Adhyaya 10

Verse 1

ययातिरुवाच । केदारं श्रूयते ब्रह्मन्पर्वते च हिमाचले । गंगा तस्माद्विनिष्क्रान्ता प्रविष्टा पूर्वसागरम्

ヤヤーティは言った。「おお婆羅門よ、ケーダーラはヒマーチャラ、すなわちヒマラヤの山にあると聞く。そこからガンガーは湧き出で、東の大海へと入った。」

Verse 2

तथा सरस्वती देवी चूतवृक्षाद्विनिर्गता । पश्चिमं सागरं प्राप्ता गृहीत्वा वडवानलम्

「同じく女神サラスヴァティーはマンゴーの樹より現れ、西の大海に至り、海底の火（ヴァダヴァーナラ）を携えていた。」

Verse 3

कथमत्र समायातः केदारश्चात्र कौतुकम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि विचित्रं मम भूसुर

「ケーダーラはいかにしてここへ来たのか。ここにある不思議とは何か。尊き婆羅門よ、すべてを詳しく語ってください。私にはまことに奇瑞に思われます。」

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । सत्यमेतन्महाराज यन्नोऽत्र परिपृच्छसि । शृणुष्वावहितो भूत्वा यथा जातं श्रुतं तु वै

プラスタヤは言った。「まことにそのとおり、大王よ。ここで汝が問うことは真実である。心を留めて聴きなさい。起こったとおり、また伝え聞くとおりに、私は語ろう。」

Verse 5

गंगाद्यानि च तीर्थानि केदाराद्या दिवौकसः । मया सह पुरा देवाः शक्राद्या नृपसत्तमाः

「ガンガーに始まるティールタ（聖なる渡し場）と、ケーダーラに始まる聖地に結びつく天界の神々——昔、シャクラ（インドラ）に率いられた諸神は我と共にあった、王の中の最勝よ。」

Verse 6

ब्रह्माणं प्रति राजेन्द्र गताः सर्वे महर्षयः । सर्वे तत्र कथाश्चक्रुर्धर्म्या नाना पृथक्पृथक्

「王たちの主よ、すべての大聖仙（マハーリシ）はブラフマーのもとへ赴いた。そこで各々は、別々に、さまざまな形で、正法にかなう説話を語り交わした。」

Verse 7

समुदाये च देवानां सर्वतीर्थानि पार्थिव । क्षेत्राण्युप स्थितान्येव वनान्युपवनानि च

「王よ、諸神が集会したとき、あらゆるティールタもまたそこに現れた——聖なるクシェートラ、森、そして聖なる林苑も共に。」

Verse 8

ततः कथाप्रसंगेन इन्द्रः प्राह चतुर्मुखम् । कौतुकेन समायुक्तः पप्रच्छ नृपसत्तम

「やがて話の流れの中で、インドラは四面の御方（ブラフマー）に語りかけた。好奇心に満たされて問いかけたのだ、王の中の最勝よ。」

Verse 9

इन्द्र उवाच । भगवन्पुण्यमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम् । प्रमाणं चैव सर्वेषां कृतादीनां पृथग्विधम्

インドラは言った。「福徳具足の主よ、今ここに、功徳の聖なる偉大さ（マーハートミャ）をお聞きしたい。また、クリタに始まるすべてのユガの、それぞれ異なる尺度と規定をもお示し願いたい。」

Verse 10

ब्रह्मोवाच । लक्षं सप्तदश प्रोक्तं युगमानं सुराधिप । अष्टाविंशतिभिः सार्द्धं सहस्रैः कृतमुच्यते

ブラフマーは語った。「おお神々の主よ、ユガの量はラク（十万）をもって説かれる。クリタ・ユガは十七ラクに、さらに二万八千（年）を加えたものと言われる。」

Verse 11

लक्षद्वादशभिः प्रोक्तं युगं त्रेताभिसंज्ञितम् । षण्णवत्यधिकैश्चैव सहस्रैः परिमाणितम्

トレーターと名づけられるユガは十二ラクと宣言され、さらに九万六千（年）が加えられて量とされる。

Verse 12

लक्षाण्यष्टौ चतुःषष्टिसहस्रैः परिकीर्तितम् । ततो वै द्वापरं नाम युगं देवप्रकीर्तितम्

