Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 52

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । तद्दृष्ट्वा विस्मितो विप्रो ज्ञात्वा तं वृषभध्वजम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

Transliteration

pulastya uvāca | taddṛṣṭvā vismito vipro jñātvā taṃ vṛṣabhadhvajam | jānubhyāmavaniṃ gatvā vākyametaduvāca ha

Translation

プラスタヤは言った。これを見て婆羅門は驚嘆し、彼を牛旗を掲げる主（シヴァ）と悟るや、両膝を地に着けてひれ伏し、次の言葉を述べた。

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that (thing)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• विस्मितः: astonished
• विस्मितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्मित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP from विस्मि/वि√स्मि), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विप्रः: the brahmin
• विप्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ज्ञात्वा: having known/recognized
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वृषभध्वजम्: the one whose banner is a bull (Śiva)
• वृषभध्वजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृषभ + ध्वज (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: बहुव्रीहि (यस्य ध्वजः वृषभः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (शिव-पर्याय)

• जानुभ्याम्: with (his) two knees
• जानुभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), द्विवचन

• अवनिम्: to the ground/earth
• अवनिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अवनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• वाक्यम्: words; statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (वाक्य-विशेषण)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed/just
• ह: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय, स्मरण/प्रसिद्ध्यर्थक निपात (expletive particle)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pulastya narrates: the brāhmaṇa, astonished, recognizes Śiva as vṛṣabhadhvaja and drops to his knees, touching the earth in reverence before speaking.

Characters & Entities

• Pulastya
• Śiva
• Vṛṣabhadhvaja
• Maṃkaṇa (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognition of the divine leads naturally to humility, surrender, and reverence—marks of genuine spiritual awakening.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda Khaṇḍa’s setting (Arbuda region) is elevated as a place where Śiva grants direct darśana and guidance.

What ritualistic prescription is mentioned?

The act of bowing/kneeling to the ground reflects devotional submission (praṇāma), though no formal rite is prescribed.