Adhyaya 80

Verse 1

। अथ सुपर्णाख्यमाहात्म्यं भविष्यंति । ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तेजोवीर्यसमन्वितः । गरुडस्तेन संजज्ञे मुनीनां होमकर्मणा

いま「スパルナ」と名づけられるマーハートミヤを語り給え。聖仙たちは言った。「あなたが説かれたとおり、燃え立つ光輝と勇力を具えたガルダが、牟尼たちの護摩の行によって生まれたという。その次第を明らかに聞きたい。」

Verse 2

स कथं तत्र संभूत एतन्नो विस्तराद्वद । विनतायाः समुद्भूत इत्येषा श्रूयते श्रुतिः

「それでは、彼はそこでいかにして生まれたのか。詳しく語ってください。私たちが聞き伝えるところでは、彼はヴィナターより生まれたと申します。」

Verse 3

सूत उवाच । योऽसावाथर्वणैर्मंत्रैः कलशश्चाभिमन्त्रितः । तैर्मंत्रैर्वालखिल्यैश्च महाऽमर्षसमन्वितैः

スータは語った。「そのカラシャ（水壺）は、アタルヴァンの真言によって正しく加持されていた—まさにその真言によって—そして大いなる苦行の熱を具えたヴァーラキリヤの仙たちによっても…。」

Verse 4

निवारितैश्च दक्षेण सूचिते विहगाधिपे । कश्यपस्तं समादाय कलशं प्रययौ गृहम्

ダクシャが制して鳥の王を示すと、カश्यパはその聖なる水のカラシャ（壺）を携え、わが家へと帰って行った。

Verse 5

ततः प्रोवाच संहृष्टो विनतां दयितां निजाम् । एतत्पिब जलं भद्रे मन्त्रपूतं महत्तरम्

その後、喜びに満ちて愛しきヴィナターに告げた。「吉祥なる君よ、この水を飲みなさい。真言によって大いに清められた尊き水である。」

Verse 6

येन ते जायते पुत्रः सहस्राक्षाधिको बली । तेजस्वी च यशस्वी च अजेयः सर्व दानवैः

「この水によって、汝は一子を宿し産むであろう。千眼のインドラにも勝る剛力を備え、光輝に満ち、名声高く、あらゆるダーナヴァにも征服されぬ者となる。」

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तत्क्षणादेव संपपौ । तत्तोयं सा वरारोहा सद्यो गर्भं ततो दधे

その言葉を聞くや、彼女はただちに飲み干した。その水を飲むと、肢体うるわしき彼女はたちまち身ごもった。

Verse 8

एवं तज्जलपानेन तेजोवीर्यसम न्वितः । कश्यपाद्गरुडो जज्ञे सर्वसर्पभयावहः

かくしてその水を飲んだことにより、光輝と武勇の力に満ちたガルダはカश्यパより生まれ、あらゆる蛇族の恐怖となった。

Verse 9

येनामृतं हृतं वीर्यात्परिभूय पुरंदरम् । मातृभक्तिपरीतेन सर्पाणां संनिवेदितम्

その武勇によって甘露（アムリタ）を奪い、プランダラ（インドラ）を辱め、さらに母への篤き帰依に満ちて、それを蛇族（ナーガ）に捧げたお方。

Verse 10

यो जज्ञे दयितो विष्णोर्वाहनत्वमुपागतः । ध्वजाग्रे तु रथस्यापि यः सदैव व्यवस्थितः

彼はヴィシュヌに愛されて生まれ、その御乗物（ヴァーハナ）の位に至り、また戦車の旗の先端に常に立って先陣をなす者である。

Verse 11

येन पूर्वं तपस्तप्त्वा क्षेत्रेऽत्रैव महात्मना । त्रिनेत्रस्तुष्टिमानीतो गतपक्षेण धीमता

この聖なる地において、かの賢き大いなる魂は—翼を失いながらも—以前のごとく苦行（タパス）を修し、その功徳により三眼の主（シヴァ）を満悦せしめた。

Verse 12

पक्षाप्तिर्येन संजाता यस्य भूयोऽपि तादृशी । देवदेवप्रसादेन विशिष्टा चाऽथ निर्मिता

