Adhyaya 70

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति शक्तिः पापप्रणाशिनी । कार्तिकेयेन निर्मुक्ता हत्वा वै तारकं रणे

スータは言った。「さらにまた、そこには罪を滅するもう一つの聖なる槍（シャクティ）がある。カールッティケーヤが戦場でターラカを討ち果たした後に放ったものである。」

Verse 2

तथास्ति सुमहत्कुण्डं स्वच्छोदकसमावृतम् । तेनैव निर्मितं तत्र यः स्नात्वा तां प्रपूजयेत् । स पापान्मुच्यते सद्य आजन्ममरणांति कात्

またそこには、澄みわたる清らかな水に満ちた、きわめて大いなる池があり、彼ひとりによってその地に造られた。そこに沐浴し、ついでそのシャクティ（聖なる槍）を礼拝する者は、出生より死の近づく時に至るまで積もった罪より、ただちに解き放たれる。

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्मिन्काले विनिर्मुक्ता सा शक्तिस्तेन नो वद । किमर्थं स्वामिना तत्र किंप्रभावा वद स्वयम्

仙人たちは言った。「そのシャクティは、いつ彼によって放たれたのか、我らに告げよ。いかなる目的で、その主はそれをそこに据えたのか。さらにその威力はいかほどか――汝みずから語れ。」

Verse 4

सूत उवाच । पुरासीत्तारकोनाम दानवोऽतिबलान्वितः । हिरण्याक्षस्य दायादस्त्रैलोक्यस्य भयावहः

スータは語った。「いにしえ、ターラカという名のダーナヴァがいた。彼は計り知れぬ力を備え、ヒラニヤークシャの後嗣として、三界の恐怖となった。」

Verse 5

स ज्ञात्वा जनकं ध्वस्तं विष्णुना प्रभविष्णुना । तपस्तेपे ततस्तीव्रं गोकर्णं प्राप्य पर्वतम्

彼は、父が大いなる主ヴィシュヌによって滅ぼされたと知るや、ゴーカルナの山に至り、激しい苦行（タパス）を修した。

Verse 6

यावद्वर्षसहस्रांतं शीर्णपर्णा शनः स्थितः । ध्यायमानो महादेवं कायेन मनसा गिरा

満一千年のあいだ彼はそこにとどまり、次第に身はやせ衰えつつも、身・心・言葉をもって大自在天マハーデーヴァを念じ続けた。

Verse 7

वरुपूजोपहारैश्च नैवेद्यैर्विविधैस्ततः । ततो वर्षसहस्रांते स दैत्यो दुःखसंयुतः

そこで、礼拝の供物と様々な食物を捧げ、千年の時が過ぎたが、そのダイティヤは依然として苦しみに沈んでいた。

Verse 8

ज्ञात्वा रुद्रमसंतुष्टं ततो रौद्रं तपोऽकरोत् । विनिष्कृत्त्यात्ममांसानि जुहोतिस्म हुताशने

ルドラ神がまだ満足していないことを知り、彼は恐ろしい苦行を行った。自らの肉を切り取り、それを聖なる火に投じたのである。

Verse 9

ततस्तुष्टो महादेवो वृषारूढ उमापतिः । सर्वैरेव गणैः सार्धं तस्य संदर्शनं ययौ

すると、牡牛に乗るウマーの主、マハーデーヴァは満足し、すべてのガナ（従者）たちを伴って、彼に謁見を与えるために赴いた。

Verse 10

तत्र प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन नादयन् । दिशः सर्वा महादेवो हर्ष गद्गदया गिरा

そこでマハーデーヴァは歓喜して語りかけ、その澄んだ轟きはあらゆる方角に響き渡り、その声は喜びで震えていた。

Verse 11

भोभोस्तारक तुष्टोऽस्मि साहसं मेदृशं कुरु । प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं येन ते प्रददाम्यहम्

