Adhyaya 19

Verse 1

देव्युवाच । यद्येवं सकलश्चंद्रः कथं न विधृतस्त्वया । अन्तभावे कलानां तत्कारणं कथय प्रभो

デーヴィーは言った。「もしそうなら、月は完全であるのに、なぜあなたはその満ちた姿のまま保たれなかったのですか。主よ、月のカラー（分）が消え、減ってゆく理由をお語りください。」

Verse 2

ईश्वर उवाच । अमा षोडशभेदेन देवि प्रोक्ता महाकला । संस्थिता परमा माया देहिनां देह धारिणी

イーシュヴァラは言った。「デーヴィーよ、アマーは十六の相に分かれる大いなるカーラー（Mahā-kalā）と説かれる。彼女は至上のマーヤーとして住し、身ある者たちの身体そのものを保って支える。」

Verse 3

अमादिपौर्णमास्यंता या एव शशिनः कलाः । तिथयस्ताः समाख्याताः षोडशैव प्रकीर्तिताः

アマー（新月）から満月の終わりに至るまで、月のそのカーラー（相）こそが「ティティ」と呼ばれ、まさに十六であると称えられる。

Verse 4

अमा सूक्ष्मा परा शक्तिः सा त्वं देवि प्रकीर्तिता । प्रलयोत्पत्तियोगेन स्थिताः कालक्रमोदिताः

アマーは微妙なる至上のシャクティであり、そのシャクティこそ汝であると説かれる、デーヴィーよ。滅（プララヤ）と生（創造）の結びつきによって、時の尺度は正しい順序に従い現れ立つ。

Verse 5

षोडशैव स्वरा ये तु आद्याः सृष्टयंतकाः प्रिये । कालस्यावयवास्ते च विज्ञेयाः कालवेदिभिः

愛しき者よ、創造を起こし成就へと導く十六の原初の音（スヴァラ）は、時を知る者により、まさに時（カーラ）の肢分として知られるべきである。

Verse 6

त्रुटिर्लवो निमेषश्च कला काष्ठा मुहूर्तकम् । रात्र्यहःपक्षमासाश्च अयनं वत्सरं युगम्

トゥルティ、ラヴァ、ニメーシャ、カーラー、カーシュター、ムフールタ、さらに夜と昼、半月と月、そしてアヤナ（半年）、年、ユガ—これらが時の段階である。

Verse 7

मन्वतरं तथा कल्पं महाकल्पं च षोडश । कला विसर्जनी या तु जीवमाश्रित्य वर्तते

またマンヴァンタラ、カルパ、そして大カルパがあり、さらに十六分の体系がある。「ヴィサルジャニー」と呼ばれるカーラーは、ジーヴァ（個我）を拠り所として働く。

Verse 9

सा सृजत्यखिलं विश्वं विषुवद्वयसंयुतम् । तथा संवरणी या तु विश्वं संहरते प्रिये । नेत्रपाताच्चतुर्भागस्त्रुटिकालो निगद्यते । तस्माच्च द्विगुणं विद्धि निमिषं तन्महेश्वरि

彼女は二つの分点（春分・秋分）を伴って全宇宙を創り、また「サンヴァラニー」と名づけられるカーラーは宇宙を収めて引き戻す、愛しき者よ。トゥルティとは瞬きの時の四分の一と説かれ、マヘーシュヴァリーよ、ニメーシャはその二倍であると知れ。

Verse 10

निमिषैस्त्रिंशद्भिः काष्ठा ताभिर्विंशतिभिः कला । विंशतिकलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः

ニメーシャ三十がカーシュター一つ、カーシュター二十がカーラー一つ。カーラー二十がムフールタ一つとなり、そのムフールタ十五が一日を成す。

Verse 11

दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं द्वयाद्भवेत् । तैः पंचदशभिः पक्षो द्विपक्षो मास उच्यते

夜は昼と同じ量であると知るべきであり、その二つより完全な昼夜（アホーラートラ）が成る。これが十五日で半月（パクシャ）となり、二つの半月が一か月と称される。

Verse 12

मासैश्चैवायनं षड्भिर्वर्षं स्यादयनद्वये । चत्वारिंशच्च लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः

六か月によってアヤナ（半年）が成り、二つのアヤナによって一年となる。さらに四十のラクシャ、そしてまた「ラクシャのラクシャ」三つが説かれる。

Verse 13

विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम् । चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम्

