यका वर्णन युधिछिर उवाच दुर्वासस: प्रसादात् ते यत् तदा मधुसूदन । अवाप्तमिह विज्ञान तन्मे व्याख्यातुमरहसि
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— “ಮಧುಸೂದನ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ದೊರೆತ ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸು.”
Verse 2
महाभाग्यं च यत् तस्य नामानि च महात्मन: । तत् त्वत्तो ज्ञातुमिच्छामि सर्व मतिमतां वर
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— “ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ! ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಮಹಾಸೌಭಾಗ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೂ, ಅವನ ನಾಮಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.”
Verse 3
वायुदेव उवाच हन्त ते कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्य कपर्दिने । यदवाप्तं मया राजन् श्रेयो यच्चार्जितं यश:
ವಾಯುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಜಟಾಜೂಟಧಾರಿ ಕಪರ್ದಿನ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಾನು ಪಡೆದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಏನು, ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಯಶಸ್ಸು ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 4
प्रयत: प्रातरुत्थाय यदधीये विशाम्पते । प्राज्जलि: शतरुद्रीयं तन््मे निगदत: शृणु
ಪ್ರಜಾನಾಥನೇ! ನಾನು ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಎದ್ದು, ಮನಸ್ಸು-ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಜಪಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಈಗ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳು.
Verse 5
प्रजापतिस्तत् ससृजे तपसो<न्ते महातपा: । शड्करस्त्वसृजत् तात प्रजा: स्थावरजड़मा:,तात! महातपस्वी प्रजापतिने तपस्याके अन्तमें उस शतरुद्रियकी रचना की और शंकरजीने समस्त चराचर प्राणियोंकी सृष्टि की
ತಾತನೇ! ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ತಪಸ್ಸಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ (ಶತರುದ್ರೀಯ)ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು; ನಂತರ ಶಂಕರನು ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
Verse 6
नास्ति किंचित् परं भूतं महादेवाद् विशाम्पते । इह त्रिष्वपि लोकेषु भूतानां प्रभवो हि सः
ಪ್ರಜಾನಾಥನೇ! ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾದೇವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ಯಾವ ಸತ್ತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಉದ್ಭವಕಾರಣ ಅವನೇ.
Verse 7
न चैवोत्सहते स्थातु कश्रिदग्रे महात्मन: । न हि भूतं सम॑ तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते,उन महात्मा शंकरके सामने कोई भी खड़ा होनेका साहस नहीं कर सकता। तीनों लोकोंमें कोई भी प्राणी उनकी समता करनेवाला नहीं है
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಶಂಕರನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಲು ಯಾರಿಗೂ ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಸಮನಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 8
गन्धेनापि हि संग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रव:ः । विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ते च पतन्ति च
ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಕ್ರುದ್ಧನಾದಾಗ, ಅವನ ವಾಸನೆಯಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಶತ್ರುಗಳು ಮೂರ್ಚಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಮೃತಪ್ರಾಯರಾಗಿ ನಡುಗುತ್ತಾ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 9
घोरं च निनदं तस्य पर्जन्यनिनदोपमम् | श्रुत्वा विशीर्येद् हृदयं देवानामपि संयुगे,संग्राममें मेघगर्जनाके समान गम्भीर उनका घोर सिंहनाद सुनकर देवताओंका भी हृदय विदीर्ण हो सकता है
ಮೋಡಗುಡುಗಿನಂತೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಅವನ ಭೀಕರ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೆ, ದೇವತೆಗಳ ಹೃದಯವೂ ಚೂರುಚೂರಾಗಬಹುದು।
Verse 10
यांश्व घोरेण रूपेण पश्येत् क्रुद्ध/ पिनाकधृत् | न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न पन्नगा:
ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಪಿನಾಕಧಾರಿ ಪ್ರಭು ಯಾರನ್ನು ತನ್ನ ಘೋರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ, ಆ ದರ್ಶನದ ಮುಂದೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನಿಲ್ಲಲಾರರು—ದೇವರೂ ಅಲ್ಲ, ಅಸುರರೂ ಅಲ್ಲ, ಗಂಧರ್ವರೂ ಅಲ್ಲ, ಪನ್ನಗರೂ ಅಲ್ಲ।
Verse 11
प्रजापति दक्ष जब यज्ञ कर रहे थे, उस समय उनका यज्ञ आरम्भ होनेपर कुपित हुए भगवान् शंकरने निर्भय होकर उनके यज्ञको अपने बाणोंसे बींध डाला और धनुषसे बाण छोड़कर गम्भीर स्वरमें सिंहनाद किया
ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಯಜ್ಞದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ನಿಂತನು. ಅವನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಶರಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡಿದನು.
