Adhyaya 34

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ ई श्लोक मिलाकर कुल ५९३ श्लोक हैं) ८5 >> | ० #* /< चतुस्त्रिंशो 5 ध्याय: युधिष्ठिरके यज्ञमें सब देशके राजाओं, कौरवों तथा यादवोंका आगमन और उन सबके भोजन-विश्राम आदिकी सुव्यवस्था वैशम्पायन उवाच स गत्वा हास्तिनपुरं नकुल: समितिंजय: । भीष्ममामन्त्रयाज्चक्रे धृतराष्ट्र च पाण्डव:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! युद्धविजयी पाण्डुकुमार नकुलने हस्तिनापुरमें जाकर भीष्म और धृतराष्ट्रको निमन्त्रित किया

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ បន្ទាប់មក នកុល បណ្ឌវៈអ្នកឈ្នះសមរភូមិ បានទៅដល់ហាស្តិនាបុរៈ ហើយបានអញ្ជើញដោយគោរពតាមពិធីការដ៏ត្រឹមត្រូវ ទាំងភីष្ម និងធ្រឹតរាស្ត្រ ដើម្បីរៀបចំការប្រព្រឹត្តយជ្ញដ៏មហិមារបស់យុធិષ્ઠិរ។

Verse 2

सत्कृत्यामन्त्रितास्तेन आचार्यप्रमुखास्तत: । प्रययु: प्रीतमनसो यज्ञ ब्रह्मपुर:सरा:,तत्पश्चात्‌ उन्होंने बड़े सत्कारके साथ आचार्य आदिको भी न्यौता दिया। वे सब लोग बड़े प्रसन्न मनसे ब्राह्मणोंको आगे करके उस यज्ञमें गये

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ បន្ទាប់មក គាត់បានអញ្ជើញគ្រូអាចារ្យ និងមនុស្សចាស់ទុំដ៏សំខាន់ៗផ្សេងទៀត ដោយការស្វាគមន៍យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។ ពួកគេទាំងអស់មានចិត្តរីករាយ ហើយបានទៅកាន់យជ្ញ ដោយឲ្យព្រះព្រាហ្មណ៍ដើរនាំមុខ បង្ហាញថាពិធីនេះប្រព្រឹត្តក្រោមអំណាចធម៌ និងលំដាប់គោរព។

Verse 3

संश्रुत्य धर्मराजस्य यज्ञ यज्ञविदस्तदा | अन्ये च शतशस्तुष्टर्मनोभिर्भरतर्षभ,भरतकुलभूषण! यज्ञवेत्ता धर्मराजका यज्ञ सुनकर अन्य सैकड़ों मनुष्य भी संतुष्ट हृदयसे वहाँ गये

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ពេលនោះ ពួកអ្នកជំនាញពិធីយជ្ញ និងមនុស្សផ្សេងៗទៀតរាប់រយនាក់ បានឮដំណឹងអំពីយជ្ញរបស់ធម៌រាជ ហើយបានចេញដំណើរទៅដោយចិត្តរីករាយ ឱ វីរបុរសក្នុងវង្សភារតៈ។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះនៃយជ្ញរបស់ស្តេចសុចរិត ទាក់ទាញមនុស្សដោយសេចក្តីជឿលើធម៌ មិនមែនដោយការបង្ខំឡើយ។

Verse 4

द्रष्टकामा: सभां चैव धर्मराजं च पाण्डवम्‌ | दिग्भ्य: सर्वे समापेतु: क्षत्रियास्तत्र भारत

ដោយប្រាថ្នាចង់ឃើញទាំងសាលាសភារាជ និងធម៌រាជ យុធិષ્ઠិរ បណ្ឌវៈ ពួកក្សត្រយោធាបានមកប្រមូលផ្តុំគ្នានៅទីនោះពីគ្រប់ទិសទាំងអស់ ឱ ភារតៈ។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថា កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងរាជ្យដែលឈរលើធម៌ អាចទាក់ទាញអ្នកគ្រប់គ្រង និងអ្នកសង្គ្រាមឲ្យចូលមកជុំវិញរាជសាលាដ៏ល្បីល្បាញ។

