Adhyaya 123
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
Upa-parva: Āstīka Parva (Frame and Kuru-Formation Episodes; includes the Droṇa-śikṣā and Ekalavya cycle)
Vaiśaṃpāyana narrates a tightly linked sequence on martial pedagogy and regulated excellence. Arjuna intensifies guru-pūjā and weapons-discipline, becomes especially dear to Droṇa, and cultivates night-practice after learning to operate effectively even when light is extinguished. The episode then introduces Ekalavya, son of the Niṣāda ruler Hiraṇyadhanuṣ, whom Droṇa declines to accept as a disciple; Ekalavya nevertheless fashions an earthen image of Droṇa and trains with strict niyama, achieving notable precision (illustrated by placing seven arrows into a dog’s mouth without injury). The Pāṇḍavas report this to Droṇa; Arjuna raises the issue of comparative excellence and Droṇa approaches Ekalavya, who offers himself as a disciple. Droṇa demands guru-dakṣiṇā: Ekalavya’s right thumb, which he gives, reducing his prior speed. The chapter further records comparative competencies among students and culminates in a controlled target test (a bird, bhāsa, on a tree): most students describe seeing the broader scene, while Arjuna narrows perception to the bird’s head and successfully strikes. A subsequent river incident (a crocodile seizing Droṇa) is resolved by Arjuna’s rapid multi-arrow strike; Droṇa then transmits the Brahmaśiro-astra with strict usage constraints, reaffirming Arjuna’s unmatched status among archers.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को बताते हैं—गान्धारी के गर्भ धारण के समय, कुन्ती भी संतान-प्राप्ति के हेतु दुर्वासा-प्रदत्त मंत्र का स्मरण कर धर्मदेव का आवाहन करती है। → कुन्ती विधिपूर्वक बलि-उपहार अर्पित कर जप करती है; मंत्र-बल से धर्मदेव सूर्य-सदृश तेजस्वी विमान पर प्रकट होते हैं। देव-आगमन के साथ ही यह प्रश्न तीखा हो उठता है कि मनुष्य-धर्म और राजधर्म की मर्यादा में रहते हुए संतान कैसे प्राप्त हो। → देव-समागम से युधिष्ठिर का दिव्य जन्म सुनिश्चित होता है; आगे क्रमशः भीम और अर्जुन की उत्पत्ति के प्रसंग में देव-लोक का वैभव उमड़ पड़ता है—अप्सराएँ नृत्य-गान करती हैं, गन्धर्व (तुम्बुरु आदि) और महर्षि मंगल-जप करते हैं, और दिव्य स्त्रियों (तिलोत्तमा, रम्भा आदि) का वर्णन अध्याय को अलौकिक उत्कर्ष देता है। → पाण्डु कुन्ती के कथन/आचरण को धर्मशास्त्र-सम्मत मानकर स्वीकार करता है—‘तुम जो कहती हो, ठीक है’; इस स्वीकृति से देव-नियोग द्वारा पाण्डव-उत्पत्ति का मार्ग वैध और स्थिर हो जाता है। → पाण्डु दीर्घकाल बाद इन्द्र (वासव) की आराधना की ओर प्रवृत्त होता है और ‘श्रेष्ठ पुत्र’ देने का आश्वासन उभरता है—आगामी अध्यायों में अर्जुन-जन्म और उसके अद्भुत फल का संकेत।
Shlokas
Verse 1
: द्वाविशर्त्याधेकशततमो< ध्याय: युधिष्ठिर
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಜನಮೇಜಯನೇ! ಗಾಂಧಾರಿ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದಾಗ, ಕುಂತಿ ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಚ್ಯುತಸ್ವರೂಪನಾದ ಧರ್ಮದೇವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಳು।
Verse 2
सा बलिं त्वरिता देवी धर्मायोपजहार ह । जजाप विधिवज्जप्यं दत्तं दुर्वाससा पुरा
ದೇವೀ ಕುಂತಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಧರ್ಮದೇವನಿಗೆ ಬಲಿ-ಉಪಹಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ದುರ್ವಾಸರು ನೀಡಿದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಜಪಿಸಿದಳು।
Verse 3
आजगाम ततो देवो धर्मो मन्त्रबलातू ततः । विमाने सूर्यसंकाशे कुन्ती यत्र जपस्थिता,तब मन्त्रबलसे आकृष्ट हो भगवान् धर्म सूर्यके समान तेजस्वी विमानपर बैठकर उस स्थानपर आये, जहाँ कुन्तीदेवी जपमें लगी हुई थीं
ಆಗ ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾದ ದೇವ ಧರ್ಮನು ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಕುಂತೀದೇವಿ ಜಪದಲ್ಲಿ ಲೀನಳಾಗಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು।
Verse 4
विहस्य तां ततो ब्रूया: कुन्ति कि ते ददाम्यहम् । सा त॑ विहस्यमानापि पुत्र देहुब्रवीदिदम्
ಆಗ ಧರ್ಮನು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು—“ಕುಂತೀ, ನಿನಗೆ ನಾನು ಏನು ಕೊಡಲಿ?” ಅವನು ಹಾಸ್ಯಭಾವದಿಂದ ಕೇಳಿದರೂ ಕುಂತೀ—“ನನಗೆ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದಳು।
Verse 5
संयुक्ता सा हि धर्मेण योगमूर्तिधरेण ह । लेभे पुत्र वरारोहा सर्वप्राणभूृतां हितम्
ನಂತರ ಯೋಗಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಧರ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭವಿಸಿ, ಸುಂದರಾಂಗಿಯಾದ ಕುಂತೀ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದಳು।
Verse 6
ऐन्द्रे चन्द्रसमायुक्ते मुहूर्तेडभिजितेडष्टमे । दिवामध्यगते सूर्य तिथौ पूर्णेडतिपूजिते
ನಂತರ ಚಂದ್ರನು ಐಂದ್ರ ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ‘ಅಭಿಜಿತ್’ ಎಂಬ ಎಂಟನೇ ಮುಹೂರ್ತ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ದಿವಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯ ‘ಪೂರ್ಣಾ’ ತಿಥಿ ಇದ್ದ ಆ ಪರಮ ಶುಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಂತೀದೇವಿ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸಿದಳು।
Verse 7
समृद्धयशसं कुन्ती सुषाव प्रवरं सुतम् । जातमात्रे सुते तस्मिन् वागुवाचाशरीरिणी
ಸಮೃದ್ಧ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕುಂತೀ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸಿದಳು. ಆ ಮಗುವು ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆಕಾಶದಿಂದ ಅಶರೀರ ವಾಣಿ ಕೇಳಿಬಂತು।
Verse 8
एष धर्मभूृतां श्रेष्ठो भविष्यति नरोत्तम: । विक्रान्त: सत्यवाक् त्वेव राजा पृथ्व्यां भविष्यति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗುವನು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ಸತ್ಯವಾಕ್ಯನಾದ ರಾಜನಾಗುವನು; ಯಶಸ್ಸು, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸದುಚ್ಚರಿತ್ರದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಳುವನು.
