Adhyaya 31
Kapālamocana: The Cutting of Brahmā’s Fifth Head, Śiva’s Kāpālika Vow, and Purification in Vārāṇasī
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಶೈವ‑ಯೋಗಮಯ ಧಾರೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನೇ ಪರಮನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ನಾರಾಯಣಾಂಶದ ಪ್ರಕಟನೆ ಜೊತೆ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅವಿನಾಶಿ ತತ್ತ್ವ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಭ್ರಮೆ ತೊಲಗದು. ಆಗ ಮಹಾಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರकटವಾಗಿ ನೀಲಲೋಹಿತನು ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲಭೈರವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಐದನೇ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಛೇದಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಂತರ್ಯೋಗ‑ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವ‑ಮಹಾದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಸೋಮಾಷ್ಟಕ/ಶತರುದ್ರೀಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಲೋಕಶಿಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಶಿವನು ಕಪಾಲಧಾರಣೆ ಮಾಡಿ ಭಿಕ್ಷುಕ‑ವ್ರತ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ‑ರೂಪ ಪಾಪವು ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾರಾಣಸಿವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನನೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ವಿಷ್ಣು ರಕ್ತ‑ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಿದರೂ ಕಪಾಲ ತುಂಬದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಾರಾಣಸಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾರಾಣಸಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕ್ಷಣವೇ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ; ಶಿವನು ಕಪಾಲಮೋಚನ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಪಾಲವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪಾಪನಾಶಕ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೆ, ಸ್ನಾನ, ಪಠಣದಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं देवेन रुद्रेण शङ्करेणामितौजसा / कपालं ब्रह्मणः पूर्वं स्थापितं देहजं भुवि
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಉತ್ತರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಅಮಿತಶಕ್ತಿಯ ದೇವ ರುದ್ರ ಶಂಕರನು ಬ್ರಹ್ಮನ ದೇಹಜ ಕಪಾಲವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು?
Verse 2
सूत उवाच शृणुध्वमृषयः पुण्यां कथां पापप्रणाशनीम् / माहात्म्यं देवदेवस्य महादेवस्य धीमतः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಋಷಿಗಳೇ, ಪಾಪನಾಶಕವಾದ ಈ ಪುಣ್ಯಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ; ದೇವದೇವನಾದ ಧೀಮಂತ ಮಹಾದೇವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು।
Verse 3
पुरा पितामहं देवं मेरुशृङ्गे महर्षयः / प्रोचुः प्रणम्य लोकादिं किमेकं तत्त्वमव्ययम्
ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೇರುಶೃಂಗದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಲೋಕಾದಿಯಾದ ದೇವ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೇಳಿದರು—ಅವ್ಯಯವಾದ ಏಕ ತತ್ತ್ವವೇನು?
Verse 4
स मायया महेशस्य मोहितो लोकसंभवः / अविज्ञाय परं भावं स्वात्मानं प्राह धर्षिणम्
ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಲೋಕಸಂಭವನು ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ಧೃಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 5
अहं धाता जगद्योनिः स्वयंभूरेक ईश्वरः / अनादिमत्परं ब्रह्म मामभ्यर्च्य विमुच्यते
ನಾನೇ ಧಾತಾ, ಜಗತ್ತಿನ ಯೋನಿ-ಮೂಲ, ಸ್ವಯಂಭೂ—ಏಕೈಕ ಈಶ್ವರನು. ನಾನೇ ಅನಾದಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 6
अहं हि सर्वदेवानां प्रवर्तकनिवर्तकः / न विद्यते चाभ्यधिको मत्तो लोकेषु कश्चन
ನಾನೇ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರವર્તಕನೂ ನಿವರ್ತಕನೂ; ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ।
Verse 7
तस्यैवं मन्यमानस्य जज्ञे नारायणांशजः / प्रोवाच प्रहसन् वाक्यं रोषताम्रविलोचनः
ಅವನು ಹೀಗೆಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ನಾರಾಯಣಾಂಶಜನೊಬ್ಬನು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಸ್ವಲ್ಪ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು—ಕೋಪದಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ತಾಮ್ರವರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು।
Verse 8
किं कारणमिदं ब्रह्मन् वर्तते तव सांप्रतम् / अज्ञानयोगयुक्तस्य न त्वेतदुचितं तव
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಈಗ ನಿನಗೆ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಏಕೆ ಬಂದಿದೆ? ಅಜ್ಞಾನಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನಾಗಿರುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।
Verse 9
अहं धाता हि लोकानां यज्ञो नारायणः प्रभुः / न मामृते ऽस्य जगतो जीवनं सर्वदा क्वचित्
ನಾನೇ ಲೋಕಗಳ ಧಾತಾ (ಪೋಷಕ); ನಾನೇ ಯಜ್ಞ; ನಾನೇ ನಾರಾಯಣ, ಪರಮ ಪ್ರಭು. ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವವಿಲ್ಲ.
Verse 10
अहमेव परं ज्योतिरहमेव परा गतिः / मत्प्रेरितेन भवता सृष्टं भुवनमण्डलम्
ನಾನೇ ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ; ನಾನೇ ಪರಮ ಗತಿ (ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗುರಿ). ನನ್ನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನೀನು ಈ ಸಮಸ್ತ ಭುವನಮಂಡಲ—ಲೋಕಚಕ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 11
एवं विवदतोर्मोहात् परस्परजयैषिणोः / आजग्मुर्यत्र तौ देवौ वेदाश्चत्वार एव हि
ಹೀಗೆ ಮೋಹದಿಂದ, ಪರಸ್ಪರ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸಿ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ದೇವರುಗಳಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳೂ ಬಂದು ಸೇರಿವೆ.
