Adhyaya 100
Gārhasthya-dharma: Vāsudeva–Pṛthivī-saṃvāda (Householder Duties and Daily Offerings)
Upa-parva: Gṛhastha-dharma Anuśāsana (Householder Duties Discourse)
Chapter 100 opens with Yudhiṣṭhira requesting Bhīṣma to explain the totality of gārhasthya-dharma and the practical means by which a person attains ṛddhi (prosperity/flourishing) in this world. Bhīṣma introduces an earlier account: Vāsudeva, after praising the goddess Earth (Pṛthivī), asks what a householder must do to live happily and fulfill necessary obligations. Pṛthivī enumerates a structured daily program: honoring ṛṣis, pitṛs, devas, and humans through yajña, śrāddha (even with modest substances like water, milk, roots, or fruits), and hospitality. The chapter specifies vaiśvadeva and bali procedures, including directional and spatial allocations (e.g., offerings associated with Yama, Varuṇa, Soma, Śakra, Dhanvantari, Manu, Maruts, Viśvedevas, and nocturnal beings), followed by giving alms to a deserving twice-born (or offering into fire if none is available). It then orders sequence and etiquette: complete pitṛ-tarpaṇa and śrāddha, perform bali and vaiśvadeva, recite/consult brāhmaṇic instruction, and feed guests from the remainder, emphasizing the transient nature of the atithi. Proper honoring of teachers, father, friends, trusted persons, and long-staying dignitaries with madhuparka is prescribed. The unit closes with a results statement: one who performs these gṛhastha duties without envy gains worldly success and is honored in heaven; Bhīṣma affirms Vāsudeva practiced this and advises Yudhiṣṭhira to follow it for fame here and svarga thereafter.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के गृहस्थ-धर्म और पंचयज्ञ/बलिवैश्वदेव के सूक्ष्म विधान पूछने पर भीष्म एक प्राचीन आख्यान का द्वार खोलते हैं—वासुदेव और पृथ्वीदेवी का संवाद। → कृष्ण पृथ्वीदेवी की स्तुति कर गृहस्थ के कर्तव्यों का मर्म पूछते हैं; पृथ्वीदेवी क्रमशः बताती हैं कि गृहस्थ को देव, ऋषि, पितृ और मनुष्यों के प्रति नित्य ऋण-शोधन करना है—श्राद्ध, अन्न-दान, जल-तर्पण, और सिद्धान्न से वैश्वदेव/बलि का विधिवत् आचरण। → विधान का निर्णायक क्रम उभरता है—पहले पितरों का संतर्पण, फिर बलि-विधान, तत्पश्चात् वैश्वदेव, और अंत में अतिथि/ब्राह्मण-आह्वान; साथ ही ‘यज्ञशिष्ट’ अन्न ही भोजन करने तथा राजा, ऋत्विज, स्नातक, गुरु, श्वशुर आदि का मधुपर्क से सत्कार करने की मर्यादा स्थापित होती है। → पृथ्वीदेवी गृहस्थ-धर्म के फल को स्पष्ट करती हैं—इस लोक में सुयश और परलोक में स्वर्ग; भीष्म इस उपदेश को युधिष्ठिर के प्रश्न का उत्तर मानकर समेटते हैं। → गृहस्थ-धर्म के भीतर दान और अतिथि-सत्कार के और सूक्ष्म भेद (पात्र-अपात्र, काल-देश, दान-क्रम) आगे के उपदेश के लिए संकेतित रहते हैं।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १७५६ श्लोक मिलाकर कुल १९७३ *लोक हैं) शस्जआ तल (2) आअसमनन- सप्तनवतितमो< ध्याय: गृहस्थधर्म
យុធិṣ្ឋិរៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ អ្នកដ៏ប្រសើរនៃភារត! សូមបង្រៀនខ្ញុំដោយពេញលេញអំពីធម៌ទាំងមូលនៃជីវិតគ្រួសារ (gārhasthya)។ ដោយធ្វើកិច្ចការណាខ្លះ មនុស្សនៅក្នុងលោកនេះបានសមృద్ధិ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ?»