Verse 9
युधिष्ठिर इति ख्यात:ः पाण्डो: प्रथमज: सुतः । भविता प्रथितो राजा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः:
ಪಾಂಡುವಿನ ಪ್ರಥಮಜನ ಪುತ್ರನು ‘ಯುಧಿಷ್ಠಿರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು. ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶ್ರುತನಾಗುವನು.
Verse 10
धार्मिक त॑ सुतं लब्ध्वा पाण्डुस्तां पुनरब्रवीत्,उस धर्मात्मा पुत्रको पाकर राजा पाण्डुने पुनः (आग्रहपूर्वक) कुन्तीसे कहा --
ಆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ರಾಜ ಪಾಂಡು ಕುಂತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾತಾಡಿದನು—ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಹಠಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು.
Verse 11
प्राहु: क्षत्रे बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु । (अश्वमेध: क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिश्श्रेष्ठो दिवाकर: । ब्राह्मणों द्विपदां श्रेष्ठो बलश्रेष्ठस्तु मारुत: ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—‘ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಬಲವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬಲದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ವರಿಸು. ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದಂತೆ, ಸೂರ್ಯನು ಜ್ಯೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದಂತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದ್ವಿಪದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದಂತೆ—ಬಲದಲ್ಲಿ ವಾಯುದೇವನೇ ಪರಮೋನ್ನತನು. ಓ ಸುಂದರಿಯೇ, ಪುತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿಯಮಪಾಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಯುವನ್ನು ಆವಾಹಿಸು. ಅವನು ನೀಡುವ ಪುತ್ರನು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೇಹಬಲದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗುವನು.’ ಭರ್ತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಕುಂತಿಯು ವಾಯುದೇವನನ್ನೇ ಆವಾಹಿಸಿದಳು.
Verse 12
ततस्तामागतो वायुर्मगारूढो महाबल: । किं ते कुन्ति ददाम्यद्य ब्रूहि यत् ते हदि स्थितम्
ಆಗ ಮಹಾಬಲವಂತನಾದ ವಾಯುದೇವನು ಮೃಗಾರೂಢನಾಗಿ ಕುಂತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೀಗೆಂದನು—“ಕುಂತಿ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆಸೆಯನ್ನು ಹೇಳು. ಇಂದು ನಾನು ನಿನಗೆ ಏನು ನೀಡಲಿ?”
Verse 13
सा सलज्जा विहस्याह पुत्र देहि सुरोत्तम । बलवन्तं महाकायं सर्वदर्पप्रभञ्जनम्
ಕುಂತೀ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು— “ಹೇ ದೇವೋತ್ತಮನೇ! ನನಗೆ ಮಹಾಬಲವಂತನಾದ, ಮಹಾಕಾಯನಾದ, ಎಲ್ಲರ ದರ್ಪವನ್ನು ಭಂಜಿಸುವ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.”
Verse 14
तस्माज्जज्ञे महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रम: । तमप्यतिबलं जात॑ वागुवाचाशरीरिणी
ಅವನಿಂದ (ವಾಯುದೇವನಿಂದ) ಮಹಾಬಾಹುವಾದ, ಭೀಕರ ಪರಾಕ್ರಮಿಯ ಭೀಮನು ಜನಿಸಿದನು. ಆ ಅತಿಬಲವಂತ ಶಿಶು ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಹೇಳಿತು— “ಈ ಕುಮಾರನು ಎಲ್ಲ ಬಲವಂತರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.”
Verse 15
सर्वेषां बलिनां श्रेष्ठो जातो5यमिति भारत । इदमत्यद्भुतं चासीज्जातमात्रे वृकोदरे
ಹೇ ಭಾರತ! ಅಶರೀರವಾಣಿ ಹೇಳಿತು— “ಈ ಬಾಲಕನು ಎಲ್ಲ ಬಲವಂತರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ.” ಮತ್ತು ವೃಕೋದರನು ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.
Verse 16
यदड्कात् पतितो मातु: शिलां गान्रैव्यचूर्णयत् । (कुन्ती तु सह पुत्रेण यात्वा सुरुचिरं सर: । स्नात्वा तु सुतमादाय दशमे5हनि यादवी ।।
ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಿನಿಂದ ಬಿದ್ದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ತನ್ನ ದೇಹಾಘಾತದಿಂದ ಒಂದು ಶಿಲೆಯನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು. ಯಾದವಕುಲನಂದಿನಿ ಕುಂತೀ ದಶಮ ದಿನ ಮಗನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಸುಂದರ ಸರೋವರದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದೇವಾರ್ಚನೆಗಾಗಿ ಪೃಥಾ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಬಂದಳು. ಹೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಪರ್ವತದ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಒಂದು ಮಹಾ ವ್ಯಾಘ್ರವು ಗಿರಿಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂತು. ಅದನ್ನು ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ದೇವಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿಯ ಕರುಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾಂಡು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಳೆದು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು—ಅದು ಭೀಕರ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಗುಹೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವ್ಯಾಘ್ರಭಯದಿಂದ ಕುಂತೀ ಸಹಸಾ ಎದ್ದು ಹಾರಿದಳು.
Verse 17
नान्वबुध्यत संसुप्तमुत्सड़े स्वे वृकोदरम् । ततः स वज्रसंघात: कुमारो न््यपतद् गिरी
ಅವಸರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲೇ ವೃಕೋದರನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂಬುದನ್ನು ಅವನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠಿಣ ದೇಹವಿದ್ದ ಆ ಕುಮಾರನು ಪರ್ವತಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು.