Verse 12
अन्वीक्ष्य देवं ब्रह्माणं यज्ञात्मानं च संस्थितम् / प्रोचुः संविग्नहृदया याथात्म्यं परमेष्ठिनः
ಯಜ್ಞಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಭಯದಿಂದ ಕದಲಿದ ಹೃದಯಗಳಿಂದ ವೇದಗಳು ಪರಮೇಷ್ಠಿಯ ಯಥಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 13
ऋग्वेद उवाच यस्यान्तः स्थानि भूतानि यस्मात्सर्वं प्रवर्तते / यदाहुस्तत्परं तत्त्वं स देवः स्यान्महेश्वरः
ಋಗ್ವೇದನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರೊಳಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳು ಅಂತರಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾರಿಂದೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪರಮ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಹೇಳುವುದೇ—ಆ ದೇವನೇ ಮಹೇಶ್ವರನು.
Verse 14
यजुर्वेद उवाच यो यज्ञैरखिलैरीशो योगेन च समर्च्यते / यमाहुरीश्वरं देवं स देवः स्यात् पिनाकधृक्
ಯಜುರ್ವೇದನು ಹೇಳಿದನು—ಯಜ್ಞಗಳೆಲ್ಲದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಈಶ್ವರನು, ಯೋಗದಿಂದಲೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸಮರ್ಚಿಸಲ್ಪಡುವನು; ಯಾರನ್ನು ‘ಈಶ್ವರ’ ದೇವನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆ ದೇವನೇ ಪಿನಾಕಧಾರಿ ಶಿವನು.
Verse 15
सामवेद उवाच येनेदं भ्राम्यते चक्रं यदाकाशान्तरं शिवम् / योगिभिर्विद्यते तत्त्वं महादेवः स शङ्करः
ಸಾಮವೇದನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವಚಕ್ರ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶಾಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವತತ್ತ್ವ ಯಾರು; ಯೋಗಿಗಳು ಅರಿಯುವ ಆ ಸತ್ಯವೇ—ಅವನೇ ಮಹಾದೇವ, ಅವನೇ ಶಂಕರ.
Verse 16
अथर्ववेद उवाच यं प्रपश्यन्ति योगेशं यतन्तो यतयः परम् / महेशं पुरुषं रुद्रं स देवो भगवान् भवः
ಅಥರ್ವವೇದನು ಹೇಳಿದನು—ಯತ್ನಿಸುವ ಯತಿಗಳು ಪರಮ ಯೋಗೇಶ್ವರನಾಗಿ ಯಾರನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೋ; ಮಹೇಶ, ಪುರುಷ, ರುದ್ರ—ಅವನೇ ದೇವ, ಅವನೇ ಭಗವಾನ್ ಭವ (ಶಿವ).
Verse 17
एवं स भगवान् ब्रह्मा वेदानामीरितं शुभम् / श्रुत्वाह प्रहसन् वाक्यं विश्वात्मापि विमोहितः
ಹೀಗೆ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ವೇದಗಳು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಆ ಶುಭ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತಾಡಿದನು; ವಿಶ್ವಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಮೋಹಿತನಾದಂತೆ ಆಯಿತು.
Verse 18
कथं तत्परमं ब्रह्म सर्वसङ्गविवर्जितम् / रमते भार्यया सार्धं प्रमथैश्चातिगर्वितैः
ಸರ್ವಸಂಗವಿವರ್ಜಿತವಾದ ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಅತಿಗರ್ವಿತ ಪ್ರಮಥರೊಡನೆ ಹೇಗೆ ರಮಿಸಬಲ್ಲನು?
Verse 19
इतिरिते ऽथ भगवान् प्रणवात्मा सनातनः / अमूर्तो मूर्तिमान् भूत्वा वचः प्राह पितामहम्
ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಬಳಿಕ, ಪ್ರಣವಾತ್ಮನಾದ ಸನಾತನ ಭಗವಾನ್ ಅಮೂರ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಮೂರ್ತಿ ಧರಿಸಿ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।
Verse 20
प्रणव उवाच न ह्येष भगवान् पत्न्या स्वात्मनो व्यतिरिक्तया / कदाचिद् रमते रुद्रस्तादृशो हि महेश्वरः
ಪ್ರಣವನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ‘ಪತ್ನಿ’ಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅಂಥವನೇ.
Verse 21
अयं स भगवानीशः स्वयञ्ज्योतिः सनातनः / स्वानन्दभूता कथिता देवी नागन्तुका शिवा
ಅವನೇ ಭಗವಾನ್ ಈಶ—ಸ್ವಯಂಜ್ಯೋತಿ, ಸನಾತನ. ಅವನ ದೇವಿ ಅವನ ಸ್ವಾನಂದಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳು ಶಿವಾ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದವಳಲ್ಲ.