Verse 2
भीष्म उवाच अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तं जनाधिप । वासुदेवस्य संवाद पृथिव्याश्वैव भारत
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្សទាំងឡាយ ឱ កូនចៅភារតៈ! នៅទីនេះ ខ្ញុំនឹងរៀបរាប់ជូនអ្នកនូវរឿងបុរាណមួយ គឺសន្ទនារវាង វាសុទេវៈ (ព្រះស្រីក្រឹષ્ણ) និង ព្រះធរណី។
Verse 3
संस्तुत्य पृथिवीं देवीं वासुदेव: प्रतापवान् । पप्रच्छ भरतश्रेष्ठ मां त्वं यत् पृच्छसे5द्य वै
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ឱ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមភារតៈ! វាសុទេវៈដ៏មានព្រះតេជៈ—ក្រោយពីសរសើរព្រះធរណីជាទេវី—បានសួរនាងនូវសំណួរដដែល ដែលថ្ងៃនេះអ្នកកំពុងសួរខ្ញុំ។
Verse 4
वायुदेव उवाच गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रित्य मया वा मद्दविधेन वा | किमवश्यं धरे कार्य कि वा कृत्वा कृतं भवेत्
វាយុទេវៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះធរណី! អ្នកណាក៏ដោយ—ខ្ញុំឬមនុស្សដូចខ្ញុំ—ដែលពឹងផ្អែកលើធម៌នៃគ្រួសារ (គារហស្ថ្យធម៌) តើកាតព្វកិច្ចណាដែលត្រូវអនុវត្តជាចាំបាច់? ហើយធ្វើអ្វីទើបជីវិតគ្រួសារបានពេញលេញ ដូចជាបានបំពេញអ្វីៗដែលគួរធ្វើរួចហើយ?»
Verse 5
पृथिव्युवाच ऋषय: पितरो देवा मनुष्याश्नैव माधव । इज्याश्वैवार्चनीयाश्व॒ यथा चैव निबोध मे
ព្រះធរណីបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ មាធវ! ឥសីទាំងឡាយ បិតរទាំងឡាយ ទេវតាទាំងឡាយ និងភ្ញៀវមនុស្សផងដែរ—ទាំងអស់នេះគួរត្រូវបានគោរព។ គួរត្រូវបានបូជានិងសក្ការៈ។ ឥឡូវ ចូរស្តាប់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងប្រាប់ពីរបៀបដែលគួរធ្វើ។»
Verse 6
सदा यज्ञेन देवाश्व सदा55तिथ्येन मानुषा: । छन््दतश्न यथा नित्यमर्हान् भुञज्जीत नित्यश:
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «គួរគោរពទេវតារៀងរាល់ថ្ងៃដោយយញ្ញៈ; គួរគោរពមនុស្សដោយការស្វាគមន៍ភ្ញៀវ។ ដូចគ្នានេះ ដោយការសូត្រនិងសិក្សាបទវេទជាប្រចាំ គួរបូជាសក្ការៈដល់អ្នកដែលគួរគោរព ជាពិសេសឥសីមហាឥសី។ បន្ទាប់ពីអនុវត្តកិច្ចប្រចាំថ្ងៃទាំងនេះហើយ ទើបសមគួរទទួលទានអាហាររៀងរាល់ថ្ងៃ។»
Verse 7
तेन ह्ूषिगणा: प्रीता भवन्ति मधुसूदन । नित्यमग्निं परिचरेदभुक्त्वा बलिकर्म च
វាយុទេវបានមានព្រះវាចា៖ «ដោយការអនុវត្តនោះ ឱ មធុសូទនៈ ក្រុមឥសីទាំងឡាយក៏រីករាយ។ រាល់ថ្ងៃ មុនពេលបរិភោគ គួរថែរក្សាភ្លើងបរិសុទ្ធ (អគ្និហោត្រ) និងធ្វើពិធីបាលិ/វៃશ્વទេវតា តាមគ្រប់វិធី។ ដោយនេះ ទេវតាទាំងឡាយត្រេកអរ។ ហើយដើម្បីឲ្យបិត្របុព្វបុរសសុខចិត្ត គួរធ្វើស្រាទ្ធរាល់ថ្ងៃ ដោយអំណោយដូចជា អាហារ ទឹក ទឹកដោះគោ ឬផ្លែឈើ និងឫសមើម»។
Verse 8
