Sarga 84
गुहस्य सन्देहः, गङ्गातीर-रक्षा, भरतस्य सत्कारः (Guha’s Suspicion, Securing the Ganga Bank, and Hospitality to Bharata)
अयोध्याकाण्ड
សರ್ಗ ៨៤ បង្ហាញឱ្យឃើញការជួបប្រទះដ៏តានតឹងនៅច្រាំងទន្លេគង្គា។ គុហា មេជនជាតិនិសាទ ឃើញកងទ័ពព្រះភរតមានទង់ជ័យបោះជំរំនៅតាមមាត់ទន្លេ ហើយដំបូងគិតថា អាចជាភាពគំរាមកំហែងចំពោះព្រះរាមដែលកំពុងនិរទេស។ គាត់បង្ហាញការព្រួយបារម្ភផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រ ថាព្រះភរតមកដើម្បីចាប់ចង ឬសម្លាប់ប្រជាជនលើទន្លេ ឬមានបំណងធ្វើអន្តរាយដល់ព្រះរាមឬទេ។ ដូច្នេះគុហាបញ្ជាឲ្យត្រៀមការពារ—ឲ្យអ្នកនេសាទ និងយាមការពារទន្លេឈរតាមទីតាំង ហើយរៀបចំទូក ៥០០ គ្រឿងជាមួយក្រុមជិះទូក និងសម្ភារៈពេញលេញ។ លក្ខខណ្ឌរបស់គុហាច្បាស់លាស់៖ ប្រសិនបើបញ្ជាក់បានថាព្រះភរតមិនមានចិត្តអាក្រក់ចំពោះព្រះរាមទេ នោះអាចអនុញ្ញាតឲ្យកងទ័ពឆ្លងទន្លេដោយសុវត្ថិភាពនៅថ្ងៃនោះផ្ទាល់។ ពេលស្ថានការណ៍ច្បាស់ គុហាចូលទៅជួបព្រះភរតនាំយកអំណោយ (ត្រី សាច់ និងស្រា) ហើយសូមអញ្ជើញឲ្យព្រះអង្គស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់បរិវារ ដោយប្រកាសថាដែនដីរបស់ខ្លួនស្ថិតក្រោមការគោរពបង្គាប់ និងទទួលស្វាគមន៍ដោយកិត្តិយស។ សុមន្ត្រ ធ្វើតួនាទីជាអ្នកសម្របសម្រួលការទូត ដោយណែនាំថាគុហាជាមិត្តចាស់របស់ព្រះរាម ជាអ្នកស្គាល់តំបន់ទណ្ឌកៈ ហើយគួរឲ្យព្រះភរតប្រទានឱកាសជួប។ ដូច្នេះការសង្ស័យបានប្រែជាសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយផ្លូវឆ្លងគង្គាក្លាយជាច្រកឆ្លងដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង និងចរចាតាមធម៌ដោយសុចរិត។
Shlokas
Verse 1
ततो निविष्टां ध्वजिनीं गङ्गामन्वाश्रितां नदीम्।निषादराजो दृष्ट्वैव ज्ञातीन्सन्त्वरितोऽऽब्रवीत्।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះគុហៈ ព្រះរាជានៃនិសាទ បានឃើញកងទ័ពមានទង់ជ័យចុះជំរំជាប់មាត់ទន្លេគង្គា; ភ្លាមៗព្រះអង្គប្រញាប់ទៅរកញាតិមិត្ត ហើយមានព្រះបន្ទូល។
Verse 2
महतीयमितस्सेना सागराभा प्रदृश्यते।नास्यान्तमधिगच्छामि मनसापि विचिन्तयन्।।।।
កងទ័ពនៅខាងនេះ មើលទៅធំធេងដូចមហាសមុទ្រ; ទោះខ្ញុំគិតពិចារណានៅក្នុងចិត្ត ក៏មិនអាចដឹងដល់ព្រំដែនរបស់វាបានឡើយ។
Verse 3
यथा तु खलु दुर्बुद्धिर्भरत स्स्वयमागतः।स एष हि महाकायः कोविदारध्वजो रथे।।।।
ហាក់ដូចជា ព្រះភរតៈបានមកដល់ដោយព្រះអង្គផ្ទាល់—ដោយការគិតខុស; ព្រោះនៅទីនោះ លើរថ មានទង់ធំដែលមានសញ្ញារូបដើមកូវីដារៈ។
Verse 4
बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति।अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम्।।।।सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम्।भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति।।।।
តើគាត់នឹងចងអ្នកនេសាទដោយខ្សែ ឬនឹងសម្លាប់ពួកយើងផង? ឬគាត់មកដើម្បីវាយប្រហារព្រះរាម ព្រះបុត្រនៃទសរថ ដែលព្រះបិតាបានបណ្តេញចេញពីរាជ្យ?