Verse 22
इत्येवमुक्ते ऽपि तदा यज्ञमूर्तेरजस्य च / नाज्ञानमगमन्नाशमीश्वरस्यैव मायया
ಇಂತೆ ಹೇಳಿದರೂ, ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಯಾದ ಅಜ (ಅಜನ್ಮ)ನ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಈಶ್ವರನದೇ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 23
तदन्तरे महाज्योतिर्विरिञ्चो विश्वभावनः / प्रापश्यदद्भुतं दिव्यं पूरयन् गगनान्तरम्
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಭಾವನನಾದ ವಿರಿಂಚ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನು ಆಕಾಶಾಂತರವನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅದ್ಭುತ ದಿವ್ಯ ಮಹಾಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 24
तन्मध्यसंस्थं विमलं मण्डलं तेजसोज्ज्वलम् / व्योममध्यगतं दिव्यं प्रादुरासीद् द्विजोत्तमाः
ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲವಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮಂಡಲವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು; ಅದು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿ, ದಿವ್ಯವಾಗಿ, ಆಕಾಶಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಯಿತು, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ।
Verse 25
स दृष्ट्वा वदनं दिव्यं मूर्ध्नि लोकपितामहः / तेन तन्मण्जलं घोरमालोकयदनिन्दितम्
ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಭುವಿನ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆ ದಿವ್ಯ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದೇ ದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಆ ಭಯಂಕರ, ಪ್ರಬಲ, ನಿಂದಾರಹಿತ ತೇಜೋಮಂಡಲವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದನು।
Verse 26
प्रजज्वालातिकोपेन ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः / क्षणाददृश्यत महान् पुरुषो नीललोहितः
ಅತಿಕೋಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಐದನೇ ಶಿರಸ್ಸು (ದಗ್ಧವಾಗಿ) ಅದೆಷ್ಟೋ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅദೃಶ್ಯವಾಯಿತು; ತಕ್ಷಣವೇ ಮಹಾಪುರುಷನಾದ ನೀಲಲೋಹಿತನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು।
Verse 27
त्रिशूलपिङ्गलो देवो नागयज्ञोपवीतवान् / तं प्राह भगवान् ब्रह्मा शङ्करं नीललोहितम्
ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಯಾದ ಪಿಂಗಲವರ್ಣದ ದೇವನು, ನಾಗವನ್ನು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾಗಿ ಧರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಆ ಶಂಕರ—ನೀಲಲೋಹಿತನಿಗೆ—ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 28
जानामि भवतः पूर्वं ललाटादेव शङ्कर / प्रादुर्भावं महेशान् मामेव शरणं व्रज
ಓ ಶಂಕರ, ನಿನ್ನ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ—ನೀನು ಲಲಾಟದಿಂದಲೇ ಪ್ರकटವಾದೆ. ಓ ಮಹೇಶಾನ, ನನ್ನಲ್ಲೇ ಶರಣಾಗು।
Verse 29
श्रुत्वा सगर्ववचनं पद्मयोनेरथेश्वरः / प्राहिणोत् पुरुषं कालं भैरवं लोकदाहकम्
ಪದ್ಮಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಗರ್ವವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಥೇಶ್ವರ ಪ್ರಭುವು ಲೋಕದಾಹಕ ಭೈರವನಾದ ‘ಕಾಲ’ ಎಂಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು।
Verse 30
स कृत्वा सुमहद् युद्धं ब्रह्मणा कालभैरवः / चकर्त तस्य वदनं विरिञ्चस्याथ पञ्चमम्
ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಕಾಲಭೈರವನು ವಿರಿಂಚಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಯ ಐದನೇ ಮುಖವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 31
निकृत्तवदनो देवो ब्रह्मा देवेन शंभुना / ममार चेशयोगेन जीवितं प्राप विश्वसृक्
ಶಂಭು ದೇವನು ಮುಖವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೃತನಂತೆ ಬಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಈಶಯೋಗದಿಂದ ಪುನಃ ಜೀವವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 32
अथानुपश्यद् गिरिशं मण्डलान्तरसंस्थितम् / समासीनं महादेव्या महादेवं सनातनम्
ನಂತರ ಅವನು ಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಗಿರೀಶನನ್ನು ಕಂಡನು—ಸನಾತನ ಮಹಾದೇವನು, ಮಹಾದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 33
भुजङ्गराजवलयं चन्द्रावयवभूषणम् / कोटिसूर्यप्रतीकाशं जटाजूटविराजितम्
ಭುಜಂಗರಾಜದ ವಲಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕಲಾಭೂಷಣದಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 34
शार्दूलचर्मवसनं दिव्यमालासमन्वितम् / त्रिशूलपाणिं दुष्प्रेक्ष्यं योगिनं भूतिभूषणम्
ಅವರು ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ದಿವ್ಯಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತ; ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ ಧರಿಸಿ—ನೋಡಲು ದುರ್ಗಮ—ಯೋಗಿ; ಭಸ್ಮವೇ ಅವರ ಭೂಷಣ।
Verse 35
यमन्तरा योगनिष्ठाः प्रपश्यन्ति हृदीश्वरम् / तमादिदेवं ब्रह्माणं महादेवं ददर्श ह
ಆ ಅಂತರಧ್ಯಾನಾವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಯೋಗನಿಷ್ಠರು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವನು ಆದಿದೇವ—ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು।
Verse 36
यस्य सा परमा देवी शक्तिराकाशसंस्थिता / सो ऽनन्तैश्वर्ययोगात्मा महेशो दृश्यते किल
ಯಾರ ಪರಮದೇವಿ—ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ—ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವೋ, ಆ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಅನಂತ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ ಯೋಗಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ದರ್ಶನಕೊಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 37
यस्याशेषजगद् बीजं विलयं याति मोहनम् / सकृत्प्रणाममात्रेण स रुद्रः खलु दृश्यते
ಯಾರಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಮೋಹಕರ ಬೀಜ ಲಯವಾಗುತ್ತದೋ—ಆ ರುದ್ರನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ನಮಸ್ಕಾರಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ದರ್ಶನಕೊಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 38
यो ऽथ नाचारनिरतान् स्वभक्तानेव केवलम् / विमोचयति लोकानां नायको दृश्यते किल
ಆಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತರಲ್ಲದ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನೂ ಕೇವಲ ‘ತನ್ನವರೇ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವವನು—ಅವನ ಹೊರತು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಾಯಕನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 39
यस्य वेदविदः शान्ता निर्द्वन्द्वा ब्रह्मचारिणः / विदन्ति विमलं रूपं स शंभुर्दृश्यते किल
ವೇದವಿದರಾದ ಶಾಂತರು, ದ್ವಂದ್ವಾತೀತರು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯನಿಷ್ಠ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಯಾರ ನಿರ್ಮಲ ರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವರೋ—ಅವನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಂಭುವಾಗಿ ದೃಶ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 40