Verse 12
विव्याध कुपितो यज्ञ निर्भयस्तु भवस्तदा । धनुषा बाणमुत्यज्य सघोषं विननाद च
ಆಗ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಭವನು (ಶಂಕರನು) ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು; ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಗಂಭೀರ ನಿನಾದ ಮಾಡಿದನು.
Verse 13
प्रजापतेश्व॒ दक्षस्य यजतो वितते क्रतौ
ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಶಾಂತಿಯೂ ಎಲ್ಲಿ? ಅವರು ವಿಷಾದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು. ಯಜ್ಞವು ಅಚಾನಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧವಾಗಿ, ಮಹೇಶ್ವರನು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ, ಆ ದೇವತೆಗಳು ಅಶಾಂತಿಯಾಗಿ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು.
Verse 14
तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोका: समाकुला: । बभूवुरवशा: पार्थ विषेदुश्च सुरसुरा:,पार्थ! उनके धनुषकी प्रत्यंचाके शब्दसे समस्त लोक व्याकुल और विवश हो उठे और सभी देवता एवं असुर विषादमें मग्न हो गये
ಪಾರ್ಥಾ! ಅವನ ಧನುಸ್ಸಿನ ಜ್ಯಾ-ಘೋಷದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೂ ಅಶಾಂತಗೊಂಡವು. ಎಲ್ಲರೂ ಅವಶರಾದರು; ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ ಸಹ ವಿಷಾದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು.
Verse 15
आपक्षुक्षुभिरे चैव चकम्पे च वसुन्धरा । व्यद्रवन् गिरयश्चापि द्यौ: पफाल च सर्वश:,समुद्र आदिका जल क्षुब्ध हो उठा, पृथ्वी काँपने लगी, पर्वत पिघलने लगे और आकाश सब ओरसे फटने-सा लगा
ಸಮುದ್ರಾದಿ ಜಲಗಳು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಕ್ಷುಭಿತವಾದವು; ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಿತು; ಪರ್ವತಗಳೂ ಕರಗಿ ಓಡಾಡಿದಂತೆ ತೋಚಿತು; ಆಕಾಶವು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಚೀರಿ ಹೋಗುವಂತೆ ಕಂಡಿತು.
Verse 16
अन्धेन तमसा लोका:ः प्रावृता न चकाशिरे । प्रणष्टा ज्योतिषां भाश्व सह सूर्येण भारत
ಘೋರ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೂ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತಾ! ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕಿರಣವೂ ಅಡಗಿಹೋಯಿತು.
Verse 17
भृशं भीतास्तत: शान्तिं चक्रुः स्वस्त्ययनानि च । ऋषय: सर्वभूतानामात्मनश्न हितैषिण:,सम्पूर्ण भूतोंका और अपना भी हित चाहनेवाले ऋषि अत्यन्त भयभीत हो शान्ति एवं स्वस्तिवाचन आदि कर्म करने लगे
ಆಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀತರಾದ, ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮಗೂ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಋಷಿಗಳು ಶಾಂತಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಾದಿ ಮಂಗಳಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 18
ततः सो<भ्यद्रवद् देवान् रुद्रो रौद्रपराक्रम: । भगस्य नयने क्रुद्धः प्रहारेण व्यशातयत्,तदनन्तर भयानक पराक्रमी रुद्र देवताओंकी ओर दौड़े। उन्होंने क्रोधपूर्वक प्रहार करके भगदेवताके नेत्र नष्ट कर दिये
ಅನಂತರ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ರುದ್ರನು ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರಹಾರದಿಂದಲೇ ಭಗದೇವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು.
