Adhyaya 21: The Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, the Hari–Hara Conflict, and the Establishment of Rudra’s Sacrificial Share
Dakṣayajña-vidhvaṃsaḥ, Harihara-yuddhaḥ, ca Rudrabhāga-pratiṣṭhā
Ritual-Mythology (Yajña-etiology) and Theological Reconciliation
ក្នុងស៊ុមបង្រៀនរវាង វរាហៈ–ព្រឹថវី កថានិយាយថា ព្រះប្រជាបតិ ព្រហ្មា មានការលំបាកដំបូងក្នុងការបង្កើតសត្វលោក ហើយពីកំហឹងបានកើតព្រះរុទ្រ។ ព្រះរុទ្រ រៀបការជាមួយ ព្រះគោរី ប៉ុន្តែពេលត្រូវជំរុញឲ្យបង្កើតដោយគ្មានតបៈគ្រប់គ្រាន់ ព្រះអង្គបានដកខ្លួនចូលទៅក្នុងទឹកកូស्मिक។ បន្ទាប់មក ព្រហ្មា បង្កើតបុព្វបុរសកើតពីចិត្ត ៧ អង្គ ចាប់ពី ទក្ស។ ទក្ស បានធ្វើមហាយជ្ញ ដោយកូនប្រុសព្រហ្មា ជា ឫត្វិជ។ ក្រោយតបៈយូរ ព្រះរុទ្រ ឮថាយជ្ញកំពុងប្រព្រឹត្តដោយគ្មានភាគបូជារបស់ព្រះអង្គ ក៏ខឹងខ្លាំង បង្កើតសត្វសាហាវ និងចូលទៅកាន់ពិធី; ការប៉ះទង្គិចកើតឡើង រហូតដល់សង្គ្រាម ហរិ–ហរ យូរអង្វែង ដែលព្រហ្មា បានបញ្ឈប់។ ការសម្របសម្រួលបានកំណត់ឲ្យព្រះរុទ្រ ទទួលភាគយជ្ញដ៏លើកំពូល ស្ដារសណ្តាប់ធ្នាប់ ប្រារព្ធអត្តសញ្ញាណ ពសុបតិ និងបញ្ជាក់ការស្នាក់នៅជាមួយ ព្រះគោរី នៅកៃលាស—ជាមូលហេតុនិទានសម្រាប់តុល្យភាពពិធីកម្ម និងស្ថិរភាពកូស्मिक ដើម្បីសុខមង្គលរបស់ ព្រឹថវី។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 21
Verse 1
महातपा उवाच । पूर्वं प्रजापतिर्देवः सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयामास धर्मात्मा यदा ता नाध्यगच्छत ॥ २१.२ ॥
មហាតបា បានមានពាក្យថា៖ កាលពីមុន ព្រះប្រជាបតិទេវៈ ប្រាថ្នាបង្កើតសត្វលោកជាច្រើនប្រភេទ តែពេលមិនអាចបង្កើតឲ្យកើតឡើងបាន នោះព្រះអង្គដែលមានចិត្តសុចរិតបានគិតពិចារណាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។
Verse 2
तदाऽस्य कोपात्संजज्ञे स च रुद्रः प्रतापवान् । रोदनात्तस्य रुद्रत्वं संजातं परमेष्ठिनः ॥ २१.३ ॥
នៅពេលនោះ ពីកំហឹងរបស់ព្រះអង្គ បានកើតមានព្រះរុទ្រៈ អ្នកមានពន្លឺអំណាច។ ដោយសារការយំ (រោទន) នោះ ឈ្មោះ និងសភាពជា «រុទ្រៈ» បានកើតឡើងសម្រាប់ព្រះអង្គ ដោយព្រះបរមេស្ឋិន ជាបុព្វបុរសអធិរាជ។
Verse 3
तस्य ब्रह्मा शुभां कन्यां भार्यार्थं मूर्त्तिसम्भवाम् । गौरी नाम्ना स्वयं देवी भारती तां ददौ पिता ॥ २१.४ ॥
សម្រាប់ព្រះរុទ្រៈ នោះព្រះព្រហ្មា ជាបិតា បានប្រទានកូនស្រីដ៏សុចរិត មកជាភរិយា គឺកើតពីមូរតិ។ ព្រះនាងជាទេវីឯង មាននាមថា គោរី ត្រូវបានបិតារបស់នាង គឺភារតី ប្រទានឲ្យ។
Verse 4
रुद्रायामितदेहाय स्वयं ब्रह्मा प्रजापतिः । स तां लब्ध्वा वरारोहां मुदा परमया युतः ॥ २१.५ ॥
ព្រះប្រជាបតិព្រហ្មា ឯងបានប្រទាននាងទៅដល់ព្រះរុទ្រៈ អ្នកមានរូបកាយមិនអាចវាស់បាន។ ព្រះរុទ្រៈបានទទួលនារីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ មានអវយវៈស្រស់ស្អាត នោះហើយព្រះអង្គពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយដ៏អស្ចារ្យបំផុត។
Verse 5
सर्गकालेषु तं ब्रह्मा तपसा प्रत्युवाच ह । रुद्र प्रजाः सृजस्वेति पौनःपुन्येन चोदितः । असमर्थोऽहमिति जले निमज्जत महाबलः ॥ २१.६ ॥
នៅកាលសೃષ્ટិ ព្រះព្រហ្មបានមានព្រះវាចាដល់ទ្រង់ដោយអំណាចតបស្យា។ ត្រូវបានជំរុញជាញឹកញាប់ថា «ឱ រុទ្រា ចូរសೃជសត្វលោក»។ មហាបលនោះនិយាយថា «ខ្ញុំមិនអាចទេ» ហើយបានលិចចូលក្នុងទឹក។
Verse 6
तपोऽर्थित्वं तपोहीनः स्रष्टुं शक्नोति न प्रजाः । एवं चिन्त्य जले मग्नस्ततो रुद्रः प्रतापवान् ॥ २१.७ ॥
អ្នកដែលខ្វះតបស្យា ទោះប្រាថ្នាផលនៃតបស្យាក៏ដោយ មិនអាចសೃជប្រជាសត្វបានទេ។ គិតដូច្នេះ រុទ្រាអ្នកមានតេជៈបានលិចនៅក្នុងទឹក។
Verse 7
तस्मिन् निमग्ने देवेशे तां ब्रह्मा कन्यकां पुनः । अन्तःशरीरगां कृत्वा गौरीं परमशोभनाम् ॥ २१.८ ॥
នៅពេលព្រះអធិទេវ (ទ្រង់ជាព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា) បានលិចចូលក្នុងសភាពនោះ ព្រះព្រហ្មបានធ្វើឲ្យកញ្ញានោះម្តងទៀត ចូលទៅស្ថិតនៅក្នុងរាងកាយរបស់ទ្រង់ ហើយបង្កើតនាងជា «គោរី» អស្ចារ្យរុងរឿងបំផុត។
Verse 8