太陽年で量る一つのチャトゥルユガは二万（単位）であると知れ。さらにマンヴァンタラは、そのチャトゥルユガ七十一から成ると宣言される。

Verse 14

ऐंद्रमेतद्भवेदायुः समासांतं च कीर्तितम् । चतुर्दशेन्द्रैः प्रलीनैः कल्पं ब्रह्मदिनं भवेत्

これがインドラの寿命であり、年数としてその終わりまで説かれる。さらに十四のインドラが滅し去るとき、その期間はカルパ、すなわち「梵天（ブラフマー）の一日」となる。

Verse 15

रात्रिश्च तावती चैव चतुर्युगसहस्रिका । अनेन दिनमानेन शताब्दं जीवति प्रिये

また夜も同じ量であり、千のチャトゥルユガから成る。この日の尺度によって、愛しき者よ、（梵天ブラフマー）は百年を生きる。

Verse 16

ममैव निमिषार्द्धेन सहस्राणि चतुर्द्दश । विनश्यंति ततो विष्णोरसंख्याताः पितामहाः

わが半ばの瞬きのうちに、かかる周期は一万四千も滅び去る。さらにその上、ヴィシュヌの無数の「祖父」たるブラフマーたちもまた逝き去る。

Verse 17

एवं क्रमेण देवेशि समुत्पन्नमिदं जगत् । शशिसूर्यविभागेन चित्ररूपमनंतकम्

かくして順を追い、主の女神よ、この世界は生じた――無辺にして多彩なる姿をもち、月と太陽の分別によってである。

Verse 18

कला देवि यदाद्यंतमनादिमजमव्ययम् । तदान्वितः शशी तस्यामधोमुखमवस्थितः

デーヴィーよ、「カラー」とは始まりと終わりをもつもの。しかるに（至上者）は無始にして不生、不壊である。そのカラーに伴い、月はそこに、面を下に向けてとどまる。

Verse 19

एवं क्षयोदयं ज्ञेयं चंद्रार्काभ्यामवस्थितम् । सृष्टिक्रमं मया प्रोक्तं संहारमधुना शृणु

かくして、欠けと満ちとは月と太陽によって定まると知るべきである。創造の次第はすでに説いた。今よりは、わたしから融解（滅尽）を聞け。

Verse 21

अहोरात्रं मुहूर्तेन मुहूर्तं तु कलाहतम् । कलां काष्ठा हतां कृत्वा काष्ठां निमिषभाजिताम्

昼夜はムフールタによって数えられ、ムフールタはカラーに分かれる。カラーをカーシュターに、カーシュターをニミーシャに分けて——かくのごとく時は量られる。

Verse 22

निमिषं च लवैर्हत्वा लवं त्रुटिविभाजितम् । तदतीतं प्रशांतं च निर्विकारमलक्षणम्

ニミーシャはさらにラヴァに分かれ、ラヴァはまたトゥルティに分かれる。されどそれらを超越する彼岸の実在は、寂静にして不変、定める相を持たぬ。

Verse 23

तस्य चेयं परा माया कला शिरसि धारिता । सा शक्तिर्देवदेवस्य विश्वाकारा परा प्रिये । मोहयित्वा तु संतानं संसारयति पार्वति

その至上の実在において、これこそが上位のマーヤー—カラー—として頂に戴かれる。神々の神の至上の力は宇宙の形を取り、愛しき者よ、子孫を迷わせて輪廻（サンサーラ）に彷徨わせる、ああパールヴァティーよ。

Verse 24

एवमेतज्जगद्देवि उत्पत्तिस्थितिलक्षणम् । यत्रैवोत्पद्यते कृत्स्नं पुनस्तत्रैव लीयते

かくして、女神よ、この全宇宙は生起と存続の相を帯びる。いずこに全き姿で生じようとも、まさにその源へと再び融け帰る。

Verse 25

सेयं मायामयी शक्तिः शुद्धाशुद्धस्वरूपिणी । चंद्ररूपा स्थिता सा तु तव देवि प्रकाशयेत्

この力こそマーヤーより成り、清浄と不浄の両相を帯びる。彼女は月の姿として住し、まことに女神よ、汝のために顕現する。

Verse 26

देव्युवाच । पंचाग्निनोपसन्तप्ता वर्षकोटीरनेकधा । तत्तपः सफलं जातं मेऽद्य देव जगत्पते