Verse 18
पतता तेन शतधा शिला गान्रैविंचूर्णिता । तां शिलां चूर्णितां दृष्टवा पाण्डुविस्मयमागत:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಅದು ಬೀಳುತ್ತಿರಲು, ತನ್ನ ಅಂಗಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಆ ಪರ್ವತಶಿಲೆಯನ್ನು ಶತಧಾ ಚೂರ್ಣವಿಚೂರ್ಣಮಾಡಿತು. ಕಲ್ಲಿನ ಚಟ್ಟಾನ ಧೂಳಾಗಿ ನುಚ್ಚುನೂರಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ಮಹಾರಾಜ ಪಾಂಡು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು.
Verse 19
(मघे चन्द्रमसा युक्ते सिंहे चाभ्युदिते गुरौ । दिवामध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्ये त्रयोदशे ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಚಂದ್ರನು ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಗುರು ಸಿಂಹ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ್ದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ದಿವಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾಗ—ಆ ಪುಣ್ಯ ತ್ರಯೋದಶಿ ತಿಥಿಯ ಮೈತ್ರ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಅಚ್ಯುತಬಲ ಭೀಮನನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸಿದಳು. ಹೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಭೀಮನು ಜನಿಸಿದ ಅದೇ ದಿನ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ದುರ್ಯೋಧನನೂ ಜನಿಸಿದನು.
Verse 20
जाते वृकोदरे पाण्डुरिदं भूयो5न्वचिन्तयत् | कथं नु मे वर: पुत्रो लोकश्रेष्ठो भवेदिति
ವೃಕೋದರನು ಜನಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪಾಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ನನಗೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗುವಂತಹ ವರಪುತ್ರನು ದೊರಕುವನು?”
Verse 21
दैवे पुरुषकारे च लोको<यं सम्प्रतिष्ठित: । तत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते,यह संसार दैव तथा पुरुषार्थपर अवलम्बित है। इनमें दैव तभी सुलभ (सफल) होता है, जब समयपर उद्योग किया जाय
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಲೋಕವು ದೈವವೂ ಪುರುಷಕಾರವೂ ಎರಡರ ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ದೈವವೆನ್ನುವುದೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಲಾನುಕೂಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 22
इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम् अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युति:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನೇ ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನು, ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನನೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಅವನ ಬಲವೂ ಉತ್ಸಾಹವೂ ಅಪ್ರಮೇಯ, ಅವನು ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ನಾನು ಮಹಾಬಲವಂತನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು. ಅವನು ನೀಡುವ ಪುತ್ರನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಮಾನವರನ್ನೂ ಅಮಾನವರನ್ನೂ—ದೈತ್ಯ-ದಾನವ ಮೊದಲಾದವರನ್ನೂ—ಸಂಹರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವನು. ಆದಕಾರಣ ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಕಗಳಿಂದ ನಾನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು.
Verse 23
त॑ तोषयित्वा तपसा पुत्र लप्स्ये महाबलम् । यं दास्यति स मे पुत्र॑ं स वरीयान् भविष्यति
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಮಹಾಬಲವಂತನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು. ಅವರು ನನಗೆ ನೀಡುವ ಪುತ್ರನೇ ನನ್ನ ಪುತ್ರ; ಅವನು ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮನಾಗುವನು.
Verse 24
अमानुषान् मानुषांश्व संग्रामे स हनिष्यति । कर्मणा मनसा वाचा तस्मात् तप्स्ये महत् तप:
ಆ ಪುತ್ರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾನವರನ್ನೂ ಅಮಾನವರನ್ನೂ—ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವೆನು.
Verse 25
बालक भीमके शरीरकी चोटसे चट्टान टूट गयी ततः पाणए्डुर्महाराजो मन्त्रयित्वा महर्षिभि: । दिदेश कुन्त्या: कौरव्यो व्र॒तं सांवत्सरं शुभम्
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾರಾಜ ಪಾಂಡು ಮಹರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಕುಂತಿಗೆ ಶುಭಕರವಾದ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಿದನು.
Verse 26
आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितो5 भवत् । उग्रं स तप आस्थाय परमेण समाधिना
ಮಹಾಬಾಹು ಪಾಂಡು ಆತ್ಮಸಂಯಮದಿಂದ ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಪರಮ ಸಮಾಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿದನು.
Verse 27
आरिराधयिषुर्देव॑ त्रिदशानां तमीश्वरम् सूर्येण सह धर्मात्मा पर्यतप्पत भारत
ಓ ಭಾರತ! ತ್ರಿದಶರ ಆ ಈಶ್ವರ ದೇವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಪಾಂಡು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಗ್ಧನಾಗುತ್ತಾ ಇದ್ದನು.
Verse 28
शक्र उवाच पुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्,इन्द्रने कहा--राजन! मैं तुम्हें ऐसा पुत्र दूँगा, जो तीनों लोकोंमें विख्यात होगा
ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಖ್ಯಾತಿಯಾಗುವಂತಹ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸುವೆನು.
Verse 29
ब्राह्मणानां गवां चैव सुह्दां चार्थसाधकम् | दुर्ददां शोकजननं सर्वबान्धवनन्दनम्
ಈ ಕರ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ, ಗೋವುಗಳಿಗೂ, ಸುಹೃದರಿಗೂ ಸಹ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ನಿಜವಾದ ಹಿತಸಾಧಕವಾದುದನ್ನೂ ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಇದು ಶೋಕವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; (ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ) ಎಲ್ಲ ಬಂಧುಗಳನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 30
इत्युक्त: कौरवो राजा वासवेन महात्मना
ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಕೌರವನಂದನ ರಾಜ ಪಾಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ದೇವರಾಜನ ವಚನಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅವನು ಕುಂತಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಕಲ್ಯಾಣಿ! ನಿನ್ನ ವ್ರತದ ಮುಂದಿನ ಫಲ ಮಂಗಳಕರವಾಗುವುದು. ದೇವಗಣಾಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ನಿನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವನು ಅತಿಮಾನವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ಯಶಸ್ವಿ, ಶತ್ರುದಮನ, ನೀತಿಜ್ಞ, ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು, ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿ, ದುರ್ಧರ್ಷ, ಕರ್ಮಠ, ಮತ್ತು ನೋಡಲು ಅತಿಶಯ ಅದ್ಭುತನು.”