यस्य ब्रह्मादयो देवा ऋषयो ब्रह्मवादिनः / अर्चयन्ति सदा लिङ्गं विश्वेशः खलु दृश्यते
ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮವಚನ ಸಾರುವ ಋಷಿಗಳು ಯಾರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸದಾ ಅರ್ಚಿಸುವರೋ—ಅವನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಿಶ್ವೇಶ, ವಿಶ್ವನಾಥನಾಗಿ ದೃಶ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 41
यस्याशेषजगद् बीजं विलयं याति मोहनम् / सकृत्प्रणाममात्रेण स रुद्रः खलु दृश्यते
ಯಾರಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಬೀಜವಾದ ಈ ಮೋಹಶಕ್ತಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೋ—ಆ ರುದ್ರನು ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಣಾಮಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೃಶ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 42
विद्यासहायो भगवान् यस्यासौ मण्डलान्तरम् / हिरण्यगर्भपुत्रो ऽसावीश्वरो दृश्यते किल
ವಿದ್ಯೆ ಸಹಾಯಿಯಾಗಿ ಇರುವ ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು; ಅಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಪುತ್ರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಈಶ್ವರನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೃಶ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 43
यस्याशेषजगत्सूतिर्विज्ञानतनुरीश्वरी / न मुञ्चति सदा पार्श्वं शङ्करो ऽसावदृश्यत
ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಜನನಿಯಾದ, ವಿಜ್ಞಾನವೇ ದೇಹವಾದ ಈಶ್ವರಿ ದೇವಿ ಯಾರ ಪಾರ್ಶ್ವವನ್ನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೋ—ಅವನು ಶಂಕರನಾಗಿ ದೃಶ್ಯನಾದನು।
Verse 44
पुष्पं वा यदि वा पत्रं यत्पादयुगले जलम् / दत्त्वा तरति संसारं रुद्रो ऽसौ दृश्यते किल
ಪುಷ್ಪವಾಗಲಿ ಪತ್ರವಾಗಲಿ—ಯಾರು ಅವರ ಪಾದಯುಗಲಕ್ಕೆ ಜಲ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ; ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ ಅವನೇ ರುದ್ರಸ್ವರೂಪನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Verse 45
तत्सन्निधाने सकलं नियच्छति सनातनः / कालः किल स योगात्मा कालकालो हि दृश्यते
ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಕಾಲವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗಸ್ವರೂಪನಾದ ಆ ಕಾಲವೇ ‘ಕಾಲಕ್ಕೂ ಕಾಲ’ ಎಂಬ ಪರಮ ನಿಯಂತನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Verse 46
जीवनं सर्वलोकानां त्रिलोकस्यैव भूषणम् / सोमः स दृश्यते देवः सोमो यस्य विभूषणम्
ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಜೀವ, ತ್ರಿಲೋಕದ ಭೂಷಣ. ಆ ದೇವನು ಸೋಮರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಸೋಮನು ಅವನಿಗೇ ಅಲಂಕಾರ—ಅವನ ಅಲಂಕಾರವೇ ಸೋಮನು.
Verse 47
देव्या सह सदा साक्षाद् यस्य योगः स्वभावतः / गीयते परमा मुक्तिः स योगी दृश्यते किल
ಯಾರ ಯೋಗವು ಸ್ವಭಾವತಃ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಏಕವಾಗಿದೆಯೋ—ಅವನ ಕುರಿತು ಪರಮ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನೇ ನಿಜ ಯೋಗಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 48
योगिनो योगतत्त्वज्ञा वियोगाभिमुखानिशम् / योगं ध्यायन्ति देव्यासौ स योगी दृश्यते किल
ಓ ದೇವಿ! ಯೋಗತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಯೋಗಿಗಳು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ವಿಭಜನೆಯತ್ತ ಮುಖಮಾಡದೆ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯೋಗವನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಂಥವನೇ ನಿಜ ಯೋಗಿ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
Verse 49
सो ऽनुवीक्ष्य महादेवं महादेव्या सनातनम् / वरासने समासीनमवाप परमां स्मृतिम्
ಮಹಾದೇವಿಯೊಡನೆ ಸನಾತನ ಮಹಾದೇವನು ಶ್ರೇಷ್ಠಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಪರಮ ಸ್ಮೃತಿ—ಉನ್ನತ ಆತ್ಮಿಕ ಬೋಧ—ಪಡೆದನು।
Verse 50
लब्ध्वा माहेश्वरीं दिव्यां संस्मृतिं भगवानजः / तोषयामास वरदं सोमं सोमविभूषणम्
ಮಾಹೇಶ್ವರಿ ದಿವ್ಯ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅಜ ಭಗವಾನನು ಚಂದ್ರಭೂಷಣನಾದ ವರದ ಸೋಮನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು।
Verse 51
ब्रह्मोवाच नमो देवाय महते महादेव्यै नमो नमः / नमः शिवाय शान्ताय शिवायै शान्तये नमः
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾನ್ ದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶಾಂತ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಶಾಂತಿಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಶಿವೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 52
ॐ नमो ब्रह्मणे तुभ्यं विद्यायै ते नमो नमः / नमो मूलप्रकृतये महेशाय नमो नमः
ॐ. ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ನಿನ್ನ ವಿದ್ಯೆಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಮಹೇಶನಿಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 53
नमो विज्ञानदेहाय चिन्तायै ते नमो नमः / नमस्ते कालकालाय ईश्वरायै नमो नमः
ವಿಜ್ಞಾನದೇಹನಾದ ನಿನಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಚಿಂತಾಶಕ್ತಿ, ನಿನಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕಾಲಾತೀತ ಕಾಲಕಾಲನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಈಶ್ವರಿ, ನಿನಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 54
नमो नमो ऽस्तु रुद्राय रुद्राण्यै ते नमो नमः / नमो नमस्ते कामाय मायायै च नमो नमः
ರುದ್ರನಿಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ರುದ್ರಾಣಿ, ನಿನಗೂ ಪುನಃಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ. ಹೇ ಕಾಮಶಕ್ತಿ, ನಿನಗೆ ನಮೋ ನಮಃ; ಹೇ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿ, ನಿನಗೂ ಮರುಮರು ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 55
नियन्त्रे सर्वकार्याणां क्षोभिकायै नमो नमः / नमो ऽस्तु ते प्रकृतये नमो नारायणाय च
ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕನಿಗೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕದಡುವ ಶಕ್ತಿಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ಪ್ರಕೃತಿ-ಸ್ವರೂಪನೇ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ; ಹೇ ನಾರಾಯಣನೇ, ನಿನಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 56
योगादायै नमस्तुभ्यं योगिनां गुरवे नमः / नमः संसारनाशाय संसारोत्पत्तये नमः
ಹೇ ಯೋಗದ ಆದಿದಾತನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಯೋಗಿಗಳ ಗುರುವೇ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ. ಸಂಸಾರಬಂಧನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನಿಗೆ ನಮಃ; ಸಂಸಾರೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣನಾದವನಿಗೂ ನಮಃ.