Verse 19
पूषणं चाभिदुद्राव पादेन च रुषान्वित: । पुरोडाशं भक्षयतो दशनान् वै व्यशातयत्,फिर उन्होंने रोषमें भरकर पैदल ही पूषादेवताका पीछा किया और पुरोडाश भक्षण करनेवाले उनके दाँतोंको तोड़ डाला
ನಂತರ ಕೋಪದಿಂದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಪೂಷಾದೇವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕಿದನು.
Verse 20
ततः प्रणेमुर्देवास्ते वेपमाना: सम शड्करम् | पुनश्च संदधे रुद्रो दीप्तं सुनिशितं शरम्
ಆಗ ಆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ನಡುಗುತ್ತಾ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಇತ್ತ ರುದ್ರನು ಮತ್ತೆ ಜ್ವಲಿಸುವ, ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣವನ್ನು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಧಾನಿಸಿದನು.
Verse 21
रुद्रस्य विक्रमं दृष्टवा भीता देवा: सहर्षिभि: । ततः प्रसादयामासु: शर्व ते विबुधोत्तमा:,रुद्रका पराक्रम देखकर ऋषियोंसहित सम्पूर्ण देवता थर्या उठे। फिर उन श्रेष्ठ देवताओंने भगवान् शिवको प्रसन्न किया
ರುದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಋಷಿಗಳೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಭೀತರಾದರು. ಆಗ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳು ಶರ್ವನನ್ನು (ಶಿವನನ್ನು) ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.
Verse 22
जेपुश्न शतरुद्रीयं देवा: कृत्वाउ्जलिं तदा । संस्तूयमानस्त्रिदशै: प्रससाद महेश्वर:,उस समय देवतालोग हाथ जोड़कर शतरुद्रियका जप करने लगे। देवताओं के द्वारा अपनी स्तुति की जानेपर महेश्वर प्रसन्न हो गये
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರು. ತ್ರಿದಶರು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು.
Verse 23
रुद्रस्य भागं यज्ञे च विशिष्ट ते त्वकल्पयन् | भयेन त्रिदशा राजन् शरणं च प्रपेदिरे
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ, ಭಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಶಂಕರನಾದ ರುದ್ರನ ಶರಣು ಹೋದರು. ನಂತರ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ, ಯಜ್ಞಾವಶಿಷ್ಟವನ್ನೆಲ್ಲ ರುದ್ರನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
Verse 24
तेन चैव हि तुष्टेन स यज्ञ: संधितो5भवत् । यद् यच्चापद्वतं तत्र तत्तथैवान्वजीवयत्
ಶಂಕರನು ತೃಪ್ತನಾದಾಗಲೇ ಆ ಯಜ್ಞವು ಪುನಃ ಸಂಧಿಗೊಂಡು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 25
असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवर्तां दिवि । आयसं राजतं चैव सौवर्णमपि चापरम्
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಅಸುರರಿಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮೂರು ಪುರಗಳು ಇದ್ದವು—ಒಂದು ಕಬ್ಬಿಣದದು, ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯದು, ಮೂರನೆಯದು ಬಂಗಾರದದು.
Verse 26
नाशकत् तानि मघवा जेतु सर्वायुधैरपि । अथ सर्वेडमरा रुद्रं जग्मु: शरणमर्दिता:
ಮಘವಾ (ಇಂದ್ರ) ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಆ ಪುರಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಲಾರನು. ಆಗ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲರಾದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ರುದ್ರನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದರು.