次に、神々によって宣言されるドヴァーパラという名のユガは、八ラクに六万四千（年）を合わせたものと説かれる。

Verse 13

लक्षैश्चतुर्भिर्विख्यातो द्वात्रिंशद्भिः कलिस्तथा । सहस्रैश्च सुरश्रेष्ठ युगमानमितीरितम्

おお神々のうち最勝なる者よ、カリ・ユガは四ラクに三万二千（年）を合わせたものとして名高い。かくしてユガの量が述べられた。

Verse 14

चतुष्पदः कृते धर्मः शुक्लवर्णो जनार्दनः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिस्तस्मिन्भवति वै क्वचित्

クリタの時代には、ダルマは四つの足により堅固に立ち、ジャナールダナは輝く白色として現れる。その時、いずこにも飢饉はなく、病もまったく起こらない。

Verse 15

क्रियते च तदा धर्मो नाकाले मरणं नृणाम् । लांगलेन विना सस्यं भूरिक्षीराश्च धेनवः

その時、ダルマはまことに実践され、人々は定めの時より早く死ぬことがない。鋤（すき）なくしても作物は育ち、牝牛は豊かな乳を注ぐ。

Verse 16

कामः क्रोधो भयं लोभो मत्सरश्चाभ्यसूयता । तस्मिन्युगे सहस्राक्ष न भवंति कदाचन

千眼の御方（インドラ）よ、その時代には欲望・怒り・恐れ・貪り・嫉み・悪意は決して起こらない。

Verse 17

ततस्त्रेतायुगे जातस्त्रिपादो धर्म एव च । चिरायुषो नरास्तस्मिन्रक्तवर्णो जनार्दनः

その後、トレーター・ユガにおいて、ダルマは三つの脚をもつものとして（三分において確立して）現れる。その時代、人々は長命で、ジャナールダナ（ヴィシュヌ）は赤き色相を帯びる。

Verse 18

तस्मिन्यज्ञाः प्रवर्त्तंते प्राणिनामिष्टदायिनः । न कामादिप्रवृत्तिश्च तस्मिन्संजायते नृणाम्

その時代にはヤジュニャ（祭祀）が盛んに行われ、衆生に望みの果報を授ける。しかも人々には、欲などに駆られた放逸の振る舞いは生じない。

Verse 19

तपसा ब्रह्मचर्येण स्नानैर्दानैः पृथग्विधैः । तथा यज्ञैर्जपैर्होमैस्तत्र वृत्तिर्भवेन्नृणाम्

そこでは、人々の生はタパス（苦行）とブラフマチャリヤ（梵行の戒律）、聖なる沐浴と種々の布施によって形づくられる。さらにヤジュニャ、ジャパ（真言誦持）、ホーマ（火供）によっても営まれる。

Verse 20

ततस्तु द्वापरं नाम तृतीयं युग मुच्यते । द्विपदो धर्मः सञ्जातः पीतवर्णो जनार्द्दनः

ついで第三の時代、ドヴァーパラ・ユガが来る。ダルマは二本の足となり、ジャナールダナ（ヴィシュヌ）は黄なる色を帯びる。

Verse 21

फलाकांक्षाप्रवृत्तानि जपयज्ञतपांसि च । सत्यानृतान्वितो लोको द्वापरे सुरसत्तम

ドヴァーパラにおいては、ジャパ（真言誦持）と供犠と苦行は果報を望んで行われる。ああ神々の最勝よ、世は真と偽とが交じり合う。

Verse 22

तत्रान्योन्यं महीपाला युयुधुर्वसुधातले । सुपूताश्च दिवं यांति यज्ञैरिष्ट्वा जनार्दनम्

そこでは諸王が大地の上で互いに戦う。されど供犠によってジャナールダナを礼拝し、よく清められて天に赴く。

Verse 23

ततः कलियुगं घोरं चतुर्थं तु प्रव र्त्तते । एकपादो भवेद्धर्मः संत्रस्तो नित्यपूजने

ついで恐るべき第四のカリ・ユガが始まる。ダルマは一足となり、人々は日々の礼拝においてさえ悩まされる。

Verse 24

कृष्णवर्णो भवेद्विष्णुः पापाधिक्यं प्रवर्तते । माया च मत्सरश्चैव कामः क्रोधस्तथा भयम्