女神は言った。「五火の苦行により、さまざまにして幾千万（クロール）年ものあいだ灼かれてきました。今日、神よ、世界の主よ、わたしの苦行はついに実を結びました。」

Verse 27

सृष्टियोगो मया ज्ञातः संहारश्च महेश्वर । चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपं च कलामानं तथैव च

おおマヘーシュヴァラよ、我は創造の法と滅尽（解体）の理とを悟り、また月の生起の本性と、その諸相（満ち欠け）の度量をも知りました。

Verse 28

अधुना मम देवेश सन्देहो हृदि संस्थितः । कौतूहलं परं देव कथयस्व महेश्वर

いまや、神々の主よ、疑いが我が心に宿りました。おお神よ、我が好奇は甚だ大きい。語り給え、マヘーシュヴァラよ。

Verse 29

अमृतादेव संभूतः सर्वाह्लादकरः शशी । प्रियश्च तव देवेश वल्लभश्चंद्रमास्तथा

甘露（アムリタ）よりまことに生じた月は、万有に歓喜をもたらす。神々の主よ、チャンドラマーは汝に愛される者—まさしく汝の愛し子である。

Verse 31

सर्वौषधीनामधिपः पितॄणां प्रीणनं परम् । तदाश्रयश्च त्वद्भक्तस्त्व त्सेवातत्परः शशी

彼はあらゆる薬草の主であり、またピトリ（祖霊）を最上に満たす者である。その神聖なる秩序に依り、月は汝の帰依者となって、ただ汝への奉仕に専心している。

Verse 32

तथापि सकलंकोऽयं कौतुकं कुरुते मम । देवि ब्रह्मांडसंघट्टमालामंडितशेखरः

それでもなお、この「印ある者」は我が驚嘆を呼び起こします—おおデーヴィーよ—宇宙の球界の衝突より成った花鬘をもって頂（いただき）を飾る者よ。

Verse 33

शीर्षे तव निविष्टस्य कष्टं चंद्रस्य चेद्यदि । तर्हि नाथ न शोच्या वै संसारे दुःखभागिनः

もし御頭に鎮座する月さえも苦難を受けるのなら、ああ主よ、この世で悲しみの分け前を負う者を、もはや憐れむべきではありません。

Verse 34

न चास्ति त्रिषु लोकेषु न चैतत्संभविष्यति । यत्र शक्तो भवत्कर्तुं दुःखस्यास्य च संक्षयम्

三界のいずこにも、そして未来永劫にも、この苦しみを滅し尽くすことのできる者は存在しません。

Verse 35

सर्वेषां वर्तते शंका यथा मम महेश्वर । उत्पन्नं कारणं किंतद्येन सोमस्य लांछनम्

おおマヘーシュヴァラよ、私と同じく万人の胸に疑いが起こります。ソーマ（月）にあるその瑕（きず）印は、いかなる因によって生じたのですか。

Verse 36

किमेतत्कारणं देव कथयस्व महेश्वर । अमृते संभवो यस्य कथं तस्यापि लांछनम्

おお神よ、マヘーシュヴァラよ、どうか語り給え。これはいかなる因なのでしょう。もし彼の起源がアムリタ（不死の甘露）にあるなら、なぜ彼にさえ瑕があるのですか。

Verse 37

प्रियश्च तव देवेश लांछनं चापि तिष्ठति । कौतूहलं परं देव तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि

おおデヴェーシャよ、彼はあなたに愛されながらも、その瑕はなお残っています。おお神よ、我が知りたい思いは甚だ大きい。どうかその背後の真理をお語りください。

Verse 38

एवमुक्तः स पार्वत्या देवदेवो महेश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रेम्णा शैलसुतां प्रभुः

かくしてパールヴァティーに語りかけられると、神々の神マヘーシュヴァラは言葉を発した。主は大いに歓喜し、山の娘に愛をもって答えた。

Verse 39

ईश्वर उवाच । किं ते देवि महाशंकाद्योत्पन्ना वरवर्णिनि । ममोपरि न कर्त्तव्या निरुद्विग्ना भव प्रिये । पितुस्तव प्रभावेन लांछनं शशिनोऽभवत्

イーシュヴァラは言った。「おおデーヴィー、麗しき肌の者よ、なぜそのような大いなる疑いが汝に起こったのか。われに疑念を向けてはならぬ。安らげ、愛しき者よ。汝の父の威力により、月はこの汚点を帯びるに至ったのだ。」