Verse 27
तत ऊचुर्महात्मानो देवा: सर्वे समागता: । रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशव: सर्वकर्मसु
ಆಗ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದರು—“ಓ ರುದ್ರಾ! ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯಾಗವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಶುಗಳು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಅಶಾಂತವಾಗುವವು.”
Verse 28
स तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा कृत्वा विष्णुं शरोत्तमम्
ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣವನ್ನಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆ ಬಾಣದ ಶಲ್ಯವನ್ನಾಗಿ, ವೈವಸ್ವತ ಯಮನನ್ನು ಅದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳನ್ನು ಧನುಸ್ಸನ್ನಾಗಿ, ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ಪ್ರತ್ಯಂಚೆಯನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಾರಥಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಅವರವರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಮೂರು ಪರ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಶಲ್ಯಗಳುಳ್ಳ ಆ ಬಾಣದಿಂದ ಆ ಮೂರು ಪುರಗಳನ್ನು ಚಿದ್ರಗೊಳಿಸಿ ಕೆಡವಿಬಿಟ್ಟನು.
Verse 29
शल्यमरग्निं तथा कृत्वा पुड्खं वैवस्वतं यमम् । वेदान् कृत्वा धनु: सर्वान् ज्यां च सावित्रिमुत्तमाम्
ಅವನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬಾಣದ ಶಲ್ಯವನ್ನಾಗಿ, ವೈವಸ್ವತ ಯಮನನ್ನು ಅದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು; ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳನ್ನು ಧನುಸ್ಸನ್ನಾಗಿ, ಪರಮ ಸಾವಿತ್ರಿ (ಗಾಯತ್ರಿ)ಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ಪ್ರತ್ಯಂಚೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.
Verse 30
ब्रहद्माणं सारथिं कृत्वा विनियुज्य च सर्वश:ः । त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तेन तानि बिभेद सः
ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಾರಥಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಥೋಚಿತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಮೂರು ಪರ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಶಲ್ಯಗಳುಳ್ಳ ಆ ಬಾಣದಿಂದ ಅವನು ಆ (ಮೂರು) ಪುರಗಳನ್ನು ಚಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 31
शरेणादित्यवर्णेन कालाग्निसमतेजसा । तेडसुरा: सपुरास्तत्र दग्धा रुद्रेण भारत
ಭಾರತಾ! ಆ ಬಾಣವು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕಾಂತಿಮಯವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. ರುದ್ರನು ಆ ಬಾಣದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅಸುರರನ್ನು ಅವರ ಪುರಗಳೊಡನೆ ದಹಿಸಿ ಭಸ್ಮಮಾಡಿದನು.
Verse 32
तं चैवाड्कगतं दृष्टवा बालं पजचशिखं पुन: । उमा जिज्ञासमाना वै को<यमित्यब्रवीत् तदा
ಮತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ಐದು ಶಿಖೆಗಳಿರುವ ಬಾಲಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಉಮಾದೇವಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಳು—“ಇವನು ಯಾರು?”
Verse 33
असूयतश्च शक्रस्य वज्ेण प्रहरिष्यत: । स वज्ं स्तम्भयामास त॑ बाहुं परिघोपमम्
ಶಕ್ರನು (ಇಂದ್ರನು) ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ವಜ್ರದಿಂದ ಪ್ರಹರಿಸಲು ಉದ್ಧತನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆ ಬಾಲಕನು ವಜ್ರಧಾರಿಯಾದ ಅವನ ಗದೆಯಂತ ದಪ್ಪವೂ ಭಯಂಕರವೂ ಆದ ಅದೇ ಭುಜವನ್ನು ಸ್ಥಂಭಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 34
न सम्बुबुधिरे चैव देवास्तं भुवनेश्वरम् । सप्रजापतय: सर्वे तस्मिन् मुमुहुरी श्चरे,समस्त देवता और प्रजापति उन भुवनेश्वर महादेवजीको न पहचान सके। सबको उन ईश्वरके विषयमें मोह छा गया
ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆ ಭುವನೇಶ್ವರನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತರಾಗಿ ಗೊಂದಲಗೊಂಡರು.