その時代、ヴィシュヌは黒き色を帯び、罪の増大が起こる。マーヤー、嫉み、欲、怒り、そして恐れもまた世に満ちる。

Verse 25

अर्थलुब्धास्तथा भूपा लोभमोहशतान्विताः । अल्पायुषो नरास्तत्र अल्पसस्या च मेदिनी

王たちは財に貪り、幾百もの貪欲と迷妄に縛られる。そこでは人の寿命は短く、大地の実りも乏しい。

Verse 26

अल्पक्षीरास्तथा गावः सत्यहीना द्विजातयः । तत्र मायाविनो लोका जैह्व्यौपस्थ्यपरायणाः

牛は乳が少なく、二度生まれし者（ドヴィジャ）は真実を失う。そこでは人々は欺きに傾き、舌の欲と官能の耽溺に身を委ねる。

Verse 27

सत्यहीनास्तथा पापा भविष्यंति कलौ युगे । तत्र षोडशमे वर्षे नराः पलितकुन्तलाः

カリ・ユガにおいて人々は真実を失い、罪に傾く。そこでは十六歳にして、男たちの髪はすでに白くなる。

Verse 28

नार्यो द्वादशमे वर्षे भविष्यंति सुगर्भिताः । भविष्यति क्रमाद्वर्णसंकरश्च सुराधिप

女は十二歳にして身ごもり、やがて、ああ神々の主よ、ヴァルナの混淆と乱れ（ヴァルナ・サンカラ）が起こる。

Verse 29

एकाकारा भविष्यंति सर्ववर्णाश्रमाश्च वै । नाशं यास्यंति यज्ञाश्च कुलधर्मः सनातनः

あらゆるヴァルナとアーシュラマは一様となり、区別が失われる。ヤジュニャの祭祀は滅び、家と血統に伝わる古のダルマもまた消え去る。

Verse 30

व्यर्थानि तत्र तीर्थानि म्लेच्छस्पृष्टानि सर्वशः । भविष्यंति सुरश्रेष्ठ प्रभावरहितानि च

そのとき、諸ティールタ（聖なる渡し場）はむなしくなり、ミレッチャにより遍く汚され、ああ神々の最勝者よ、神聖なる威力を失うであろう。

Verse 31

एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तत्र स्थितानि तीर्थानि ब्रह्माणमिदमब्रुवन्

その起源が顕れざるブラフマーの言葉を聞いて、そこに在った諸ティールタはブラフマーにこう申し上げた。

Verse 32

तीर्थान्यूचुः । कथं वयं भविष्यामः संप्राप्ते दारुणे कलौ । स्थानं नो ब्रूहि देवेश स्थातव्यं च सदैव हि

ティールタたちは言った。「恐るべきカリが到来したとき、我らはいかにして耐えましょうか。おお देवेश（神々の主）よ、我らの住まうべき処—常に留まるべき処をお示しください。」

Verse 33

ब्रह्मोवाच । अर्बुदः पर्वतश्रेष्ठः कलिस्तत्र न विद्यते । अतस्तत्र च गंतव्यं तीर्थैरायतनैः सह

ブラフマーは言った。「アルブダは山々のうち最勝であり、そこにはカリは存在しない。ゆえに汝らティールタは、自らの祠（やしろ）と住処とともに、そこへ赴くがよい。」

Verse 34

अपि कृत्वा महत्पापमर्बुदं प्रेक्षते तु यः । कलिदोषविनिर्मुक्तः स यास्यति परां गतिम्

たとえ大いなる罪を犯した者であっても、アルブダを拝する者はカリの過失より解き放たれ、至上の境地へと至る。

Verse 35

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो ब्रह्मलोकं गतो नृप । ततः सर्वाणि तीर्थानि गतानि च कलौ युगे

プラスタヤは言った。「かく語り終えると、四面の梵天ブラフマーは、王よ、ブラフマローカへ赴いた。そののちカリの世において、すべてのティールタ（聖なる渡処）は定められた帰依の地へと去っていった。」

Verse 36

भूमावर्बुदशैलेन्द्रे संस्थितानि कलेर्भयात् । गंगा सरस्वती चैव यमुना पुष्कराणि च

カリへの畏れゆえに、彼らは地上に降り、山々の主アルブダ山に住まうこととなった――ガンガー、サラスヴァティー、ヤムナー、そしてプシュカラの聖地もまた。

Verse 37

कुरुक्षेत्रं प्रभासं च ब्रह्मावर्तं तथैव च । तिस्रःकोट्योऽर्द्धकोटिश्च यानि तीर्थानि भूतले

