Adhyaya 110
उपवासफलात्मकविधिः — Upavāsa as Yajña-Equivalent Merit (Angiras Teaching)
Upa-parva: Upavāsa-Phala Anuśāsana (Fast-and-Merit Instruction Unit)
Yudhiṣṭhira observes that many yajñas require extensive materials and are difficult for the poor to accomplish; he requests from Bhīṣma a method accessible to economically constrained persons that yields results comparable to sacrificial rites. Bhīṣma cites a teaching attributed to Aṅgiras describing a graded regimen of fasting and regulated living, repeatedly coupled with offerings to Jātavedas (Agni) and ethical disciplines such as ahiṃsā, satya, dāna-śīla, kṣānti, dama, and control of anger. The chapter enumerates progressively spaced eating patterns (e.g., single meal after specified intervals, monthly regimes), each correlated—via phala statements—with the merit of named Vedic sacrifices (e.g., Agniṣṭoma, Atirātra, Vājapeya, Aśvamedha, Rājasūya) and with cosmological rewards described through vimāna imagery, divine companionship, and residence in various deva-lokas up to Brahmaloka. The discourse concludes by asserting the accessibility of this upavāsa-based ‘yajña-vidhi’ for the poor, while emphasizing purity, steadiness, avoidance of hypocrisy and harm, and devotion to deities and twice-born persons as qualifying conditions.
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से जिज्ञासा करते हैं—यदि ब्राह्मण-क्षत्रिय के लिए नियम-उपवास विहित हैं, तो समस्त वर्णों और म्लेच्छों तक के लिए उपवास का विधान, विधि और फल क्या है? → भीष्म विविध तिथियों (पञ्चमी, षष्ठी, अष्टमी, कृष्णपक्ष चतुर्दशी आदि) के उपवास-नियम, ब्राह्मण-भोजन, जल-आहार, मासिक/वार्षिक व्रतों की क्रमिक सूची और उनके फल बताते जाते हैं; साधारण संयम से लेकर दीर्घकालिक तप तक फल-श्रुति उत्तरोत्तर विराट होती जाती है। → फल-श्रुति चरम पर पहुँचती है—वर्षभर नियत आहार/जल-नियम से ‘विश्वजित्’ जैसे महाफल, अतिरात्र यज्ञ-सदृश पुण्य, और रोगी/पीड़ित के उपवास से भी दीर्घ स्वर्ग-सुख, दिव्य विमान (सहस्रहंसयुक्त) तथा अप्सराओं-समृद्ध लोक का वर्णन। → भीष्म उपवास को सर्वसुलभ धर्म-साधन के रूप में प्रतिष्ठित करते हैं—नियम, श्रद्धा और संयम से देह-आरोग्य, वीर्य, तथा परलोक-गति का आश्वासन देते हुए युधिष्ठिर की जिज्ञासा का व्यवस्थित उत्तर पूर्ण करते हैं। → उपवास-व्रतों के बाद अन्य दान/व्रत/आचार-धर्मों की ओर संवाद के बढ़ने का संकेत।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बक। अऑि-्छऋाय षर्डाधिकशततमोब< ध्याय: मास, पक्ष एवं ४2206 >७६ व्रतोपवासके फलका व युधिछिर उवाच सर्वेषामेव वर्णानां म्लेच्छानां च पितामह । उपवासे मतिरियं कारणं च न विद्यहे,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! सभी वर्णों और म्लेच्छ जातिके लोग भी उपवासमें मन लगाते हैं, किंतु इसका क्या कारण है? यह समझमें नहीं आता
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿತಾಮಹಾ! ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳ ಜನರೂ, ವರ್ಣಬಾಹ್ಯರಾದ ಮ್ಲೇಚ್ಛರೂ ಸಹ ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದರ ನಿಜ ಕಾರಣ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಉಪವಾಸದ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ಕಾರಣವನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ.
Verse 2
ब्रह्मक्षत्रेण नियमाश्च॒र्तव्या इति न: श्रुतम् उपवासे कथं तेषां कृत्यमस्ति पितामह,पितामह! सुननेमें आया है कि ब्राह्मण और क्षत्रियोंको नियमोंका पालन करना चाहिये; परंतु उपवास करनेसे किस प्रकार उनके प्रयोजनकी सिद्धि होती है, यह नहीं जान पड़ता है
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿತಾಮಹಾ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ? ಅದು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ? ದಯವಿಟ್ಟು ತಿಳಿಸಿ.
Verse 3
नियमांश्नोपवासां श्व सर्वेषां ब्रूहि पार्थिव । आप्रोति कां गतिं तात उपवासपरायण:,पृथ्वीनाथ! आप कृपा करके हमें सम्पूर्ण नियमों और उपवासोंकी विधि बताइये। तात! उपवास करनेवाला मनुष्य किस गतिको प्राप्त होता है?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಉಪವಾಸಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಸು. ತಾತಾ, ಉಪವಾಸಪರಾಯಣನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ?
Verse 4
उपवास: परं पुण्यमुपवास: परायणम् | उपोष्येह नरश्रेष्ठ कि फल प्रतिपद्यते,नरश्रेष्ठ) कहते हैं, उपवास बहुत बड़ा पुण्य है और उपवास सबसे बड़ा आश्रय है; परंतु उपवास करके यहाँ मनुष्य कौन-सा फल पाता है?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಉಪವಾಸವು ಪರಮ ಪುಣ್ಯ, ಉಪವಾಸವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ?
Verse 5
अधर्मान्मुच्यते केन धर्ममाप्नोति वा कथम् | स्वर्ग पुण्यं च लभते कथं भरतसत्तम
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ? ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ? ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ಹೇಗೆ ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ?
Verse 6
भरतश्रेष्ठ! मनुष्य किस कर्मके द्वारा पापसे छुटकारा पाता है और क्या करनेसे किस प्रकार उसे धर्मकी प्राप्ति होती है? वह पुण्य और स्वर्ग कैसे पाता है? ।। उपोष्य चापि किं तेन प्रदेयं स्थान्नराधिप । धर्मेण च सुखानर्थाललॉभेद् येन ब्रवीहि तम्,नरेश्वर! उपवास करके मनुष्यको किस वस्तुका दान करना चाहिये? जिस धर्मसे सुख और धनकी प्राप्ति हो सके, वही मुझे बताइये
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ? ಏನು ಮಾಡಿ, ಹೇಗೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ? ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನು ಏನನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು? ಓ ನರಾಧಿಪ, ಸುಖ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವ ಆ ಧರ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
Verse 7
वैशम्पायन उवाच एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मज्ञं धर्मतत्त्ववित् । धर्मपुत्रमिदं वाक््यं भीष्म: शान्तनवोडब्रवीत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मज्ञ धर्मपुत्र कुन्तीकुमार युधिष्ठिरके इस प्रकार पूछनेपर धर्मके तत्त्वको जाननेवाले शान्तनुनन्दन भीष्मने उनसे इस प्रकार कहा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಜನಮೇಜಯ, ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವವಿತನೂ ಆದ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಶಾಂತನುವಿನ ಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮನು ಅವನಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 8
भीष्म उवाच इदं खलु मया राजन् श्रुतमासीत् पुरातनम् । उपवासविधीौ श्रेष्ठा गुणा ये भरतर्षभ,भीष्मजीने कहा--राजन्! भरतश्रेष्ठ उपवास करनेमें जो श्रेष्ठ गुण हैं, उनके विषयमें मैंने प्राचीन कालमें इस तरह सुन रखा है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಇದು ನಾನು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಉಪದೇಶ. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಉಪವಾಸವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 9
ऋषिमंगिरसं पूर्व पृष्टवानस्मि भारत । यथा मां त्वं तथैवाहं पृष्टवांस्तं तपोधनम्,भारत! जिस तरह आज तुमने मुझसे प्रश्न किया है इसी प्रकार मैंने भी पूर्वकालमें तपोधन अंगिरा मुनिसे प्रश्न किया था
ಭಾರತನೇ! ಇಂದು ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಂತೆ, ನಾನು ಕೂಡ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಪೋಧನನಾದ ಅಂಗಿರಸ ಋಷಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೆ.