Verse 5
बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति।अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम्।।2.84.4।।सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम्।भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति।।2.84.5।।
តើព្រះភរតៈ ព្រះរាជបុត្រនៃកៃកេយី កំពុងស្វែងរកសិរីរុងរឿងនៃរាជ្យដ៏ពេញលេញ ប៉ុន្តែរកបានយ៉ាងលំបាក ហើយដើរទៅដោយចេតនាចង់សម្លាប់ព្រះរាមឬ?
Verse 6
भर्ताचैव सखाचैव रामो दाशरथिर्मम।तस्यार्थकामास्सन्नद्धा गङ्गाऽनूपे प्रतिष्ठत।।।।
ព្រះរាម ព្រះរាជបុត្រនៃទសរថ ជាទាំងម្ចាស់ និងជាមិត្តរបស់ខ្ញុំ។ ដូច្នេះ ដើម្បីប្រយោជន៍របស់ព្រះអង្គ ចូរត្រៀមអាវុធ ហើយឈរយាមនៅលើច្រាំងទន្លេគង្គា។
Verse 7
तिष्ठन्तु सर्वे दाशाश्च गङ्गामन्वाश्रिता नदीम्।बलयुक्ता नदीरक्षा मांसमूलफलाशनाः।।।।
សូមឲ្យអ្នកនេសាទទាំងអស់—ជាអ្នកយាមការពារទន្លេ ដែលរស់ដោយសាច់ ឫស និងផ្លែឈើ—ជាមួយកម្លាំងរបស់ខ្លួន ឈរយាមតាមបណ្តោយទន្លេគង្គា ហើយស្ថិតនៅទីនោះ។
Verse 8
नावां शतानां पञ्चानां कैवर्तानां शतं शतम्।सन्नद्धानां तथा यूनां तिष्ठन्त्वित्यभ्यचोदयत्।।।।
គាត់បានជំរុញពួកគេថា៖ «ចូររៀបចំទូកប្រាំរយឲ្យរួចរាល់ ហើយក្នុងទូកនីមួយៗ ឲ្យមានអ្នកនេសាទវ័យក្មេងមួយរយនាក់ ពាក់ព័ន្ធអាវុធពេញលេញ ឈរត្រៀមខ្លួន»។
Verse 9
यदाऽऽदुष्टस्तु भरतो रामस्येह भविष्यति।सेयं स्वस्तिमती सेना गङ्गामद्य तरिष्यति।।।।
បើបង្ហាញថា ព្រះភរតៈនៅទីនេះ មិនមានចិត្តអាក្រក់ចំពោះព្រះរាមទេ នោះកងទ័ពដ៏ជាមង្គលនេះ នឹងឆ្លងទន្លេគង្គា ដោយសុវត្ថិភាព នៅថ្ងៃនេះផ្ទាល់។
Verse 10
इत्युक्त्वोपायनं गृह्य मत्स्यमांसमधूनि च।अभिचक्राम भरतं निषादाधिपतिर्गुहः।।।।
ព្រះគុហៈ អធិបតីនិសាទ បានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះហើយ ទ្រង់យកអំណោយ—ត្រី សាច់ និងស្រា—ហើយចេញទៅទទួលជួបព្រះភរត។
Verse 11
तमायान्तं तु सम्प्रेक्ष्य सूतपुत्रः प्रतापवान्।भरतायाऽचचक्षेऽथ विनयज्ञो विनीतवत्।।।।
ពេលឃើញព្រះគុហៈកំពុងមកដល់ សុមន្ត្រៈអ្នកក្លាហាន ជាអ្នកដឹងវិន័យនិងមារយាទ ក៏បានទូលប្រាប់ព្រះភរតដោយសុភាពរាបសារ។
Verse 12
एष ज्ञातिसहस्रेण स्थपतिः परिवारितः।कुशलो दण्डकारण्ये वृद्धो भ्रातुश्च ते सखा।।।।
នេះហើយជាមេដឹកនាំនោះ ដែលត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយញាតិមិត្តរាប់ពាន់—ជំនាញក្នុងផ្លូវព្រៃទណ្ឌកៈ ជាអ្នកចាស់ទុំ ហើយក៏ជាមិត្តរបស់បងប្រុសរបស់អ្នកផងដែរ។
Verse 13
तस्मात्पश्यतु काकुत्स्थ त्वां निषादाधिपो गुहः।असंशयं विजानीते यत्र तौ रामलक्ष्मणौ।।।।