Verse 40

भावित्वात्कर्मणो देवि दक्षस्याज्ञाव्यतिक्रमात् । समं वर्त्तस्व भार्याभिरित्युक्तः शशलांछनः

「おおデーヴィー、定められた業が熟し、またダクシャの命に背いたゆえに、『兎の印を帯びる』月はこう告げられた。『汝の妻たちと等しく暮らせ』と。」

Verse 41

तद्वाक्यमन्यथा चक्रे ततः शप्तः शशी प्रिये । इदं पृष्टं तु यद्देवि त्वया लांछनकारणम्

「愛しき者よ、月はその言葉に背いて別様に振る舞った。ゆえにシャシーは呪いを受けた。デーヴィーよ、これこそ汝がわれに問うた、月の汚点の原因である。」

Verse 42

कल्पेकल्पे पृथग्भावं कारणैरस्ति भामिनि । असंख्यातं च तद्वक्तुं शक्यं नैव मया प्रिये

「輝ける者よ、劫（カルパ）ごとに事情は異なり、その因もまたさまざまである。しかもそれらは数知れぬゆえ、愛しき者よ、われにはすべてを語り尽くすことはできぬ。」

Verse 43

असंख्येयाश्चन्द्रमसः संभवंति पुनःपुनः । विनश्यंति च देवेशि सर्वमन्वन्तरान्तरम्

おおデヴェーシーよ、数えきれぬ月が幾度も生じ、また滅びる――万物はかくして、一つのマヌヴァンタラから次のマヌヴァンタラへと移りゆく。

Verse 44

असंख्याताश्च कल्पाख्या असंख्याताः पितामहाः । हरयश्चाप्यसंख्याता एक एव महेश्वरः

カルパと呼ばれる周期は数知れず、ピターマハ（梵天）も数知れず、ハリ（ヴィシュヌ）もまた数知れず――されどマヘーシュヴァラはただ一柱。

Verse 45

कोटिकोट्ययुतान्यत्र ब्रह्माण्डानि मम प्रिये । जलबुद्बुदवद्देवि संजातानि तु लीलया

わが愛しき女神よ、ここには億々の宇宙が数限りなく生じる――おおデーヴィーよ――それは水の泡のごとく、ただリーラー（神の戯れ）として、たやすく現れ出る。

Verse 46

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्धा शंभोस्तु संनिधिः

あちらこちらで、プラダーナ（根本自然）によって四面のブラフマー、ハリ（ヴィシュヌ）、バヴァ（ルドラ）が生み出される。されど、いずれの界においても、内に住まう臨在としてシャンブ（Śambhu）の近さが得られる。

Verse 47

लयं चैव तथान्योन्यमाद्यंतं प्रकरोति च । सर्गसंहारसंस्थानां कर्त्ता देवो महेश्वरः

彼はまた、ラヤ（融解・帰滅）をも起こし、始まりと終わりを互いに織り合わせる。創造と破壊、そして諸世界の秩序をなす行為者は、神マヘーシュヴァラである。

Verse 48

सर्गे च रजसा पृक्तः सत्त्वस्थः परिपालने । प्रतिसर्गे तमोयुक्तः सोऽहं देवि त्रिधा स्थितः

創造において我はラジャスと結び、護持において我はサットヴァに安住し、再創造・収攝において我はタマスと合一する—かくして、ああデーヴィーよ、我は三様に住する。

Verse 49

तस्मान्माहेश्वरो ब्रह्मा ब्रह्मणोऽधिपतिः शिवः । सदाशिवो भवेद्विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको ह्यतः

ゆえに、ブラフマーはマヘーシュヴァラの性を帯び、シヴァはブラフマーすら統べる主である。サダーシヴァはヴィシュヌとなり、かくしてブラフマーもまた万有のアートマン（唯一至上者）に遍満される。

Verse 50

स एव भगवान्रुद्रो विष्णुर्विश्व जगत्प्रभुः । अस्मिन्नण्डे त्विमेलोका अन्तर्विश्वमिदंजगत्

そのまさに福徳の主こそルドラであり、また宇宙と諸世界の主宰たるヴィシュヌでもある。この宇宙卵の中にこれらの界があり、その内にこの全き内宇宙が収められている。

Verse 51

चन्द्रसूर्यग्रहा देवि ब्रह्माण्डेऽस्मिन्मनस्विनि । संख्यातुं नैव शक्यन्ते ये भविष्यंति ये गताः