Verse 10
प्रश्रमेतं मया पृष्टो भगवानग्निसम्भव: । उपवासविधिं पुण्यमाचष्ट भरतर्षभ,भरतभूषण! जब मैंने यह प्रश्न पूछा, तब अग्निनन्दन भगवान् अंगिराने मुझे उपवासकी पवित्र विधि इस प्रकार बतायी
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅಗ್ನಿಸಂಭವನಾದ ಭಗವಾನ್ ಅಂಗಿರಸನು ನನಗೆ ಉಪವಾಸದ ಪುಣ್ಯವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು.
Verse 11
अंगियरा उवाच ब्रह्मक्षत्रे त्रिरात्रं तु विहितं कुरुनन्दन । द्विस्त्रिरात्रमथैकाहं निर्दिष्ट पुरुषर्षभ,अंगिरा बोले--कुरुनन्दन! ब्राह्मण और क्षत्रियके लिये तीन रात उपवास करनेका विधान है। कहीं-कहीं दो त्रिरात्र और एक दिन अर्थात् कुल सात दिन उपवास करनेका संकेत मिलता है
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಕುರುನಂದನನೇ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಪವಾಸ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕೆಲವೆಡೆ ಎರಡು ತ್ರಿರಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಒಂದು ದಿನ—ಒಟ್ಟು ಏಳು ದಿನಗಳು—ಎಂದೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 12
वैश्या: शूद्राश्न यन्मोहादुपवासं प्रचक्रिरे । त्रिरात्रं वा द्विरात्रं वा तयोव््युष्टिन विद्यते,वैश्यों और शूद्रोंने जो मोहवश तीन रात अथवा दो रातका उपवास किया है, उसका उन्हें कोई फल नहीं मिला है
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು ಮೋಹದಿಂದ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳಾಗಲಿ ಎರಡು ರಾತ್ರಿಗಳಾಗಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಫಲ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 13
चतुर्थभक्तक्षपणं वैश्ये शूद्रे विधीयते । त्रिरात्रं नतु धर्मजिविंहितं धर्मदर्शिभि:,वैश्य और शूद्रके लिये चौथे समयतकके भोजनका त्याग करनेका विधान है अर्थात् उन्हें केवल दो दिन एवं दो रात्रितक उपवास करना चाहिये; क्योंकि धर्मशास्त्रके ज्ञाता एवं धर्मदर्शी विद्वानोंने उनके लिये तीन राततक उपवास करनेका विधान नहीं किया है
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದನು—ವೈಶ್ಯನಿಗೂ ಶೂದ್ರನಿಗೂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಭೋಜನಕಾಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ವಿಧಿಯಿದೆ; ಅಂದರೆ ಎರಡು ದಿನ ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾತ್ರಿ ಮಾತ್ರ ಉಪವಾಸ. ಧರ್ಮದರ್ಶಿಗಳೂ ಧರ್ಮಜ್ಞರೂ ಆದ ಋಷಿಗಳು ಅವರಿಗಾಗಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಧರ್ಮಜೀವನದ ನಿಯಮವೆಂದು ವಿಧಿಸಿಲ್ಲ.
Verse 14
पज्चम्यां वापि षष्ठ्यां च पौर्णमास्यां च भारत । उपोष्य एकभक्तेन नियतात्मा जितेन्द्रिय:,भारत! यदि मनुष्य पंचमी, षष्ठी और पूर्णिमाके दिन अपने मन और इन्द्रियोंको काबूमें रखकर एक वक्त भोजन करके दूसरे वक्त उपवास करे तो वह क्षमावान्, रूपवान् और विद्वान होता है। वह बुद्धिमान् पुरुष कभी संतानहीन या दरिद्र नहीं होता
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಪಂಚಮಿ, ಷಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಪೌರ್ಣಮಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು, ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನು (ಇನ್ನೊಂದು ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವಿರುವವನು) ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿ, ರೂಪಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಶ್ರುತಿವಂತನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅಂಥ ಪ್ರಾಜ್ಞನು ಎಂದಿಗೂ ಸಂತಾನಹೀನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ದರಿದ್ರನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 15
क्षमावान् रूपसम्पन्न: श्रुतवांश्वैव जायते | नानपत्यो भवेत् प्राज्ञों दरिद्रो वा कदाचन,भारत! यदि मनुष्य पंचमी, षष्ठी और पूर्णिमाके दिन अपने मन और इन्द्रियोंको काबूमें रखकर एक वक्त भोजन करके दूसरे वक्त उपवास करे तो वह क्षमावान्, रूपवान् और विद्वान होता है। वह बुद्धिमान् पुरुष कभी संतानहीन या दरिद्र नहीं होता
ಅವನು ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿ, ರೂಪಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಶ್ರುತಿವಂತನಾಗಿ (ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿ) ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಓ ಭಾರತ! ಪ್ರಾಜ್ಞನು ಎಂದಿಗೂ ಸಂತಾನಹೀನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ದರಿದ್ರನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪಂಚಮಿ, ಷಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಪೌರ್ಣಮಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು-ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ (ಇನ್ನೊಂದು ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ) ಮಾಡಿದರೆ ಇದೇ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 16
यजिष्णु: पञ्चमीं षष्ठीं कुले भोजयते द्विजान् | अष्टमीमथ कौरव्य कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಯಜ್ಞಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾದವನು ಕುಲಾಚಾರದಂತೆ ಪಂಚಮಿ ಮತ್ತು ಷಷ್ಠಿಯಂದು ದ್ವಿಜರಿಗೆ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ) ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಓ ಕೌರವ್ಯ! ಹಾಗೆಯೇ ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದೂ ಸಹ.