Verse 31
उवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवच: स्मरन् । उदर्कस्तव कल्याणि तुष्टो देवगणेश्वर:
ದೇವರಾಜನ ವಚನಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತ ಧರ್ಮಾತ್ಮ (ಪಾಂಡು) ಕುಂತಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಕಲ್ಯಾಣಿ! ನಿನ್ನ ವ್ರತದ ಮುಂದಿನ ಫಲ ಶುಭ; ದೇವಗಣಾಧಿಪತಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.”
Verse 32
दातुमिच्छति ते पुत्रं यथा संकल्पितं त्वया । अतिमानुषकर्माणं यशस्विनमरिंदमम्
ನಿನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ನಿನಗೆ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೀಡಲು ಅವನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವನು ಅತಿಮಾನವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ಯಶಸ್ವಿ, ಶತ್ರುದಮನನು.
Verse 33
नीतिमन्तं महात्मानमादित्यसमतेजसम् । दुराधर्ष क्रियावन्तमतीवाद्भुतदर्शनम्
ಇಂದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಕುರುನಂದನ ಮಹಾರಾಜ ಪಾಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ದೇವರಾಜನ ವಚನಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಂತಿದೇವಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—“ಕಲ್ಯಾಣಿ! ನಿನ್ನ ವ್ರತದ ಭವಿಷ್ಯ ಫಲ ಮಂಗಳಕರ. ದೇವಾಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ನಿನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಲೌಕಿಕ ಕರ್ಮಸಾಧಕ, ಯಶಸ್ವಿ, ಶತ್ರುದಮನ, ನೀತಿಜ್ಞ, ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳವ, ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿ, ದುರ್ಧರ್ಷ, ಕರ್ಮಠ ಹಾಗೂ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾಗಿರುವನು.”
Verse 34
पुत्र जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम् | लब्ध: प्रसादो देवेन्द्रात् तमाह्य शुचिस्मिते
“ಸುಶ್ರೋಣಿ! ಈಗ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಚಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಧಾಮವಾಗಿರುವ ಪುತ್ರನನ್ನು ಜನ್ಮಕೊಡು. ಶುಚಿಸ್ಮಿತೆ ಕುಂತೀ! ನಾನು ದೇವೇಂದ್ರನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಈಗ ಅವನನ್ನೇ ಆವಾಹನ ಮಾಡು.”
Verse 35
वैशम्पायन उवाच एवमुक्ता तत: शक्रमाजुहाव यशस्विनी । अथाजगाम देवेन्द्रो जनयामास चार्जुनम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಬಳಿಕ ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಕುಂತೀ ಶಕ್ರನನ್ನು (ಇಂದ್ರನನ್ನು) ಆವಾಹನ ಮಾಡಿದಳು. ಆಗ ದೇವೇಂದ್ರನು ಬಂದು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 36
वैशम्पायनजी कहते हैं--महाराज पाण्डुके यों कहने-पर यशस्विनी कुन्तीने इन्द्रका (उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यां ततो दिवा । जातस्तु फाल्गुने मासि तेनासौ फाल्गुन: स्मृतः ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ ಪಾಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಕುಂತೀ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿದಳು. ಆ ಬಾಲಕನು ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಹಗಲಿನ ವೇಳೆ, ಪೂರ್ವಫಾಲ್ಗುಣಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಫಾಲ್ಗುಣಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲೂ ಫಾಲ್ಗುಣಿ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲೂ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವನು “ಫಾಲ್ಗುಣ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಕುಮಾರನು ಜನ್ಮಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಮಹಾಗಂಭೀರ ಘೋಷದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ನಾದಗೊಳಿಸುವ ಅಶರೀರ ವಾಣಿ ಶುದ್ಧಸ್ಮಿತೆಯಾದ ಕುಂತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳೂ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳೂ ಕೇಳುವಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೀಗೆಂದಿತು—
Verse 37
शृण्वतां सर्वभूतानां तेषां चाश्रमवासिनाम् | कुन्तीमाभाष्य विस्पष्टमुवाचेदं शुचिस्मिताम्
ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳೂ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳೂ ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆ ವಾಣಿ ಶುದ್ಧಸ್ಮಿತೆಯಾದ ಕುಂತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೀಗೆಂದಿತು—
Verse 38
कार्तवीर्यसम: कुन्ति शिवतुल्यपराक्रम: । एष शक्र इवाजय्यो यशस्ते प्रथयिष्यति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಕುಂತೀ! ಈ ಮಗು ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಸಮ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ಶಿವನ ತೂಲ್ಯ ಶೌರ್ಯವಂತ, ಮತ್ತು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನಂತೆ ಅಜೇಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಿನ್ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದೂರದೂರಿಗೆ ಹರಡಿಸುವನು.
Verse 39
अदित्या विष्णुना प्रीतिर्यथाभूदभिवर्धिता । तथा विष्णुसम: प्रीतिं वर्धयिष्यति ते$र्जुन:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಅದಿತಿಯ ಆನಂದ ಹೇಗೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತೋ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣುಸಮನಾದ ನಿನ್ನ ಅರ್ಜುನನು ನಿನ್ನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವನು.
Verse 40
एष मद्रान् वशे कृत्वा कुरूंश्व सह सोमकै: । चेदिकाशिकरूषांश्व॒ कुरुलक्ष्मीं वहिष्पति,“तुम्हारा यह वीर पुत्र मद्र, कुर, सोमक, चेदि, काशि तथा करूष नामक देशोंको वशमें करके कुरुवंशकी लक्ष्मीका पालन करेगा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ನಿನ್ನ ಈ ವೀರಪುತ್ರನು ಮದ್ರರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಸೋಮಕಗಳೊಡನೆ ಕುರುಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಚೇದಿ, ಕಾಶಿ, ಕರೂಷರನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಕುರುವಂಶದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ರಾಜ್ಯಸಂಪತ್ತನ್ನು ಧರಿಸಿ ಉಳಿಸುವನು.
Verse 41
(गत्वोत्तरदिशं वीरो विजित्य युधि पार्थिवान् । धनरत्नौघधममितमानयिष्यति पाण्डव: ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಆ ವೀರ ಪಾಂಡವನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿ ಅಪಾರ ಧನ-ರತ್ನಗಳ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವನು. ಮತ್ತು ಅವನ ಭುಜವೀರ್ಯದಿಂದ ಖಾಂಡವ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯವಾಹನ (ಅಗ್ನಿದೇವ)ನು ಸರ್ವಜೀವಿಗಳ ಮೇದಸ್ಸನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ ಪರಮ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.