Verse 5

धृतराष्ट्रश्न भीष्मश्न विदुरश्चन महामति:,राजानो राजपुत्राश्न नानाजनपदेश्वरा: । धृतराष्ट्र, भीष्म, महाबुद्धिमान्‌ विदुर, दुर्योधन आदि सभी भाई, गान्धारराज सुबल, महाबली शकुनि, अचल, वृषक, रथियोंमें श्रेष्ठ कर्ण, बलवान्‌ राजा शल्य, महाबली बाह्लिक, सोमदत्त, कुरुनन्दन भूरि, भूरिश्रवा, शाल, अभश्वत्थामा, कृपाचार्य, द्रोणाचार्य, सिन्धुराज जयद्रथ, पुत्रोंसहित ट्रपद, राजा शाल्व, प्राग्ज्योतिषपुरके नरेश महारथी भगदत्त, जिनके साथ समुद्रके टापुओंमें रहनेवाले सब जातियोंके म्लेच्छ भी थे, पर्वतीय नृपतिगण, राजा बृहद्वधल, पौण्ड्रक वासुदेव, वंगदेशके राजा, कलिंगनरेश, आकर्ष, कुन्तल, मालव आन्दध्र, द्राविड और सिंहलदेशके नरेशगण, काश्मीरनरेश, महातेजस्वी कुन्तिभोज, राजा गौरवाहन, बाह्लिक, दूसरे शूर नृपतिगण, अपने दोनों पुत्रोंके साथ विराट, महाबली मावेल्ल तथा नाना जनपदोंके शासक राजा एवं राजकुमार उस यज्ञमें पधारे थे

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ធ្រឹតរាស្ត្រ និងភីष្ម ព្រមទាំងវិទុរ អ្នកមានប្រាជ្ញាធំ—ជាមួយនឹងស្តេចជាច្រើន ព្រះរាជបុត្រ និងអធិការនៃដែនដីនានា—បានមកប្រមូលផ្តុំគ្នានៅទីនោះ។ ខគម្ពីរនេះបង្ហាញពីការជួបជុំធំទូលាយនៃអំណាចនយោបាយជុំវិញរាជវង្សកុរុ ដែលអំណាច ការប្រឹក្សា និងទស្សនៈធម៌ដែលប្រកួតប្រជែងគ្នា សុទ្ធតែមានវត្តមាននៅកន្លែងតែមួយ ដើម្បីបើកឆាកសម្រាប់សេចក្តីសម្រេចដែលមានទម្ងន់សីលធម៌ និងនឹងកំណត់ទិសដៅជម្លោះខាងមុខ។

Verse 6

दुर्योधनपुरोगाश्व भ्रातर: सर्व एव ते । गान्धारराज: सुबल: शकुनिश्च महाबल:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បងប្អូនទាំងអស់នោះ មានទុរយោធនៈជាមុខដឹកនាំ ក៏ស្ថិតនៅទីនោះដែរ; ហើយស្តេចគន្ធារៈ សុបលៈ ព្រមទាំងសកុនិ—អ្នកមានកម្លាំង និងឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 7

अचलो वृषकश्चैव कर्णश्न राथिनां वर: । तथा शल्यश्न बलवान्‌ बाह्विकश्चन महाबल:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ក្នុងចំណោមអ្នកជិះរថសង្គ្រាមដ៏ល្បីល្បាញ មានអចលៈ និងវೃಷកៈ ហើយករណៈ ជាអ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមអ្នកជិះរថ។ ដូចគ្នានោះ មានសាល្យៈ អ្នកមានកម្លាំងខ្លាំង និងបាហ្លីកៈ អ្នកមានអំណាចធំ។