कुर्यात् तथैव देवा वै प्रीयन्ते मधुसूदन । कुर्यादहरह: श्राद्धमन्नाद्यंनोदकेन च
«ចូរធ្វើដូច្នោះដែរ; ដោយវិធីនេះពិតប្រាកដ ទេវតាទាំងឡាយរីករាយ ឱ មធុសូទនៈ។ គួរធ្វើស្រាទ្ធរាល់ថ្ងៃ ដោយអំណោយអាហារជាដើម និងទឹកផងដែរ»។
Verse 9
सिद्धान्नाद् वैश्वदेवं वै कुर्यादगनौ यथाविधि,सिद्ध अन्न (तैयार हुई रसोई) मेंसे अन्न लेकर उसके द्वारा विधिपूर्वक बलिवैश्वदेव कर्म करना चाहिये
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «ពីអាហារដែលបានចម្អិនរួច និងត្រៀមបម្រើ គួរយកមួយភាគ ហើយក្នុងភ្លើងបរិសុទ្ធ ធ្វើពិធីវៃશ્વទេវតា តាមវិធីដែលបានកំណត់»។ ការបង្រៀននេះបញ្ជាក់ថា ជីវិតគ្រួសាររាល់ថ្ងៃក្លាយជាធម្មៈ នៅពេលដែលមនុស្សដំបូងឧទ្ទិសភាគមួយនៃអាហាររបស់ខ្លួនដល់ទេវតា និងសត្វលោកទាំងមូល មិនមែនបរិភោគសម្រាប់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។
Verse 10
अग्नीषोमं वैश्वदेवं धान्वन्तर्यमनन्तरम् । प्रजानां पतये चैव पृथग्घोमो विधीयते,पहले अग्नि और सोमको, फिर विश्वेदेवोंको, तदनन्तर धन्वन्तरिको, तत्पश्चात् प्रजापतिको पृथक्-पृथक् आहुति देनेका विधान है
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «ក្នុងពិធីយញ្ញៈ មានការកំណត់ឲ្យថ្វាយអាហុតិដាច់ដោយឡែក—ដំបូងថ្វាយដល់អគ្និ និងសោមរួមគ្នា បន្ទាប់មកដល់វិશ્વេទេវៈ បន្ទាប់ទៀតដល់ធន្វន្តរិ ហើយក្រោយមកដល់ប្រជាបតិ ព្រះអម្ចាស់នៃសត្វលោក»។ ខគម្ពីរនេះបង្ហាញពីលំដាប់វិន័យក្នុងការគោរពបូជា៖ ធម្មៈត្រូវបានថែរក្សា ដោយធ្វើអំណោយនីមួយៗឲ្យច្បាស់លាស់ និងគោរព មិនច្របូកច្របល់ ឬមិនអើពើ។
Verse 11
तथैव चानुपूर्व्येण बलिकर्म प्रयोजयेत् । दक्षिणायां यमायेति प्रतीच्यां वरुणाय च
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «ដូចគ្នានេះដែរ គួរធ្វើពិធីបាលិជាលំដាប់—ថ្វាយដល់យមនៅទិសខាងត្បូង និងថ្វាយដល់វរុណនៅទិសខាងលិច»។ សេចក្តីបង្គាប់នេះដាក់ពិធីការនៅក្នុងចក្រវាលសីលធម៌ដែលមានរបៀបរៀបរយ៖ ការធ្វើតាមលំដាប់ និងការគោរពចំពោះអធិការនៃទិសទាំងឡាយ ជួយគាំទ្រធម្មៈក្នុងគ្រួសារ និងសុខុមាលភាពសង្គម។
Verse 12
सोमाय चाप्युदीच्यां वै वास्तुमध्ये प्रजापते: । धन्वन्तरे: प्रागुदीच्यां प्राच्यां शक्राय माधव
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «ចូរបូជាបលិដល់ព្រះសោមនៅទិសជើង ហើយដល់ព្រះប្រជាបតិ នៅកណ្ដាលទីលំនៅ។ ចំពោះធន្វន្តរិ ចូរបូជានៅទិសឥសាន; និងចំពោះសក្រ (ឥន្ទ្រ) ចូរបូជានៅទិសកើត ឱ មាធវ»។
Verse 13
मनुष्येभ्य इति प्राहुर्बलिं द्वारि गृहस्य वै । मरुदभ्यो दैवतेभ्यश्व बलिमन्तर्गहे हरेत्
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «គេថា បលិដែលសម្រាប់មនុស្ស គួរដាក់នៅមាត់ទ្វារផ្ទះ។ តែបលិដែលសម្រាប់មរុត និងទេវតាផ្សេងៗ គួរបូជានៅខាងក្នុងផ្ទះ»។