Verse 42
ग्रामणीक्ष महीपालानेष जित्वा महाबल: । भ्रातृभि: सहितो वीरस्त्रीन् मेधानाहरिष्यति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಈ ಮಹಾಬಲ ವೀರನು ಸಮಸ್ತ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸಮೂಹದ ನಾಯಕನಾಗುವನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜರನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು.
Verse 43
जामदग्न्यसम: कुन्ति विष्णुतुल्यपराक्रम: । एष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यति महायशा:,'कुन्ती! यह परशुरामके समान वीर योद्धा, भगवान् विष्णुके समान पराक्रमी, बलवानोंमें श्रेष्ठ और महान् यशस्वी होगा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಕುಂತೀ! ಇವನು ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ (ಪರಶುರಾಮ) ಸಮಾನ ವೀರನು, ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ. ಬಲಿಷ್ಠರೊಳಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಮಹಾಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯುವನು.
Verse 44
एष युद्धे महादेवं तोषयिष्यति शंकरम् । अस्त्रं पाशुपतं नाम तस्मात् तुष्टादवाप्स्यति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಇವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವ ಶಂಕರನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವನು; ತೃಪ್ತನಾದ ಆ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ‘ಪಾಶುಪತ’ ಎಂಬ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.
Verse 45
निवातकववचा नाम दैत्या विबुधविद्विष: । शक्राज्ञया महाबाहुस्तान् वधिष्यति ते सुत:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ‘ನಿವಾತಕವಚ’ ಎಂಬ ದೈತ್ಯರು ದೇವತೆಗಳ ನಿತ್ಯ ಶತ್ರುಗಳು. ಶಕ್ರನ (ಇಂದ್ರನ) ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಮಹಾಬಾಹು ಪುತ್ರನು ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವನು.
Verse 46
तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलेनाहरिष्यति । विप्रणष्टां श्रियं चायमाहर्ता पुरुषर्षभ:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಈ ವೀರನು ಎಲ್ಲಾ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುವನು; ಹಾಗೆಯೇ ನಷ್ಟವಾದ ಶ್ರೀ-ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಮರಳಿ ತರುವನು.
Verse 47
ं 24443 पंप कुन्ती शुश्राव सूतके । च्चारितामुच्चैस्तां निशम्य तपस्विनाम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಸೂತಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಂತೀ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ದಿವ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತಶೃಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ತಪಸ್ವಿ ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಮಾನಸ್ಥರಾದ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವಗಣಗಳು ಪರಮ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 48
बभूव परमो हर्ष: शतशृड्शनिवासिनाम् | तथा देवनिकायानां सेन्द्राणां च दिवौकसाम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಶತಶೃಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ತಪಸ್ವಿ ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಹರ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ದೇವಗಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾನಂದ ಉದಯವಾಯಿತು. ಆ ಅದ್ಭುತ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲೋಕಧರ್ಮವೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಂತೆ ಭಾವಿಸಿ ಅವರು ಉಲ್ಲಸಿತರಾದರು।
Verse 49
आकाशे दुन्दुभीनां च बभूव तुमुल: स्वनः । उदतिष्ठन्महाघोष: पुष्पवृष्टिभिरावृत:,तदनन्तर आकाशमें फूलोंकी वर्षकि साथ देव-दुन्दुभियोंका तुमुल नाद बड़े जोरसे गूँज उठा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಅನಂತರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವದುಂದುಭಿಗಳ ತೂಮುಲ ಧ್ವನಿ ಉದಯವಾಯಿತು. ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಗಗನದಲ್ಲಿ ಮಹಾಜಯಘೋಷ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು—ಇದು ಶುಭಲಕ್ಷಣವಾಗಿ, ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಘಟನೆಯ ದಿವ್ಯ ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು।
Verse 50
समवेत्य च देवानां गणा: पार्थमपूजयन् । काद्रवेया वैनतेया गन्धर्वाप्सरसस्तथा । प्रजानां पतय: सर्वे सप्त चैव महर्षय:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಗಣಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶವಾಗಿ ಪಾರ್ಥನನ್ನು (ಅರ್ಜುನನನ್ನು) ಪೂಜಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಕದ್ರುವಿನ ಪುತ್ರರಾದ ನಾಗರು, ವಿನತೆಯ ಪುತ್ರನಾದ ಗರುಡ, ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಪ್ತಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿದರು।
Verse 51
भरद्वाज: कश्यपो गौतमश्न विश्वामित्रो जमदन्निर्वसिष्ठ: । यश्नोदितो भास्करे< भूत् प्रणष्टे सो>प्यत्रात्रिर्भगवानाजगाम
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಭರದ್ವಾಜ, ಕಶ್ಯಪ, ಗೌತಮ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಜಮದಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಅತ್ರಿಯೂ—ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿದ ಬಳಿಕ ದಿನಪ್ರಕಾಶ ನಶಿಸಿದಾಗ ನಕ್ಷತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ದೇವರೂ ಋಷಿಗಳೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು।
Verse 52
मरीचिरद्;िराश्चैव पुलस्त्य: पुलह:ः क्रतुः । दक्ष: प्रजापतिश्रैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा,मरीचि और अंगिरा, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु एवं प्रजापति दक्ष, गन्धर्व तथा अप्सराएँ भी आयीं
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಮರೀಚಿ ಮತ್ತು ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷ; ಜೊತೆಗೆ ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಹೀಗೆ ಆದ್ಯ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಸತ್ತ್ವಗಳು ಆ ಧರ್ಮಮಯ ಮಹಾಘಟನೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾದರು।
Verse 53
दिव्यमाल्याम्बरधरा: सर्वालंकारभूषिता: । उपगायन्ति बीभत्सुं नृत्यन्तेडप्सरसां गणा:
ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ದಿವ್ಯ ಮಾಲೆಗಳನ್ನೂ ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿ, ನಾನಾವಿಧ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರೆಯರ ಸಮೂಹ ಸೇರಿ, ಬೀಭತ್ಸು (ಅರ್ಜುನ)ನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡುತ್ತ ನೃತ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿತು.