Verse 8

सोमदत्तो5थ कौरव्यो भूरिभूरिश्रवा: शल: । अभश्र॒त्थामा कृपो द्रोण: सैन्धवश्च जयद्रथ:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក សោមទត្តៈ នៃវង្សកុរុ, ភូរីភូរីស្រវា, សលៈ, អશ્વត្ថាមា, ក្រឹបៈ, ទ្រូណៈ និងជយទ្រថៈ នៃសិន្ធុ ក៏ស្ថិតនៅទីនោះ—ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណោមអ្នកយុទ្ធជនដ៏ល្បីល្បាញដែលឈរខាងកៅរវ។

Verse 9

यज्ञसेन: सपुत्रश्न शाल्वश्व॒ वसुधाधिप: । प्राग्ज्योतिषश्न नृपतिर्भगदत्तो महारथ:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ស្តេចយជ្ញសេនៈ ព្រមទាំងកូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គ និងសាល្វៈ ម្ចាស់ដែនដី; ហើយភគទត្តៈ ស្តេចប្រទេសប្រាគ្យោតិសៈ ជាមហារថ—ព្រះមហាក្សត្រទាំងនេះក៏ស្ថិតនៅទីនោះដែរ។

Verse 10

स तु सर्वे: सह म्लेच्छै: सागरानूपवासिभि: | पर्वतीयाश्व॒ राजानो राजा चैव बृहद्धल:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ព្រះអង្គនោះ ព្រមទាំងមេដឹកនាំម្លេច្ឆទាំងអស់ និងប្រជាជនដែលរស់នៅជិតសមុទ្រ និងតំបន់ល្បាប់សើម; ហើយស្តេចនៃតំបន់ភ្នំទាំងឡាយ—ព្រមទាំងស្តេចព្រហទ្ធលៈ—ក៏បានមកចូលរួមក្នុងការប្រជុំនោះ។

Verse 11

पौण्ड्को वासुदेवश्व वड्भः कालिड्रकस्तथा । आकर्षा: कुन्तलाश्वैव मालवाश्चान्ध्रकास्तथा

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានមកប្រជុំ មាន ពៅណ្ឌ្រក វាសុទេវៈ ហើយក៏មានពួក វឌ្ឍភៈ ដូចគ្នានោះ ពួក កាលិន្ទ្រកៈ; ពួក អាកර්ෂៈ ពួក កុន្តលៈ ហើយក៏មានពួក មាលវៈ និងពួក អន្ធ្រកៈ ដូចគ្នានោះ»។

Verse 12

द्राविडा: सिंहलाश्षैव राजा काश्मीरकस्तथा । कुन्तिभोजो महातेजा: पार्थिवो गौरवाहन:

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «មានពួក ដ្រាវិឌៈ និងពួក សിംහලៈ ហើយក៏មានស្តេចនៃ កាស្មីរៈ ដូចគ្នានោះ; កុន្តិភោជៈ អ្នកមានពន្លឺរុងរឿងយ៉ាងខ្លាំង—ព្រមទាំងអធិរាជនាម កោរវាហនៈ—ក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមស្តេចទាំងឡាយដែលបានប្រជុំ»។

Verse 13

बाह्नलिकाश्नापरे शूरा राजान: सर्व एव ते । विराट: सह पुत्राभ्यां मावेल्लश्वन महाबल:

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «មានស្តេចវីរបុរសផ្សេងទៀតជាច្រើន—ពិតប្រាកដថាទាំងអស់នោះ—នៅក្នុងក្រុមនោះ; ក្នុងនោះមាន វីរាដៈ ផងដែរ មកជាមួយកូនប្រុសទាំងពីររបស់គាត់; ហើយមាន មាវេល្លាស្វនៈ ស្តេចមានកម្លាំងដ៏មហិមា»។