Verse 57
नित्यानन्दाय विभवे नमो ऽस्त्वानन्दमूर्तये / नमः कार्यविहीनाय विश्वप्रकृतये नमः
ನಿತ್ಯಾನಂದಸ್ವರೂಪ ಸರ್ವವಿಭವನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ—ಆನಂದಮೂರ್ತಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ. ಕಾರ್ಯಫಲವಿಲ್ಲದ, ಕಾರಣಕಾರ್ಯಾತೀತನಿಗೆ ನಮಃ; ವಿಶ್ವಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರೂಪನಿಗೂ ನಮಃ.
Verse 58
ओङ्कारमूर्तये तुभ्यं तदन्तः संस्थिताय च / नमस्ते व्योमसंस्थाय व्योमशक्त्यै नमो नमः
ಹೇ ಓಂಕಾರಮೂರ್ತಿಯೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಓಂಕಾರದ ಒಳಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವವನೆ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ. ಹೇ ವ್ಯೋಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನೆ, ನಿನಗೆ ನಮಃ; ಹೇ ವ್ಯೋಮಶಕ್ತಿಯೇ, ನಿನಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 59
इति सोमाष्टकेनेशं प्रणनाम पितामहः / पपात दण्डवद् भूमौ गृणन् वै शतरुद्रियम्
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸೋಮಾಷ್ಟಕದಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ದಂಡವತ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಸ್ತುತಿಸಿದನು।
Verse 60
अथ देवो महादेवः प्रणतार्तिहरो हरः / प्रोवाचोत्थाप्य हस्ताभ्यां प्रतो ऽस्मि तव सांप्रतम्
ನಂತರ ಪ್ರಣತರಿಗೆ ಬಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಹರಿಸುವ ಮಹಾದೇವ ಹರು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹೇಳಿದನು—“ಈಗ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ।”
Verse 61
दत्त्वासौ परमं योगमैश्वर्यमतुलं महत् / प्रोवाचाग्रे स्थितं देवं नीललोहितमीश्वरम्
ಅವನಿಗೆ ಪರಮ ಯೋಗವನ್ನೂ, ಅತೂಲವಾದ ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸಿ, ನಂತರ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ದೇವ ನೀಲಲೋಹಿತ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 62
एष ब्रह्मास्य जगतः संपूज्यः प्रथमः सुतः / आत्मनो रक्षणीयस्ते गुरुर्ज्येष्ठः पिता तव
ಇವನು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಬ್ರಹ್ಮ—ಪ್ರಥಮಜನ ಪುತ್ರ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜ್ಯನು. ನೀನು ಅವನನ್ನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಅವನೇ ನಿನ್ನ ಗುರು, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ತಂದೆ।
Verse 63
अयं पुराणपुरुषो न हन्तव्यस्त्वयानघ / स्वयोगैश्वर्यमाहात्म्यान्मामेव शरणं गतः
ಹೇ ಅನಘ, ಈ ಪುರಾಣಪುರುಷನನ್ನು ನೀನು ಸಂಹರಿಸಬಾರದು. ತನ್ನ ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅವನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಶರಣಾಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 64
अयं च यज्ञो भगवान् सगर्वो भवतानघ / शासितव्यो विरिञ्चस्य धारणीयं शिरस्त्वया
ಹೇ ನಿರಪರಾಧನೇ! ಈ ಯಜ್ಞವೇ ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್, ಆದರೆ ಗರ್ವದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿರಿಂಚ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಈ ಭಾರವನ್ನು ನಿನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸು.
Verse 65
ब्रह्महत्यापनोदार्थं व्रतं लोकाय दर्शयन् / चरस्व सततं भिक्षां संस्थापय सुरद्विजान्
ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪ ನಿವಾರಣಾರ್ಥ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಲೋಕೋಪದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸು. ಸದಾ ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸು ಮತ್ತು ದೇವಸಮಾನ ಪೂಜ್ಯ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು.
Verse 66
इत्येतदुक्त्वा वचनं भगवान् परमेश्वरः / स्थानं स्वाभाविकं दिव्यं ययौ तत्परमं पदम्
ಇಂತೆಂದು ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಪರಮೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ದಿವ್ಯ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 67
ततः स भगवानीशः कपर्दे नीललोहितः / ग्राहयामास वदनं ब्रह्मणः कालभैरवम्
ಆಮೇಲೆ ಜಟಾಧಾರಿ ನೀಲ-ಲೋಹಿತ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್ ಈಶನು ಕಾಲಭೈರವನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಖವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿಸಿದನು.