神々の神の御加護により、彼は翼を取り戻した。さらに同様の翼が再び造り成され、神恩によっていよいよ勝れ、殊にすぐれたものとなった。

Verse 13

मुनय ऊचुः । कथं तस्य गतौ पक्षौ गरुडस्य महात्मनः । पुनर्लब्धौ कथं तेन कथं तुष्टो महेश्वरः । एतन्नो विस्तराद्ब्रूहि सूतपुत्र यथातथम्

仙人たちは言った。「大いなるガルダは、いかにして両翼を失ったのか。いかにして再びそれを得たのか。さらに、いかにしてマヘーシュヴァラは満悦されたのか。スータの子よ、事の次第をありのままに、詳しく語ってください。」

Verse 14

सूत उवाच । पुरासीद्ब्राह्मणो मित्रं भृगुवंशकुलोद्वहः । गरुडस्य द्विजश्रेष्ठा बालभावादपि प्रभो

スータは語った。「昔、ブリグ族の誉れたる一人のバラモンがいた。おお最勝の二度生まれよ、主よ、彼は幼き頃よりガルダの親友であった。」

Verse 15

तस्य कन्या पुरा जाता माधवी नाम संमता । रूपौदार्यसमोपेता सर्वलक्षणलक्षिता

彼にはかつて一人の娘が生まれ、「マーダヴィー」と名高かった。美貌と高貴なる寛大さを備え、あらゆる吉祥の相を具えていた。

Verse 16

न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी । तादृग्रूपा महाभागा यादृशी सा सुमध्यमा

彼女は女神でもなく、ガンダルヴァの乙女でもなく、アスリーでもなく、ナーガの女でもない。されど幸運なるその細腰の佳人は、彼女らのいずれにも劣らぬ、いや勝るほどの美を具えていた。

Verse 17

अथ तस्या वरार्थाय गरुडं विहगाधिपम् । स प्रोवाच परं मित्रं विनयावनतः स्थितः

そこで彼は、娘のために婿を求めんとして、鳥の王たるガルダのもとへ赴いた。礼を尽くして身を低くし、最愛の友に語りかけた。

Verse 18

एतस्या मम कन्याया वरं त्वं विहगाधिप । सदृशं वीक्षयस्वाद्य येन तस्मै ददाम्यहम्

「この我が娘のために、鳥の王よ、今日こそ彼女に真にふさわしく、等しき婿を見定めてください。そうすれば私は彼に娘を授けましょう。」

Verse 19

गरुड उवाच । मम पृष्ठं समारुह्य समस्तं क्षितिमंडलम् । त्वं भ्रमस्व द्विजश्रेष्ठ गृहीत्वेमां च कन्यकाम्

ガルダは言った。「わが背に乗り、地の輪をことごとく巡れ、最勝のバラモンよ——この乙女を伴って行け。」

Verse 20

ततस्तस्याः कुमार्या वै अनुरूपं गुणान्वितम् । स्वयं चाहर भर्तारमेषा मैत्री ममोद्भवा

「それから、この乙女にふさわしく徳を備えた夫を、汝みずから連れ帰れ。これは我より生じた友誼ゆえ、我もまた汝を助けよう。」

Verse 21

सूत उवाच । एवमुक्तोऽथ विप्रः स तत्क्षणात्कन्यया सह । आरूढो गारुडं पृष्ठं वरार्थाय द्विजोत्तमाः

スータは語った。かく告げられるや、そのバラモンはただちに乙女とともにガルダの背に乗り、ふさわしき婿を求めて旅立った。

Verse 22

यंयं पश्यति विप्रः स कुमारं तरुणाकृतिम् । स स नो तस्य चित्तांते वर्ततेस्म कथंचन

そのバラモンが見る者は誰であれ——みな瑞々しい若者の姿であったが——いずれもどうしても、真に彼の心の奥に定まることはなかった。

Verse 23

कस्यचिद्रूपमत्युग्रं न कुलं च सुनिर्मलम् । कुलं रूपं च यस्य स्यात्तस्य नो गुणसंचयः