पुनः सिसृक्षुर्भगवानसृजत् सप्त मानसान् । दक्षं च तेषामारभ्य प्रजाः सम्यग्व्यवर्धिताः ॥ २१.९ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះមានព្រះភាគ ប្រាថ្នាសೃជម្តងទៀត បានបង្កើតសត្វចិត្តកើតចំនួនប្រាំពីរ។ ចាប់ផ្តើមពីទក្ខ (Dakṣa) ក្នុងចំណោមពួកគេ ប្រជាសត្វបានកើនឡើងយ៉ាងត្រឹមត្រូវ តាមលំដាប់គួរគាប់។
Verse 9
तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ॥ २१.१० ॥
នៅទីនោះ ទេវតាទាំងអស់—រួមទាំងឥន្ទ្រ—ត្រូវបានពណ៌នាថាជាបុត្ររបស់ទក្ខាយណី (Dakṣāyaṇī)៖ វសុទាំងប្រាំបី រុទ្រទាំងឡាយ អាទិត្យទាំងឡាយ និងមរុតផងដែរ។
Verse 10
सा अपि दक्षाय सुष्रोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा । दुहितृत्वे पुरा या हि रुद्रेणोढा महात्मना ॥ २१.११ ॥
នាងផងដែរ—គោរី អ្នកមានចង្កេះស្រស់ស្អាត—ត្រូវបានព្រះព្រហ្មប្រទានឲ្យដក្ខៈ ជាកូនស្រី; នាងដែលកាលពីមុន ក្នុងស្ថានភាពជាកូនស្រី បានរៀបការជាមួយរុទ្រ មហាត្មា។
Verse 11
सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूता नृपोत्तम । ततो दक्षः प्रहृष्टात्मा दौहित्रान् स्वान् स वृद्धिकृत् । दृष्ट्वा यज्ञम् अथारेभे प्रीणनाय प्रजापतिः ॥ २१.१२ ॥
ហើយទេវី ដាក្សាយណី នោះ បានកើតឡើងវិញ ឱ ព្រះរាជាអ្នកប្រសើរ។ បន្ទាប់មក ដក្ខៈ មានចិត្តរីករាយ ដោយឃើញចៅប្រុសរបស់ខ្លួន ហើយក្លាយជាអ្នកបង្កើនពូជពង្ស បានចាប់ផ្តើមពិធីយជ្ញៈ ដោយព្រាជាបតិ មានបំណងបំពេញសេចក្តីពេញចិត្ត។
Verse 12
तत्र ब्रह्मसुताः सर्वे मरीच्यादय एव च । चक्रुरार्त्त्विज्यकं कर्म स्वे स्वे मार्गे व्यवस्थिताः ॥ २१.१३ ॥
នៅទីនោះ កូនប្រុសទាំងអស់របស់ព្រះព្រហ្ម—មារីចិ និងអ្នកដទៃទៀត—បានអនុវត្តកិច្ចការព្រះសាស្ត្រាចារ្យ (ṛtvij) ក្នុងពិធីយជ្ញៈ ដោយម្នាក់ៗឈរជាប់លាប់ក្នុងមាគ៌ា និងវិន័យពិធីរបស់ខ្លួន។
Verse 13
ब्रह्मा स्वयं मरीच्यस्तु बभूव अन्ये तथापरे । अत्रिस्तु यज्ञकर्मस्थ आग्नीध्रस्त्वङ्गिरा भवत् ॥ २१.१४ ॥
ព្រះព្រហ្មផ្ទាល់ក៏មាននៅទីនោះ; មារីចិ និងអ្នកដ៏ឧត្តមផ្សេងៗក៏ដូចគ្នា។ អត្រី បានចូលរួមក្នុងកិច្ចការយជ្ញៈ ហើយ អង្គិរាស បានកាន់តួនាទី អាគ្នីធ្រ (Āgnīdhra)។
Verse 14
होता पुलस्त्यस्त्वभवदुद्गाता पुलहोऽभवत् । क्रतौ क्रतुस् तु प्रस्तोता तदा यज्ञे महातपाः ॥ २१.१५ ॥
ពុលស្ត្យៈ បានធ្វើជាហោតា (Hotṛ) អ្នកអំពាវនាវមន្ត; ពុលហៈ បានធ្វើជាឧទ្គាតា (Udgātṛ) អ្នកច្រៀងសាមវេទ។ ក្នុងពិធីយជ្ញៈនោះ ក្រតុ បានធ្វើជាប្រាស្តោតា (Prastotṛ) អ្នកច្រៀងនាំមុខ; ព្រះឥសីមហាតបៈទាំងនោះ បានបម្រើជាអធិការក្នុងពិធី។
Verse 15
प्रतिहर्ता प्रचेतास्तु तस्मिन् क्रतुवरे बभौ । सुब्रह्मण्यो वसिष्ठस्तु सनकाद्याः सभासदः । तत्र याज्यः स्वयं ब्रह्मा स च इज्यस्तु पूज्यते ॥ २१.१६ ॥
ក្នុងពិធីយញ្ញដ៏ប្រសើរនោះ ព្រាចេតាស បានបង្ហាញខ្លួនជាព្រះបូជាចារ្យអ្នកឆ្លើយតបនឹងការអំពាវនាវពិធី។ វសិષ્្ឋ ជាបូជាចារ្យ សុប្រហ្មណ្យៈ ហើយ សនក និងអ្នកដទៃ ជាសមាជិកសភា។ នៅទីនោះ ព្រះព្រហ្មា ទ្រង់ជាទេវតាដែលទទួលហាវិស និងជាអ្នកគួរបូជាបំផុត ត្រូវបានគោរពយ៉ាងសមគួរ។
Verse 16
पूज्या दक्षस्य दौहित्रा रुद्रादित्या ङ्गिरादयः । प्रत्यक्शपितरस्ते हि तैः प्रीतैः प्रीयते जगत् ॥ २१.१७ ॥
គួរឲ្យគោរពគឺចៅប្រុសរបស់ទក្ខៈ ដូចជា រុទ្រៈ អាទិត្យៈ អង្គិរៈ និងអ្នកដទៃ។ ពួកគេជាបិតាបុព្វបុរសដែលបង្ហាញខ្លួនជាក់ស្តែង; ពេលពួកគេពេញព្រះហឫទ័យ ពិភពលោកទាំងមូលក៏រីករាយតាម។
Verse 17
तत्र भागार्थिनो देवा आदित्या वसवस्तथा । विश्वेदेवाः सपितरो गन्धर्वाद्या मरुद्गणाः ॥ २१.१८ ॥
នៅទីនោះ ព្រះទេវតាដែលស្វែងរកភាគរបស់ខ្លួនក្នុងយញ្ញៈ គឺ អាទិត្យៈ និង វសុ ទាំងឡាយ; វិស្វេទេវៈ រួមជាមួយ ពិត្ឫ (បិតាបុព្វបុរស); ហើយក៏មាន គន្ធರ್ವៈ និងសត្វទេវៈប្រភេទផ្សេងៗ ព្រមទាំងក្រុមមរុត មកប្រមូលផ្តុំ។
Verse 18
जग्रिहुर्यज्ञभागान् स्वान् यावत् ते हविषोर्पितान् । तावत्कालं जलात् सद्य उत्तस्थौ ब्रह्मणः पुनः ॥ २१.१९ ॥
ពួកគេបានទទួលយញ្ញភាគរបស់ខ្លួន ដរាបណាហាវិសត្រូវបានអនុវត្តន៍បូជា។ ក្នុងរយៈពេលនោះ ព្រះព្រហ្មា ក៏បានលេចឡើងវិញភ្លាមៗពីក្នុងទឹក។
Verse 19
रुद्रः कोपोद्भवो यस्तु पूर्वं मग्नो महाजले । स सहस्रार्कसंकाशो निष्चक्राम जलात् ततः ॥ २१.२० ॥
រុទ្រៈ ដែលកើតចេញពីកំហឹង បានធ្លាប់លិចនៅក្នុងមហាសមុទ្រទឹកធំ។ បន្ទាប់មក ទ្រង់ភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យមួយពាន់ បានចេញពីទឹកនោះ។