Verse 14

शिशुपालो महावीर्य: सह पुत्रेण भारत,वृष्णयो निखिलाश्चान्ये समाजम्मुर्महारथा: । भारत! पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरके उस यज्ञमें रणदुर्मद महापराक्रमी राजा शिशुपाल भी अपने पुत्रके साथ आया था। इसके सिवा बलराम, अनिरुद्ध, कंक, सारण, गद, प्रद्युम्न, साम्ब, पराक्रमी चारुदेष्ण, उल्मुक, निशठ, वीर अंगावह तथा अन्य सभी वृष्णिवंशी महारथी उस यज्ञमें आये थे

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ភារតៈ! សិសុបាលៈ អ្នកមានវីរភាពដ៏មហិមា បានមកកាន់សភារាជនោះ ជាមួយកូនប្រុសរបស់គាត់។ ហើយពួក វೃಷ್ಣិ ទាំងអស់ ព្រមទាំងអ្នកជិះរថធំៗដទៃទៀត ក៏បានមកប្រមូលផ្តុំគ្នានៅទីនោះ»។

Verse 15

आगच्छत्‌ पाण्डवेयस्य यज्ञं समरदुर्मद: । रामश्नैवानिरुद्धश्ष कड़कश्न सहसारण:

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «មកកាន់យញ្ញៈរបស់កូនបណ្ឌុ គឺអ្នកដែលអួតអាងដោយកម្លាំងក្នុងសង្គ្រាម៖ រាមៈ (បលរាម) និង អនិរុទ្ធៈ និង កទៈ ព្រមទាំង សហស្រារណៈ»។

Verse 16

गदप्रद्युम्नसाम्बाश्व चारुदेष्णश्न वीर्यवान्‌ उल्मुको निशठसश्चैव वीरश्नाज्ञावहस्तथा

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «មានវីរបុរសក្លាហាន គឺ កដៈ ប្រាទ្យុម្នៈ សាំបៈ អស្វៈ និង ចារុទេស្ណៈ; ហើយក៏មាន អុល្មុកៈ និសឋៈ វីរបុរស អាជ្ញាវហៈ និងអ្នកដទៃទៀត»។

Verse 17

एते चान्ये च बहवो राजानो मध्यदेशजा:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ពួកនេះ និងស្តេចជាច្រើនទៀត ដែលកើតនៅក្នុងដែនកណ្ដាល (មធ្យទេស) ក៏បានមកប្រជុំគ្នាផងដែរ»។

Verse 18

ददुस्तेषामावसथान्‌ धर्मराजस्य शासनात्‌,धर्मराजकी आज्ञासे प्रबन्धकोंने उनके ठहरनेके लिये उत्तम भवन दिये, जो बहुत अधिक भोजनसामग्रीसे सम्पन्न थे। राजन! उन घरोंके भीतर स्नानके लिये बावलियाँ बनी थीं और वे भाँति-भाँतिके वृक्षोंसे भी सुशोभित थे। धर्मपुत्र युधिष्ठिर उन सभी महात्मा नरेशोंका स्वागत-सत्कार करते थे

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ តាមព្រះបញ្ជារបស់ ធម្មរាជៈ គេបានរៀបចំទីស្នាក់នៅឲ្យពួកគេ—ជាវិមានល្អឥតខ្ចោះ មានសម្ភារៈអាហារច្រើនសម្បូរ។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ក្នុងផ្ទះទាំងនោះមានអណ្ដូងជណ្តើរ​សម្រាប់ងូតទឹក ហើយត្រូវបានតុបតែងដោយដើមឈើជាច្រើនប្រភេទ។ ធម្មបុត្រ យុធិષ્ઠិរ បានទទួលស្វាគមន៍ និងគោរពបូជាស្តេចមហាត្មាទាំងអស់នោះជានិច្ច។

Verse 19

बहुभक्ष्यान्वितान्‌ राजन्‌ दीर्घिकावृक्षशोभितान्‌ । तथा धर्मात्मज: पूजां चक्रे तेषां महात्मनाम्‌,धर्मराजकी आज्ञासे प्रबन्धकोंने उनके ठहरनेके लिये उत्तम भवन दिये, जो बहुत अधिक भोजनसामग्रीसे सम्पन्न थे। राजन! उन घरोंके भीतर स्नानके लिये बावलियाँ बनी थीं और वे भाँति-भाँतिके वृक्षोंसे भी सुशोभित थे। धर्मपुत्र युधिष्ठिर उन सभी महात्मा नरेशोंका स्वागत-सत्कार करते थे