Verse 14
तथैव विश्वेदेवेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् । निशाचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिं नक्तं तथा हरेत्,विश्वेदवोंके लिये आकाशमें बलि अर्पित करे। निशाचरों और भूतोंके लिये रातमें बलि दे
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «ដូចគ្នានេះដែរ ចូរបូជាបលិដល់វិශ්វេទេវៈ ដោយបោះឡើងទៅលើមេឃបើកចំហ។ ហើយចំពោះសត្វរាត្រី និងភូតវិញ្ញាណផ្សេងៗ ចូរបូជាបលិនៅពេលយប់»។
Verse 15
एवं कृत्वा बलिं सम्यग दद्याद् भिक्षां द्विजाय वै | अलाभे ब्राह्मणस्याग्नावग्रमुद्धृत्य निक्षिपेत्
ដូច្នេះហើយ កាលបានរៀបចំ និងបូជាបលិដោយត្រឹមត្រូវរួច ត្រូវប្រគេនទានដល់ទ្វិជៈ (ព្រាហ្មណ៍)។ បើមិនមានព្រាហ្មណ៍ឲ្យទទួលទេ ត្រូវយកភាគដំបូងបំផុត ហើយដាក់ចូលក្នុងអគ្គិ—ដើម្បីឲ្យកិច្ចទានមិនត្រូវបោះបង់ តែបានបំពេញតាមធម៌។
Verse 16
इस प्रकार बलि समर्पण करके ब्राह्मणको विधिपूर्वक भिक्षा दे। यदि ब्राह्मण न मिले तो अन्नमेंसे थोड़ा-सा अग्रग्रास निकालकर उसका अग्निमें होम कर दे ।।
ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីបូជាបលិរួច ត្រូវប្រគេនទានដល់ព្រាហ្មណ៍តាមវិធី។ បើមិនជួបព្រាហ្មណ៍ទេ ត្រូវយកអង្ករឬអាហារពីភាគដំបូងបន្តិច ហើយធ្វើហោមក្នុងអគ្គិ។ ហើយបើមនុស្សចង់ធ្វើស្រាទ្ធថ្វាយដល់ពិត្ឫ (វិញ្ញាណបុព្វបុរស) ផង នោះគួរធ្វើនៅពេលក្រោយ—ក្រោយពេលពិធីស្រាទ្ធសំខាន់បានបញ្ចប់រួចរាល់។
Verse 17
पितृन् संतर्पयित्वा तु बलिं कुर्याद् विधानतः । वैश्वदेवं ततः कुर्यात् पश्चाद् ब्राह्यगवाचनम्
ក្រោយពីបានបំពេញការសន្តោសបិត្រាទាំងឡាយដោយទានបូជាតាមវិធីសាស្ត្រ ជាមុនសិន គេគួរធ្វើបលិប្រចាំថ្ងៃឲ្យត្រឹមត្រូវ។ បន្ទាប់មកគួរធ្វើពិធីវៃශ්វទេវ (Vaiśvadeva) ហើយចុងក្រោយទើបបន្តទៅកាន់ការអាន និងបង្រៀនវិជ្ជាព្រះវេដ និងព្រះព្រហ្មណ៍—ដូច្នេះហើយ គេរៀបចំកិច្ចការផ្ទះតាមធម៌។
Verse 18
जिस दिन पितरोंका श्राद्ध करनेकी इच्छा हो, उस दिन पहले श्राद्धकी क्रिया पूरी करे। उसके बाद पितरोंका तर्पण करके विधिपूर्वक बलिवैश्वदेव-कर्म करे। तदनन्तर ब्राह्मणोंको सत्कारपूर्वक भोजन करावे ।।
វាយុបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «នៅថ្ងៃណាដែលមានបំណងធ្វើស្រាទ្ធ (śrāddha) សម្រាប់បិត្រាទាំងឡាយ នៅថ្ងៃនោះគួរបំពេញពិធីស្រាទ្ធឲ្យចប់ជាមុន។ បន្ទាប់មកធ្វើតರ್ಪណ (tarpaṇa) ដល់បិត្រា ហើយធ្វើកិច្ចបលិ និងវៃශ්វទេវតាមវិធីសាស្ត្រ។ រួចហើយគួរឲ្យព្រះព្រហ្មណ៍ទទួលអាហារដោយការគោរព។ បន្ទាប់ពីនោះ ដោយយកចិត្តទុកដាក់ជាពិសេស និងអាហារល្អ គួរឲ្យភ្ញៀវទទួលអាហារផងដែរ—ដោយចាប់ផ្តើមពីការគោរពបូជា មហារាជា—ដូច្នេះហើយមនុស្សទាំងឡាយបានពេញចិត្ត»។