Verse 20
सर्वज्ञाणमयो देवः सर्वदेवमयोऽमलः । प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य जगतस्तपसा बभौ ॥ २१.२१ ॥
ព្រះដ៏សព្វជ្ញា ដែលបង្កប់ដោយចំណេះដឹងទាំងអស់ ជារូបនៃទេវទាំងពួង និងបរិសុទ្ធឥតមល បានភ្លឺរលោងដោយអំណាចតបៈ ដោយឃើញពិភពលោកទាំងមូលដោយផ្ទាល់។
Verse 21
तस्मिंस्तु काले पञ्चानां जातः सर्गो नरोत्तम । दिव्यानां पृथिवीस्थानां चतुर्णामरजातिनाम् ॥ २१.२२ ॥
នៅកាលនោះ ឱ មនុស្សប្រសើរ ការបង្កើត (សರ್ಗ) នៃប្រាំបានកើតឡើង គឺនៃពួកទេវៈ នៃពួកស្ថិតលើផែនដី និងនៃបួនក្រុមដែលស្ថិតក្នុងវង្ស/ថ្នាក់ «អរ»។
Verse 22
रौद्रसर्गस्य सम्भूतिस्तदा सद्योऽपि जायते । इदानीं रुद्रसर्गं त्वं शृणु पार्थिवसत्तम ॥ २१.२३ ॥
ការកើតមាននៃសೃષ્ટិរೌទ្រ (រೌទ្រ-សರ್ಗ) ក៏កើតឡើងនៅពេលនោះ ទោះបីភ្លាមៗក៏ដោយ។ ឥឡូវនេះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រលើផែនដីដ៏ប្រសើរ សូមស្តាប់អំពីសೃષ્ટិរុទ្រ (រុទ្រ-សರ್ಗ)។
Verse 23
दशवर्षसहस्राणि तपश्चीर्त्वा महज्जले । प्रतिबुद्धो यदा रुद्रस्तदा चोर्वीं सकाननाम् । दृष्ट्वा सस्यवतीं रम्यां मनुष्यपशुसंकुलाम् ॥ २१.२४ ॥
បន្ទាប់ពីអនុវត្តតបៈអស់ដប់ពាន់ឆ្នាំក្នុងទឹកធំៗ ពេលរុទ្រ (Rudra) ភ្ញាក់ឡើង គាត់បានឃើញផែនដីជាមួយព្រៃឈើទាំងឡាយ សម្បូរដោយដំណាំ ស្រស់ស្អាត និងពោរពេញដោយមនុស្សនិងសត្វ។
Verse 24
शुश्राव च तदा शब्दानृत्विजां दक्षसद्मनि । आश्रमे यज्ञिनां चोच्चैर्योगस्थैरिति कीर्तितम् ॥ २१.२५ ॥
បន្ទាប់មក គាត់បានឮសំឡេងនៃព្រះឥស្សរជ (ឋ្វិជ) អ្នកបម្រើពិធីយជ្ញ នៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់ទក្ស (Dakṣa) ហើយនៅអាស្រមរបស់អ្នកធ្វើយជ្ញ ក៏មានការប្រកាសខ្លាំងៗដោយអ្នកស្ថិតក្នុងសមាធិយោគ។
Verse 25
ततः श्रुत्वा महातेजाः सर्वज्ञः परमेश्वरः । चुकोप सुभृशं देवो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २१.२६ ॥
បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ពាក្យទាំងនោះ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ភ្លឺរលោង អ្នកដឹងគ្រប់យ៉ាង និងជាព្រះឧត្តម បានខឹងខ្លាំងណាស់ ហើយព្រះបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ។
Verse 26
अहं पूर्वं तु कविना सृष्टः सर्वात्मना विभुः । प्रजाः सृजस्वेति तदा वाक्यमेतत् तथोक्तवान् ॥ २१.२७ ॥
«កាលពីមុន ខ្ញុំ—ព្រះអម្ចាស់ដ៏គ្របដណ្តប់ទាំងអស់—ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមហាគ្រូកវី (អ្នកបង្កើត) ដោយអស់ពីសារពាង្គកាយ; ហើយនៅពេលនោះ លោកបានមានព្រះបន្ទូលបញ្ជានេះថា៖ ‘ចូរបង្កើតសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ’»។
Verse 27
इदानीं केन तत्कर्म कृतं सृष्ट्यादिवर्णनम् । एवमुक्त्वा भृशं कोपान्ननाद परमेश्वरः ॥ २१.२८ ॥
«ឥឡូវនេះ អ្នកណាបានធ្វើកិច្ចការនោះ—ការពិពណ៌នាអំពីការបង្កើត និងដើមកំណើតនៃលោក?» ព្រះអម្ចាស់ឧត្តមបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ ហើយដោយសារខឹងខ្លាំង ព្រះបានគ្រហឹមរំពង។
Verse 28
तस्य नानदतो ज्वालाः श्रोत्रेभ्यो निर्ययुस्तदा । तत्र भूतानि वेतालाः उच्छ्रुष्माः प्रेतपूतनाः ॥ २१.२९ ॥
ពេលព្រះគ្រហឹមរំពង អណ្តាតភ្លើងបានផ្ទុះចេញពីត្រចៀកទាំងពីរ។ នៅទីនោះបានលេចឡើងសត្វអាថ៌កំបាំងដូចជា ភូតៈ និង វេតាលៈ ព្រមទាំង ឧច្ឆ្រុស្មៈ ព្រេតៈ និង ពូតនា។
Verse 29
कूष्माण्डा यातुधानाश्च सर्वे प्रज्वलिताननाः । उत्तस्थुः कोटिशस्तत्र नानाप्रहरणावृताः ॥ २१.३० ॥
នៅទីនោះ កូស្មាណ្ឌៈ និង យាតុធានៈទាំងអស់—មុខភ្លើងឆេះរលោង—បានកើនឡើងរាប់សិបលានកោដិ ពាក់អាវុធនានាប្រភេទគ្របដណ្តប់។
Verse 30
ते दृिष्ट्वा भूतसङ्घाता विविधायुधपाणयः । ससर्ज वेदविद्याङ्गं रथं परमशोभनम् ॥ २१.३१ ॥
ព្រះអង្គបានឃើញកងពលសត្វលោកជាច្រើន កាន់អាវុធនានា ហើយបានបង្កើតរថដ៏រុងរឿងបំផុត ដែលបំពាក់ដោយវិទ្យាវេទ និងវិជ្ជាឧបសម្ព័ន្ធរបស់វា។
Verse 31
तस्मिन्नृगादयस्त्वश्वास्त्रितत्त्वं च त्रिवेणुकम् । त्रिपूजकं त्रिषवणं धर्माक्षं मारुतध्वनिम् ॥ २१.३२ ॥
នៅក្នុងនោះ មាននាម និងលក្ខណៈដ៏បរិសុទ្ធ ដូចជា «ឫគ» និងអ្វីៗផ្សេងទៀត; «អស្វាស្ត្រី»; «ត្រីតត្ត្វ» (គោលការណ៍បី); «ត្រីវេណុក» (ស្ទ្រីមបី); «ត្រីពូជក» (បូជាបីប្រការ); «ត្រីសវណ» (បូជាបីពេលក្នុងមួយថ្ងៃ); «ធម្មាក្ស»; និង «មារុតធ្វនិ» (សំឡេងខ្យល់)។