「おお、ターラカよ、私は満足している。お前が求める大胆な願いを言ってみよ。心が望むものを乞え、そうすれば私がそれを授けよう。」

Verse 12

तारक उवाच । अजेयः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादादहं विभो । यथा भवामि संग्रामे त्वां विहाय तथा कुरु

ターラカは言った。「おお大主よ、あなたの恩寵によって、すべての神々にも征服されぬ者としてください。戦場において、あなたに対してのみ例外として、他には無敵であられるように。どうかそのようにお授けください。」

Verse 13

भगवानुवाच । मत्प्रसादादसंदिग्धं सर्वमेतद्भविष्यति । त्वया यत्प्रार्थितं दैत्य त्वमेको बलवानिह

福徳ある主は言われた。「わが恩寵によって、これらは疑いなく必ず成就する。おおダイティヤよ、汝の願いは授けられよう。ここにおいて汝は、比類なき力をもつ者として立つであろう。」

Verse 14

एवमुक्त्वा महादेवः स्वमेव भवनं गतः । तारकश्चापि संहृष्टस्तथैवनिज मन्दिरम्

こう言い終えると、マハーデーヴァは自らの住処へと帰られた。ターラカもまた大いに歓喜し、同じく自らの宮殿の聖所へ戻っていった。

Verse 15

ततो दानवसैन्येन महता परिवारितः । गतः शक्रपुरीं योद्धुं विख्याताममरावतीम्

その後、巨大なダーナヴァの軍勢に囲まれ、彼は戦うためにシャクラの都へと進軍した――諸世界に名高いアマラーヴァティーへ。

Verse 16

अथाभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । यावद्वर्षसहस्रांते मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

かくして、デーヴァとダーナヴァの間に大戦が起こった。それは千年にわたり続き、死をもたらし、そしてようやく彼らは退いて引き返した。

Verse 17

तत्राभवत्क्षयो नित्यं देवानां रणमूर्धनि । विजयो दानवानां च प्रसादाच्छूलपा णिनः

その戦場の最前線において、神々は常に損耗を被り、勝利はダーナヴァたちに帰した――三叉戟を執る主の御加護によって。

Verse 18

ततश्चक्रुरुपायांस्ते विजयाय दिवौकसः । वर्माणि सुविचित्राणि यन्त्राणि परिखास्तथा

その後、天界の住人たちは勝利のための策を講じた。精妙に作られた鎧、戦の機械、そして防御の壕もまた整えた。

Verse 19

अन्यान्यपि शरीरस्य रक्षणार्थं प्रयत्नतः । तथैव योधमुख्यानां विशेषाद्द्विजसत्तमाः

さらに彼らは大いなる努力をもって、身を守るための他の備えも整えた。とりわけ先陣の勇士たちのために、ああ、最勝の両生者よ。

Verse 20

ससृजुस्ते सुराधीशा दानवेभ्यो दिवानिशम्

かくして神々の主たちは、昼も夜も絶え間なく、ダーナヴァらに向けて軍勢と武器を放った。

Verse 21

मुद्गरा भिंडिपालाश्च शतघ्न्योऽथ वरेषवः । प्रासाः कुन्ताश्च भल्लाश्च तस्मिन्काले विनिर्मिताः । विशेषाहवसंबन्धव्यूहानां प्रक्रियाश्च याः

その時、棍棒（ムドガラ）、ビンディパーラ、シャタグニー、そして優れた矢が作られた。さらにプラーサの投槍、クンタの槍、バッラの投げ矢も整えられ、戦いの様式に応じた陣形運用の特別な作法も定められた。

Verse 22

तथान्यानि विचित्राणि कूटयुद्धान्यनेकशः । भीषिकाः कुहकाश्चैव शक्रजालानि कृत्स्नशः

また同様に、奇異にして驚嘆すべき策謀の戦が幾度も案出された——恐るべき仕掛け、欺きの器、そしてことごとくインドラのごとき幻網である。

Verse 23

न च ते विजयं प्रापुस्तथापि द्विजसत्तमाः । दानवेभ्यो महायुद्धे प्रहारैर्जर्जरीकृताः