Verse 19
महाराज! इसके बाद विशेष अन्तके द्वारा अतिथियोंको भी सम्मानपूर्वक भोजन करावे। ऐसा करनेसे गृहस्थ पुरुष सम्पूर्ण मनुष्योंको संतुष्ट करता है ।।
មហារាជា! បន្ទាប់ពីនោះ គួរយកចិត្តទុកដាក់ជាពិសេស ហើយគោរពភ្ញៀវដោយផ្តល់អាហារដោយសមរម្យ។ ដោយធ្វើដូច្នេះ អ្នកគ្រួសារបំពេញចិត្តមនុស្សទាំងអស់។ ក្នុងសន្ទនាអំពីធម៌គ្រួសារ ដែលព្រះក្រឹෂ್ಣបានពិភាក្សាជាមួយព្រះធរណី មានពាក្យថា «អ្នកណាមិនស្ថិតនៅក្នុងផ្ទះយើងជានិច្ច អ្នកនោះហៅថា អតិថិ (atithi)»។ ដូច្នេះ ចំពោះគ្រូ (ācārya) ឪពុក មិត្តដែលទុកចិត្តបាន និងភ្ញៀវ គេគួរនិយាយជានិច្ចថា៖ «វត្ថុនេះៗមាននៅក្នុងផ្ទះខ្ញុំ សូមទទួលយក»។ បន្ទាប់មក ត្រូវធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគេបញ្ជា។ ដោយការប្រព្រឹត្តដូចនេះ ធម៌ត្រូវបានរក្សា។
Verse 20
इदमस्ति गृहे महमिति नित्यं निवेदयेत् । ते यद् वदेयुस्तत् कुर्यादिति धर्मों विधीयते
វាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «គេគួរនិយាយជាប្រចាំដោយភាពទន់ភ្លន់ថា ‘វត្ថុនេះមាននៅក្នុងផ្ទះខ្ញុំ’។ អ្វីដែលមនុស្សចាស់ទុំ ឬភ្ញៀវទាំងនោះនិយាយឲ្យធ្វើ គេត្រូវធ្វើតាម—នេះហើយជាច្បាប់នៃធម៌។ តាមន័យនៃសីលធម៌ អ្នកណាមិនស្ថិតនៅក្នុងផ្ទះយើងជានិច្ច អ្នកនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាជា អតិថិ (atithi)។ ដូច្នេះ ចំពោះគ្រូ ឪពុក មិត្តដែលទុកចិត្តបាន និងភ្ញៀវ គេគួរផ្តល់អ្វីដែលមាននៅក្នុងផ្ទះ ហើយអញ្ជើញឲ្យទទួលយក; បន្ទាប់មកត្រូវប្រព្រឹត្តតាមការណែនាំរបស់ពួកគេយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ ដោយការប្រព្រឹត្តដូចនេះ គេរក្សាធម៌តាមរយៈការស្វាគមន៍ ការគោរព និងការស្តាប់បង្គាប់ចំពោះការណែនាំត្រឹមត្រូវ»។
Verse 21
गृहस्थ: पुरुष: कृष्ण शिष्टाशी च सदा भवेत् | राजर्त्विजं स्नातकं च गुरु श्वशुरमेव च
វាយុបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ក្រឹෂ್ಣា! បុរសដែលរស់នៅជាគ្រួសារ គួរញ៉ាំអាហារជានិច្ចដោយវិន័យ និងត្រឹមត្រូវ ហើយគួរបង្ហាញការគោរព និងការបន្ទាបខ្លួនដល់ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបូជាចារ្យរាជ (ṛtvij) អ្នកប្រាជ្ញស្នាតក (snātaka) គ្រូ និងឪពុកក្មេក»។
Verse 22
श्वभ्यश्न श्वपचेभ्यश्व वयोभ्यश्वावपेद् भुवि । वैश्वदेवं हि नामैतत् सायंप्रातर्विधीयते
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «គួរដាក់អាហារលើដីសម្រាប់សត្វឆ្កែ សម្រាប់ពួកចណ្ឌាលដែលបរិភោគសាច់ឆ្កែ និងសម្រាប់បក្សីផងដែរ។ នេះហៅថាពិធីបូជា “វៃស្វទេវ” (Vaiśvadeva) ហើយត្រូវអនុវត្តទាំងពេលល្ងាច និងពេលព្រឹក»។
Verse 23