Verse 32
अहोरात्रे पताके द्वे धर्माधर्मे तु दण्डके । शकटं सर्वविद्याश्च स्वयं ब्रह्मादिसारथिः ॥ २१.३३ ॥
ថ្ងៃ និងយប់ ជាទង់ពីរ; ធម៌ និងអធម៌ ជាសសរពីរ; រទេះត្រូវបានបង្កប់ដោយវិជ្ជាទាំងអស់—ហើយអ្នកបើករថ គឺព្រះព្រហ្ម និងសត្វដើមកំណើតដទៃទៀតដោយខ្លួនឯង។
Verse 33
गायत्री च धनुस्तस्य ओङ्कारो गुण एव च । स्वराः सप्त शरास्तस्य देवदेवस्य सुव्रत ॥ २१.३४ ॥
គាយត្រី ជាធ្នូរបស់ព្រះអង្គ; អោង្ការ (Oṃ) ជាខ្សែធ្នូ។ ស្វរៈទាំង៧ (សូរ៧) ជាព្រួញរបស់ព្រះដេវទេវៈ—ឱ សុវ្រតា។
Verse 34
एवं कृत्वा स सामग्रीं देवदेवः प्रतापवान् । जगाम दक्षयज्ञाय कोपाद् रुद्रः प्रतापवान् ॥ २१.३५ ॥
ព្រះដេវទេវៈដ៏មានអานุភាព បានរៀបចំសម្ភារៈទាំងអស់ដូច្នេះហើយ; រុទ្រៈដ៏ពេញដោយតេជៈ បានចេញដំណើរ ដោយកំហឹង ទៅកាន់យជ្ញៈរបស់ទក្ខ។
Verse 35
गच्छतस्तस्य देवस्य अम्बराङ्गिरसं नयत् । ऋत्विजां मन्त्रनिचयो नष्टो रुद्रागमे तदा ॥ २१.३६ ॥
ពេលព្រះទេវតានោះកំពុងដំណើរ ទ្រង់នាំអម្បរាង្គិរាសា ទៅជាមួយ; នៅពេលនោះ ក្នុង រុទ្រាគមៈ សំណុំមន្ត្ររបស់ព្រះឫត្វិជ (បូជាចារ្យ) បានបាត់បង់។
Verse 36
विपरीतमिदं दृष्ट्वा तदा सर्वे च ऋत्विजः । ऊचुः संनह्यतां देवा महद् वो भयमागतम् ॥ २१.३७ ॥
ឃើញការប្រែប្រួលផ្ទុយពីដែលគេរំពឹងដូច្នេះហើយ ព្រះឫត្វិជទាំងអស់បាននិយាយថា៖ «ចូរត្រៀមខ្លួនប្រដាប់អាវុធ ឱព្រះទេវតាទាំងឡាយ; ភ័យធំបានមកដល់អ្នកហើយ»។
Verse 37
कश्चिदायाति बलवानसुरो ब्रह्मनिर्मितः । यज्ञभागार्थमेतस्मिन् क्रतौ परमदुर्लभम् ॥ २१.३८ ॥
មានអសុរម្នាក់មានកម្លាំងខ្លាំង—គេថាបង្កើតដោយព្រះព្រហ្ម—កំពុងមកដល់ ដើម្បីសុំចំណែកយញ្ញភាគក្នុងពិធីយញ្ញនេះ ដែលពិតជាកម្រណាស់នឹងទទួលបាន។
Verse 38
एवमुक्तास्ततो देवाः ऊचुर्मातामहं तदा । दक्ष तात किमत्रास्मत्कार्यं ब्रूहि विवक्षितम् ॥ २१.३९ ॥
ព្រះទេវតាទាំងឡាយ ត្រូវបាននិយាយដូច្នេះហើយ ក៏បានទូលទៅកាន់ «មាតាមហ» (ជីតា) ថា៖ «ឱ ដក្សា បិតាជាទីគោរព តើមានកិច្ចការអ្វីដែលយើងត្រូវធ្វើនៅទីនេះសម្រាប់ព្រះអង្គ? សូមប្រាប់អ្វីដែលព្រះអង្គមានបំណង»។
Verse 39
दक्ष उवाच । गृह्यन्तां द्रुतमस्त्राणि संग्रामोऽत्र विधीयताम् । एवमुक्ते तदा देवैर्विविधायुधधारिभिः । रुद्रस्यानुचरैः सार्धं महद्युद्धं प्रवर्तितम् ॥ २१.४० ॥
ដក្សាបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចូរយកអាវុធឡើងឲ្យរហ័ស; ចូររៀបចំសង្គ្រាមនៅទីនេះ»។ ពេលនោះ ព្រះទេវតាដែលកាន់អាវុធនានា និងពួកអនុចររបស់រុទ្រា បានចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមធំមួយ។
Verse 40
तत्र वेतालभूतानि कूष्माण्डा ग्रहपूतनाः । युयुधुर्लोकपालैश्च नानाशस्त्रधराणि च ॥ २१.४१ ॥
នៅទីនោះ វិញ្ញាណដូចវេតាលា កូស្មាណ្ឌា និង គ្រាហ-ពូតនា បានប្រយុទ្ធគ្នា ហើយក៏តស៊ូជាមួយលោកបាលា ដោយកាន់អាវុធនានាប្រភេទ។
Verse 41
देवा रौद्राणि भूतानि निरसन्तो यमालयम् । चिक्षिपुः सायकान् घोरान् असिंश्च सपरश्वधान् ॥ २१.४२ ॥
ព្រះទេវតា ដេញបណ្តេញភូតដ៏សាហាវ ហើយឆ្ពោះទៅកាន់អាល័យរបស់យមៈ; ពួកគេបោះព្រួញដ៏គួរភ័យ និងកាន់ដាវនិងពូថៅ។
Verse 42
भूतान्यपि मृधे घोराण्युल्मुकैरस्थिभिः शरैः । जग्मुर्देवान्मृधे रोषाद्रुद्रस्य पुरतो बलात् ॥ २१.४३ ॥
ក្នុងសង្គ្រាមដ៏សាហាវនោះ ភូតដ៏គួរភ័យក៏វាយលុកលើព្រះទេវតា ដោយបោះអុជភ្លើង ឆ្អឹង និងព្រួញ; ដោយកំហឹង ពួកវាបង្ខំខ្លួនទៅមុខនៅចំពោះមុខរុទ្រ ដោយកម្លាំង។
Verse 43
ततस्तस्मिन् महारौद्रे संग्रामे भीमरूपिणि । रुद्रो भगस्य नेत्रे तु बिभेदैकॆषुणा मृधे ॥ २१.४४ ॥
បន្ទាប់មក ក្នុងសង្គ្រាមដ៏រំភើបសាហាវយ៉ាងខ្លាំង និងមានរូបរាងគួរភ័យនោះ រុទ្រ បានបាញ់ព្រួញតែមួយ បំបែកភ្នែករបស់ ភគៈ ក្នុងការប្រយុទ្ធ។
Verse 44
रुद्रस्य शरपातेन नष्टनेत्रं भगं तदा । दृष्ट्वास्य क्रोधात् तेजस्वी पूषा रुद्रमयोद्धयत् ॥ २१.४५ ॥
នៅពេលនោះ ដោយព្រួញរបស់រុទ្រ ភ្នែករបស់ ភគៈ ត្រូវបានបំផ្លាញ។ ឃើញដូច្នេះ ពូសានដ៏ភ្លឺរលោង បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងរុទ្រ ដោយកំហឹង។
Verse 45
सृजन्तमिषुजालानि पूषणं तु महामृधे । दृष्ट्वा रुद्रोऽस्य दन्तांस्तु चकर्ष परवीरहा ॥ २१.४६ ॥