ដូច្នេះ ឱពូជពង្សកាកុត្ស្ថៈ សូមឲ្យគុហៈ មេដឹកនាំជននិសាទៈ មកជួបអ្នក; ដោយមិនសង្ស័យ គាត់នឹងដឹងថា ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណៈ ស្ថិតនៅទីណា។
Verse 14
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुमन्त्राद्भरत श्शुभम्।उवाच वचनं शीघ्रं गुहः पश्यतु मामिति।।।।
ព្រះភរតៈ បានស្តាប់ពាក្យមង្គលពីសុមន្ត្រៈ ហើយឆ្លើយភ្លាមៗថា «សូមឲ្យគុហៈ មកជួបខ្ញុំឥឡូវនេះ»។
Verse 15
लब्ध्वाऽभ्यनुज्ञां संहृष्टो ज्ञातिभिः परिवारितः।आगम्य भरतं प्रह्वो गुहो वचनमब्रवीत्।।।।
ក្រោយទទួលបានការអនុញ្ញាត គុហៈមានចិត្តរីករាយ ហើយមានញាតិមិត្តហ៊ុំព័ទ្ធ; គាត់ចូលទៅជិតព្រះភរតៈ ហើយកោតក្បាលទាបៗ រួចនិយាយ។
Verse 16
निष्कुटश्चैव देशोऽयं वञ्चिताश्चापि ते वयम्।निवेदयामस्ते सर्वे स्वके दासकुले वस।।।।
ដែនដីនេះដូចជាសួនផ្ទាល់របស់អ្នក ហើយពួកយើងក៏ជាអ្នកពឹងផ្អែកលើអ្នកដែរ។ ពួកយើងទាំងអស់សូមអង្វរ៖ សូមស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះនៃខ្ញុំ ដែលជាអ្នកបម្រើរបស់អ្នក។
Verse 17
अस्ति मूलं फलञ्चैव निषादैस्समुपाहृतम्।आर्द्रं च मांसं शुष्कं च वन्यं चोच्चावचं महत्।।।।
មានឫសឈើ និងផ្លែឈើ ដែលពួកនិសាទប្រមូលហើយនាំមកថ្វាយ; មានសាច់ផងដែរ ទាំងស្រស់ទាំងស្ងួត និងស្បៀងពីព្រៃដ៏សម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទ។
Verse 18
आशंसे स्वाशिता सेना वत्स्यतीमां विभावरीम्।अर्चितो विविधैः कामै श्श्व स्ससैन्यो गमिष्यसि।।।।
ខ្ញុំសង្ឃឹមថា កងទ័ពរបស់ព្រះองค์ ដែលបានបរិភោគអิ่มស្កប់ហើយ នឹងស្នាក់រាត្រីនេះនៅទីនេះ។ ព្រះองค์បានទទួលការគោរពបូជាដោយសេចក្តីសុខស្រួលនានា ហើយថ្ងៃស្អែកព្រះองค์នឹងចេញដំណើរជាមួយកងទ័ព។
Frequently Asked Questions
Guha faces a dharma-laden security dilemma: protect Rāma’s interests and his own river community while avoiding unjust hostility toward Bharata; he responds with conditional defense—prepare boats and guards—until Bharata’s intent is verified.
The episode models prudent ethics: vigilance is compatible with goodwill when guided by evidence, mediation, and respect for legitimate bonds; hospitality becomes a civic instrument that transforms potential conflict into ordered passage.
The Gaṅgā bank (anūpa) is treated as a strategic corridor controlled by boatmen (dāśa/kaivarta) and local polities (Niṣādas), while Dandaka is referenced as the forest-region Guha knows—mapping routes relevant to Rāma and Lakṣmaṇa’s whereabouts.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.