Verse 68
चर त्वं पापनाशार्थं व्रतं लोकहितावहम् / कपालहस्तो भगवान् भिक्षां गृह्णातु सर्वतः
ಪಾಪನಾಶಾರ್ಥ, ಲೋಕಹಿತಕರವಾದ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸು. ಕಪಾಲಹಸ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ.
Verse 69
उक्त्वैवं प्राहिणोत् कन्यां ब्रह्महत्यामिति श्रुताम् / दंष्ट्राकरालवदनां ज्वालामालाविभूषणाम्
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ‘ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಹೊರಚಾಚಿದ ದಂತಗಳಿಂದ ಅವಳ ಮುಖ ಭೀಕರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾಗಿದ್ದಳು.
Verse 70
यावद् वाराणसीं दिव्यां पुरीमेष गमिष्यति / तावत् त्वं भीषणे कालमनुगच्छ त्रिलोचनम्
ಅವನು ದಿವ್ಯವಾದ ವಾರಾಣಸೀ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೆ, ಆ ಭೀಕರ ಕಾಲಾವಧಿಯವರೆಗೆ ನೀನು ತ್ರಿಲೋಚನನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸು.
Verse 71
एवमाभाष्य कालाग्निं प्राह देवो महेश्वरः / अटस्व निखिलं लोकं भिक्षार्थो मन्नियोगतः
ಹೀಗೆ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—“ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಚರಿಸು.”
Verse 72
यदा द्रक्ष्यसि देवेशं नारायणमनामयम् / तदासौ वक्ष्यति स्पष्टमुपायं पापशोधनम्
ನೀನು ದೇವೇಶನಾದ ನಿರಾಮಯ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವನೇ ಪಾಪಶುದ್ಧಿಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಿನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವನು.
Verse 73
स देवदेवतावाक्यमाकर्ण्य भगवान् हरः / कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम्
ದೇವತೆಗಳ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಆಲಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನು—ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಪಾಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಿಶ್ವಾತ್ಮ—ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
Verse 74
आस्थाय विकृतं वेषं दीप्यमानं स्वतेजसा / श्रीमत् पवित्रमतुलं जटाजूटविराजितम्
ಅವನು ವಿಚಿತ್ರ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತನ್ನ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೀಪ್ತಿಮಾನನಾಗಿ—ಶ್ರೀಮಂತ, ಪರಮ ಪವಿತ್ರ, ಅತುಲ, ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು।
Verse 75
कोटिसूर्यप्रतीकाशैः प्रमथैश्चातिगर्वितैः / भाति कालाग्निनयनो महादेवः समावृतः
ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಅತಿಗರ್ವಿತ ಪ್ರಮಥರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ—ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಮಹಾದೇವನು ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಾಸಿಸಿದನು।
Verse 76
पीत्वा कदमृतं दिव्यमानन्दं परमेष्ठिनः / लीलाविलासूबहुलो लोकानागच्छतीश्वरः
ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆ ಅಮೃತಸಮಾನ ದಿವ್ಯಾನಂದವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿ, ಲೀಲಾವಿಲಾಸದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾದ ಈಶ್ವರನು ಲೋಕಗಳ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ।
Verse 77
तं दृष्ट्वा कालवदनं शङ्करं कालभैरवम् / रूपलावण्यसंपन्नं नारीकुलमगादनु
ಕಾಲದಂತ ಮುಖವಿರುವ, ಕಾಲಭೈರವಸ್ವರೂಪ ಶಂಕರನನ್ನು—ರೂಪಲಾವಣ್ಯಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಕಂಡು—ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಮೂಹವು ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು।
Verse 78
गायन्ति विविधं गीतं नृत्यन्ति पुरतः प्रभोः / सस्मितं प्रेक्ष्य वदनं चक्रुर्भ्रूभङ्गमेव च
ಅವರು ಪ್ರಭುವಿನ ಮುಂದೆ ವಿವಿಧ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು; ಅವನ ಸ್ಮಿತಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಭ್ರೂಭಂಗಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು।
Verse 79
स देवदानवादीनां देशानभ्येत्य शूलधृक् / जगाम विष्णोर्भवनं यत्रास्ते मधुसूदनः
ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಯಾದ ಅವನು ದೇವ-ದಾನವ ಮೊದಲಾದವರ ದೇಶಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅಲ್ಲಿ ಮಧುಸೂದನನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 80
निरीक्ष्य दिव्यभवनं शङ्करो लोकशङ्करः / सहैव भूतप्रवरैः प्रवेष्टुमुपचक्रमे
ದಿವ್ಯ ಭವನವನ್ನು ನೋಡಿ ಲೋಕಹಿತಕರನಾದ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೂತಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 81
अविज्ञाय परं भावं दिव्यं तत्पारमेश्वरम् / न्यवारयत् त्रिशूलाङ्कं द्वारपालो महाबलः
ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆ ಪರಮ ದಿವ್ಯ ಭಾವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ತ್ರಿಶೂಲಚಿಹ್ನಧಾರಿ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ದ್ವಾರಪಾಲನು ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆದನು।
Verse 82
शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासा महाभुजः / विष्वक्सेन इति ख्यातो विष्णोरंशसमुद्भवः
ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ, ಪೀತವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಮಹಾಬಾಹು—ಅವನು ‘ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವನು।
Verse 83
अथैनं शङ्करगणो युयुधे विष्णुसंभवम् / भीषणो भैरवादेशात् कालवेग इति श्रुतः
ನಂತರ ಶಂಕರನ ಒಂದು ಗಣವು ವಿಷ್ಣುಸಂಭವ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿತು; ಭೈರವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಭೀಕರನಾಗಿ ‘ಕಾಲವೇಗ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 84