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ព្រះអង្គបានចាត់ចែងឲ្យពួកគេនូវវិមានល្អឥតខ្ចោះ មានអាហារច្រើនសម្បូរ តុបតែងដោយអាងងូតទឹក និងដើមឈើជាច្រើន។ ដូច្នេះហើយ ធម្មាត្មជៈ យុធិષ્ઠិរ បានប្រព្រឹត្តការទទួលភ្ញៀវ និងការគោរពបូជាតាមគួរដល់ស្តេចមហាត្មាទាំងនោះ»។

Verse 20

सत्कृताश्व यथोद्दिष्टाज्जग्मुरावसथान्‌ नृपा: । कैलासशिखरप्रख्यान्‌ मनोज्ञान्‌ द्रव्यभूषितान्‌,उनसे सम्मानित हो उन्हींके बताये हुए विभिन्न भवनोंमें जाकर राजालोग ठहरते थे। वे सभी भवन कैलासशिखरके समान ऊँचे और भव्य थे। नाना प्रकारके द्रव्योंसे विभूषित एवं मनोहर थे

បានទទួលការគោរពសក្ការៈតាមគួរ ស្តេចទាំងឡាយបានទៅកាន់ទីស្នាក់នៅដែលបានចាត់ទុកឲ្យពួកគេ។ វិមានទាំងនោះខ្ពស់ និងអស្ចារ្យ ដូចកំពូលភ្នំ កៃឡាស—គួរឲ្យរីករាយដល់ភ្នែក ហើយតុបតែងដោយទ្រព្យសម្បត្តិនានាប្រភេទ។

Verse 21

सर्वतः संवृतानुच्चै: प्राकारैः सुकृतैः सितै: । सुवर्णजालसंवीतान्‌ मणिकुट्टिम भूषितान्‌,वे भव्य भवन सब ओरसे सुन्दर, सफेद और ऊँचे परकोटोंद्वारा घिरे हुए थे। उनमें सोनेकी झालरें लगी थीं। उनके आँगनके फर्शमें मणि एवं रत्न जड़े हुए थे

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ព្រះរាជវាំងទាំងនោះត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់ទិសដោយជញ្ជាំងកំពែងខ្ពស់ៗ សាងសង់យ៉ាងរឹងមាំ ពណ៌សភ្លឺ។ វាត្រូវបានតុបតែងដោយសំណាញ់មាសដូចជាការងារច្រោះល្អិតៗ ហើយទីធ្លាខាងក្នុងត្រូវបានបំពាក់ដោយកម្រាលថ្មដែលបញ្ចូលត្បូងមណី និងរតនៈ—ជារូបភាពនៃសេចក្តីរុងរឿងរាជសម្បត្តិ និងសោភ័ណភាពដែលរៀបចំយ៉ាងមានរបៀប។

Verse 22

सुखारोहणसोपानान्‌ महासनपरिच्छदान्‌ । स्रग्दामसमवच्छन्नानुत्तमागुरुगन्धिन:,उनमें सुखपूर्वक ऊपर चढ़नेके लिये सीढ़ियाँ बनी हुई थीं। उन महलोंके भीतर बहुमूल्य एवं बड़े-बड़े आसन तथा अन्य आवश्यक सामान थे। उन घरोंको मालाओंसे सजाया गया था। उनमें उत्तम अगुरुकी सुगन्ध व्याप्त हो रही थी