ឃើញពូសាន ក្នុងសង្គ្រាមដ៏ធំ បាញ់ព្រួញជាច្រើនជួរ រុទ្រា—អ្នកសម្លាប់វីរបុរសសត្រូវ—បានទាញដកធ្មេញរបស់គាត់ចេញ។
Verse 46
तस्य दन्तांस्तदा दृष्ट्वा पूष्णो रुद्रेण पातितान् । दुद्रुवुः वसवो दिक्षु रुद्रास्त्वेकादश द्रुतम् ॥ २१.४७ ॥
ពេលនោះ ឃើញធ្មេញរបស់ពូសាន ដែលរុទ្រាបានវាយឲ្យធ្លាក់ចុះ វសុទាំងឡាយរត់គេចទៅគ្រប់ទិស ហើយរុទ្រាទាំងដប់មួយក៏រត់គេចយ៉ាងរហ័សដែរ។
Verse 47
तान् भग्नान् सहसा दिक्षु दृष्ट्वा विष्णुः प्रतापवान् । आदित्यावरजो वाक्यमुवाच स्वबलं तदा ॥ २१.४८ ॥
ឃើញពួកគេត្រូវបំបែកខ្ទេចភ្លាមៗ ហើយរត់គេចទៅគ្រប់ទិស វិស្ណុដ៏មានអំណាច—កូនដែលកើតក្រោយអទិតិ—បាននិយាយពាក្យបញ្ជាទៅកងទ័ពរបស់ខ្លួននៅពេលនោះ។
Verse 48
क्व यात पौरुषं त्यक्त्वा दर्पं माहात्म्यमेव च । व्यवसायं कुलं भूतिṃ कथं न स्मर्यते द्रुतम् ॥ २१.४९ ॥
បោះបង់ការខិតខំប្រឹងប្រែងដ៏បុរសភាព មោទនភាព និងសេចក្តីអស្ចារ្យរបស់ខ្លួនទៅហើយ តើពួកនេះទៅណា? ហេតុអ្វីបានជាការប្តេជ្ញា វង្សត្រកូល និងសម្បត្តិ មិនត្រូវបានរំលឹកភ្លាមៗ?
Verse 49
परमेष्ठिगुणैर्युक्तो लघुवद्भीतितः पुरा । नमस्कं कुरुते मोघं पृथिव्यां पद्मजः स्वयम् ॥ २१.५० ॥
កាលពីមុន ទោះបីមានគុណលក្ខណៈនៃបរមេស្ឋិន (ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតី) ក៏ដោយ បទ្មជៈ (ព្រះព្រហ្ម) ខ្លួនឯង ដោយសារភ័យ ដូចជាមនុស្សតូចតាច បានថ្វាយនមស្ការ ដោយឥតប្រយោជន៍ លើផែនដី។
Verse 50
एवमुक्त्वा गरुत्मन्तमारुरोह हरिस्तदा । शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासाः जनार्दनः ॥ २१.५१ ॥
ព្រះហរិ បានមានព្រះវាចាដូច្នេះហើយ ទ្រង់ឡើងជិះលើ គរុត្មាន; ព្រះជនារទនៈ ស្លៀកព្រះវស្ត្រពណ៌លឿង កាន់ស័ង្ខ ចក្រ និងគទា នៅក្នុងព្រះហស្ត។
Verse 51
ततो हरिहरं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । रुद्रः पाशुपतास्त्रेण विव्याध हरिमोजसा । हरिर्नारायणास्त्रेण रुद्रं विव्याध कोपवान् ॥ २१.५२ ॥
បន្ទាប់មក សង្គ្រាមដ៏ធ្វើឲ្យរោមឈរ រវាង ហរិ និង ហរៈ បានកើតឡើង។ ព្រះរុទ្រ ប្រើអាវុធបាសុបត្រ បាញ់ចាក់ព្រះហរិដោយកម្លាំង; ហរិ ក៏ខឹងក្រហាយ ប្រើអាវុធនារាយណៈ បាញ់ចាក់ព្រះរុទ្រ។
Verse 52
नारायणं पाशुपतमुभेऽस्त्रे व्योम्नि रोषिते । युयुधाते भृशं दिव्यं परस्परजिघांसया । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तयोर्युद्धमभूत् तदा ॥ २१.५३ ॥
បន្ទាប់មក នៅលើមេឃ អាវុធទេវទាំងពីរ—នារាយណៈ និង បាសុបត្រ—ក៏កើតកំហឹង ហើយប្រយុទ្ធយ៉ាងសាហាវ ដោយចង់បំផ្លាញគ្នាទៅវិញទៅមក; នៅពេលនោះ សង្គ្រាមរបស់ពួកវាបន្តរយៈពាន់ឆ្នាំទេវ។
Verse 53
तत्रैकं मुकुटोद्बद्धं मूर्द्धन्यं जटजालकम् । एकं प्रध्मापयच्छङ्खमन्यड्डुमरुकं शुभम् ॥ २१.५४ ॥
នៅទីនោះ រូបមួយមានសក់ជតាជាចង្កោម ចងឡើងលើក្បាល ហើយពាក់មកុដ; រូបមួយកំពុងផ្លុំស័ង្ខ; រូបមួយទៀតកាន់ស្គរ ḍamaru ដ៏មង្គល។
Verse 54
एकं खङ्गकरं तत्र तथान्यं दण्डधारिणम् । एकं कौस्तुभदीप्ताङ्गमन्यं भूतिविभूषितम् ॥ २१.५५ ॥
នៅទីនោះ រូបមួយកាន់ដាវ; ដូចគ្នានោះ រូបមួយទៀតកាន់ដំបង។ រូបមួយមានព្រះកាយភ្លឺចែងចាំងដោយពេជ្រ កៅស្តុភៈ; រូបមួយទៀតតុបតែងដោយផេះបរិសុទ្ធ។
Verse 55
एकं गदां भ्रामयति द्वितीयं दण्डमेव च । एकं शोभति कण्ठस्थैर्मणिभिस्त्वस्थिभिः परम् । एकं पीताम्बरं तत्र द्वितीयं सर्पमेखलम् ॥ २१.५६ ॥
រូបមួយបង្វិលគដា; រូបទីពីរកាន់តែដំបងប៉ុណ្ណោះ។ រូបមួយរុងរឿងដោយមណីនៅក្បាលក និងដោយឆ្អឹងដ៏អស្ចារ្យ; រូបមួយស្លៀកពិតាម្បរ (វស្ត្រលឿង) ខណៈរូបទីពីរពាក់ខ្សែក្រវាត់ពស់។
Verse 56
एवं तौ स्पर्धिनावस्त्रौ रौद्रनारायणात्मकौ । अन्योऽन्यातिशयोपेतौ तदालोक्य पितामहः ॥ २१.५७ ॥
ដូច្នេះ អាវុធទេវទាំងពីរនោះ ដែលប្រកួតប្រជែងគ្នា មានសភាពជាអត្តសញ្ញាណនៃឥទ្ធិពលរបស់ រុទ្រ និង នារាយណៈ; ម្នាក់ៗមានភាពលើសលប់លើម្នាក់ៗ។ ពិតាមហៈ (ព្រះព្រហ្មា) បានឃើញហើយពិនិត្យស្ថានការណ៍។
Verse 57
उवाच शम्यतामस्त्रौ स्वस्वभावेन सुव्रतौ । एवं ते ब्रह्मणा चोक्तौ शान्तभावं प्रजग्मतुः ॥ २१.५८ ॥
ព្រះព្រហ្មា មានព្រះបន្ទូលថា៖ «សូមឲ្យអាវុធទេវទាំងពីរនេះស្ងប់ស្ងាត់ តាមសភាពរបស់ខ្លួន ឱ អ្នកមានវត្ដដ៏ល្អ!» ដោយបានស្តាប់ព្រះបន្ទូលព្រះព្រហ្មា អាវុធទាំងពីរនោះបានឈានទៅសភាពសន្តិ។
