Shloka 19
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
(मघे चन्द्रमसा युक्ते सिंहे चाभ्युदिते गुरौ । दिवामध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्ये त्रयोदशे ।।
vaiśampāyana uvāca |
maghe candramasā yukte siṁhe cābhyudite gurau |
divāmadhyagate sūrye tithau puṇye trayodaśe ||
maitre muhūrte sā kuntī suṣuve bhīmam acyutam ||
yasminn ahani bhīmas tu jajñe bharatasattama |
duryodhano 'pi tatraiva prajajñe vasudhādhipa ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಚಂದ್ರನು ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಗುರು ಸಿಂಹ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ್ದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ದಿವಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾಗ—ಆ ಪುಣ್ಯ ತ್ರಯೋದಶಿ ತಿಥಿಯ ಮೈತ್ರ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಅಚ್ಯುತಬಲ ಭೀಮನನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸಿದಳು. ಹೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಭೀಮನು ಜನಿಸಿದ ಅದೇ ದಿನ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ದುರ್ಯೋಧನನೂ ಜನಿಸಿದನು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the epic frames human history within a larger cosmic and moral order: the simultaneous births of Bhīma and Duryodhana suggest a destined tension—strength arising both to uphold and to challenge dharma—inviting reflection on how power can serve protection or aggression depending on character and choices.
Vaiśampāyana specifies the astrological and calendrical details of Bhīma’s birth (Maghā nakṣatra, Jupiter risen in Leo, midday Sun, Trayodaśī, Maitra muhūrta) and then states that Duryodhana was born on that very same day in Hastināpura.