ああデーヴィーよ、心堅き者よ、このブラフマーンダにおいて月・太陽・諸惑星は数え尽くせない—過ぎ去ったものも、これから来るものも。

Verse 52

अस्मिन्वाराहकल्पे तु वर्तमाने मनस्विनि । षडतीता महादेवि रोहिणीपतयः पुरा

この現行のヴァーラーハ・カルパにおいて、賢き者よ、マハーデーヴィーよ、昔すでにローヒニーの主たる者が六人、過ぎ去った。

Verse 53

सप्तमोऽयं महादेवि वर्ततेऽमृतसंभवः । दक्षशापेन यो देवि संक्षीणो दृश्यतेऽधुना

おおマハーデーヴィーよ、これが第七である――甘露（アムリタ）より生まれし月は今なお巡り、ダクシャの呪いにより、おおデーヴィーよ、現今その姿は欠けゆくものとして見られる。

Verse 54

अथ द्वितीये संप्राप्ते परार्द्धे चैव वेधसः । तस्य त्रिंशत्तिमे कल्पे पितृ कल्पेति विश्रुते

ついで、ヴェーダス（梵天）の第二のパラールダが到来したとき、その第三十のカルパ、すなわち「ピトリ・カルパ（祖霊の劫）」として名高い時代において、かかる年代の数えが語られる。

Verse 55

स्वायंभुवेंऽतरे प्राप्ते तस्यादौ त्वं सती किल । तस्मिन्काले महादेवि योभूद्दक्षः पिता तव

スヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラが到来したとき、そのまさに初めに、汝はまことにサティーとなった。その時、おお大女神よ、ダクシャが汝の父として生まれた。

Verse 56

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म तस्य दक्षस्य कीर्तितम् । अस्मिन्मन्वन्तरे देवि दक्षः प्राचेतसोऽभवत्

プラジャーパティの生命の息（プラーナ）よりダクシャが生まれたと語り伝えられる。さらにこのマンヴァンタラにおいて、おおデーヴィーよ、ダクシャは「プラーチェタサ」として知られた。

Verse 57

अंगुष्ठाद्दक्षिणाद्दक्षो भविष्यत्यधुना प्रिये । युगेयुगे भवन्त्येते सर्वे दक्षादयो द्विजाः

愛しき者よ、いまダクシャは右の親指より生じるであろう。いかなるユガにおいても、ダクシャら一切は、二度生まれし者（ドヴィジャ）の聖仙として、幾度も幾度も再生する。

Verse 58

पुनश्चैव विनश्यन्ति विद्वांस्तत्र न मुह्यति । तस्यापमानात्त्वं देवि देहं तत्यक्थ वै पुरा

そしてまた彼らは滅び去る。賢者はこれに迷わない。彼の侮辱ゆえに、ああ女神よ、汝は昔まことに己が身を捨てた。

Verse 59

तावद्वियुक्तोऽहं देवि त्वया मुक्तोऽभवं पुरा । यावद्वराहकल्पस्य चाक्षुषस्यान्तरं प्रिये

その間ずっと、ああ女神よ、我は汝と離別していた。昔、我は汝を失っていた——ヴァラーハ・カルパのチャークシュシャ・マンヴァンタラに至るまで、愛しき者よ。

Verse 60

एकविंशो मनुश्चायं कल्पे वाराहसंज्ञके । कल्पेकल्पे महादेवि भवेन्नामान्तरं तव

このヴァラーハと名づけられたカルパにおいて、このマヌは第二十一のマヌである。しかもカルパごとに、ああ大女神よ、汝の名は別の名へと変わる。

Verse 61

अस्मिन्कल्पे तु वाराहे हिमवत्तपसार्ज्जिते । संभूता पार्वती देवि चाक्षुषस्यांतरे गते

しかしこのヴァラーハ・カルパにおいて——ヒマヴァットが苦行によって成就したこの時代に——チャークシュシャ・マンヴァンタラが過ぎ去った後、ああ女神よ、汝はパールヴァティーとして生まれた。

Verse 62

ब्रह्मणो दिनमेकं तु षण्मासेन तवावधिः । त्वं वियुक्ता मया सार्द्धं दक्षकोपेन भामिनि