Verse 17
मार्गशीर्ष तु यो मासमेकभक्तेन संक्षिपेत्
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರು ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸಂಯಮವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 18
सर्वकल्याणसम्पूर्ण: सर्वोषधिसमन्वित:,वह सब प्रकारके कल्याणमय साधनोंसे सम्पन्न तथा सब तरहकी ओषधियों (अन्न- फल आदि) से भरा-पूरा होता है। मार्गशीर्ष मासमें उपवास करनेसे मनुष्य दूसरे जन्ममें रोगरहित और बलवान होता है। उसके पास खेती-बारीकी सुविधा रहती है तथा वह बहुत धन-धान्यसे सम्पन्न होता है
ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಮಂಗಳಕರ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣನಾಗಿ, ಅನ್ನ-ಹಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ರೋಗರಹಿತನಾಗಿ ಬಲವಂತನಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಕೃಷಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಧನ-ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೊರಕಿ, ಅಪಾರ ಧನ-ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
उपोष्य व्याधिरहितो वीर्यवानभिजायते । कृषिभागी बहुधनो बहुधान्यश्व॒ जायते,वह सब प्रकारके कल्याणमय साधनोंसे सम्पन्न तथा सब तरहकी ओषधियों (अन्न- फल आदि) से भरा-पूरा होता है। मार्गशीर्ष मासमें उपवास करनेसे मनुष्य दूसरे जन्ममें रोगरहित और बलवान होता है। उसके पास खेती-बारीकी सुविधा रहती है तथा वह बहुत धन-धान्यसे सम्पन्न होता है
ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನು ರೋಗರಹಿತನಾಗಿ, ವೀರ್ಯವಂತನಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲು/ಸಾಧನಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ; ಅಪಾರ ಧನ, ಬಹುಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಸಂಪತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
पौषमासं तु कौन्तेय भक्तेनैकेन यः क्षिपेत् । सुभगो दर्शनीयश्व यशोभागी च जायते,कुन्तीनन्दन! जो पौष मासको एक वक्त भोजन करके बिताता है, वह सौभाग्यशाली, दर्शनीय और यशका भागी होता है
ಓ ಕೌಂತೇಯ! ಪೌಷ ಮಾಸವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಕಳೆಯುವವನು ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತನಾಗಿ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಮನೋಹರನಾಗಿ, ಯಶಸ್ಸಿನ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 21
माघं तु नियतो मासमेकभक्तेन य:ः क्षिपेत् श्रीमत्कुले ज्ञातिमध्ये स महत्त्व प्रपद्यते,जो माघमासको नियमपूर्वक एक समयके भोजनसे व्यतीत करता है, वह धनवान् कुलमें जन्म लेकर अपने कुट॒म्बीजनोंमें महत्त्वको प्राप्त होता है
ಮಾಘ ಮಾಸವನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಕಳೆಯುವವನು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸಿ, ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಗೌರವ-ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 22
भगदैवतमासं तु एकभक्तेन यः क्षिपेत् । स्त्रीषु वललभतां याति वश्याश्चास्य भवन्ति ता:,जो फाल्गुन मासको एक समय भोजन करके व्यतीत करता है, वह स्त्रियोंको प्रिय होता है और वे उसके अधीन रहती हैं
ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಕಳೆಯುವವನು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವರು ಅವನ ವಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 23
चैत्र तु नियतो मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् । सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले महति जायते,जो नियमपूर्वक रहकर चैत्रमासको एक समय भोजन करके बिताता है, वह सुवर्ण, मणि और मोतियोंसे सम्पन्न महान् कुलमें जन्म लेता है
ಯಾರು ನಿಯಮದಿಂದ ಚೈತ್ರ ಮಾಸವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಕಳೆಯುವರೋ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಣ, ಮಣಿ, ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಮಹತ್ತಾದ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 24
निस्तरेदेकभक्तेन वैशाखं यो जितेन्द्रिय: । नरो वा यदि वा नारी ज्ञातीनां श्रेष्ठतां ब्रजेत्
ಯಾರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡುವ ವ್ರತದಿಂದ ವೈಶಾಖ ಮಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸುವರೋ, ಅವರು (ಪಾಪ-ದುಃಖವನ್ನು) ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪುರುಷರಾಗಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಾಗಲಿ, ತಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 25
जो स्त्री अथवा पुरुष इन्द्रियसंयमपूर्वक एक समय भोजन करके वैशाख मासको पार करता है, वह सजातीय बन्धु-बान्धवोंमें श्रेष्ठताको प्राप्त होता है ।। ज्येष्ठामूलं तु यो मासमेकभक्तेन संक्षिपेत् । ऐश्वर्यमतुल श्रेष्ठ पुमान् स्त्री वा प्रपद्यते,जो एक समय ही भोजन करके ज्येष्ठ मासको बिताता है; वह स्त्री हो या पुरुष, अनुपम श्रेष्ठ ऐश्वर्यको प्राप्त होता है
ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಪುರುಷರಾಗಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮದಿಂದ ವೈಶಾಖ ಮಾಸವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಕಳೆಯುವವರು ತಮ್ಮ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವರು—ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಪುರುಷರಾಗಲಿ—ಅತുലವಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
Verse 26
आषाढमेकभ क्तेन स्थित्वा मासमतन्द्रित: । बहुधान्यो बहुधनो बहुपुत्रश्न जायते,जो आषाढ़ मासमें आलस्य छोड़कर एक समय भोजन करके रहता है, वह बहुत-से धन-धान्य और पुत्रोंसे सम्पन्न होता है
ಆಷಾಢ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ತೊರೆದು, ತಿಂಗಳೆಲ್ಲ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಇರುವವನು ಬಹುಧಾನ್ಯ, ಬಹುಧನ ಮತ್ತು ಬಹುಪುತ್ರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 27
श्रावणं नियतो मासमेकभक्तेन य: क्षिपेत् यत्र तत्राभिषेकेण युज्यते ज्ञातिवर्धन:,जो मन और इन्द्रियोंको संयममें रखकर एक समय भोजन करते हुए श्रावण मासको बिताता है, वह विभिन्न तीर्थोमें स्नान करनेके पुण्य-फलसे युक्त होता और अपने कुट॒म्बीजनोंकी वृद्धि करता है
ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಯಮದಲ್ಲಿಟ್ಟು, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಕಳೆಯುವವನು, ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ-ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಷ್ಟೇ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಬಂಧುಕುಲದ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 28