कुत्तों, चाण्डालों और पक्षियोंके लिये भूमिपर अन्न रख देना चाहिये। यह वैश्वदेव नामक कर्म है। इसका सायंकाल और प्रात:काल अनुष्ठान किया जाता है ।।
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «គួរដាក់អាហារលើដីសម្រាប់សត្វឆ្កែ ពួកចណ្ឌាល និងបក្សី។ នេះជាកិច្ចករណីហៅថា “វៃស្វទេវ” (Vaiśvadeva) ដែលត្រូវអនុវត្តពេលល្ងាច ហើយម្តងទៀតពេលព្រឹក។ អ្នកណាដែលបោះបង់ការរកកំហុស និងការច嫉ឈ្នានីស ហើយអនុវត្តធម៌សមរម្យសម្រាប់គ្រួសារ នោះនៅក្នុងជីវិតនេះឯង នឹងទទួលពរពីឥសីដ៏ឧត្តម; ហើយក្រោយស្លាប់ នឹងត្រូវគោរពកិត្តិយសនៅក្នុងលោកសុចរិត»។
Verse 24
भीष्म उवाच इति भूमेर्वच: श्रुत्वा वासुदेव: प्रतापवान् । तथा चकार सतत त्वमप्येवं सदाचर
ភីष្មបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិષ્ઠិរ! ព្រះវាសុទេវៈដ៏មានអานุភាព (ព្រះស្រីក្រឹષ્ણ) បានស្តាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះនាងភូមិ ហើយបានប្រព្រឹត្តតាម ដោយគោរពអនុវត្តធម៌គ្រួសារយ៉ាងត្រឹមត្រូវជានិច្ច។ អ្នកក៏គួរអនុវត្ត និងថែរក្សាធម៌ទាំងនេះជានិច្ច ដូចជាវិន័យប្រចាំខ្លួន»។
Verse 25
एतद् गृहस्थधर्म त्वं चेष्टमानो जनाधिप । इहलोके यश: प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्पसि
ភីष្មបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ អធិរាជនៃមនុស្ស! បើអ្នកខិតខំអនុវត្តធម៌គ្រួសារនេះ នោះនៅក្នុងលោកនេះ អ្នកនឹងទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; ហើយក្រោយស្លាប់ អ្នកនឹងទៅដល់សួគ៌»។
Verse 83
पयोमूलफलैर्वापि पितृणां प्रीतिमाहरन् । मधुसूदन! स्वाध्यायसे ऋषियोंको बड़ी प्रसन्नता होती है। प्रतेदिन भोजनके पहले ही अनिनिहोत्र एवं बलिवैश्वदेव कर्म करे। इससे देवता संतुष्ट होते हैं। पितरोंकी प्रसन्नताके लिये प्रतिदिन अन्न
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «សូម្បីតែដោយការបូជាទឹកដោះគោ ផ្លែឈើ និងឫសមើម ក៏អាចធ្វើឲ្យបិតೃ (Pitṛs) ពេញចិត្តបាន។ ឱ មធុសូទន! ពួកឥសីពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងដោយការស្វាធ្យាយៈ—ការអាន និងសិក្សាព្រះវេដៈជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ រាល់ថ្ងៃ មុនពេលបរិភោគអាហារ គួរធ្វើអគ្និហោត្រ (Agnihotra) និងពិធីបលិ–វៃស្វទេវ (Bali–Vaiśvadeva); ដោយនេះ ព្រះទេវតាទាំងឡាយនឹងសប្បាយព្រះហឫទ័យ។ ហើយដើម្បីឲ្យបិតೃពេញចិត្ត គួរធ្វើស្រាទ្ធ (śrāddha) រាល់ថ្ងៃ ដោយអាហារ ទឹក ទឹកដោះគោ ឬដោយផ្លែឈើ និងឫសមើម»។
Verse 96