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ មានជណ្តើរដែលរៀបចំសម្រាប់ឡើងទៅខាងលើយ៉ាងស្រួលស្រាល។ នៅក្នុងវាំងទាំងនោះ មានកៅអីធំៗដ៏អស្ចារ្យ មានតម្លៃខ្ពស់ និងគ្រឿងសង្ហារឹមចាំបាច់គ្រប់យ៉ាង។ ផ្ទះទាំងនោះត្រូវបានតុបតែងដោយកម្រងផ្កា និងខ្សែព្រោងព្រាត ហើយក្លិនក្រអូបដ៏ល្អឥតខ្ចោះនៃអគរុ (agaru) បានពាសពេញ។

Verse 23

हंसेन्दुवर्णसदूशानायोजनसुदर्शनान्‌ । असम्बाधान्‌ समद्वारान्‌ युतानुच्चावचैर्गुणै:,वे सभी अतिथिभवन हंस और चन्द्रमाके समान सफेद थे। एक योजन दूरसे ही वे अच्छी तरह दिखायी देने लगते थे। उनमें स्थानकी संकीर्णता या तंगी नहीं थी। सबके दरवाजे बराबर थे। वे सभी गृह विभिन्न गुणों (सुख-सुविधाओं)-से युक्त थे

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ផ្ទះសំណាក់សម្រាប់ភ្ញៀវទាំងនោះសស្អាតដូចហង្ស និងព្រះចន្ទ ហើយលេចធ្លោដល់ថ្នាក់អាចមើលឃើញបានពីចម្ងាយមួយយោជនៈ។ វាធំទូលាយ មិនមានភាពចង្អៀតឬតឹងតែងឡើយ; ទ្វារចូលទាំងអស់ស្មើគ្នា រៀបចំបានល្អ; ហើយគ្រប់លំនៅដ្ឋានសុទ្ធតែបំពាក់ដោយគុណលក្ខណៈនានា—សេចក្តីសុខស្រួល និងសេវាសមរម្យសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវដោយកិត្តិយស។

Verse 24

विश्रान्तास्ते ततो5पश्यन्‌ भूमिपा भूरिदक्षिणम्‌,वहाँ विश्राम करनेके अनन्तर वे भूमिमपाल बहुत दक्षिणा देनेवाले एवं बहुतेरे सदस्योंसे घिरे हुए धर्मराज युधिष्ठिससे मिले। जनमेजय! उस समय राजाओं, ब्राह्मणों तथा महर्षियोंसे भरा हुआ वह यज्ञमण्डप देवताओंसे भरे-पूरे स्वर्गलोकके समान शोभा पा रहा था

បន្ទាប់ពីបានសម្រាករួច ស្តេចទាំងនោះបានឃើញធម្មរាជ យុធិષ્ઠិរៈ—អ្នកប្រទានទានដ៏ធំ (dakṣiṇā)—ដែលមានសមាជិកជាច្រើនប្រមូលផ្តុំជុំវិញ។ ឱ ជនមេជ័យ! នៅពេលនោះ មណ្ឌបយញ្ញ ដែលពោរពេញដោយស្តេច ព្រាហ្មណ៍ និងឥសីមហា បានភ្លឺរលោងដូចស្ថានសួគ៌ដែលពោរពេញដោយទេវតា—បង្ហាញឧត្តមគតិនៃសេចក្តីសប្បុរសរបស់ព្រះមហាក្សត្រ និងភាពបរិសុទ្ធនៃពិធីដែលមានអ្នកចូលរួមត្រឹមត្រូវ។

Verse 25

वृतं सदस्यैर्बहुभिर्धर्मराजं युधिष्ठिरम्‌ । तत्‌ सद:ः पार्थिव कीर्ण ब्राह्मणैश्व महर्षिभि | भ्राजते सम तदा राजन्‌ नाकपृष्ठं यथामरै:,वहाँ विश्राम करनेके अनन्तर वे भूमिमपाल बहुत दक्षिणा देनेवाले एवं बहुतेरे सदस्योंसे घिरे हुए धर्मराज युधिष्ठिससे मिले। जनमेजय! उस समय राजाओं, ब्राह्मणों तथा महर्षियोंसे भरा हुआ वह यज्ञमण्डप देवताओंसे भरे-पूरे स्वर्गलोकके समान शोभा पा रहा था