Verse 54
तथा महर्षयश्चापि जेपुस्तत्र समन््ततः । गन्धर्वें: सहित: श्रीमान् प्रागायत च तुम्बुरु:
ಅದೇ ರೀತಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸುತ್ತಲೂ ನಿಂತು ಮಂಗಳಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಗಂಧರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಮಂತ ತುಂಭುರು ಮಧುರಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಗಾಯನ ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 55
भीमसेनोग्रसेनौ च ऊर्णायुरनघस्तथा । गोपतिर्धतराष्ट्रश्न सूर्यवर्चास्तथाष्टम:
ಭೀಮಸೇನ ಮತ್ತು ಉಗ್ರಸೇನ, ಊರ್ಣಾಯು ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೋಷ ಅನಘ; ಗೋಪತಿ ಮತ್ತು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಂಟನೆಯವನಾದ ಸೂರ್ಯವರ್ಚಾ—ಈ ಎಲ್ಲ ದಿವ್ಯ ಗಂಧರ್ವರು ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು.
Verse 56
युगपस्तृणप: काष्णिनिन्दिश्षित्ररथस्तथा । त्रयोदश: शालिशिरा: पर्जन्यश्व चतुर्दश:
ಯುಗಪ, ತೃಣಪ, ಕಾರ್ಷ್ಣಿ, ನಂದಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರರಥ; ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶಾಲಿಶಿರಾ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಪರ್ಜನ್ಯಶ್ವ—ಇವರೂ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು.
Verse 57
कलि: पञठ्चदशश्लैव नारदक्षात्र षोडश: । ऋत्वा बृहत्त्वा बृहक: करालश्न महामना:
ಹದಿನೈದನೆಯವನು ಕಲಿ ಮತ್ತು ಹದಿನಾರನೆಯವನು ಕ್ಷಾತ್ರವಂಶಜನಾದ ನಾರದ; ಹಾಗೆಯೇ ಋತ್ವಾ, ಬೃಹತ್ತ್ವಾ, ಬೃಹಕ ಮತ್ತು ಮಹಾಮನಸ್ಕ ಕರಾಲ—ಇವರೂ ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.
Verse 58
ब्रह्मचारी बहुगुण: सुवर्णश्रेति विश्वुतः । विश्वावसुर्भुगन्युश्व सुचन्द्रश्न शरुस्तथा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವಗಂಧರ್ವರು ಆಗಮಿಸಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಬಹುಗುಣಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಸುವರ್ಣಶ್ರೇಷ್ಠಿ; ವಿಶ್ವಾವಸು, ಭೂಮನ್ಯು, ಸುಚಂದ್ರ, ಶರು, ಭೀಮಸೇನ, ಉಗ್ರಸೇನ, ಊರ್ಣಾಯು, ಅನಘ, ಗೋಪತಿ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಸೂರ್ಯವರ್ಚಾ; ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯುಗಪ, ತೃಣಪ, ಕಾರ್ಷ್ಣಿ, ನಂದಿ, ಚಿತ್ರರಥ, ಶಾಲಿಶಿರಾ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಕಲಿ, ನಾರದ, ಋತ್ವಾ, ಬೃಹತ್ತ್ವಾ, ಬೃಹಕ, ಮಹಾಮನಸ್ಕನಾದ ಕರಾಲ; ಮತ್ತು ಗೀತಮಾಧುರ್ಯಸಂಪನ್ನರಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಹಾ ಹಾಗೂ ಹೂಹೂ—ಈ ಎಲ್ಲ ದೇವಗಂಧರ್ವರು ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದರು।
Verse 59
गीतमाधुर्यसम्पन्नौ विख्यातौ च हहाहुहू । इत्येते देवगन्धर्वा जग्मुस्तत्र नराधिप
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಗೀತಮಾಧುರ್ಯಸಂಪನ್ನರಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಹಾ ಮತ್ತು ಹೂಹೂ ಗಂಧರ್ವರು, ಇತರ ದೇವಗಂಧರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು।
Verse 60
तथैवाप्सरसो हृष्टा: सर्वालंकारभूषिता: । ननृतुर्वे महाभागा जगुश्वायतलोचना:,इसी प्रकार समस्त आभूषणोंसे विभूषित बड़े-बड़े नेत्रोंवाली परम सौभाग्यशालिनी अप्सराएँ भी हर्षोल्लासमें भरकर वहाँ नृत्य करने लगीं
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸರ್ವ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಸಿಸಿದ, ದೀರ್ಘನೇತ್ರಿಯರಾದ ಪರಮ ಭಾಗ್ಯವಂತಿ ಅಪ್ಸರಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಅಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡತೊಡಗಿದರು; ಗಾನವೂ ಮಾಡಿದರು।
Verse 61
अनूचानानवद्या च गुणमुख्या गुणावरा | अद्विका च तथा सोमा मिश्रकेशी त्वलम्बुषा
ಅಲ್ಲಿ ಅನೂಚಾನಾ, ಅನವದ್ಯಾ, ಗುಣಮುಖ್ಯಾ, ಗುಣಾವರಾ, ಅದ್ವಿಕಾ, ಸೋಮಾ, ಮಿಶ್ರಕೇಶೀ ಹಾಗೂ ಅಲಂಬುಷಾ ಕೂಡ ಇದ್ದರು।
Verse 62
मरीचि: शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा । अम्बिका लक्षणा क्षेमा देवी रम्भा मनोरमा
ಅಲ್ಲಿ ಮರೀಚಿ, ಶುಚಿಕಾ, ವಿದ್ಯುತ್ಪರ್ಣಾ, ತಿಲೋತ್ತಮಾ, ಅಂಬಿಕಾ, ಲಕ್ಷಣಾ, ಕ್ಷೇಮಾ, ದೇವೀ, ರಂಭಾ ಮತ್ತು ಮನೋರಮಾ ಕೂಡ ಇದ್ದರು।
Verse 63
असिता च सुबाहुश्न सुप्रिया च वपुस्तथा । पुण्डरीका सुगन्धा च सुरसा च प्रमाथिनी
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಅಸಿತಾ, ಸುಬಾಹು, ಸುಪ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ವಪು; ಹಾಗೆಯೇ ಪುಂಡರೀಕಾ, ಸುಗಂಧಾ, ಸುರಸಾ, ಪ್ರಮಾಥಿನೀ ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
Verse 64
काम्या शारद्वती चैव ननृतुस्तत्र सड्घश: । मेनका सहजन्या च कर्णिका पुज्जिकस्थला
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಕಾಮ್ಯಾ ಮತ್ತು ಶಾರದ್ವತೀ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಮೆನಕಾ, ಸಹಜನ್ಯಾ, ಕರ್ಣಿಕಾ, ಪುಂಜಿಕಸ್ಥಲಾ ಕೂಡ.