ある者は容姿がひときわ鋭く美しいが、家系がことごとく清らかではない。ある者は家系も容姿も備えるが、徳の積み重ねが欠けている。

Verse 24

यस्य वा गुणसन्दोहस्तस्य नो रूपमुत्तमम् । पक्षपातं च वित्तं च तथान्यद्वरलक्षणम्

ある者は徳の集まりを備えていても、最上の美貌を欠くことがある。別の者には、えこひいきや財、そして婿に求められる他のしるしがある。

Verse 25

एवं वर्षसहस्रांते भ्रमतस्तस्यभूतलम् । विप्रस्य पक्षिनाथस्य वरार्थाय द्रिजोत्तमाः

かくして、婿を求めて大地をさまよい続けること千年ののちも、最勝のバラモンは鳥の王に運ばれつつ、その探求を続けた。

Verse 26

कदाचिदथ तौ श्रान्तौ भ्रममाणावितस्ततः । क्षेत्रेऽत्रैव समायातौ वासुदेवदिदृक्षया

やがてある時、あちらこちらと巡って疲れ果てた二人は、ヴァースデーヴァを拝見したいと願い、この聖なるクシェートラそのものへと到った。

Verse 27

श्वेतद्वीपं समालोक्य तथान्यां बदरीं शुभाम् । क्षीरोदं च सवैकुण्ठं तथान्यं तस्य संश्रयम्

彼らはシュヴェータド्वीパを望み、また吉祥なるバダリーをも見た。さらに、ヴァイクンタを伴う乳海、そして彼の依処となる他の住処をも見た。

Verse 28

अथ ताभ्यां मुनिर्दृष्टो नारदो ब्रह्मसंभवः । सांत्वपूर्वं तदा पृष्टो विष्णुं ब्रह्म सनातनम्

そのとき彼らは、ブラフマーより生まれた聖仙ナーラダを見た。まず慰めの言葉を述べてから、永遠のブラフマンたるヴィシュヌについて彼に問いかけた。

Verse 29

क्व देवः पुंडरीकाक्षः सांप्रतं वर्तते मुने । विष्णुस्थानानि सर्वाणि वीक्षितानि समंततः । आवाभ्यां संप्रहृष्टाभ्यां न संदृष्टः स केशवः

「聖仙よ、いま蓮華の眼をもつ主（プンダリーカークシャ）はどこにおられるのか。われらはヴィシュヌのあらゆる聖地を四方にわたり見巡ったが、歓喜に胸躍らせて求めても、ケーシャヴァを拝することができなかった。」

Verse 30

नारद उवाच । जलशायिस्वरूपेण यावन्मासचतुष्टयम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे स संतिष्ठति सर्वदा

ナーラダは言った。「水の上に臥す主（ジャラシャーイー）の御姿として、四か月のあいだ、主は常にハータケーシュヴァラの聖域（クシェートラ）にまします。」

Verse 31

तस्मात्तद्दर्शनार्थाय गम्यतां तत्र मा चिरम् । येन सन्दर्शनं याति द्वाभ्यामपि स चक्रधृक्

ゆえに、御姿を拝するため、遅れることなくただちにそこへ行こう。そこへ赴けば、われら二人とも、円盤を執る主（チャクラドリク）の吉祥なるダルシャナを得るであろう。」

Verse 32

अहमप्येव तत्रैव प्रस्थितस्तस्य दर्शनात् । प्रस्थितश्च त्वया युको देवकार्येण केनचित्

わたしもまた、その御姿を拝するために、まさにその地へと旅立った。さらに、ある神々の務めにより、あなたと連れ立って出発したのだ。」

Verse 33

अथ तौ पक्षिविप्रेन्द्रौ स च ब्रह्मसुतो मुनिः । प्राप्ताः सर्वे स्थितो यत्र जलशायी जनार्दनः

かくして、鳥の中の王者と婆羅門の中の王者であるその二人と、梵天の子なる聖仙は皆、水の上に臥すジャナールダナのまします場所へと到着した。

Verse 34

अथ दृष्ट्वा महत्तेजो वैष्णवं दूरतोऽपि तम् । ब्राह्मणं गरुडः प्राह नारदश्च मुनीश्वरः