されど彼らは勝利を得なかった、ああ二度生まれの最勝者よ。大いなる戦において、ダーナヴァらの打撃により打ち砕かれ、ぼろぼろにされた。

Verse 24

अथ प्राह सहस्राक्षो भयत्रस्तो बृहस्पतिम् । दिनेदिने वयं दैत्यैर्विजयामो द्विजोत्तम

そのとき千眼者（インドラ）は恐れに震え、ブリハスパティに告げた。「ああ二度生まれの最勝者よ、日ごとに我らはダーナヴァに征服されております。」

Verse 25

यथायथा रणार्थाय सदुपायान्करोम्यहम् । तथातथा पराभूतिर्जायते मे महाहवे

「戦のためにいかなる善き策を講じようとも、その大戦においては、敗北が我に幾度となく生じてまいります。」

Verse 26

तदुपायं सुराचार्य स्वबुद्ध्या त्वं प्रचिन्तय । येन मे स्याज्जयो युद्धे तव कीर्तिरनिन्दिता ०

「ゆえに、神々の師よ、みずからの叡智にてその方途をお考えください。戦において我に勝利が授けられ、またあなたの名声が非難を受けぬように。」

Verse 27

सूत उवाच । ततो बृहस्पतिः प्राह चिरं ध्यात्वा शचीपतिम् । प्रहृष्टवदनो ज्ञात्वा जयोपायं महाहवे

スータは語った。ついでブリハスパティは、シャチーの主（インドラ）を久しく観想したのち、語り出した――大いなる戦いにおける勝利の方策を悟り、顔は歓喜に輝いていた。

Verse 28

मया शक्र परिज्ञातः स उपायो महाहवे । जीयन्ते शत्रवो येन लीलयैवापि भूरिशः

「おおシャクラよ、我は大いなる戦いにおけるその方策を見定めた。それによって敵は征服される――まるで戯れのごとく容易に。おお大力の主よ。」

Verse 29

यदाभीष्टं वरं तेन प्रार्थितस्त्रिपुरांतकः । तदैवं वचनं प्राह प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

彼が望みの恩寵を求めてトリプラーンタカ（シヴァ）に祈願したとき、その折――幾度もひれ伏して――次の言葉を述べた。

Verse 30

अजेयः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादादहं विभो । यथा भवामि संग्रामे त्वां विहाय तथा कुरु

「おお大主よ、あなたの恩寵により、我は諸天に対して不敗となりました。戦場において、たとえあなたを離れ、あなたの直接の御臨在なくとも、今のままで在れるようお取り計らいください。」

Verse 31

न तं स्वयं महादेवः स्वशिष्यं सूदयिष्यति । विषवृक्षमपि स्थाप्य कश्छिनत्ति पुनः स्वयम्

「マハーデーヴァは自らその者を討たぬ――彼は自らの弟子だからである。たとえ毒樹を植えたとしても、いったい誰がそれを自分の手で切り倒すだろうか。」

Verse 32

यो वै पिता स पुत्रः स्याच्छ्रुतिवाक्यमिदं स्मृतम् । तस्माज्जनयतु क्षिप्रं हरस्तन्नाशकृत्सुतम्

これはシュルティの言葉として記憶される――「父となる者は子となる」。ゆえにハラよ、速やかに、自らの滅びをもたらす子をもうけ給え。

Verse 33

येन सेनाधिपत्ये तं विनियोज्य महाहवम् । कुर्मो दैत्यैः समं शस्त्रैः प्राप्नुयाम ततो जयम्