ブラフマーの一日は、汝の尺度では六か月に当たる。ああ情熱の者よ、ダクシャの怒りによって、汝もまた我と引き離された。

Verse 63

तव क्रोधेन ये शप्ता ऋषयो वै मया पुरा । तेऽपि देवि त्वया सार्द्धं जाता वैवस्वतेंतरे

おお女神よ、かつて汝の怒りゆえに我が呪いし聖仙たちも、汝とともにヴァイヴァスヴァタ・マンヴァンタラに再び生まれた。

Verse 64

भृगुरंगिरा मरीचिस्तु पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च अष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

ブリグ、アンギラス、マリーチ、プラスタヤ、プラハ、クラトゥ、アトリ、ヴァシシュタ——この八柱は梵天ブラフマーの पुत्र（子）である。

Verse 65

दक्षस्य यज्ञे ते शप्ताः पूर्वं स्वायंभुवेन्तरे । जाता देवि पुनस्ते वै कल्पेस्मिंश्चाक्षुषे गते

ダクシャの大供犠において、彼らはかつてスヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラに呪われた。されど、おお女神よ、この同じカルパにおいて、チャークシュシャ・マンヴァンタラが過ぎ去ったのち、彼らはまことに再び生まれた。

Verse 66

देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् । ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्नौ पूर्वं प्रजेप्सया

昔、偉大なる神の大供犠において、（ある者が）ヴァールニーの姿を帯びていたとき、梵天ブラフマーは子孫を望み、その精を火中に供えた。

Verse 67

ऋषयो जज्ञिरे पूर्वं सूर्यबिंबसमप्रभाः । पितुस्तव समीपं ते वरणाय तव प्रिये । प्रस्थापिता मया पूर्वं तत्त्वं जानासि सुव्रते

昔、聖仙たちは太陽の円盤のごとく輝いて生まれた。愛しき者よ、我は汝を妻として求めるため、彼らを汝の父のもとへ先に遣わした。汝はこの真実を知っている、優れた誓いを守る者よ。

Verse 68

अथ किं बहुनोक्तेन वच्मि ते प्रश्नमुत्तमम् । द्वितीये तु परार्द्धेऽस्मिन्वर्त्तमाने च वेधसः

多くを語って何になろう。汝が問うた最上の事を、我は汝に告げよう。いま展開しつつある梵天（ブラフマー）の寿命の第二の後半において…

Verse 69

श्वेतकल्पात्समारभ्य यावद्वाराहगोचरम् । समतीताश्च ये चन्द्रास्ताञ्छृणुष्व वरानने

シュヴェータ・カルパより始まり、ヴァーラーハ（カルパ）の領域に至るまで、聞け、麗しき面影の者よ。すでに完全に過ぎ去った「月」（月の巡り・月次の周期）を。

Verse 70

चतुःशतानि देवेशि षड्विंशत्यधिकानि तु । गतानि शीतरश्मीनां सप्तविंशोऽधुना प्रिये

おお、神々の主母よ。冷ややかな光を放つ月の巡りは四百二十六を過ぎ去った。いま、愛しき者よ、第二十七の巡りが現に進んでいる。

Verse 71

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते यश्चायं वर्ततेऽधुना । त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयपुरःसरः

ヴァイヴァスヴァタ・マンヴァンタラが到来したとき――すなわち今まさに進行するこのマンヴァンタラにおいて――第十のトレーター・ユガでは、ダッタートレーヤが先導者として前に立ち…

Verse 72

संजातो रोहिणीनाथो योऽधुना वर्त्तते प्रिये । तस्योत्पत्तिप्रसंगेन विष्णोर्मानुषसंभवान्

愛しき者よ。いま在るローヒニーの主――月神――はすでに生まれ出た。その誕生の縁起にかこつけて、我はヴィシュヌが人の姿に現れる化身（アヴァターラ）を語ろう。

Verse 73

देहावतारान्वक्ष्यामि प्रारंभात्प्रथमान्प्रिये । पञ्चमः पंचदश्यां स त्रेतायां तु बभूव ह

愛しき者よ、我は初めより、身をもって降臨したアヴァターラの最初のものどもを語ろう。第五の降臨は数えて十五番目に当たり、まことにトレーターの時代に起こった。

Verse 74

मांधाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यपुरःसरः । एकोनविंशत्रेतायां सर्वक्षत्रांतकोऽभवत्