प्रौष्ठदं तु यो मासमेकाहारो भवेन्नर: । गवाद्यं स्फीतमचलमैश्चर्य प्रतिपद्यते,जो मनुष्य भाद्रपद मासमें एक समय भोजन करके रहता है, वह गोधनसे सम्पन्न, समृद्धिशील तथा अविचल ऐश्वर्यका भागी होता है
ಪ್ರೌಷ್ಠಪದ (ಭಾದ್ರಪದ) ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಆಹಾರ ಮಾಡುವವನು ಗೋಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ, ವೃದ್ಧಿಶೀಲನಾಗಿ, ಅಚಲವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 29
तथैवाश्वयुजं मासमेकभक्तेन य: क्षिपेत् मृजावान् वाहनाद्यश्व बहुपुत्रश्न जायते,जो आश्विन मासको एक समय भोजन करके बिताता है, वह पवित्र, नाना प्रकारके वाहनोंसे सम्पन्न तथा अनेक पुत्रोंसे युक्त होता है
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಶ್ವಯುಜ (ಆಶ್ವಿನ) ಮಾಸವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಕಳೆಯುವವನು ಆಚಾರದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ನಾನಾ ವಿಧದ ವಾಹನಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆದು, ಅನೇಕ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।
Verse 30
कार्तिक तु नरो मासं यः कुयदिकभोजनम् | शूरश्न बहुभार्यश्व कीर्तिमांश्नैव जायते,जो मनुष्य कार्तिक मासमें एक समय भोजन करता है, वह शूरवीर, अनेक भार्याओंसे संयुक्त और कीर्तिमान् होता है
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡುವ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವವನು ಶೂರನಾಗಿ, ಅನೇಕ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಕೀರ್ತಿವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 31
इति मासा नरव्याघ्र क्षिपतां परिकीर्तिता: । तिथीनां नियमा ये तु शृणु तानपि पार्थिव,पुरुषसिंह! इस प्रकार मैंने मासपर्यन्त एकभुक्त व्रत करनेवाले मनुष्योंके लिये विभिन्न मासोंके फल बताये हैं। पृथ्वीनाथ! अब तिथियोंके जो नियम हैं, उन्हें भी सुन लो
ನರవ్యಾಘ್ರನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಏಕಭುಕ್ತ ವ್ರತವನ್ನು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಆಚರಿಸುವವರಿಗಾಗಿ ತಿಂಗಳುಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ಓ ರಾಜನೇ, ಈಗ ತಿಥಿಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಕೇಳು।
Verse 32
पक्षे पक्षे गते यस्तु भक्तमश्नाति भारत | गवाढ्यो बहुपुत्रश्न बहुभार्य: स जायते,भरतनन्दन! जो पंद्रह-पंद्रह दिनपयर भोजन करता है, वह गोधनसे सम्पन्न और बहुत-से पुत्र तथा स्त्रियोंसे युक्त होता है
ಓ ಭಾರತ! ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವೂ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ (ಹದಿನೈದು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ) ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನು ಗೋಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ, ಅನೇಕ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 33
मासि मासि त्रिरात्राणि कृत्वा वर्षाणि द्वादश | गणाधिपत्यं प्राप्रोति निःसपत्नमनाविलम्,जो बारह वर्षोतक प्रतिमास अनेक न्रिरात्रव्रत करता है, वह भगवान् शिवके गणोंका निष्कण्टक एवं निर्मल आधिपत्य प्राप्त करता है
ಯಾರು ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳಿಗೆ ತ್ರಿರಾತ್ರಿವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಶಿವನ ಗಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಿಲ್ಲದ, ಕಲ್ಮಷರಹಿತವಾದ—ನಿಷ್ಕಂಟಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ—ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 34
एते तु नियमा: सर्वे कर्तव्या: शरदो दश | द्वे चानये भरतश्रेष्ठ प्रवृत्तिमनुवर्तता,भरतश्रेष्ठ! प्रवृत्तिमा्गकका अनुसरण करनेवाले पुरुषको ये सभी नियम बारह वर्षोंतक पालन करने चाहिये
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಶರದೃತುಗಳು (ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳು) ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವೂ ಅವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು।
Verse 35
यस्तु प्रातस्तथा सायं भुञ्जानो नान्तरा पिबेत् । अहिंसानिरतो नित्यं जुह्मॉानो जातवेदसम्
ಆದರೆ ಯಾರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಕುಡಿಯದೆ; ಸದಾ ಅಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ನಿತ್ಯ ಜಾತವೇದಸ (ಅಗ್ನಿ)ಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ—ಅವರು ಸಂಯಮಿತವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 36
षड्भि: स वर्षै्न॑पते सिध्यते नात्र संशय: । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फल प्राप्नोति मानव:
ಓ ನೃಪತೇ! ಆರು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ ಅದು ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 37
जो मनुष्य प्रतिदिन सबेरे और शामको भोजन करता है, बीचमें जलतक नहीं पीता तथा सदा अहिंसा-परायण होकर नित्य अन्निहोत्र करता है, उसे छः: वर्षोमें सिद्धि प्राप्त हो जाती है। इसमें संशय नहीं है तथा नरेश्वर! वह अग्निष्टोम यज्ञका फल पाता है ।। अधिवासे सो>प्सरसां नृत्यगीतविनादिते । रमते स्त्रीसहस्राढ्ये सुकृती विरजो नर:,वह पुण्यात्मा एवं रजोगुणरहित पुरुष सहस्रों दिव्य रमणियोंसे भरे हुए अप्सराओंके महलमें, जहाँ नृत्य और गीतकी ध्वनि गूँजती रहती है, रमण करता है
ಯಾರು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನೂ ಕುಡಿಯದೆ, ಸದಾ ಅಹಿಂಸಾಪರನಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ—ಅವರು ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಓ ನರೇಶ್ವರನೇ! ಅವರು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಆ ಪುಣ್ಯವಂತ, ರಜೋಗುಣರಹಿತನಾದ ಪುರುಷನು ನೃತ್ಯ-ಗೀತಗಳ ನಾದದಿಂದ ಮೊಳಗುವ ಅಪ್ಸರಸೆಯರ ದಿವ್ಯ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ದಿವ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 38
तप्तकाञ्चनवर्णाभं विमानमधिरोहति । पूर्ण वर्षमहस्रं च ब्रह्मलोके महीयते
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ತಪ್ತ ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಅಧಿರೋಹಿಸಿ, ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 39
यस्तु संवत्सरं पूर्णमेकाहारो भवेन्नर:
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಆದರೆ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೋ…
Verse 40
दशवर्षसहस्राणि स्वर्गे च स महीयते
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 41
यस्तु संवत्सरं पूर्ण चतुर्थ भक्तमश्लुते
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಆದರೆ ಯಾವನು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಊಟದ) ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನಷ್ಟೇ ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೋ…