Verse 65
ऋतुस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि । उम्लोचेति च विख्याता प्रम्लोचेति च ता दश
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರಲ್ಲಿ ಋತುಸ್ಥಲಾ, ಘೃತಾಚೀ, ವಿಶ್ವಾಚೀ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಚಿತ್ತೀ ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಉಮ್ಲೋಚಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಮ್ಲೋಚಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರೂ—ಹೀಗೆ ಆ ಹತ್ತು (ಅಪ್ಸರೆಯರು) ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
Verse 66
उनके नाम इस प्रकार हैं--अनूचाना और अनवसद्या
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಹೀಗಿವೆ—ಅನೂಚಾನಾ ಮತ್ತು ಅನವಸದ್ಯಾ, ಗುಣಮುಖ್ಯಾ ಮತ್ತು ಗುಣಾವರಾ, ಅದ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸೋಮಾ, ಮಿಶ್ರಕೇಶೀ ಮತ್ತು ಅಲಂಬುಷಾ; ಮರೀಚೀ ಮತ್ತು ಶುಚಿಕಾ, ವಿದ್ಯುತ್ಪರ್ಣಾ ಮತ್ತು ತಿಲೋತ್ತಮಾ; ಅಂಬಿಕಾ, ಲಕ್ಷಣಾ, ಕ್ಷೇಮಾ, ದೇವೀ, ರಂಭಾ, ಮನೋರಮಾ; ಅಸಿತಾ ಮತ್ತು ಸುಬಾಹು, ಸುಪ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ವಪು; ಪುಂಡರೀಕಾ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಾ, ಸುರಸಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಥಿನೀ, ಕಾಮ್ಯಾ ಮತ್ತು ಶಾರದ್ವತೀ ಮೊದಲಾದವರು. ಅವರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಸೇರಿ ನೃತ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೆನಕಾ, ಸಹಜನ್ಯಾ, ಕರ್ಣಿಕಾ, ಪುಂಜಿಕಸ್ಥಲಾ, ಋತುಸ್ಥಲಾ, ಘೃತಾಚೀ, ವಿಶ್ವಾಚೀ, ಪೂರ್ವಚಿತ್ತೀ, ಉಮ್ಲೋಚಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಮ್ಲೋಚಾ—ಈ ಹತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈ ಪ್ರಧಾನ ಅಪ್ಸರೆಯರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಉರ್ವಶೀ; ಆ ವಿಶಾಲನೇತ್ರ ಸುಂದರಿಯರು ಅಲ್ಲಿ ಗಾನಮಾಡತೊಡಗಿದರು.
Verse 67
इन्द्रो विवस्वान् पूषा च त्वष्टा च सविता तथा । पर्जन्यश्वैव विष्णुश्व॒ आदित्या द्वादश स्मृता: । महिमान॑ पाण्डवस्य वर्धयन्तो>म्बरे स्थिता:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂದ್ರ, ವಿವಸ್ವಾನ್, ಪೂಷನ್, ತ್ವಷ್ಟೃ ಮತ್ತು ಸವಿತೃ; ಹಾಗೆಯೇ ಪರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು—ಇವರು ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಪಾಂಡವ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 68
मृगव्याधश्च सर्पश्न निर्क्रतिश्न महायशा: । अजैकपादहिर्बुध्न्य: पिनाकी च परंतप
ಶತ್ರುದಮನ ಮಹಾರಾಜ! ಮೃಗವ್ಯಾಧ, ಸರ್ಪ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಿರೃತಿ, ಅಜೈಕಪಾದ, ಅಹಿರ್ಬುಧ್ನ್ಯ ಮತ್ತು ಪಿನಾಕಿ—ಈ ರುದ್ರರೂ ಅಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದ್ದರು.
Verse 69
दहनो<थेश्व॒रशक्षेव कपाली च विशाम्पते । स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्रास्तत्रावतस्थिरे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ವಿಶಾಂಪತೇ! ದಹನ, ಈಶ್ವರ, ಕಪಾಲಿ, ಸ್ಥಾಣು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಭಗ—ಈ ರುದ್ರರೂ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಂತರು.
Verse 70
अश्विनौ वसवश्चाष्टी मरुतश्न॒ महाबला: । विश्वेदेवास्तथा साध्यास्तत्रासन् परित: स्थिता:,दोनों अश्विनीकुमार तथा आठों वसु, महाबली मरुद्गण एवं विश्वेदेवणण तथा साध्यगण वहाँ सब ओर विद्यमान थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಎರಡು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು, ಎಂಟು ವಸುಗಳು, ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಮರುತ್ಗಣಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶ್ವೇದೇವರು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯರು—ಅಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದರು.
Verse 71
कर्कोटको<थ सर्पश्च वासुकिश्न भुजड्रम: । कश्यपश्चाथ कुण्डश्न तक्षकश्न महोरग:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಕರ್ಕೋಟಕ, ವಾಸುಕಿಯೆಂಬ ಸರ್ಪರಾಜ, ಕಶ್ಯಪ, ಕುಂಡ ಮತ್ತು ಮಹೋರಗ ತಕ್ಷಕ—ಇವರು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.
Verse 72
आयसयुस्तपसा युक्ता महाक्रोधा महाबला: । एते चान्ये च बहवस्तत्र नागा व्यवस्थिता:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತರು, ಮಹಾಕ್ರೋಧಿಗಳು, ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರು—ಈ ನಾಗರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನಾಗರು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.
Verse 73
तार्कष्यक्षारिष्टनेमि श्व॒ गरुडश्षासितध्वज: । अरुणश्षारुणिश्लैव वैनतेया व्यवस्थिता:,ताक्ष्य और अरिष्टनेमि, गरुड एवं असितध्वज, अरुण तथा आरुणि--विनताके ये पुत्र भी उस उत्सवमें उपस्थित थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ, ಶ್ವೇತ ಗರುಡ ಹಾಗೂ ಅಸಿತಧ್ವಜ, ಹಾಗೆಯೇ ಅರುಣ ಮತ್ತು ಆರುಣಿ—ವಿನತೆಯ ಈ ಪುತ್ರರೂ ಆ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿ ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.