彼を軍の総帥に任じ、大戦へと差し向ければ、我らはダーナヴァらに等しき武器で相対し、ついには勝利を得よう。

Verse 34

एष एव उपायोऽत्र मया ते परिकीर्तितः । विजयाय सहस्राक्ष नान्योऽस्ति भुवनत्रये

ここに我が汝に告げた勝利の手立てはただこれのみ、千眼のインドラよ。三界に他の道はない。

Verse 35

ततो देवगणैः सर्वैः समेतः पाकशासनः । तमर्थं प्रोक्तवाञ्छंभुं विनयावनतः स्थितः

そのとき、パーカを懲らしめるインドラは、あらゆる神々の群れを伴い、シャンブ（Śambhu）のもとへ近づいた。彼は恭しく頭を垂れて立ち、来意を申し述べた。

Verse 36

सुतस्य जननार्थाय कुरु यत्नं वृषध्वज । येन सेनाधिपत्ये तं योजयामि दिवौकसाम्

「牡牛の旗を掲げる主よ、子を生み出すためにお努めください。そうすれば私は、その子を天界の軍勢の総帥に任じましょう。」

Verse 37

प्राप्नोम्यहं च संग्रामे विजयं त्वत्प्रसादतः । निहत्य दानवान्सर्वांस्तारकेण समन्वितान्

あなたの御加護により、我は戦場にて勝利を得よう。ターラカと結んだダーナヴァらを悉く討ち滅ぼしたのちに。

Verse 38

नान्यथा विजयो मे स्यात्संग्रामे दानवैः सह । इति मां प्राह देवेज्यो ज्ञात्वा सम्यङ्महामतिः

さもなくば、ダーナヴァらとの戦において我に勝利はない。かくして、情勢を正しく見極めた大心のデヴェーシュヤ（ブリハスパティ）は我に語った。

Verse 39

अथोवाच विहस्योच्चैः शंकरस्त्रिदशेश्वरम् । करिष्यामि वचः क्षिप्रं तव शक्र न संशयः

そのときシャンカラは高らかに笑い、三十神の主に告げた。「おおシャクラよ、疑いなく、汝の願いを速やかに成就しよう。」

Verse 40

पुत्रमुत्पादयिष्यामि सर्वदैत्यविनाशकम् । यं त्वं सेनापतिं कृत्वा जयं प्राप्स्यसि सर्वदा

「我は一子を生み出そう。彼はすべてのダイティヤを滅ぼす者。汝が彼を将軍となせば、常に勝利を得るであろう。」

Verse 41

एवमुक्त्वा महादेवो गत्वा कैलास पर्वतम् । गौर्या समं ततश्चक्रे कामधर्मं यथोचितम्

かく語り終えると、マハーデーヴァはカイラーサ山へ赴き、ガウリーと共に、しかるべき作法にて愛の儀（カーマ・ダルマ）を修した。

Verse 42

हावैर्भावैः समोपेतं हास्यैरन्यैस्तदात्मिकैः । यावद्वर्षसहस्रांतं दिव्यं चैव निमेषवत्

戯れの身振りとやさしい情趣、笑い声やそれに類するさまざまな表現に伴われて、千年の終わりに至るその神聖なる時は、まばたきほどの一瞬のように過ぎ去った。

Verse 43

अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः । चक्रुर्मंत्रं तदर्थं हि तारकेण प्रपीडिताः

そのとき、恐れに心を震わせたすべての神々の群れは、まさにその目的のために真言（マントラ）を案出した。彼らはターラカに圧迫されていたからである。

Verse 44

सहस्रं वत्सराणां तु रतासक्तस्य शूलिनः । अतिक्रांतं न देवानां तेन कृत्यं विनिर्मितम्

千年のあいだ、槍（三叉戟）を持つ主シュ―リン（シヴァ）は愛の合一に没入してそのままであり、その全期間、神々は彼に依るべき所期の事業を成し遂げられなかった。

Verse 45

तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः । संतिष्ठते समं गौर्या कैलासे विजने स्थितः