マーンダートリ（Māndhātṛ）は転輪王として帝王の位を得、ウタティヤ（Utathya）が導師として先に立った。第十九のトレーター（循環）において、すべてのクシャトリヤを滅する者が現れた。

Verse 75

जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः । चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

第六の化身はジャーマダグニャ（パラシュラーマ）であり、ヴィシュヴァーミトラ（Viśvāmitra）が先頭に立った。第二十四のユガにラーマが誕生し、ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）が王家の祭司として仕えた。

Verse 76

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः । अष्टमे द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

第七の化身はラーヴァナ滅尽のため、ダシャラタの子として生まれた。第八のドヴァーパラにおいて、ヴィシュヌは第二十八の顕現として、パラーシャラ（Parāśara）より生まれた。

Verse 77

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरःसरः । तत्रैव नवमो विष्णुरदितेः कश्यपात्मजः

ついでヴェーダヴィヤーサが誕生し、ジャートゥカルニヤ（Jātūkarṇya）が先に立った。さらに同じところで、ヴィシュヌの第九の顕現が、アディティの子として—すなわちカश्यパ（Kāśyapa）の子として生まれた。

Verse 78

देवक्यां वसुदेवात्तु ब्रह्मगर्गपुरःसरः । एकविंशतमस्यास्य द्वापरस्यांशसंक्षये । नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम्

デーヴァキーの胎に、ヴァースデーヴァより御身は生まれ、ブラフマーとガルガが最上の証人・権威として先立った。第二十一のドヴァーパラがその分を尽くし、ダルマが衰えたとき、ヴィシュヌ自らがヴリシュニ族に降誕した。

Verse 79

कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनः । पूर्वजन्मनि विष्णुः स प्रमतिर्नाम वीर्यवान्

ダルマの秩序を打ち立て、アスラを滅するために——前生において、その同じヴィシュヌは、勇力ある「プラマティ」と名乗る者であった。

Verse 80

गोत्रेण वै चंद्रमसः संध्यामिश्रे भविष्यति । कल्किर्विष्णुयशानाम पाराशर्यप्रतापवान्

血統としては月のゴートラ（チャンドラマサ）に属し、サンディヤーミシュラに現れる。彼こそカルキ、ヴィシュヌヤシャーの系譜に輝く者であり、パーラーシャリヤの威光をもって勇猛である。

Verse 81

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः । अनुकर्षश्च वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

第十の化身は未来に現れ、ヤージュニャヴァルキヤが先頭に立つ。さらに、象・馬・戦車で満ちた軍勢を引き連れて進むであろう。

Verse 82

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्भृशं शतसहस्रशः । निःशेषाञ्छूद्रराज्ञस्तांस्तदा स तु करिष्यति

武器を手に取ったブラーフマナたち——幾十万にも及ぶ者ら——とともに、その時彼は、かのシュードラの王たちを余すところなく滅ぼし尽くす。

Verse 83

पाखंडान्म्लेच्छजातींश्च दस्यूंश्चैव सहस्रशः । नात्यर्थं धार्मिका ये च ब्रह्मब्रह्मद्विषः क्वचित्

何千もの異端者、野蛮な部族、盗賊たち、そして正義を持たぬ者やバラモンを憎む者たちを。

Verse 84

प्रवृत्तचक्रो बलवाञ्च्छूराणामंतको बली । अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति

権力の輪を回し、強く逞しく、悪人には死をもたらす者として、すべての生き物に見られることなく、彼は地上を巡るであろう。

Verse 85

मानवस्य तु सोंऽशेन देवस्य भुवि वै प्रभुः । क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन नोदितान् । गंगायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

神の人間的な部分を持つ地上の顕現であるその主は、運命に駆り立てられた者たちをすべて滅ぼすであろう。その後、従者たちと共に、ガンジス川とヤムナー川の間で最終的な安住を得るであろう。

Verse 86

ततो व्यतीते कल्कौ तु सामात्ये सहसैनिके । नृपेष्वपि च नष्टेषु तदात्वप्रहराः प्रजाः

そして、カルキが大臣や軍隊と共に去り、王たちさえも滅びた時、人々は暴力的になり、その時代に互いに打ち合うようになるだろう。

Verse 87

रक्षणे विनिवृत्ते च हत्वा चान्योन्यमाहवे । परस्परहतास्ताश्च निराक्रंदाः सुदुःखिताः