Verse 35
ततो ध्यात्वा च भगवान् ब्रह्मा तममितौजसम् | अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तमुमापतिम्
ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಆ ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಉಮಾಪತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು; ‘ಇವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅವನಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.
Verse 36
ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुरा: । बभूव स तदा बाहुर्बलहन्तुर्यथा पुरा,तत्पश्चात् उन देवताओंने उमादेवी और भगवान् रुद्रको प्रसन्न किया। तब इन्द्रकी वह बाँह पूर्ववत् हो गयी
ನಂತರ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಉಮೆಯನ್ನೂ ರುದ್ರನನ್ನೂ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದರು; ಆಗ ಇಂದ್ರನ ಆ ಭುಜವು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಆಯಿತು.
Verse 37
स चापि ब्राह्माणो भूत्वा दुर्वासा नाम वीर्यवान् द्वारवत्यां मम गृहे चिरं कालमुपावसत्,वे ही पराक्रमी महादेव दुर्वासा नामक ब्राह्मण बनकर द्वारकापुरीमें मेरे घरके भीतर दीर्घकालतक टिके रहे
ಅದೇ ವೀರ್ಯವಂತ ಮಹಾದೇವನು ದುರ್ವಾಸಾ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದ್ವಾರವತಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸಿದನು.
Verse 38
विप्रकारान् प्रयुद्धक्ते सम सुबहून् मम वेश्मनि । तानुदारतया चाहं चक्षमे चातिदुःसहान्
ವಾಯುನುಡಿದನು— ನನ್ನದೇ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ವೈರವೃತ್ತಿಯಿಂದಲೂ ವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರ ಕೃತ್ಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಸಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಾನು ಉದಾರತೆಯಿಂದ ಸಹಿಸಿ ಕ್ಷಮಿಸಿದೆನು.
Verse 39
स वै रुद्र: स च शिव: सो<ग्नि: सर्व: स सर्वजित् | स चैवेन्द्रश्न वायुश्न सोडश्चिनौ स च विद्युत:
ವಾಯುನುಡಿದನು— ಅವನೇ ರುದ್ರನು, ಅವನೇ ಶಿವನು; ಅವನೇ ಅಗ್ನಿ, ಅವನೇ ಸರ್ವಸ್ವರೂಪ, ಅವನೇ ಸರ್ವಜಿತ್. ಅವನೇ ಇಂದ್ರನು, ಅವನೇ ವಾಯು; ಅವನೇ ಅಶ್ವಿನೀದ್ವಯ, ಅವನೇ ವಿದ್ಯುತ್ತೂ ಹೌದು.
Verse 40
स चन्द्रमा: स चेशान: स सूर्यो वरुणश्न सः । स काल: सोडन््तको मृत्यु: स यमो रात्र्यहानि च
ವಾಯುನುಡಿದನು— ಅವನೇ ಚಂದ್ರನು, ಅವನೇ ಈಶಾನನು; ಅವನೇ ಸೂರ್ಯನು, ಅವನೇ ವರುಣನು. ಅವನೇ ಕಾಲನು, ಅವನೇ ಅಂತಕನು, ಅವನೇ ಮೃತ್ಯು; ಅವನೇ ಯಮನು, ಅವನೇ ರಾತ್ರಿಹಗಲುಗಳೂ ಹೌದು.
Verse 41
मासार्धमासा ऋतव: संध्ये संवत्सरश्न सः । स धाता स विधाता च विश्वकर्मा स सर्ववित्,मास, पक्ष, ऋतु, संध्या और संवत्सर भी वे ही हैं। वे ही धाता, विधाता, विश्वकर्मा और सर्वज्ञ हैं
ವಾಯುನುಡಿದನು— ಮಾಸಗಳು, ಪಕ್ಷಗಳು, ಋತುಗಳು, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವತ್ಸರವೂ ಅವನೇ. ಅವನೇ ಧಾತಾ, ಅವನೇ ವಿಧಾತಾ; ಅವನೇ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ, ಅವನೇ ಸರ್ವವಿತ್.