ゆえに、神マヘーシュヴァラが—ガウリーとともに—カイラーサの人跡まれなる静寂の地に住まう、その場所へ赴こう。

Verse 46

ततस्तत्रैव संजग्मुः सर्वे देवाः सवासवाः । उद्वहन्तः परामार्तिं तारकारिसमुद्भवाम्

それからまさにその地に、すべての神々が—ヴァーサヴァ（インドラ）とともに—集い、ターラカーリ（スカンダ、ターラカを討つ者）に関わって生じた大いなる苦悩を抱えていた。

Verse 47

अथ कैलासमासाद्य यावद्यांति भवांतिकम् । निषिद्धा नंदिना तावन्न गंतव्यमतः परम्

やがてカイラーサに至り、バヴァ（シヴァ）の御許の近くまで進もうとしたとき、ナンディンが制して言った。「ここより先へは進んではならぬ。」

Verse 48

रहस्ये भगवान्सार्धं पार्वत्या समवस्थितः । अस्माकमपि नो गम्यं तस्मात्तावन्न गम्यताम्

「世尊はパールヴァティーとともに秘奥のうちにお住まいである。われらでさえ立ち入ることは許されぬ。ゆえに、今はこれ以上進むな。」

Verse 49

ततस्तैर्विबुधैः सर्वैः प्रेषितस्तत्र चानिलः । किं करोति महादेवः शीघ्रं विज्ञायतामिति

そこで諸神は皆、アニラ（ヴァーユ）をそこへ遣わし、「マハーデーヴァが何をなさっているのか、速やかに確かめよ」と言った。

Verse 50

अथ वायुर्गतस्तत्र यत्रास्ते भगवाञ्छिवः । गौर्या सह रतासक्त आनन्दं परमं गतः

やがてヴァーユは、世尊シヴァのまします所へ赴いた。ゴーリーとともに、合一に没入し、至上の歓喜に入っておられた。

Verse 51

अथ प्रचलिते शुक्रे स्थानादप्राप्तयोनिके । देवेन वीक्षितो वायुर्नातिदूरे व्यवस्थितः

そして精が動き始め—なお定められた場所、あるいは胎（よに）に至らぬうちに—遠からず立っていたヴァーユは、神に見とがめられた。

Verse 52

ततो व्रीडा समोपेतस्तत्क्षणादेव चोत्थितः । भावासक्तां प्रियां त्यक्त्वा मा मोत्तिष्ठेतिवादिनीम्

そのとき彼は慎みの羞恥に包まれ、ただちに起ち上がり、愛に心を奪われて「起たないで」と言う最愛の人を残して去った。

Verse 53

अब्रवीदथ तं वायुं विनयावनतं स्थितम् । किमर्थं त्वमिहायातः कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम्

ついで彼は、謙遜して頭を垂れ立つ風神ヴायुに言った。「何のためにここへ来たのか。天界の住人たちは安泰であるか。」

Verse 54

वायुरुवाच । एते शक्रादयो देवा नंदिना विनिवारिताः । तारकेण हतोत्साहास्तिष्ठंति गिरिरोधसि

ヴायुは言った。「これらの神々—インドラら—はナンディンにより退けられた。ターラカに気勢を砕かれ、今は山の斜面に留まっている。」

Verse 55

तस्मादेतान्समाभाष्य समाश्वास्य च सादरम् । प्रेषयस्व द्रुतं तत्र यत्र ते दानवाः स्थिताः

「ゆえに彼らに語りかけ、敬意をもって慰め励まし、ダーナヴァらのいる場所へ速やかに遣わしなさい。」

Verse 56

अथ तानाह्वयामाम तत्क्षणात्त्रिपुरांतकः । संप्राह चविषण्णास्यः कृतांजलिपुटान्स्थितान्

そのとき三城を滅ぼす者トリプラーンタカはただちに彼らを呼び寄せ、合掌して恭しく立ち、憂いに沈んだ顔の者たちに語りかけた。

Verse 57

श्रीभगवानुवाच । युष्मत्कृते समारंभः पुत्रार्थं यो मया कृतः । स्वस्थानाच्चलिते शुक्रे कृतो मोघोद्य वायुना