Verse 58
तथा विष्णुहरौ ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह । उभौ हरिहरौ देवौ लोके ख्यातिं गमिष्यथः ॥ २१.५९ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មា បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ ព្រះវិෂ್ಣុ និង ព្រះហរៈ ថា៖ «អ្នកទាំងពីរ—ហរិ និង ហរៈ ជាទេវតាទាំងពីរ—នឹងទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងលោក។»
Verse 59
अयं च यज्ञो विध्वस्तः सम्पूर्णत्वं गमिष्यति । दक्षस्य ख्यातिमाँल्लोकः सन्तत्या अयं भविष्यति ॥ २१.६० ॥
«ហើយយញ្ញនេះ ទោះបីត្រូវបំផ្លាញរំខាន ក៏នឹងឈានទៅភាពពេញលេញ។ លោកនេះនឹងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះដោយសារដក្ខៈ—ដោយសន្តតិ (ពូជពង្ស) របស់គាត់។»
Verse 60
एवमुक्त्वा हरिहरौ तदा लोकपितामहः । ब्रह्मा लोकानुवाचेदं रुद्रभागोऽस्य दीयताम् ॥ २१.६१ ॥
ព្រះព្រហ្មា ជាបិតាមហានៃលោក ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលដល់ ហរិ និង ហរា ហើយប្រាប់ដល់សកលលោកថា៖ «សូមប្រគល់ភាគដែលជារបស់ រុទ្រ ក្នុងកិច្ចការនេះ»។
Verse 61
रुद्रभागो ज्येष्ठभाग इतीयं वैदिकी श्रुतिः । स्तुतिं च देवाः कुरुत रुद्रस्य परमेष्ठि नः ॥ २१.६२ ॥
«ភាគរបស់ រុទ្រ គឺជាភាគដ៏អធិក»—នេះជាស្រុតិវេទិក។ ដូច្នេះ ឱ ព្រះទេវទាំងឡាយ ចូរធ្វើស្តូត្រសរសើរ រុទ្រ ព្រះបរមេស្ឋិន របស់យើង។
Verse 62
भगनेत्रहरं देवं पूष्णो दन्तविनाशनम् । स्तुतिं कुरुतमा शीघ्रं गीतैरेतैस्तु नामभिः । येनायं वः प्रसन्नात्मा वरदत्वं भजेत ह ॥ २१.६३ ॥
ចូរសរសើរយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយបទចម្រៀងនៃនាមកិត្តិយសទាំងនេះ ដល់ព្រះដ៏ទេវភាព ដែលបានដកភ្នែករបស់ ភគ និងបំផ្លាញធ្មេញរបស់ ពូសាន ដើម្បីឲ្យព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យចំពោះអ្នកទាំងឡាយ ហើយក្លាយជាព្រះប្រទានពរ។
Verse 63
एवमुक्तास्तु ते देवाः स्तोत्रं शम्भोर्महात्मनः । चक्रुः परमया भक्त्या नमस्कृत्य स्वयम्भुवे ॥ २१.६४ ॥
ព្រះទេវទាំងឡាយបានស្តាប់ដូច្នោះ ហើយបានរៀបចំស្តូត្រដល់ សម្ភូ ព្រះមានព្រះហឫទ័យធំ; ពួកគេបានកោតគោរពបង្គំចំពោះ ព្រះស្វយಂಭូ ដោយភក្តីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។
Verse 64
देवा ऊचुः । नमो विषमनेत्राय नमस्ते त्र्यम्बकाय च । नमः सहस्रनेत्राय नमस्ते शूलपाणये ॥ २१.६५ ॥
ព្រះទេវទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «សូមនមស្ការដល់ព្រះមានភ្នែកមិនស្មើ; សូមនមស្ការដល់ព្រះ ត្រីអំបក (មានភ្នែកបី)។ សូមនមស្ការដល់ព្រះមានភ្នែកពាន់; សូមនមស្ការដល់ព្រះអ្នកកាន់ត្រីសូល»។
Verse 65
नमः खट्वाङ्गहस्ताय नमो दण्डभृते करे । त्वं देव हुतभुग्ज्वालाकोतिभानुसमप्रभः ॥ २१.६६ ॥
សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គដែលកាន់ខាត់វាង្គ (khaṭvāṅga) ក្នុងដៃ; សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គដែលដៃកាន់ដណ្ឌ (ឈើច្រត់)។ ឱ ព្រះទេវៈ ពន្លឺរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ ប្រៀបដូចព្រះអាទិត្យដប់លាន និងអណ្ដាតភ្លើងនៃអគ្គិហោត្រ។
Verse 66
अदर्शनेऽनयद् देव मूढविज्ञानतोऽधुना । कृतमस्माभिरेवेश तदत्र क्षम्यतां प्रभो ॥ २१.६७ ॥
ឱ ព្រះទេវៈ ដោយចំណេះដឹងខុសឆ្គង យើងបាននាំរឿងនេះទៅកាន់ភាពមិនឃើញ/ភាពងងឹត។ អ្វីៗដែលយើងបានធ្វើ—ឱ ព្រះអម្ចាស់—សូមអភ័យទោសនៅទីនេះផង ព្រះបរមគ្រូ។
Verse 67
नमस्त्रिनेत्रार्त्तिहाराय शम्भो त्रिशूलपाणे विकृतास्यरूप । समस्तदेवेश्वर शुद्धभाव प्रसीद रुद्राच्युत सर्वभाव ॥ २१.६८ ॥
សូមនមស្ការដល់ព្រះសម្ភូ (Śambhu) ព្រះមានភ្នែកបី អ្នកបំបាត់ទុក្ខព្រួយ; ព្រះកាន់ត្រីសូល (ត្រីសូល) មានព្រះមុខប្លែកអស្ចារ្យគួរឱ្យកោតខ្លាច។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងអស់ មានចិត្តបរិសុទ្ធ សូមព្រះអង្គមេត្តា—ឱ រុទ្រ (Rudra) ឱ អច្យុត (Acyuta) អ្នកមានសភាពគ្រប់យ៉ាង។
Verse 68
पूष्णोऽस्य दन्तान्तक भीमरूप प्रलम्बभोगीन्द्रलुलन्तकण्ठ । विशालदेहाच्युत नीलकण्ठ प्रसीद विश्वेश्वर विश्वमूर्त्ते ॥ २१.६९ ॥