クルクシェートラ、プラバーサ、そして同じくブラフマーヴァルタ――まことに地上の聖地（ティールタ）は、三クロール半に及ぶそのすべてが、ここに数え収められる。

Verse 38

तेषां वासश्च सञ्जातः पर्वतेऽर्बुदसंज्ञिके । एवं तत्र समापन्ना गंगा चैव सरस्वती

彼らの住処はアルブダと名づけられた山に定まった。かくしてその地に、ガンガーとサラスヴァティーもまた到来し、現前した。

Verse 39

तत्र शांता नराः सम्यक्परं निर्वाणमाप्नुयुः । श्राद्धं कृत्वा महाराज स्वर्गे यांति च पूर्वजाः

その地では、静謐なる人々が正しく至上の解脱に到る。さらに大王よ、そこでシュラーダ（śrāddha）を修すれば、祖霊たちもまた天界へ赴く。

Verse 40

शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महामते । ऋषिर्मंकणकोनाम सरस्वत्यास्तटे स्थितः

聞け、偉大なる知者よ。かつてその地で起こった不思議を――サラスヴァティー河の岸辺に、マンカナという名の聖仙（リシ）が住していた。

Verse 41

तपस्तेपे सुधर्मात्मा कामक्रोधविवर्जितः । तस्यैवं वर्तमानस्य क्षुतमासीत्कदाचन

その正しき魂の者は、欲と怒りを離れて苦行を修しつづけた。かくして暮らすうち、ある時、飢えが彼を襲った。

Verse 42

पित्तं प्रपतितं तत्र तच्च रक्तमयं बभौ । तद्दृष्ट्वाऽतीव हृष्टः स मंकणर्षिर्बभूव ह

その場で胆汁（ピッタ）が落ち、それは血でできたかのように見えた。それを見て、聖仙マンカナはこの上なく歓喜した。

Verse 43

सिद्धोऽहमिति विज्ञाय ततो नृत्यं चकार सः । तस्यैवं वर्तमानस्य जगत्स्थावरजंगमम्

「我は成就せり、シッダとなれり」と悟って、彼は舞い始めた。かくして続けるうち、動くものも動かぬものも、世界のすべてがその影響を受けた。

Verse 44

तत्र संक्षोभमापन्नं सागरा अपि चुक्षुभुः । गृहकृत्यानि संत्यज्य सर्वे विस्मयमा गताः

そこに大いなる動揺が起こり、海さえもかき乱されるように荒れた。人々は家の務めを捨て、皆ことごとく驚嘆して集い来た。

Verse 45

तस्यैवं नृत्यमानस्य सर्वे लोका नृपोत्तम । ननृतुः पार्थिवश्रेष्ठ प्रभावात्तस्य सन्मुनेः

彼がそのように舞うとき、王の中の最勝者よ、あらゆる世界もまた舞った――統べる者の第一よ――その聖なる牟尼の威力によって。

Verse 46

ततो देवगणाः सर्वे गत्वा कामनिषूदनम् । यथाऽयं नृत्यते नैव तथा कुरु महेश्वर

そのとき諸天の群れは皆、カーマを滅した御方のもとへ赴き、こう申し上げた。「おおマヘーシュヴァラよ、この者がもはやこのように舞わぬよう、お取り計らいください。」

Verse 47

अथ ब्राह्मणरूपेण शंभुनोक्तो द्विजोत्तमः । त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्तमधुना नृत्यते कथम्

ついでシャンブは婆羅門の姿をとり、最勝の二度生まれに語りかけた。「おお婆羅門よ、汝は苦行を修したはず。いかにして今、舞っているのか。」

Verse 48

मंकण उवाच । किं न पश्यसि हे ब्रह्मन्रक्तं पित्तं च मे स्थितम् । संजातं सिद्धिमापन्नो रक्तं पित्तं यतो मम

