Shloka 77
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
नातश्षतुर्थ प्रसवमापत्स्वपि वदन्त्युत । अतः: परं स्वैरिणी स्थाद् बन्धकी पञ्चमे भवेत्
Vaiśampāyana uvāca | nātaś caturtha-prasavam āpatsu api vadanty uta | ataḥ paraṁ svairiṇī syād bandhakī pañcame bhavet ||
ಕುಂತಿ ಹೇಳಿದರು—“ಆರ್ಯಪುತ್ರ! ಆಪತ್ತಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮೂರನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ‘ಸ್ವೈರಿಣಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಐದನೇ ಸಂತಾನ ಜನಿಸಿದರೆ ಅವಳು ‘ಬಂಧಕೀ’—ಕುಲಕ್ಕೆ ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಪಾತ್ರ—ಎಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse asserts that dharma-śāstra places limits on procreation and that even in hardship (āpatsu) one should not transgress prescribed boundaries; exceeding them is framed as a moral and social lapse.
Vaiśampāyana, as narrator, cites a normative śāstric rule: seeking offspring beyond the allowed number is censured, with escalating labels (‘svairiṇī’, then ‘bandhakī’) used to mark increasing transgression.