保護と秩序が失われた時、彼らは戦いで互いに殺し合うだろう。互いに殺され、彼らは叫び声さえ上げることなく、悲惨さに打ちひしがれて横たわるだろう。

Verse 88

क्षीणे कलियुगे चास्मिन्दशवर्षसहस्रके । स संध्यांशे तु निःशेषे कृतं वै प्रतिपत्स्यति

この一万年のカリ・ユガが尽き、その黄昏の部分がことごとく終わり果てるとき、まことにクリタ・ユガが再び始まる。

Verse 89

यदा चंद्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यंति प्रपत्स्यति तदा कृतम्

月と太陽、さらにティシュヤ（Tiṣya）とブリハスパティ（Bṛhaspati）が一つの黄道宮に会合するとき、クリタ・ユガが到来する。

Verse 90

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयंतीनाम शर्वरी । मुहूर्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्द्दनः

ナクシャトラはアビジット（Abhijit）と呼ばれ、夜はジャヤンティー（Jayantī）と呼ばれ、ムフールタはヴィジャヤ（Vijaya）と名づけられていた――その時、ジャナールダナ（Janārdana）が誕生した。

Verse 91

देव्युवाच । नोक्तं यथावदखिलं भृगुशापविचेष्टितम् । पूर्वावतारान्मे ब्रूहि नोक्तपूर्वान्महेश्वर

デーヴィーは言った。「ブリグ（Bhṛgu）の呪いから起こった一切の成り行きを、あるべきように、あなたはまだ余すところなく説いておられません。マヘーシュヴァラよ、以前の化身――これまで語られていないものを、私にお話しください。」

Verse 92

ईश्वर उवाच । यदा तु पृथिवी व्याप्ता दानवैर्बलवत्तरैः । ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन ह

イーシュヴァラは言った。「大地が力あるダーナヴァ（Dānavas）によって覆い尽くされたとき、その時より――ブリグ（Bhṛgu）に因って起こった呪いのゆえに――（神の成り行き）はこのように展開したのだ。」

Verse 93

जज्ञे पुनःपुनर्विष्णुः कर्त्तुं धर्मव्यवस्थितिम् । धर्मान्नारायणः साध्यः संभूतश्चाक्षुषेंतरे

かくしてヴィシュヌは、ダルマの秩序を再び確立するため、幾度となく生まれ出た。ダルマよりナーラーヤナが—サーディヤとして—顕現し、チャークシュシャ・マンヴァンタラにおいて起こった。

Verse 94

यज्ञं प्रवर्तयामास स च वैवस्वतेंऽतरे । प्रादुर्भावे तदा तस्य ब्रह्मा चासीत्पुरोहितः

彼はヤジュニャ（聖なる供犠）を起こし、それはヴァイヴァスヴァタ・マンヴァンタラにおいて行われた。その顕現のとき、ブラフマー自らが彼のプurohita（祭司）となった。

Verse 95

चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्विह । संभूतः स समुद्रात्तु हिरण्यकशिपोर्वधे

ここに語られる第四のユガの循環において、神々が苦難に沈んだとき、彼は海より現れ、ヒラニヤカシプを討つために起こった。

Verse 96

द्वितीयो नरसिंहोऽभूद्रुद्रस्तस्य पुरःसरः । लोकेषु बलिसंस्थेषु त्रेतायां सप्तमे युगे

第二の顕現はナラシンハであり、ルドラがその前を先導した。諸世界がバリの支配のもとに定まっていたとき、それはトレーター時代の第七ユガに起こった。

Verse 97

दैत्यैस्त्रैलोक्य आक्रांते तृतीयो वामनोभवत् । संक्षिप्यात्मानमंगेषु बृहस्पतिपुरःसरः

ダイティヤが三界を蹂躙したとき、第三の顕現はヴァーマナとなった。自らの肢体のうちに姿を縮め、ブリハスパティを先導として進み出た。

Verse 98

त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह । नष्टे धर्मे चतुर्थांशे मार्कंडेयपुरःसरः । एते दिव्यावतारा वै मानुष्ये कथिताः पुरा

トレーターの時代、その第十のユガにおいて、ダッタートレーヤはまことに顕現した――ダルマの四分の一が失われたとき、マールカンデーヤが先導していた。これらこそ、古より人々の間で語り継がれてきた神聖なる降臨（アヴァターラ）である。