世尊は仰せになった。「汝らのために、子を生ぜしめんとして我はこの営みを起こした。だが今日、ヴァーユ（風神）により精種が本来の座より移され、その企ては空しくなった。」

Verse 58

एतद्वीर्यं मया धैर्यात्स्तंभितं लिंगमध्यगम् । अमोघं तिष्ठते सर्वं क्व दधामि निवेद्यताम्

「不動の堅忍によって、この強大なる威力を抑え、リンガ（liṅga）の中に留め置いた。すべてはなお無駄とならず—告げよ、我はいずこにこれを納むべきか。」

Verse 59

येन संजायते पुत्रो दानवांतकरः परः । सेनानाथश्च युष्माकं दुर्द्धरः समरे परैः

「これより一子が生まれよう—至上にしてダーナヴァ（Dānava）を滅する者。汝らの軍の総帥となり、戦場にて敵は抗し得ぬであろう。」

Verse 60

एतत्कल्पाग्निसंकाशं धर्तुं शक्नोति नापरः । विना वैश्वानरं तस्माद्दधात्वेष सनातनम्

「これは劫末の火に等しく、他の誰にも担い得ぬ。ゆえにヴァイシュヴァーナラ（Vaiśvānara、火神アグニ）がこの永遠の力を受け取り、保持せよ。」

Verse 61

येन तत्र प्रमुञ्चामि सुताय विजयाय च । एतद्वीर्यं महातीव्रं द्वादशार्कसमप्रभम्

「その子の誕生と勝利のため、我がそれを彼の地に放たんがために—この威力は甚だ激烈にして、十二の太陽に等しく輝く。」

Verse 62

अथ प्राहुः सुराः सर्वे वह्निं संश्लाघ्य सादराः । त्वं धारयाग्ने वक्त्रांते वीर्यमेतद्भवोद्भवम्

そのとき諸天は皆、アグニを恭しく讃えて言った。「おお火神よ、バヴァ（シヴァ）より生じたこの威力を、汝の口の内に保て。」

Verse 63

ततः प्रसारयामास स्ववक्त्रं पावको द्रुतम् । कुर्वञ्छक्रसमादेशमविकल्पेन चेतसा

そこでパーヴァカ（アグニ）はただちに自らの口を開き、インドラの命を、迷いなき心で遂行した。

Verse 64

शंकरोऽप्यक्षिपत्तत्र कामबाणप्रपीडितः । गौरीं भगवतीं ध्यायन्नानन्दं परमं गतः

そこにて、欲神カーマの矢に悩まされしシャンカラ（シヴァ）もまた、それを放ち出した。さらに福徳の女神ガウリーを観想し、至上の歓喜に到達した。

Verse 65

पावकोऽपि भृशं तेन कल्पाग्निसदृशेन च । दह्यमानोऽक्षिपद्भूमौ शरस्तंबे सुविस्तरे

火神アグニさえも、その炎—劫末の火に等しき—に激しく灼かれ、これを大地へと落とし、広々とした葦の茂みに投じた。

Verse 66

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता भ्रममाणा इतस्ततः । भार्यास्तत्र मुनीनां ताः षण्णां षट्कृत्तिकाः शुभाः

その折、あちらこちらとさまよい歩いていた吉祥なる六人のクリッティカー—六人の牟尼の妻たち—がそこへ到来した。

Verse 67

तासां निदेशयामास स्वयमेव शतक्रतुः । एतद्बीजं त्रिनेत्रस्य परिपाल्यं प्रयत्नतः

そのときシャタクラトゥ（インドラ）自ら彼女らに告げた。「この三つ目の主の種子は、最大の努力をもって守護しなければならぬ。」

Verse 68

अत्र संपत्स्यते पुत्रो द्वादशार्कसमप्रभः । भवतीनामपि प्रायः पुत्रत्वं संप्रयास्यति

「ここにて、十二の太陽に等しく輝く一子が成就する。さらに汝らにも、特別なるかたちで母となる徳が顕れるであろう。」