そのとき、遠くからでも偉大なるヴァイシュナヴァの光輝を見て、ガルダはそのバラモンに語りかけ、また聖仙の主ナーラダも言葉を発した。

Verse 35

अत्रैव त्वं द्विजश्रेष्ठ तिष्ठ दूरेऽपि तेजसः । वैष्णवस्य सुतायुक्तः कल्पांताग्निसमम् व

おお、二度生まれし者の中の最勝よ、ここに留まれ——その光輝からは離れていよ。このヴァイシュナヴァの栄光は、その威力とともに、劫末の火のごとし。

Verse 36

नो चेत्संपत्स्यसे भस्म पतंग इव पावकम् । समासाद्य निशायोगे मूढं भावं समाश्रितः

さもなくば、汝は灰となろう——火に飛び込む蛾のように。時を誤って近づき、迷妄の心に依りすがるゆえに。

Verse 37

आवाभ्यां तत्प्रसादेन सोढमेतत्सुदुःसहम् । न करोति शरीरार्ति तथान्यदपि कुत्सितम्

その御方のご加護により、我ら二人はこの甚だ耐え難きものを耐え得た。これは我らの身に苦痛を与えず、また他の害ある災いも起こさぬ。

Verse 38

एवं तं ब्राह्मणं तत्र मुक्त्वा दूरे सुतान्वितम् । गतौ तौ तत्र संसुप्तस्तोये यत्र जनार्दनः

かくして彼らは、そのバラモンを子とともに遠くに留め置き、二人は進んで、水の上に横たわり眠り給うジャナールダナのもとへ向かった。

Verse 39

दिव्यस्तुतिपरौ मूर्ध्नि धृतहस्तांजलीपुटौ । पुलकांकितसर्वांगावानन्दाश्रुप्लुताननौ

彼らは神聖なる讃歌に没入し、合掌（アンジャリ）を頭頂に捧げていた。全身には信愛の戦慄が走り、顔は歓喜の涙に濡れていた。

Verse 40

त्रिःपरिकम्य तं देवमष्टांगं प्रणतौ हरिम् । दृष्टवन्तौ च पादांते संनिविष्टां समुद्रजाम्

彼らはその神を三度繞行し、ハリに八支の礼拝（アシュターンガ）で平伏した。すると御足もとに、海の娘—シュリー／ラクシュミー—が座しているのを見た。

Verse 41

पादसंवाहनासक्तां विष्णु वक्त्राहितेक्षणाम् । अथापरां वयोवृद्धां श्वेतवस्त्रावगुंठिताम्

彼は、御足を揉み奉りつつ、眼差しをヴィシュヌの御顔に据える一人を見た。さらに、白衣に覆われた、年老いて尊きもう一人を見た。

Verse 42

सन्निविष्टां तदभ्याशे सम्यग्ध्यानपरायणाम् । द्वादशार्कप्रभायुक्तां कृशांगीं पुलकान्विताम्

彼女は近くに座し、正しき禅定にひたすら帰依していた。十二の太陽にも似た光輝を放ち、肢体はほっそりとして、信愛の戦慄に包まれていた。

Verse 43

अथ तौ विष्णुना हर्षादुभावपि प्रहर्षितौ । संभाषितौ च संपृष्टौ यदर्थं च समागतौ

そのときヴィシュヌは歓喜し、二人をも喜びで満たした。御言葉をかけ、何のために来たのかとお尋ねになった。

Verse 44

श्रीनारद उवाच । अहं हि सुरकार्येण संप्राप्योऽत्र तवांतिकम् । गरुडो वै ब्राह्मणाय यन्मां पृच्छसि केशव

聖なるナーラダは言った。「私は神々の御用によって、ここにてあなたの御前に参りました。さらにガルダは一人のブラーフマナのために来たのです――それがあなたが私にお尋ねになること、ああケーシャヴァよ。」

Verse 45

श्रीभगवानुवाच । कच्चित्क्षेमं मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । कच्चिन्नेंद्रस्य संजातं भयं दानवसंभवम्