ឱ ព្រះអង្គដ៏គួរឱ្យខ្លាច អ្នកបំផ្លាញធ្មេញរបស់ពូសាន (Pūṣan); ឱ ព្រះអង្គមានរូបរាងភ័យរន្ធត់; ឱ ព្រះអម្ចាស់នាគរាងវែង ដែលកមានខ្សែពស់ព្យួរតុបតែង; ឱ អច្យុត (Acyuta) មានកាយធំទូលាយ ឱ នីលកណ្ឍ (Nīlakaṇṭha) សូមមេត្តា—ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងមូល ឱ រូបកាយនៃសកលលោក។
Verse 69
भगाक्षिसंस्फोटनदक्षकर्मा गृहाण भागं मखतः प्रधानम् । प्रसीद देवेश्वर नीलकण्ठ प्रपाहि नः सर्वगुणोपपन्न ॥ २१.७० ॥
ឱ ព្រះអង្គដែលកិច្ចការដ៏មានអานุភាព គឺការបើកបំបែកភ្នែករបស់ភគ (Bhaga) សូមទទួលយកចំណែកដ៏ប្រសើរបំផុតនៃយញ្ញនេះ។ សូមមេត្តា ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងអស់ ឱ នីលកណ្ឍ (Nīlakaṇṭha); សូមការពារយើង—ព្រះអង្គដែលពេញលេញដោយគុណធម៌ទាំងអស់។
Verse 70
सिताङ्गरागाप्रतिपन्नमूर्ते कपालधारिं त्रिपुरघ्न देव । प्रपाहि नः सर्वभयेषु चैव उमापते पुष्करनालजन्म ॥ २१.७१ ॥
ឱ ព្រះទេវតា ដែលទ្រង់មានរូបកាយលាបដោយគ្រឿងលាបពណ៌សស្រាល ឱ អ្នកកាន់ក្បាលឆ្អឹង ឱ អ្នកសម្លាប់ត្រីបុរា—សូមការពារយើងក្នុងគ្រោះថ្នាក់ទាំងអស់។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃឧមា ឱ អ្នកកើតពីដើមដងផ្កាឈូក សូមអភ័យរក្សាយើង។
Verse 71
पश्याम ते देहगतान् सुरेश सर्गादयो वेदवराननन्त । साङ्गान् सविद्यान् सपदक्रमांश्च सर्वान् निलीनांस्त्वयि देवदेव ॥ २१.७२ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ ឱ អនន្តៈ យើងឃើញនៅក្នុងរូបកាយរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់ នូវវេទដ៏ប្រសើរ និងសೃគ៌ាដិ (ការបង្កើតជាដើម) ទាំងអស់; ជាមួយអង្គៈ (វិទ្យាសាខាជំនួយ), ជាមួយវិទ្យា, និងជាមួយការអានតាមពាក្យៗ និងតាមលំដាប់—ទាំងអស់បានលាក់ស្រូបចូលក្នុងទ្រង់ ឱ ព្រះទេវទេវ។
Verse 72
भव शर्व महादेव पिनाकिन् रुद्र ते हर । नताः स्म सर्वे विश्वेश त्राहि नः परमेश्वर ॥ २१.७३ ॥
ឱ ភវៈ ឱ សរវៈ ឱ មហាទេវៈ ឱ ពិនាកិន ឱ រុទ្រៈ ឱ ហរៈ—គឺទ្រង់។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងមូល យើងទាំងអស់គ្នាក្រាបបង្គំ។ សូមការពារយើង ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិរាជ។
Verse 73
इत्थं स्तुतस्तदा देवैर्देवदेवो महेश्वरः । तुतोष सर्वदेवानां वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २१.७४ ॥
ដូច្នេះ ពេលនោះ ព្រះទេវទេវ មហేశ్వరៈ ត្រូវបានទេវតាទាំងឡាយសរសើរ ហើយទ្រង់ពេញព្រះហឫទ័យ; ហើយទ្រង់បានមានព្រះបន្ទូលពាក្យទាំងនេះទៅកាន់ទេវតាទាំងអស់។
Verse 74
रुद्र उवाच । भगस्य नेत्रं भवतु पूष्णो दन्तास्तथा मखः । दक्षस्याच्छिद्रतां यातु यज्ञश्चाप्यदितेः सुताः । पशुभावं तथा चापि अपनेष्यामि वो सुराः ॥ २१.७५ ॥
រុទ្រៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សូមឲ្យ ភគៈ ទទួលបានភ្នែកវិញ; សូមឲ្យធ្មេញរបស់ ពូសាន ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញដូចគ្នា; ហើយ មខៈ ក៏ដូចគ្នា។ សូមឲ្យ ទក្ខៈ ក្លាយជាមិនមានការខូចខាត; ហើយ យជ្ញៈ ក៏ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ ដោយរួមទាំងកូនប្រុសរបស់ អទិតិ។ ហើយខ្ញុំនឹងដកចេញពីអ្នកទាំងឡាយ ឱ ទេវតា សភាពដែលត្រូវបានបន្ថយទៅជាស្ថានភាពសត្វ»។
Verse 75
मद्दर्शनॆन यो जातः पशुभावो दिवौकसाम् । स मयाऽपहृतः सद्यः पतित्वं वो भविष्यति ॥ २१.७६ ॥
សភាពដូចសត្វរបស់អ្នកស្ថិតនៅស្ថានសួគ៌ ដែលកើតឡើងដោយការឃើញខ្ញុំ—ខ្ញុំបានដកចេញភ្លាមៗហើយ; ចំពោះពួកអ្នក សភាពធ្លាក់ចុះនឹងកើតមាន។
Verse 76
अहं च सर्वविद्यानां पति॒राद्यः सनातनः । अहं वै पतिभावेन पशुमध्ये व्यवस्थितः ॥ २१.७७ ॥
ខ្ញុំជាព្រះអម្ចាស់ដើមកំណើត និងអស់កល្បជានិច្ច នៃវិទ្យាទាំងអស់; ហើយខ្ញុំឯង ក្នុងសភាពជាអម្ចាស់ បានស្ថិតនៅកណ្ដាលសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ។
Verse 77
अतः पशुपतिर्नाम मम लोके भविष्यति । ये मां यजन्ति तेषां स्याद् दीक्षा पाशुपती भवेत् ॥ २१.७८ ॥
ដូច្នេះ ក្នុងលោករបស់ខ្ញុំ នាម «បសុបតិ» នឹងកើតមាន។ អ្នកណាដែលបូជាខ្ញុំ ពួកគេនឹងទទួលពិធីឧបន័យ; វានឹងជាពិធីឧបន័យបាសុបត។
Verse 78
एवमुक्तेऽथ रुद्रेण ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच रुद्रं सस्नेहं स्मितपूर्वमिदं वचः ॥ २१.७९ ॥