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ធម្មរាជ យុធិષ્ઠិរៈ ព្រះមហាក្សត្រដ៏សុចរិត ត្រូវបានសមាជិកជាច្រើននៃសភាវង្សវង្សព័ទ្ធជុំវិញ និងបម្រើបង្គំ។ ឱ ព្រះរាជា! សាលានោះដែលកកកុញដោយស្តេច និងពោរពេញដោយព្រាហ្មណ៍ និងឥសីមហា បានភ្លឺរលោងនៅពេលនោះ ដូចកំពូលស្ថានសួគ៌ដែលពោរពេញដោយទេវតា—ជារូបភាពនៃរបៀបរាជ្យដែលឈរលើធម៌ និងត្រូវបានបរិសុទ្ធដោយអំណាចវិញ្ញាណ។

Verse 34

इति श्रीमहाभारते सभापर्वणि राजसूयपर्वणि निमन्त्रितराजागमने चतुस्सत्रिंशो 5ध्याय:

Thus ends the thirty-fourth chapter in the Sabha Parva of the Śrī Mahābhārata, within the section concerning the Rājasūya sacrifice—specifically, the arrival of the invited kings. The colophon marks the close of this narrative unit, emphasizing the formal gathering of rulers as part of Yudhiṣṭhira’s consecration and the political-ethical order implied by such an assembly.

Verse 46

समुपादाय रत्नानि विविधानि महान्ति च । भारत! धर्मराज युधिष्ठिर और उनकी सभाको देखनेके लिये सम्पूर्ण दिशाओंसे सभी क्षत्रिय वहाँ नाना प्रकारके बहुमूल्य रत्नोंकी भेंट लेकर आये

Vaiśampāyana said: O Bhārata, to behold Dharmarāja Yudhiṣṭhira and his royal assembly, kṣatriyas from every direction arrived there, bringing as offerings many kinds of precious and great jewels—an act that signals public recognition of his righteous sovereignty and the prestige of his court.

Verse 136

राजानो राजपुत्राश्न नानाजनपदेश्वरा: । धृतराष्ट्र, भीष्म, महाबुद्धिमान्‌ विदुर, दुर्योधन आदि सभी भाई, गान्धारराज सुबल, महाबली शकुनि, अचल, वृषक, रथियोंमें श्रेष्ठ कर्ण, बलवान्‌ राजा शल्य, महाबली बाह्लिक, सोमदत्त, कुरुनन्दन भूरि, भूरिश्रवा, शाल, अभश्वत्थामा, कृपाचार्य, द्रोणाचार्य, सिन्धुराज जयद्रथ, पुत्रोंसहित ट्रपद, राजा शाल्व, प्राग्ज्योतिषपुरके नरेश महारथी भगदत्त, जिनके साथ समुद्रके टापुओंमें रहनेवाले सब जातियोंके म्लेच्छ भी थे, पर्वतीय नृपतिगण, राजा बृहद्वधल, पौण्ड्रक वासुदेव, वंगदेशके राजा, कलिंगनरेश, आकर्ष, कुन्तल, मालव आन्दध्र, द्राविड और सिंहलदेशके नरेशगण, काश्मीरनरेश, महातेजस्वी कुन्तिभोज, राजा गौरवाहन, बाह्लिक, दूसरे शूर नृपतिगण, अपने दोनों पुत्रोंके साथ विराट, महाबली मावेल्ल तथा नाना जनपदोंके शासक राजा एवं राजकुमार उस यज्ञमें पधारे थे