Verse 42
अहिंसानिरतो नित्यं सत्यवाग विजितेन्द्रिय: । वाजपेयस्य यज्ञस्य स फलं समुपाश्षुते
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾವನು ನಿತ್ಯವೂ ಅಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ಸತ್ಯವಚನನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾನೋ—ಅವನು ವಾಜಪೇಯ ಯಜ್ಞದ ಅದೇ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 43
दशवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । जो पूरे एक वर्षतक दो-दो दिनपर भोजन करके रहता है तथा साथ ही अहिंसा, सत्य और इन्द्रिय-संयमका पालन करता है, वह वाजपेय यज्ञका फल पाता है और दस हजार वर्षोतक स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है । ४१-४२ ई ।। षष्ठे काले तु कौन्तेय नर: संवत्सरं क्षिपन्
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ಕುಂತೀಪುತ್ರನೇ! ಯಾರು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ‘ಷಷ್ಠಕಾಲ’ ನಿಯಮವನ್ನು—ಅಂದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೊಂದು ದಿನ ಮಾತ್ರ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವಂತೆ—ಪಾಲಿಸಿ, ಜೊತೆಗೆ ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ವಾಜಪೇಯ ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Verse 44
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फल प्राप्रोति मानव: । कुन्तीनन्दन! जो एक सालतक छठे समय अर्थात् तीन-तीन दिनोंपर भोजन करता है, वह मनुष्य अश्वमेध यज्ञका फल पाता है ।। ४३ इ ।। चक्रवाकप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಮಾನವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ಕುಂತೀನಂದನನೇ! ಯಾರು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ‘ಷಷ್ಠಕಾಲ’—ಅಂದರೆ ಮೂರು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ—ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಏರಿ ಅವನು ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 45
अष्टमेन तु भक्तेन जीवन् संवत्सरं नृप
ಹೇ ರಾಜನೇ! ‘ಅಷ್ಟಮ ಭಕ್ತಿ’ಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಜೀವಿಸುವವನು, ಅಭಿಪ್ರೇತ ಧರ್ಮಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ನಿಂತ ಭಕ್ತಿಯೇ ಧರ್ಮಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 46
हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಹಂಸ ಮತ್ತು ಸಾರಸಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವನು ತೆರಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 47
पक्षे पक्षे गते राजन् यो5श्रीयाद् वर्षमेव तु
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ರಾಜನೇ! ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಕ್ಷ (ಹದಿನೈದು ದಿನ) ಕಳೆದಂತೆ—ಹೀಗೆ ಪೂರ್ಣ ವರ್ಷ—ತನ್ನ ಶ್ರೀ-ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವವನು, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವನತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Verse 48
षष्टिवर्षसहस्राणि दिवमावसते च स:,प्रजानाथ! वह साठ हजार वर्षोतक स्वर्गमें निवास करता है और वहाँ वीणा, वल्लकी, वेणु आदि वाद्योंके मनोरम घोष तथा सुमधुर शब्दोंद्वारा उसे सोतेसे जगाया जाता है
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪ್ರಜಾನಾಥ! ಅವನು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ವೀಣೆ, ವಲ್ಲಕೀ, ವೇಣು ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯಗಳ ಮನೋಹರ ಘೋಷ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವನು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 49
वीणानां वल्लकीनां च वेणूनां च विशाम्पते । सुघोषैर्मधुरै: शब्द: सुप्त: स प्रतिबोध्यते,प्रजानाथ! वह साठ हजार वर्षोतक स्वर्गमें निवास करता है और वहाँ वीणा, वल्लकी, वेणु आदि वाद्योंके मनोरम घोष तथा सुमधुर शब्दोंद्वारा उसे सोतेसे जगाया जाता है
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವಿಶಾಂಪತೇ, ನರಾಧಿಪ! ವೀಣೆಗಳ, ವಲ್ಲಕಿಗಳ ಮತ್ತು ವೇಣುಗಳ ಮಧುರ, ಮನೋಹರ ಘೋಷಗಳಿಂದ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವನು ಮೃದುವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 50
संवत्सरमिहैक॑ तु मासि मासि पिबेदप: । फल विश्वजितस्तात प्राप्रोति स नरो नृप,तात! नरेश्वर! जो मनुष्य एक वर्षतक प्रतिमास एक बार जल पीकर रहता है, उसे विश्वजित् यज्ञका फल मिलता है
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದರು—ತಾತ, ಓ ನೃಪ! ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ನೀರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕುಡಿಯುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ವಿಶ್ವಜಿತ್ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 51
सिंहव्याप्रप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति । सप्ततिं च सहस््राणि वर्षाणां दिवि मोदते
ಸಿಂಹ-ವ್ಯಾಘ್ರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 52
वह सिंह और व्याप्र जुते हुए विमानसे यात्रा करता है और सत्तर हजार वर्षोतक स्वर्गलोकमें सुख भोगता है ।। मासादूर्ध्व नरव्याप्र नोपवासो विधीयते । विधिं त्वनशनस्याहु: पार्थ धर्मविदो जना:,पुरुषसिंह! एक माससे अधिक समयतक उपवास करनेका विधान नहीं है। कुन्तीनन्दन! धर्मज्ञ पुरुषोंने अनशनकी यही विधि बतायी है
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನರವ್ಯಾಘ್ರ! ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಮೀರಿದ ಉಪವಾಸವನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ಪಾರ್ಥ! ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅನಶನದ ವಿಧಿ ಇದೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 53
अनार्तों व्याधिरहितो गच्छेदनशनं तु यः । पदे पदे यज्ञफलं स प्राप्नोति न संशय:,जो बिना रोग-व्याधिके अनशन व्रत करता है, उसे पद-पदपर यज्ञका फल मिलता है, इसमें संशय नहीं है
ದುಃಖರಹಿತನಾಗಿ, ರೋಗ-ವ್ಯಾಧಿರಹಿತನಾಗಿ ಅನಶನ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 54
दिवं हंसप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति । शतं वर्षसहसत्राणां मोदते स दिवि प्रभो
ಅವನು ಹಂಸಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಓ ಪ್ರಭೋ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 55
आर्तों वा व्याधितो वापि गच्छेदनशनं तु यः
ದುಃಖಿತನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ರೋಗಪೀಡಿತನಾಗಿರಲಿ, ಆದರೂ ಅನಶನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಹೋಗುವವನು…
Verse 56
काज्चीनूपुरशब्देन सुप्तश्चैव प्रबोध्यते
ಕಾಂಚಿ-ನೂಪುರಗಳ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವವನನ್ನೂ ಎಚ್ಚರಿಸಬಹುದು.