Verse 74
तांश्व देवगणान् सर्वास्तप:सिद्धा महर्षय: । विमानगिर्यग्रगतान् ददृशुर्नेतरे जना:,वे सब देवगण विमान और पर्वतके शिखरपर खड़े थे। उन्हें तप:सिद्ध महर्षि ही देख पाते थे, दूसरे लोग नहीं
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ದೇವಗಣಗಳೆಲ್ಲ ವಿಮಾನಗಳ ಮೇಲೂ ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳ ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲೂ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ ನೋಡಬಲ್ಲರು; ಇತರ ಜನರಿಗೆ ಅವರು ಗೋಚರರಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 75
तद् दृष्टवा महदाश्चर्य विस्मिता मुनिसत्तमा: । अधिकां सम ततो वृत्तिमवर्तन् पाण्डवान् प्रति
ಆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಪಾಂಡವರ प्रति ಅವರ ಮನೋಭಾವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅನುಕೂಲವಾಗಿ—ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ತುಂಬಿತು.
Verse 76
पाण्डुस्तु पुनरेवैनां पुत्रलोभान्महायशा: । वक्तुमैच्छद् धर्मपत्नीं कुन्ती त्वेममथाब्रवीत्
ಅನಂತರ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಪಾಂಡು ಪುತ್ರಲೋಭದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಕುಂತಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಏನೋ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಕುಂತಿಯು ಅವನನ್ನು ತಡೆದು ಹೀಗೆಂದಳು—
Verse 77
नातश्षतुर्थ प्रसवमापत्स्वपि वदन्त्युत । अतः: परं स्वैरिणी स्थाद् बन्धकी पञ्चमे भवेत्
ಕುಂತಿ ಹೇಳಿದರು—“ಆರ್ಯಪುತ್ರ! ಆಪತ್ತಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮೂರನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ‘ಸ್ವೈರಿಣಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಐದನೇ ಸಂತಾನ ಜನಿಸಿದರೆ ಅವಳು ‘ಬಂಧಕೀ’—ಕುಲಕ್ಕೆ ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಪಾತ್ರ—ಎಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.”
Verse 78
स त्वं विद्वन् धर्ममिममधिगम्य कथं नु माम् । अपत्यार्थ समुत्क्रम्य प्रमादादिव भाषसे
ಹೇ ವಿದ್ಯವನ್! ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅಜಾಗರೂಕನಂತೆ ನನ್ನೊಡನೆ ಏಕೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೀ? ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ನನಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಏಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತೀ?
Verse 96
यशसा तेजसा चैव वृत्तेन च समन्वित: । “यह श्रेष्ठ पुरुष धर्मात्माओंमें अग्रगण्य होगा और इस पृथ्वीपर पराक्रमी एवं सत्यवादी राजा होगा। पाण्डुका यह प्रथम पुत्र 'युधिष्ठिर' नामसे विख्यात हो तीनों लोकोंमें प्रसिद्धि एवं ख्याति प्राप्त करेगा; यह यशस्वी
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಯಶಸ್ಸು, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸದುಚಿತ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಅವನು ಧರ್ಮಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗುವನು. ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ಸತ್ಯವಾದಿ ರಾಜನಾಗುವನು. ಪಾಂಡುವಿನ ಮೊದಲ ಮಗ ‘ಯುಧಿಷ್ಠಿರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು—ಯಶಸ್ವಿ, ತೇಜಸ್ವಿ, ಸದಾಚಾರನಿಷ್ಠನಾಗಿರುವನು.
Verse 121
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें कुन्तीको पुत्रोत्पत्तिके लिये आदेशविषयक एक सौ इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಸಂಭವಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಂತಿಗೆ ಪುತ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ನೀಡಿದ ಆದೇಶವಿಷಯಕ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 122
(पाण्डुरुवाच एवमेतद् धर्मशास्त्रं यथा वदसि तत् तथा ।) पाण्डुने कहा--प्रिये! वास्तवमें धर्मशास्त्रका ऐसा ही मत है। तुम जो कुछ कहती हो
ಪಾಂಡುನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಿಯೆ! ನೀನು ಹೇಳುವಂತೆ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪದೇಶವೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ. ನೀನು ಹೇಳಿದುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಸಂಭವಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವೋತ್ಪತ್ತಿ ವಿಷಯಕ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 273
त॑ तु कालेन महता वासव: प्रत्यपद्यत । और भारत! वे महाबाहु धर्मात्मा पाण्डु स्वयं देवताओंके ईश्वर इन्द्रदेवकी आराधना करनेके लिये चित्तवृत्तियोंको अत्यन्त एकाग्र करके एक पैरसे खड़े हो सूर्यके साथ-साथ उग्र तप करने लगे अर्थात् सूर्योदय होनेके समय एक पैरसे खड़े होते और सूर्यास्ततक उसी रूपमें खड़े रहते। इस तरह दीर्घकाल व्यतीत हो जानेपर इन्द्रदेव उनपर प्रसन्न हो उनके समीप आये और इस प्रकार बोले--
ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಓ ಭಾರತ! ಮಹಾಬಾಹು, ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಪಾಂಡು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು—ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನದವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು. ಈ ನಿಯಮ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದ ಬಳಿಕ ಸಂತೃಪ್ತನಾದ ಇಂದ್ರನು ಅವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 293
सुतं ते5ग्रयं प्रदास्पामि सर्वामित्रविनाशनम् | वह ब्राह्मणों
ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನಗೆ ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವೆನು; ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಹೃದರ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು; ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಶೋಕವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವನು; ಎಲ್ಲ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನೂ ಆನಂದಪಡಿಸುವನು.
Frequently Asked Questions
The chapter stages a dharma-sankat around educational access and obligation: Ekalavya’s demonstrated excellence conflicts with institutional refusal, while guru-dakṣiṇā is used to enforce a hierarchy of capability and preserve a promised preeminence.
Excellence is shown as a product of abhyāsa and ekāgratā, yet the epic simultaneously emphasizes that power and knowledge operate within social contracts; disciplined skill must be paired with restraint and ethically governed transmission.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter offers meta-commentary through Droṇa’s reiterated assurance that no archer will equal Arjuna and through the explicit injunction restricting Brahmaśiro-astra use—framing mastery as inseparable from responsibility.