Vaiśampāyana said: Kings and princes—lords of many realms—came together for that sacrifice. There were Dhṛtarāṣṭra and Bhīṣma, the wise Vidura, Duryodhana and his brothers; the king of Gandhāra, Subala, and the mighty Śakuni; Acala and Vṛṣaka; Karṇa, foremost among chariot-warriors; the powerful king Śalya; the mighty Bāhlika; Somadatta; Bhūri and Bhūriśravas, sons of the Kurus; Śāla; Aśvatthāmā; Kṛpa and Droṇa; Jayadratha, king of Sindhu; Drupada with his sons; king Śālva; and Bhagadatta, the great chariot-warrior, ruler of Prāgjyotiṣa, accompanied even by Mleccha peoples dwelling on oceanic islands. Mountain kings also arrived—Bṛhadvadha, Pauṇḍraka Vāsudeva, the kings of Vaṅga and Kaliṅga, and rulers of Ākarṣa, Kuntala, Mālava, Āndhra, Drāviḍa, and Siṃhala; the king of Kāśmīra; the radiant Kuntibhoja; Gauravāhana; and other heroic Bāhlikas. Virāṭa came with his two sons, as did the mighty Māvella, along with many other rulers and princes from diverse countries. The scene displays royal power gathered around a ritual act—an outward show of dharma and legitimacy—while also foreshadowing how such assemblies of prestige can conceal rivalry and the seeds of future conflict.

Verse 163

वृष्णयो निखिलाश्चान्ये समाजम्मुर्महारथा: । भारत! पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरके उस यज्ञमें रणदुर्मद महापराक्रमी राजा शिशुपाल भी अपने पुत्रके साथ आया था। इसके सिवा बलराम, अनिरुद्ध, कंक, सारण, गद, प्रद्युम्न, साम्ब, पराक्रमी चारुदेष्ण, उल्मुक, निशठ, वीर अंगावह तथा अन्य सभी वृष्णिवंशी महारथी उस यज्ञमें आये थे

Vaiśampāyana said: All the Vṛṣṇis as well as other mighty chariot-warriors assembled there. O descendant of Bharata, to Yudhiṣṭhira’s sacrifice came the fiercely proud and highly valorous king Śiśupāla along with his son; besides him, Balarāma, Aniruddha, Kaṅka, Sāraṇa, Gada, Pradyumna, Sāmba, the powerful Cārudeṣṇa, Ulmuka, Niśaṭha, the heroic Aṅgāvaha, and many other Vṛṣṇi-line mahārathas also arrived. The gathering underscores the public, political, and moral weight of the royal rite: a sacrifice is not merely ritual, but a stage where alliances, rivalries, and questions of rightful honor (dharma) become visible before the whole world.

Verse 236

बहुधातुनिबद्धाड्ञान्‌ हिमवच्छिखरानिव । उनकी दीवारें अनेक प्रकारकी धातुओंसे चित्रित थीं तथा वे हिमालयके शिखरोंकी भाँति सुशोभित हो रहे थे

Vaiśampāyana said: “They were fashioned and inlaid with many kinds of metals, and they shone forth like the peaks of the Himālaya.” The description underscores the dazzling, almost natural grandeur of royal architecture—splendour that can inspire awe, yet also frames the courtly world where pride, display, and rivalry may quietly gather strength.

Verse 1736

आज म्मु: पाण्डुपुत्रस्य राजसूयं महाक्रतुम्‌ । ये तथा दूसरे भी बहुत-से-मध्यदेशीय नरेश पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरके राजसूय महायज्ञमें सम्मिलित हुए थे

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះមហាក្សត្រជាច្រើននៃដែនមធ្យទេស និងក្សត្រផ្សេងៗទៀត បានមកប្រមូលផ្តុំគ្នា ដើម្បីចូលរួមក្នុងពិធីបូជារាជសូយដ៏មហាក្រឹត្យ របស់យុធិષ્ઠិរ ព្រះរាជបុត្រនៃបណ្ឌុ។ ដំណើរនេះបង្ហាញថា សិទ្ធិធម្ម និងកិត្តិយសនៃអធិរាជ ត្រូវបានបញ្ជាក់ជាសាធារណៈ តាមរយៈពិធីដ៏សក្ការៈ ដែលមានការយល់ព្រម និងវត្តមានរបស់អធិរាជផ្សេងៗ។