Verse 57
स गत्वा स्त्रीशताकीर्णे रमते भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! वह स्वर्गमें जाकर सैकड़ों रमणियोंसे भरे हुए महलमें रमण करता है। इस जगतमें दुर्बल मनुष्यको हृष्ट-पुष्ट होते देखा गया है। जिसे घाव हो गया है, उसका घाव भी भर जाता है। रोगीको अपने रोगकी निवृत्तिके लिये औषधसमूह प्राप्त होता है। क्रोधमें भरे हुए पुरुषको प्रसन्न करनेका उपाय भी उपलब्ध होता है। अर्थ और मानके लिये दुःखी हुए पुरुषके दुःखोंका निवारण भी देखा गया है; परन्तु स्वर्गकी इच्छा रखनेवाले और दिव्य सुख चाहनेवाले पुरुषको ये सब इस लोकके सुखोंकी बातें अच्छी नहीं लगतीं
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತವೃಷಭಾ, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೂರಾರು ಸುಂದರಿಯರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲನೂ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಪುಷ್ಟನಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು; ಗಾಯವಾದರೂ ಅದು ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ; ರೋಗಿಗೆ ರೋಗನಿವಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಔಷಧಗಳ ಸಮೂಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉಬ್ಬಿರುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ ಉಪಾಯವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಧನ ಮತ್ತು ಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖಿಸಿದವನ ದುಃಖನಿವಾರಣವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಯಸಿ ದಿವ್ಯಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಆಶಿಸುವವನಿಗೆ, ಈ ಲೋಕಸೌಖ್ಯಗಳ ಮಾತುಗಳು ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 58
क्षीणस्याप्यायन दृष्ट क्षतस्प क्षतरोहणम् । व्याधितस्यौषधग्राम: क्रुद्धस्य च प्रसादनम्
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಕ್ಷೀಣನಿಗೂ ಪುನಃಪೋಷಣೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಗಾಯಗೊಂಡವನ ಗಾಯ ಗುಣವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾಂಸ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ರೋಗಿಗೆ ಔಷಧಗಳ ಸಮೂಹವಿದೆ; ಕ್ರುದ್ಧನಿಗೆ ಶಮನವಿದೆ.
Verse 59
दुःखितस्यार्थमानाभ्यां दुःखानां प्रतिषेधनम् । न चैते स्वर्गकामस्य रोचन्ते सुखमेधस:
ದುಃಖಿತನು ಧನ ಮತ್ತು ಮಾನದಿಂದ ದುಃಖಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಸ್ವರ್ಗಕಾಂಕ್ಷಿ, ಉನ್ನತ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ನೆಲಸಿದವನಿಗೆ ಅವು ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 60
अत: स कामसंयुक्ते विमाने हेमसंनिभे । रमते स्त्रीशताकीर्णे पुरुषोडलंकृत शुचि:
ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪುರುಷನು—ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ—ಕಾಮಸಂಯುಕ್ತ, ಬಂಗಾರದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ, ನೂರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ತುಂಬಿದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 61
स्वस्थ: सफलसंकल्प: सुखी विगतकल्मष: । अतः वह पवित्रात्मा पुरुष वस्त्राभूषणोंसे अलंकृत हो सैकड़ों स्त्रियोंसे भरे हुए और इच्छानुसार चलनेवाले सुवर्ण-सदृश विमानपर बैठकर रमण करता है। वह स्वस्थ, सफलमनोरथ, सुखी एवं निष्पाप होता है ।। अनश्नन् देहमुत्सृज्य फल प्राप्रोति मानव:,जो मनुष्य अनशन-व्रत करके अपने शरीरका त्याग कर देता है, वह निम्नांकित फलका भागी होता है। वह प्रातःकालके सूर्यकी भाँति प्रकाशमान, सुनहरी कान्तिवाले, वैदूर्य और मोतीसे जटित, वीणा और मृदंगकी ध्वनिसे निनादित, पताका और दीपकोंसे आलोकित तथा दिव्य घंटानादसे गूँजते हुए, सहस्रों अप्सराओंसे युक्त विमानपर बैठकर दिव्य सुख भोगता है
ಅವನು ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಫಲಿಸುತ್ತವೆ; ಅವನು ಸುಖಿಯಾಗಿಯೂ ಪಾಪರಹಿತನಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮ ಪುರುಷನು ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ನೂರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಂಚರಿಸುವ, ಬಂಗಾರದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೂತು ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಶನ-ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮಾನವನು ಈ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರಾತಃಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಸ್ವರ್ಣಕಾಂತಿಯಿಂದ ದೀಪ್ತ, ವೈದೂರ್ಯಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಜಡಿತ, ವೀಣಾ ಮತ್ತು ಮೃದಂಗ ನಾದಗಳಿಂದ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಮೊಳಗುವ, ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತ, ದಿವ್ಯ ಘಂಟಾನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ—ಸಹಸ್ರ ಅಪ್ಸರೆಯರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೂತು ದಿವ್ಯ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 62
बालसूर्यप्रतीकाशे विमाने हेमवर्चसि । वैदूर्यमुक्ताखचिते वीणामुरजनादिते,जो मनुष्य अनशन-व्रत करके अपने शरीरका त्याग कर देता है, वह निम्नांकित फलका भागी होता है। वह प्रातःकालके सूर्यकी भाँति प्रकाशमान, सुनहरी कान्तिवाले, वैदूर्य और मोतीसे जटित, वीणा और मृदंगकी ध्वनिसे निनादित, पताका और दीपकोंसे आलोकित तथा दिव्य घंटानादसे गूँजते हुए, सहस्रों अप्सराओंसे युक्त विमानपर बैठकर दिव्य सुख भोगता है
ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಬಾಲಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಸ್ವರ್ಣವರ್ಚಸ್ಸುಳ್ಳ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ—ವೈದೂರ್ಯಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಖಚಿತ, ವೀಣಾ ಮತ್ತು ಮುರಜ ನಾದಗಳಿಂದ ಮೊಳಗುವ, ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತ, ದಿವ್ಯ ಘಂಟಾನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ—ಸಹಸ್ರ ಅಪ್ಸರೆಯರಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಅವನು ದಿವ್ಯ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 63
पताकादीपिकाकीर्णे दिव्यघण्टानिनादिते । स्त्रीसहस्रानुचरिते स नर: सुखमेधते,जो मनुष्य अनशन-व्रत करके अपने शरीरका त्याग कर देता है, वह निम्नांकित फलका भागी होता है। वह प्रातःकालके सूर्यकी भाँति प्रकाशमान, सुनहरी कान्तिवाले, वैदूर्य और मोतीसे जटित, वीणा और मृदंगकी ध्वनिसे निनादित, पताका और दीपकोंसे आलोकित तथा दिव्य घंटानादसे गूँजते हुए, सहस्रों अप्सराओंसे युक्त विमानपर बैठकर दिव्य सुख भोगता है
ಧ್ವಜಗಳೂ ದೀಪಗಳೂ ತುಂಬಿ, ದಿವ್ಯ ಘಂಟಾನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ, ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅನುಚರಿತವಾದ ಆ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆ ನರನು ಪರಮ ಸುಖದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 64
यावन्ति रोमकूपाणि तस्य गात्रेषु पाण्डव | तावन्त्येव सहस््राणि वर्षाणां दिवि मोदते,पाण्डुनन्दन! उसके शरीरमें जितने रोमकूप होते हैं, उतने ही सहस्र वर्षोतक वह स्वर्गलोकमें सुखपूर्वक निवास करता है
ಓ ಪಾಂಡವ! ಅವನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ರೋಮಕೂಪಗಳಿವೆಯೋ, ಅಷ್ಟೇ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 65
नास्ति वेदात् परं शास्त्र नास्ति मातृसमो गुरु: । न धर्मात् परमो लाभस्तपो नानशनात् परम्,वेदसे बढ़कर कोई शास्त्र नहीं है, माताके समान कोई गुरु नहीं है, धर्मसे बढ़कर कोई उत्कृष्ट लाभ नहीं है तथा उपवाससे बढ़कर कोई तपस्या नहीं है
ವೇದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲ; ತಾಯಿಗೆ ಸಮನಾದ ಗುರು ಇಲ್ಲ; ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಾಭವಿಲ್ಲ; ಅನಶನ-ಉಪವಾಸಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲ।
Verse 66
ब्राह्मणेभ्य: परं नास्ति पावनं दिवि चेह च । उपवासैस्तथा तुल्यं तपःकर्म न विद्यते,जैसे इस लोक और परलोकमें ब्रह्मवेत्ता ब्राह्मणोंसे बढ़कर कोई पावन नहीं है, उसी प्रकार उपवासके समान कोई तप नहीं है
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಪಾವನತೆ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ತಪೋಕಾರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ।
Verse 67
उपोष्य विधिवद् देवास्त्रिदिवं प्रतिपेदिरे । ऋषयश्न परां सिद्धिमुपवासैरवाप्रुवन्,देवताओंने विधिवत् उपवास करके ही स्वर्ग प्राप्त किया है तथा ऋषियोंको भी उपवाससे ही सिद्धि प्राप्त हुई है
ದೇವತೆಗಳು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ತ್ರಿದಿವವನ್ನು (ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು) ಪಡೆದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಋಷಿಗಳು ಉಪವಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು।
Verse 68
दिव्यवर्षसहस्राणि विश्वामित्रेण धीमता । क्षान्तमेकेन भक्तेन तेन विप्रत्वमागत:
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾವಿರಾರು ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಏಕಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿದನು; ಆ ಅಚಲ ಕ್ಷಮಾ-ತಪದಿಂದ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 69
परम बुद्धिमान् विश्वामित्रजी एक हजार दिव्य वर्षोंतक प्रतिदिन एक समय भोजन करके भूखका कष्ट सहते हुए तपमें लगे रहे। उससे उन्हें ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति हुई ।। च्यवनो जमदग्निश्व वसिष्ठो गौतमो भृगुः । सर्व एव दिवं प्राप्ता: क्षमावन्तो महर्षय:,च्यवन, जमदग्नि, वसिष्ठ, गौतम, भृगु--ये सभी क्षमावान् महर्षि उपवास करके ही दिव्य लोकोंको प्राप्त हुए हैं
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಹಸಿವಿನ ವೇದನೆಯನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು; ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಚ್ಯವನ, ಜಮದಗ್ನಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ಗೌತಮ, ಭೃಗು—ಇವರು ಕ್ಷಮಾಶೀಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದ ಬಲದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 70
इदमज्ञिरसा पूर्व महर्षि भ्य: प्रदर्शितम् । यः प्रदर्शयते नित्यं न स दुःखमवाप्लुते
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಂಗಿರನೇ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದನು. ಯಾರು ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಇತರರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 71
पूर्वकालमें अंगिरा मुनिने महर्षियोंको इस अनशन-व्रतकी महिमाका दिग्दर्शन कराया था। जो सदा इसका लोगोंमें प्रचार करता है, वह कभी दुःखी नहीं होता ।। इमं तु कौन्तेय यथाक्रमं विधि प्रवर्तितं हड्िरसा महर्षिणा । पठेच्च यो वै शृणुयाच्च नित्यदा न विद्यते तस्य नरस्य किल्बिषम्,कुन्तीनन्दन! महर्षि अंगिराकी बतलायी हुई इस उपवासत्रतकी विधिको जो प्रतिदिन क्रमश: पढ़ता और सुनता है, उस मनुष्यका पाप नष्ट हो जाता है
ಕೌಂತೇಯ! ಮಹರ್ಷಿ ಅಂಗಿರನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಈ ಉಪವಾಸ-ವ್ರತದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಯಾರು ಪ್ರತಿದಿನ ಪಠಿಸಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಪಾಪಕಲ್ಮಷ ಉಳಿಯದು.
Verse 72
विमुच्यते चापि स सर्वसंकरै- न चास्य दोषैरभिभूयते मन: । वियोनिजानां च विजानते रुत॑ं ध्रुवां च कीर्ति लभते नरोत्तम:,वह सब प्रकारके संकीर्ण पापोंसे छुटकारा पा जाता है तथा उसका मन कभी दोषोंसे अभिभूत नहीं होता। इतना ही नहीं, वह श्रेष्ठ मानव दूसरी योनिमें उत्पन्न हुए प्राणियोंकी बोली समझने लगता है और अक्षय कीर्तिका भागी होता है
ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಮಿಶ್ರ ಹಾಗೂ ಜಟಿಲ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ದೋಷಗಳಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಆವರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಬೇರೆ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿಗಳ ಕೂಗು-ಮಾತನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 105
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें बड़े और छोटे भाईका पारस्परिक बरतावनामक एक सौ पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತನೆ’ ಎಂಬ ನೂರೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 106
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि उपवासविधौ षडधिकशततमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವಿಧಿ ವಿಷಯಕ ನೂರಾರುನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 166
उपोष्य व्याधिरहितो वीर्यवानभिजायते । कुरुनन्दन! जो पुरुष भगवान्की आराधनाका इच्छुक होकर पंचमी, षष्ठी, अष्टमी तथा कृष्णपक्षकी चतुर्दशीको अपने घरपर ब्राह्मणोंको भोजन कराता है और स्वयं उपवास करता है, वह रोगरहित और बलवान होता है
ಉಪವಾಸದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ವ್ಯಾಧಿರಹಿತನಾಗಿ ವೀರ್ಯವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ। ಕುರುನಂದನನೇ! ಭಗವಂತನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಇಚ್ಛಿಸಿ ಪಂಚಮಿ, ಷಷ್ಠಿ, ಅಷ್ಟಮಿ ಹಾಗೂ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ತಾನೂ ಉಪವಾಸವಿರುವವನು ನಿರೋಗಿಯಾಗಿಯೂ ಬಲವಂತನಾಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 176
भोजयेच्च द्विजान् शक्त्या स मुच्येद् व्याधिकिल्बिषै: । जो मार्गशीर्ष मासको एक समय भोजन करके बिताता है और अपनी शक्तिके अनुसार ब्राह्मणोंको भोजन कराता है, वह रोग और पापोंसे मुक्त हो जाता है
ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವವನು ವ್ಯಾಧಿಜನ್ಯ ಕಲ್ಮಷ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ। ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ, ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವವನು ರೋಗಪಾಪಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।
Verse 383
तत्क्षयादिह चागम्य माहात्म्यं प्रतिपद्यते । इतना ही नहीं, वह तपाये हुए सुवर्णके समान कान्तिमान् विमानपर आरूढ़ होता है और पूरे एक हजार वर्षोतक ब्रह्मलोकमें सम्मानपूर्वक रहता है। पुण्यक्षीण होनेपर इस लोकमें आकर महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त करता है
ಅಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಅವನು ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ। ಇದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ತಪ್ತ ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಕಾಂತಿಮಂತನಾಗಿ ವಿಮಾನಾರೂಢನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯವಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।
Verse 393
अतितात्रस्य यज्ञस्य स फलं समुपाश्षुते जो मानव पूरे एक वर्षतक प्रतिदिन एक बार भोजन करके रहता है, वह अतिरात्रयज्ञका फल भोगता है
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾವ ಮಾನವನು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅತಿರಾತ್ರ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸಂಯಮವೇ ಆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಫಲದಾಯಕ.