विजित्य तं कालवेगं क्रोधसंरक्तलोचनः / रुद्रायाभिमुखं रौद्रं चिक्षेप च सुदर्शनम्
ಕಾಲವೇಗನೆಂಬವನನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ರುದ್ರನ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಭಯಂಕರ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಎಸೆದನು।
Verse 85
अथ देवो महादेवस्त्रिपुरारिस्त्रिशूलभृत् / तमापतन्तं सावज्ञमालोकयदमित्रजित्
ಆಮೇಲೆ ತ್ರಿಪುರಾರಿಯೂ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಯೂ ಆದ ದೇವ ಮಹಾದೇವನು—ಶತ್ರುಜಿತನು—ಧಾವಿಸಿ ಬರುವ ಅವನನ್ನು ಅವಜ್ಞಾಭರಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದನು।
Verse 86
तदन्तरे महद्भूतं युगान्तदहनोपमम् / शूलेनोरसि निर्भिद्य पातयामास तं भुवि
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಯುಗಾಂತದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದಹಿಸುವ ಆ ಮಹಾಭೂತದ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಭೇದಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಡವಿದನು।
Verse 87
स शूलाभिहतो ऽत्यर्थं त्यक्त्वा स्वं परमं बलम् / तत्याज जीवितं दृष्ट्वा मृत्युं व्याधिहता इव
ತ್ರಿಶೂಲಾಘಾತದಿಂದ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಪರಮ ಬಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮರಣವನ್ನು ಎದುರಾಗಿ ಕಂಡು ರೋಗಪೀಡಿತ ಜೀವಿಯಂತೆ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದನು।
Verse 88
निहत्य विष्णुपुरुषं सार्धं प्रमथपुङ्गवैः / विवेश चान्तरगृहं समादाय कलेवरम्
ಪ್ರಮಥರ ಶ್ರೇಷ್ಠರೊಂದಿಗೆ ಆ ವಿಷ್ಣು-ಪುರುಷನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅವನು ಅಂತರ್ಗೃಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 89
निरीक्ष्य जगतो हेतुमीश्वरं भगवान् हरिः / शिरो ललाटात् संभिद्य रक्तधारामपातयत्
ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣನಾದ ಈಶ್ವರ ಭಗವಂತನನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ತನ್ನ ಲಲಾಟವನ್ನು ಚೀರಿ ರಕ್ತಧಾರೆಯನ್ನು ಹರಿಯಲು ಬಿಡಿದನು।
Verse 90
गृहाण भगवन् भिक्षां मदीयाममितद्युते / न विद्यते ऽनाभ्युदिता तव त्रिपुरमर्दन
ಹೇ ಭಗವನ್, ಹೇ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿ, ನನ್ನ ಈ ಭಿಕ್ಷಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಹೇ ತ್ರಿಪುರಮರ್ದನ, ನಿನ್ನಿಂದ ಅನಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ।
Verse 91
न संपूर्णं कपालं तद् ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / दिव्यं वर्षसहस्रं तु सा च धारा प्रवाहिता
ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ಕಪಾಲಪಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ತುಂಬಲಿಲ್ಲ; ಸಹಸ್ರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅದೇ ಧಾರೆ ಹರಿಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು।
Verse 92
अथाब्रवीत् कालरुद्रं हरिर्नारायणः प्रभुः / संस्तूय वैदिकैर्मन्त्रैर्बहुमानपुरः सरम्
ಅನಂತರ ಪ್ರಭು ನಾರಾಯಣನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ, ಮಹಾ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಲರುದ್ರನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 93
किमर्थमेतद् वदनं ब्रह्मणो भवता धृतम् / प्रोवाच वृत्तमखिलं भगवान् परमेश्वरः
“ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಈ ಮುಖ (ರೂಪ)ವನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದೀ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿದನು।
Verse 94
समाहूय हृषीकेशो ब्रह्महत्यामथाच्युतः / प्रार्थयामास देवेशो विमुञ्चेति त्रिशूलिनम्
ಆಗ ಅಚ್ಯುತ ಹೃಷೀಕೇಶ ದೇವೇಶನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಕರೆಸಿ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಶೂಲಿನ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು—“ಈ ಪಾಪಬಂಧದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸು।”
Verse 95
न तत्याजाथ सा पार्श्वं व्याहृतापि मुरारिणा / चिरं ध्यात्वा जगद्योनिः शङ्करं प्राह सर्ववित्
ಮುರಾರಿಯು ಹೇಳಿದರೂ ಅವಳು ಅವನ ಪಕ್ಕವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಜಗದ್ಯೋನಿಯಾದ ಸರ್ವಜ್ಞನು ದೀರ್ಘ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು।
Verse 96
व्रजस्व भगवन् दिव्यां पुरीं वाराणसीं शुभाम् / यत्राखिलजगद्दोषं क्षिप्रं नाशयताश्वरः
ಹೇ ಭಗವನ್, ದಿವ್ಯವೂ ಶುಭವೂ ಆದ ವಾರಾಣಸೀ ಪುರಿಗೆ ಹೋಗು; ಅಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ದೋಷಪಾಪಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 97
ततः शर्वाणि गुह्यानि तीर्थान्यायतनानि च / जगाम लीलया देवो लोकानां हितकाम्यया
ನಂತರ ದೇವನು ಲೋಕಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಲೀಲೆಯಿಂದ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಗುಪ್ತ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೂ ಪವಿತ್ರ ಆಯತನಗಳಿಗೂ ಹೋದನು।
Verse 98
संस्तूयमानः प्रमथैर्महायोगैरितस्ततः / नृत्यमानो महायोगी हस्तन्यस्तकलेवरः
ಪ್ರಮಥರಾದ ಮಹಾಯೋಗಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರಲು, ಆ ಮಹಾಯೋಗಿ ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಿಸಿದನು—ದೇಹವು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಂತೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು।
Verse 99
तमभ्यधावद् भगवान् हरिर्नारायणः स्वयम् / अथास्थायापरं रूपं नृत्यदर्शनलालसः
ಭಗವಾನ್ ಹರಿ—ಸ್ವತಃ ನಾರಾಯಣನು—ಅವನತ್ತ ಧಾವಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪ ಧರಿಸಿ ನೃತ್ಯದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಲಾಲಸನಾದನು.
Verse 100
निरीक्षमाणो नोविन्दं वृषेन्द्राङ्कितशासनः / सस्मितो ऽनन्तयोगात्मा नृत्यति स्म पुनः पुनः
ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದರೂ ಗೋವಿಂದನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ವೃಷಭಚಿಹ್ನಿತ ಆಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರಭು ಮೃದುಸ್ಮಿತದಿಂದ, ಅನಂತ ಯೋಗಸ್ವರೂಪನಾಗಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದನು.
Verse 101
अथ सानुचरो रुद्रः सहरिर्धर्मवाहनः / भेजे महादेवपुरीं वाराणसीमिति श्रुताम्
ನಂತರ ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ರುದ್ರನು, ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಹಿಸಿ ಕಾಪಾಡುವ ಹರಿಯೂ, ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಹಾದೇವಪುರಿ ವಾರಾಣಸಿಗೆ ಹೊರಟರು.
Verse 102
प्रविष्टमात्रे देवेशे ब्रह्महत्या कपर्दिनि / हा हेत्युक्त्वा सनादं सा पातालं प्राप दुः खिता
ದೇವೇಶನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಕಪರ್ಧಿನ ಶಿವನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ‘ಹಾ! ಹಾ!’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದಳು.
Verse 103
प्रविश्य परमं स्थानं कपालं ब्रह्मणो हरः / गणानामग्रतो देवः स्थापयामास शङ्करः
ಆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹರ (ಶಿವ) ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಪಾಲವನ್ನು ಇಟ್ಟನು; ಗಣಗಳ ಮುಂದೆಯೇ ದೇವ ಶಂಕರನು ಅದನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Verse 104
स्थापयित्वा महादेवो ददौ तच्च कलेवरम् / उक्त्वा सजीवमस्त्वीशो विष्णवे स घृणानिधिः
ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಹಾದೇವನು ಅದೇ ದೇಹವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು. ಕರುಣಾಸಾಗರನಾದ ಈಶ್ವರನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ—“ಇದು ಸಜೀವವಾಗಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 105
ये स्मरन्ति ममाजस्त्रं कापालं वेषमुत्तमम् / तेषां विनश्यति क्षिप्रमिहामुत्र च पातकम्
ಯಾರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾಪಾಲಿಕ ವೇಷವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಪಾಪವು ಇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಪರದಲ್ಲಿಯೂ ಶೀಘ್ರ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 106
आगम्य तीर्थप्रवरे स्नानं कृत्वा विधानतः / तर्पयित्वा पितॄन् देवान् मुच्यते ब्रह्महत्यया
ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತರ್ಪಣ ನೀಡಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪದಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 107
अशाश्वतं जगज्ज्ञात्वा ये ऽस्मिन् स्थाने वसन्ति वै / देहान्ते तत् परं ज्ञानं ददामि परमं पदम्
ಈ ಜಗತ್ತು ಅಶಾಶ್ವತವೆಂದು ತಿಳಿದು ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ, ದೇಹಾಂತದಲ್ಲಿ ನಾನು ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಪರಮ ಪದವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 108
इतीदमुक्त्वा भगवान् समालिङ्ग्य जनार्दनम् / सहैव प्रमथेशानैः क्षणादन्तरधीयत
ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಪ್ರಮಥಾಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅಂತರಧಾನನಾದನು.
Verse 109
स लब्ध्वा भगवान् कृष्णो विष्वक्सेनं त्रिशूलिनः / स्वं देशमगत् तूर्णं गृहीत्वां परमं वपुः
ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಪ್ರಭು (ಶಿವ) ಯಿಂದ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನನ್ನು ಪಡೆದು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪರಮ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು।
Verse 110
एतद् वः कथितं पुण्यं महापातकनाशनम् / कपालमोचनं तीर्थं स्थाणोः प्रियकरं शुभम्
ಈ ಪುಣ್ಯವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದೆನು—ಕಪಾಲಮೋಚನ ತೀರ್ಥ; ಅದು ಶುಭಕರ, ಸ್ಥಾಣು (ಶಿವ)ಗೆ ಪ್ರಿಯ, ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು।
Verse 111
य इमं पठते ऽध्यायं ब्राह्मणानां समीपतः / वाचिकैर्मानसैः पापैः कायिकैश्च विमुच्यते
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Frequently Asked Questions
Through the four Vedas’ direct testimony: the supreme tattva in which beings abide and from which the universe proceeds is identified as Maheśvara/Īśvara (Śiva), establishing Veda-pramāṇa as the decisive authority over divine dispute.
Praṇava is presented as the eternal, self-luminous principle that can assume form to instruct; it clarifies that Devī is not ‘separate’ from Īśvara but of the nature of his own bliss—supporting a non-dual Śiva-Śakti doctrine within a purāṇic narrative frame.
To demonstrate a world-instructing expiation-vow for brahmahatyā (brahmin-slaying) after the severing of Brahmā’s fifth head; the vow includes alms-seeking and culminates in purification at Vārāṇasī, establishing Kapālamocana as a paradigmatic tīrtha for removing mahāpātakas.
The narrative is explicitly harmonizing: Viṣṇu honors Śiva with Vedic mantras, offers alms to Śiva’s skull-bowl, and directs him to Vārāṇasī for final purification—depicting cooperative divine roles rather than rivalry, consistent with Kurma Purana’s samanvaya.