世尊は仰せになった。「最勝の牟尼よ、天界に住む者たちは皆つつがなきか。ダーナヴァにより、インドラに恐れは生じたか。」

Verse 46

यज्ञभागं लभंते स्म कच्चिद्देवाः सवासवाः । कच्चिन्न दानवः कश्चिदुत्कटोऽभूद्धरातले

「神々はヴァーサヴァ（インドラ）と共に、なお祭祀の正当な分け前を受けているか。地上に猛きダーナヴァが現れてはいないか。」

Verse 47

श्रीनारद उवाच । सांप्रतं धरणी प्राप्ता चतुर्वक्त्रस्य संनिधौ । रोरूयमाणा भारार्ता दानवैः पीडिता भृशम् । प्रोवाच पद्मजं तत्र दुःखेन महताऽन्विता

聖なるナーラダは言った。「そのとき大地は、四つの御顔をもつ御方（梵天）の御前に近づいた。泣き叫び、重荷に苦しみ、ダーナヴァらに激しく虐げられつつ、彼女はそこで蓮華より生まれし御方に、大いなる悲しみを抱いて訴えた。」

Verse 48

धरण्युवाच । कालनेमिर्हतो योऽसौ विष्णुनाप्रभविष्णुना । उग्रसेनसुतः कंसः संभूतः स महासुरः

大地は言った。「かつてヴィシュヌ――力強く、征服され得ぬヴィシュヌ――によって討たれたカーラネーミは、今やウグラセーナの子カンサとして再び生まれ、大いなるアスラとなった。」

Verse 49

अरिष्टो धेनुकः केशी प्रलम्बोनाम चापरः । तथान्या तु महारौद्रा पूतना नाम राक्षसी

アリシュタ、デーヌカ、ケーシー、そしてプラランバと名づけられたもう一者。さらに、きわめて恐るべき羅刹女プータナーもまた。

Verse 50

इतश्चेतश्च धावद्भिर्दानवैरेभिरेव च । वृथा मे जायते पीडा तथान्यैरपि दारुणैः

四方へと駆け回るこれらダーナヴァども、また他の残忍なる者どもによって、我には休む間もなく、むなしく苦痛が生じる。

Verse 51

ऊर्ध्वबाहुस्तथा जातो मर्त्यलोके जनोऽधुना । बहुत्वान्न प्रमाति स्म कथंचिद्धि ममोपरि

いま人界には、腕を高く掲げて生まれた者どもが確かにいる。だが数があまりに多いため、彼らは我にまるで気づかぬ—我が苦境に耳を傾ける者はほとんどいない。

Verse 52

भारावतरणं देव न करिष्यसि चाशु चेत् । रसातलं प्रयास्यामि तदाऽहं नात्र संशयः

おお神よ、もし速やかにこの重荷を取り除いてくださらぬなら、我はラサータラへと沈み下るであろう—これに疑いはない。

Verse 53

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणा लोककर्तृणा । संमंत्र्य विबुधैः सार्धं प्रेषितोऽहं तवांतिकम्

彼女の言葉を聞くや、世界の創造主ブラフマーは神々と共に評議し、我を汝の御前へと遣わされた。

Verse 54

प्रोक्तव्यो भगवान्वाक्यं त्वया देवो जनार्दनः । यथाऽवतीर्य भूपृष्ठे भारमस्याः प्रणाशयेत्

この御言葉を、福徳なる主ジャナールダナに申し上げよ。地上に降臨し、大地の負担を滅してくださるように。

Verse 55

तस्माद्भूभितले देव कृत्वा जन्म स्वयं विभो । भारं नाशय मेदिन्या एतदर्थ मिहागतः

それゆえ、主よ、全能なる御方よ、みずからの御意志により地上に御生誕し、大地女神の重荷を取り除いてください。この目的のために私はここへ参りました。

Verse 56

श्रीभगवानुवाच । एवं मुने करिष्यामि संमंत्र्य ब्रह्मणा सह । भारावतरणं भूमेः साकं देवैः सवासवैः

世尊は仰せになった。「然り、牟尼よ。そのとおりにしよう。梵天と相談のうえ、インドラとマルットを含む諸天とともに、大地の重荷を取り除くであろう。」

Verse 57

एवमुक्त्वाऽथ तं विष्णुर्नारदं मुनिपुंगवम् । ततश्च गरुडं प्राह त्वं किमर्थमिहागतः

こうして賢者の中の最勝者ナーラダに告げた後、ヴィシュヌはガルダに語りかけた。「何のためにここへ来たのか。」