Verse 403
तत्क्षयादिह चागम्य माहात्म्यं प्रतिपद्यते । वह पुरुष दस हजार वर्षोतक स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है। फिर पुण्यक्षीण होनेपर इस लोकमें आकर महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त कर लेता है
ಆ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂಥವನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯವಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಪೂಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾವಯುತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 446
चत्वारिंशत् सहस््राणि वर्षाणां दिवि मोदते । वह चक्रवाकोंद्वारा वहन किये हुए विमानसे स्वर्गलोकमें जाता है और वहाँ चालीस हजार वर्षोतक आनन्द भोगता है
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 453
गवामयस्यथ यज्ञस्य फल प्राप्नोति मानव: । नरेश्वर! जो मनुष्य चार दिनोंपर भोजन करता हुआ एक वर्षतक जीवन धारण करता है, उसे गवामय यज्ञका फल प्राप्त होता है
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನರೇಶ್ವರ! ಯಾವ ಮಾನವನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ಜೀವನವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಗವಾಮಯ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 463
पजञ्चाशतं सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते । वह हंस और सारसोंसे जुते हुए विमानद्वारा जाता है और पचास हजार वर्षोतक स्वर्गलोकमें सुख भोगता है
ಅಂಗಿರಸನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಂಸ ಮತ್ತು ಸಾರಸ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 473
षण्मासानशनं तस्य भगवानड्िराडब्रवीत् । राजन्! जो एक-एक पक्ष बीतनेपर भोजन करता है और इसी तरह एक वर्ष पूरा कर देता है, उसको छः: मासतक अनशन करनेका फल मिलता है। ऐसा भगवान् अंगिरा मुनिका कथन है
ಭಗವಾನ್ ಅಂಗಿರಾ ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಕ್ಷ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ, ಹೀಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವನು, ಆರು ತಿಂಗಳ ಉಪವಾಸದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಭಗವಾನ್ ಅಂಗಿರರ ಘೋಷಣೆ.
Verse 543
शतं चाप्सरस: कन्या रमयन्त्यपि त॑ं नरम् | प्रभो! ऐसा पुरुष हंस जुते हुए दिव्य विमानसे यात्रा करता है और एक लाख वर्षोतक देवलोकमें आनन्द भोगता है, सैकड़ों कुमारी अप्सराएँ उस मनुष्यका मनोरंजन करती हैं
ಅಂಗಿರಾ ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು—ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನೂರು ಕನ್ಯಾ ಅಪ್ಸರಸರು ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಭೋ! ಅವನು ಹಂಸಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ನೂರಾರು ಕನ್ಯಾ ಅಪ್ಸರಸರು ಅವನನ್ನು ಮನರಂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 556
शतं वर्षसहसत्राणां मोदते स दिवि प्रभो । प्रभो! रोगी अथवा पीड़ित मनुष्य भी यदि उपवास करता है तो वह एक लाख वर्षोतक स्वर्गमें सुखपूर्वक निवास करता है
ಅಂಗಿರಾ ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭೋ! ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ, ರೋಗಿಯಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪೀಡಿತನಾಗಿರಲಿ, ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಅವನೂ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 559
भरतश्रेष्ठ! वह स्वर्गमें जाकर सैकड़ों रमणियोंसे भरे हुए महलमें रमण करता है। इस जगतमें दुर्बल मनुष्यको हृष्ट-पुष्ट होते देखा गया है। जिसे घाव हो गया है, उसका घाव भी भर जाता है। रोगीको अपने रोगकी निवृत्तिके लिये औषधसमूह प्राप्त होता है। क्रोधमें भरे हुए पुरुषको प्रसन्न करनेका उपाय भी उपलब्ध होता है। अर्थ और मानके लिये दुःखी हुए पुरुषके दुःखोंका निवारण भी देखा गया है; परन्तु स्वर्गकी इच्छा रखनेवाले और दिव्य सुख चाहनेवाले पुरुषको ये सब इस लोकके सुखोंकी बातें अच्छी नहीं लगतीं
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೂರಾರು ಸುಂದರಿಯರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ—ದುರ್ಬಲನು ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಪುಷ್ಟನಾಗುವುದು, ಉಂಟಾದ ಗಾಯವೂ ಗುಣವಾಗುವುದು, ರೋಗಿಗೆ ರೋಗನಿವಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಔಷಧಗಳ ಸಮೂಹ ದೊರಕುವುದು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದವನನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಉಪಾಯ ಸಿಗುವುದು, ಧನಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ದುಃಖಿಸಿದವನ ದುಃಖವೂ ತಣಿಯುವುದು—ಇವೆಲ್ಲ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಯಸಿ ದಿವ್ಯಸুখವನ್ನು ಆಶಿಸುವವನಿಗೆ ಇವೆಲ್ಲ ಈ ಲೋಕಸুখಗಳೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 563
सहस्रहंसयुक्तेन विमानेन तु गच्छति । वह सो जानेपर दिव्य रमणियोंकी कांची और नूपुरोंकी झनकारसे जागता है और ऐसे विमानसे यात्रा करता है, जिसमें एक हजार हंस जुते रहते हैं
ಅಂಗಿರಾ ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಸಾವಿರ ಹಂಸಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns dharma’s accessibility: how can those lacking wealth attain sacrificial merit without the resources required for elaborate yajñas, while still remaining within an orthodox framework of regulated practice?
The chapter teaches that disciplined restraint—fasting with ethical conduct, consistent worship, and self-control—can serve as an alternative vehicle of merit, integrating inner regulation with ritual intention rather than relying solely on material expenditure.
Yes. The discourse repeatedly states equivalences between graded upavāsa observances and the fruits of specific yajñas, culminating in an explicit assurance that such results are attainable even by the poor when undertaken with purity, steadiness, and avoidance of deceit and harm.