ពេលរុទ្រាបាននិយាយដូច្នេះហើយ ប្រាហ្មា—ជាព្រះបិតាមហាបុរសនៃលោកទាំងឡាយ—បាននិយាយទៅកាន់រុទ្រាដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ដោយញញឹមជាមុន ហើយបន្ទាប់មកបាននិយាយពាក្យទាំងនេះ។
Verse 79
ध्रुवं पाशुपतिर्देव त्वं लोके ख्यातिमेष्यति । अयं च देवस्त्वन्नाम्ना लोके ख्यातिं गमिष्यति । आराध्यश्च समस्तानां देवादीनां गमिष्यसि ॥ २१.८० ॥
ពិតប្រាកដណាស់ ឱ ព្រះអង្គ! អ្នក—ក្នុងនាម «បាសុបតិ»—នឹងទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះក្នុងលោក។ ហើយព្រះអង្គនេះផងដែរ ដោយនាមរបស់អ្នក នឹងទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះក្នុងលោក។ ហើយអ្នកនឹងក្លាយជាអ្នកដែលគ្រប់គ្នាត្រូវគោរព—ទាំងព្រះទេវតា និងអ្នកដទៃទាំងអស់។
Verse 80
एवमुक्त्वा तदा ब्रह्मा दक्षं प्रोवाच बुद्धिमान् । गौरीं प्रयच्छ रुद्राय पूर्वमेवोपपादिताम् ॥ २१.८१ ॥
បន្ទាប់ពីមានព្រះវាចាដូច្នោះ ព្រះព្រហ្មាអ្នកប្រាជ្ញ បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ទក្ខៈថា៖ «ចូរប្រគល់ព្រះគោរីឲ្យព្រះរុទ្រ—នាងដែលបានកំណត់សន្យាទុកជាមុនស្រាប់សម្រាប់ទ្រង់»។
Verse 81
एवमुक्त्वा तदा दक्षस्तां कन्यां ब्रह्मसन्निधौ । ददौ रुद्राय महते गौरीं परमशोभनाम् ॥ २१.८२ ॥
ព្រះទក្ខៈបានមានព្រះវាចាដូច្នោះហើយ នៅចំពោះព្រះព្រហ្មា បានប្រគល់កញ្ញានោះ គឺព្រះគោរីដ៏ភ្លឺរលោងលើសលប់ ឲ្យព្រះរុទ្រដ៏មហិមា។
Verse 82
स तां जग्राह विधिवद् रुद्रः परमशोभनाम् । दक्षस्य च प्रियं कुर्वन् बहुमानपुरःसरम् ॥ २१.८३ ॥
ព្រះរុទ្រ បានទទួលនាងតាមពិធីបូជាដ៏ត្រឹមត្រូវ នាងមានសោភ័ណភាពលើសលប់ ហើយទ្រង់ក៏ប្រព្រឹត្តដើម្បីបំពេញចិត្តទក្ខៈ ដោយដាក់កិត្តិយសជាមុខជានិច្ច។
Verse 83
गृहीतायां तु कन्यायां दाक्षायण्यां पितामहः । ददौ रुद्रस्य निलयं कैलासं सुरसन्निधौ ॥ २१.८४ ॥
ពេលកញ្ញា ដាក្សាយណី ត្រូវបានទទួលយកហើយ ព្រះបិតាមហៈ (ព្រះព្រហ្មា) បានប្រទានទីលំនៅដល់ព្រះរុទ្រ គឺភ្នំកៃលាស ដែលស្ថិតនៅជិតសន្និបាតទេវតា។
Verse 84
रुद्रोऽपि प्रययौ भूतैः समं कैलासपर्वतम् । देवाś्चापि यथास्थानं स्वं स्वं जग्मुर्मुदान्विताः । ब्रह्माऽपि दक्षसहितः प्राजापत्यं पुरं ययौ ॥ २१.८५ ॥
ព្រះរុទ្រ ក៏បានចេញដំណើរជាមួយភូតៈទាំងឡាយ ទៅកាន់ភ្នំកៃលាស។ ទេវតាទាំងអស់ក៏បានត្រឡប់ទៅទីស្ថានរបស់ខ្លួនតាមលំដាប់ ដោយពោរពេញដោយសេចក្តីអំណរ។ ព្រះព្រហ្មា ក៏បានទៅកាន់ទីក្រុងប្រាជាបត្យៈ ជាមួយទក្ខៈ។
Verse 85
तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ॥
នៅទីនោះ ព្រះទេវទាំងអស់—រួមទាំងព្រះឥន្ទ្រ—សុទ្ធតែជាព្រះបុត្ររបស់ទេវីដាក្សាយណី៖ វសុទាំង៨ រុទ្រ អាទិត្យ និងមរុតដូចគ្នា។
Frequently Asked Questions
The narrative frames yajña as a system requiring inclusion and proportional distribution (bhāga) to maintain social and cosmic stability; exclusion produces disorder, while negotiated recognition—here, Rudra’s jyeṣṭhabhāga—restores equilibrium. It also presents tapas as a necessary condition for legitimate creation and authority.
No tithi, nakṣatra, or seasonal calendrics are specified. The principal temporal marker is Rudra’s austerity duration described as ‘daśavarṣasahasrāṇi’ (ten thousand years) in the cosmic waters before re-emergence.
Environmental balance is implied through yajña as a regulator of cosmic order that indirectly stabilizes Pṛthivī: when ritual order collapses through conflict, destructive beings proliferate and violence spreads; when the rite is reconciled and shares are properly assigned, the narrative signals a return to orderly functioning of the world and its inhabitants.
The chapter references Brahmā/Prajāpati, Rudra (Śiva), Gaurī/Dākṣāyaṇī, Dakṣa, Viṣṇu (Hari), and Brahmā’s sons/sages as ritual functionaries (Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Vasiṣṭha, and others), along with divine collectives (Ādityas, Vasus, Maruts, Viśvedevās, Pitṛs, Gandharvas).
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.