Verse 42
नक्षत्राणि गृहाश्वैव दिशो5थ प्रदिशस्तथा । विश्वमूर्तिरमेयात्मा भगवान् परमद्युति:,नक्षत्र, गृह, दिशा, विदिशा भी वे ही हैं। वे ही विश्वरूप, अप्रमेयात्मा, षड़्विध ऐश्वर्यसे युक्त एवं परम तेजस्वी हैं
ವಾಯುನುಡಿದನು— ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಗ್ರಹಗಳೂ ಅವನೇ; ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಅವನೇ. ಅವನೇ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿ, ಅಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮ, ಭಗವಾನ್, ಪರಮದ್ಯುತಿ.
Verse 43
एकधा च द्विधा चैव बहुधा च स एव हि । शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा,उनके एक, दो, अनेक, सौ, हजार और लाखों रूप हैं
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಒಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ।
Verse 44
ईदृश: स महादेवो भूयश्वष भगवानत: । न हि शक््या गुणा वक्तुमपि वर्षशतैरपि,भगवान् महादेव ऐसे प्रभावशाली हैं, बल्कि इससे भी बढ़कर हैं। सैकड़ों वर्षोमें भी उनके गुणोंका वर्णन नहीं किया जा सकता
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತಹವನೇ ಆ ಮಹಾದೇವನು; ಇನ್ನೂ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಹತ್ತರನು. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಹೇಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು।
Verse 103
कुपिते सुखमेधन्ते तस्मिन्नपि गुहागता: । पिनाकधारी रुद्र कुपित होकर जिन्हें भयंकररूपसे देख लें
ಪಿನಾಕಧಾರಿ ರುದ್ರನು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ, ಅವನ ಭಯಾನಕ ದೃಷ್ಟಿ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೋ ಅವರ ಹೃದಯಗಳೂ ಚೂರುಚೂರಾಗುತ್ತವೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಕೋಪಿಸಿದರೆ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ನಾಗರು ಓಡಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದರೂ ಸಹ ಸುಖವಾಗಿ ಇರಲಾರರು।
Verse 159
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें दुवासाकी भिक्षा नामक एक सौ उनसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ “ದುರ್ವಾಸನ ಭಿಕ್ಷೆ” ಎಂಬ ನಾಮದ ನೂರ ಐವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು।
Verse 160
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि ईश्वरप्रशंसा नाम षष्ट्यधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपववके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें ईश्चषरकी प्रशंसा नामक एक सौ साठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ “ಈಶ್ವರಪ್ರಶಂಸೆ” ಎಂಬ ನಾಮದ ನೂರ ಅರವತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು।
Verse 276
जहि दैत्यान् सह पुरैलोंकांस्त्रायस्व मानद | तदनन्तर वहाँ पधारे हुए सम्पूर्ण महामना देवताओंने रुद्रदेवसे कहा--“भगवन् रुद्र! पशुतुल्य असुर हमारे समस्त कर्मोंके लिये भयंकर हो गये हैं और भविष्यमें भी ये हमें भय देते रहेंगे। अत: मानद! हमारी प्रार्थना है कि आप तीनों पुरोंसहित समस्त दैत्योंका नाश और लोकोंकी रक्षा करें"
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು— “ಮಾನದಾ! ದೈತ್ಯರನ್ನು ಅವರ ಪುರಗಳೊಡನೆ ಸಂಹರಿಸು; ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.” ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಸಮಸ್ತ ಮಹಾಮನಸ್ಕ ದೇವತೆಗಳು ರುದ್ರದೇವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು— “ಭಗವನ್ ರುದ್ರಾ! ಪಶುತುಲ್ಯ ಅಸುರರು ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾದ ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಮುಂದೆಯೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಭೀತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಾನದಾ! ನಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ— ಮೂರು ಪುರಗಳೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ದೈತ್ಯರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡು.”
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.