マンカナは言った。「おお婆羅門よ、我が内に血と胆汁があるのを見ぬのか。これが我に生じたゆえ、我は悉地を得た。ゆえに我は舞うのだ。」

Verse 49

एतस्मात्कारणाद्धर्षाद्द्विज नृत्यं करोम्यहम् । एवमुक्तस्ततस्तेन देवदेवो महेश्वरः

「このゆえに、歓喜のあまり、二度生まれよ、我は舞うのだ。」そう告げられると、神々の神マヘーシュヴァラ（シヴァ）は答えた。

Verse 50

तर्जन्या ताडयामास स्वांगुष्ठं नृपसत्तम । ततोंगुष्ठाद्विनिष्क्रांतं भस्म वै बिसपांडुरम्

彼は人差し指で自らの親指を打った、王の中の最勝者よ。するとその親指から、蓮の繊維のように白い灰が現れ出た。

Verse 51

ततो मंकणकं प्राह पश्य विप्र करान्मम । शुभ्रं भस्म विनिष्क्रांतं पश्य मे द्विज कौतुकम्

それから彼はマンカナに言った。「見よ、婆羅門よ——わが手から見よ。輝く白き灰が現れ出た。二度生まれの者よ、わがこの不思議なる徴を見よ。」

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । तद्दृष्ट्वा विस्मितो विप्रो ज्ञात्वा तं वृषभध्वजम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

プラスタヤは言った。これを見て婆羅門は驚嘆し、彼を牛旗を掲げる主（シヴァ）と悟るや、両膝を地に着けてひれ伏し、次の言葉を述べた。

Verse 53

मंकण उवाच । नूनं भवान्महादेवः साक्षाद्दृष्टः प्रसीद मे । निश्चितं त्वं मया ज्ञात एतन्मे हृदि वर्तते

マンカナは言った。「まことにあなたは大自在天マハーデーヴァそのもの、我が眼前に直に顕れ給うた—どうか我に慈悲を。私は確かにあなたを識りました。この確信は我が心に宿っております。」

Verse 54

नान्यस्यायं प्रभावश्च त्वया यो मे प्रदर्शितः । मां समुद्धर देवेश कृपां कृत्वा महेश्वर

「この御力は、あなたが我に示されたもので、他の誰のものでもありません。どうか我を引き上げてください、神々の主よ——憐れみを垂れ給え、マヘーシュヴァラよ。」

Verse 55

श्रीमहादेव उवाच । सम्यग्ज्ञातोऽस्मि विप्रेन्द्र त्वयाऽहं नात्र संशयः । वरं वरय भद्रं ते नृत्याधिक्यं यतः कृतम्

シュリー・マハーデーヴァは言った。「おお、婆羅門たちの長よ、汝は正しく我を見認めた。疑いはない。願いの恩寵を選べ。汝に吉祥あれ――かくも歓喜に満ちた舞を成したゆえに。」

Verse 56

मंकण उवाच । येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति सरस्वत्यां समाहिताः । त्वत्प्रसादात्फलं तेषां राजसूयाश्वमेधयोः

マンカナは言った。「ここサラスヴァティーにて、心を一つにして沐浴する者たちが、あなたのご加護により、ラージャスーヤとアシュヴァメーダの祭祀に等しい功徳を得ますように。」

Verse 57

श्रीमहादेव उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सरस्वत्यां समाहिताः । ते यास्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

シュリー・マハーデーヴァは言った。「心を収めてここサラスヴァティーで沐浴する者は、老いと死を離れた至上の住処に到るであろう。」

Verse 58

अत्र गंगासरस्वत्योः संगमे लोकविश्रुते । श्राद्धं कुर्युर्द्विजश्रेष्ठ ते यास्यंति परां गतिम्

世に名高いガンガーとサラスヴァティーの合流のこの地において、ああ二度生まれし者の最勝よ、シュラーダ（śrāddha）を修する者は最高の境地に至る。

Verse 59

सुवर्णं येऽत्र दास्यंति यथाशक्त्या द्विजोत्तमे । सर्व पापविनिर्मुक्तास्ते यास्यन्ति परां गतिम्

おお二度生まれし者の最勝よ、ここで力に応じて黄金を施す者は、あらゆる罪より解き放たれ、至上の境地に到る。

Verse 60

इत्युक्त्वांतर्दधे राजन्देवदेवो महेश्वरः

かく語り終えるや、王よ、神々の神マヘーシュヴァラは忽然と姿を隠し、視界より消え去った。