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें छत्रदान और उपानहदानकी प्रशंसानामक छानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ជំពូកទី៩៦ នៃ អនុសាសនបវ៌ (Anuśāsana Parva) ក្នុង «ស្រីមហាភារត» ដែលស្ថិតនៅក្នុងផ្នែក «ធម៌នៃការបរិច្ចាគ» (Dāna-dharma) មានចំណងជើង «សរសើរអំពីការបរិច្ចាគឆត្រ និងការបរិច្ចាគស្បែកជើង» បានបញ្ចប់ដោយសព្វគ្រប់។ ក្នុងន័យធម៌ កថាបញ្ចប់នេះបញ្ជាក់ថា ទោះជាអំណោយសាមញ្ញ និងប្រើប្រាស់បានជាក់ស្តែង—អ្វីដែលការពារ និងគាំទ្រអ្នកដទៃក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ—ក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកុសលធម៌ដ៏មានបុណ្យ។
Verse 97
जनेश्वर! इस गृहस्थ-धर्मका पालन करते रहनेपर तुम इहलोकमें सुयश और परलोकमें स्वर्ग प्राप्त कर लोगे ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि बलिदानविधिनाम सप्तनवतितमो<ध्याय:
ភីष្មបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ជនេශ්វរា—ម្ចាស់នៃមនុស្សទាំងឡាយ! ប្រសិនបើអ្នកបន្តរក្សា និងអនុវត្តធម៌របស់គ្រួសារបុរស (គृहស្ថ-ធម៌) នេះជានិច្ច នោះនៅលោកនេះ អ្នកនឹងទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ និងនៅលោកក្រោយ អ្នកនឹងបានសួគ៌»។ ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» នៃ អនុសាសនបវ៌ ក្នុង ដានធម៌បវ៌ ជំពូកទី៩៧ ដែលមានចំណងជើង «វិធីបលិទាន» បានបញ្ចប់។
Verse 216
अर्चयेन्मधुपर्केण परिसंवत्सरोषितान् | श्रीकृष्ण! गृहस्थ पुरुषको सदा यज्ञशिष्ट अन्नका ही भोजन करना चाहिये। राजा
វាយុបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ស្រីក្រឹષ્ણ! អ្នកណាដែលបានឆ្ងាយពីផ្ទះពេញមួយឆ្នាំ គួរត្រូវបានគោរពទទួលដោយ “មធុបារក” (madhupārka)។ គ្រួសារបុរសគួរតែបរិភោគតែអាហារដែលនៅសល់ក្រោយយញ្ញ (yajña-śiṣṭa) ជានិច្ច ព្រោះនោះជាច្បាប់ត្រឹមត្រូវនៃជីវិត។ ដូច្នេះ បើស្តេច ឬព្រះបូជាចារ្យ (ṛtvij) ឬស្នាតក (snātaka) ឬគ្រូ (guru) ឬឪពុកក្មេក ត្រឡប់មកផ្ទះក្រោយមួយឆ្នាំ ត្រូវទទួល និងបូជាពួកគេដោយមធុបារក»។
Frequently Asked Questions
It addresses how a householder should organize daily obligations so that prosperity (ṛddhi) and social-religious duties are fulfilled—balancing ritual offerings, ancestor rites, and hospitality as an integrated ethical schedule.
Household life is presented as a disciplined service network: regularly honor devas through yajña, pitṛs through śrāddha, humans through ātithya, and broader beings through bali/vaiśvadeva—performed consistently and without envy.
Yes. The text states that one who practices these gārhasthya-dharmas attains superior prosperity in this world and, after death, is honored in heaven; Bhīṣma reiterates this as counsel to Yudhiṣṭhira.