Adhyaya 37

Verse 2

। सूत उवाच । अथापश्यत्स विप्राणां वृन्दं वृन्दारकोपमम् । संनिविष्टं धरापृष्ठे लीलाभाजि द्विजोत्तमाः । एके वेदविदस्तत्र वेदव्याख्यानतत्पराः । परस्परं सुसंक्रुद्धा विवदंति जिगीषवः

スータは言った。ついで彼は、神々の群れにも似た無数のバラモンたちが、戯れ（リーラー）の場にて大地に座しているのを見た。ある者はヴェーダに通じ、その解釈に励むが、互いに熱して論争し、各々が勝利を求めて争っていた。

Verse 3

यज्ञविद्याविदोऽन्येऽपि यज्ञाख्यानपरायणाः । तत्र विप्राः प्रदृश्यंते शतशो ब्रह्मवादिनः

また他の者たちも祭式（ヤジュニャ）の学に通じ、ヤジュニャの伝承と解説に身を捧げていた。そこには、梵（ブラフマン）を説く師たるバラモンが、幾百と見受けられた。

Verse 4

अन्ये ब्राह्मणशार्दूला वेदांगेषु विचक्षणाः । प्रवदंति च संदेहान्वृन्दानामग्रतः स्थिताः

また別の、虎のごときバラモンたちはヴェーダ支分（ヴェーダーンガ）に精通し、集いの輪の先頭に立って、自らの疑念や問いを公然と論じ合っていた。

Verse 5

वेदाभ्यासपराश्चान्ये तारनादेन सर्वशः । नादयंतो दिशां चक्रं तत्र सम्यग्द्विजोत्तमाः

また他の、すぐれた再生者（ドヴィジャ）たちは、ヴェーダ誦習に専念し、澄みわたる「ターラ」の唱和をあまねく響かせ、八方の方位の輪をその場でこだまさせていた。

Verse 6

अन्ये कौतूहलाविष्टाः संचरान्विषमान्मिथः । पप्रच्छुर्जहसुश्चान्ये ज्ञात्वा मार्गप्रवर्तिनम्

また他の者たちは好奇心にとらわれ、でこぼこの小径のあいだを行き交った。ある者は問いかけ、ある者は笑った――道を導く者をすでに見知っていたからである。

Verse 7

स्मृतिवादपराश्चान्ये तथान्ये श्रुतिपाठकाः । संदेहान्स्मृतिजानन्ये पृच्छंति च परस्परम्

ある者たちはスムリティ（Smṛti）の解説に励み、またある者たちはシュルティ（Śruti）を誦した。スムリティに通じた者らは、疑いについて互いに問い交わした。

Verse 8

कीर्तयंति तथा चान्ये पुराणं ब्राह्मणोत्तमाः । वृद्धानां पुरतस्तत्र सभामध्ये व्यवस्थिताः

また、ほかの最勝のバラモンたちは、長老たちの前で सभाの中央に座し、その場でプラーナ（Purāṇa）を誦し、讃嘆した。

Verse 9

अथ तान्स मुनिर्दृष्ट्वा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । अभिवाद्य ततः प्राह सादरं विनयान्वितः

そのとき聖仙は、誓戒に堅固なそのバラモンたちを見て、敬って礼拝し、ついで畏敬と謙譲をもって語った。

Verse 10

मम बुद्धिः समुत्पन्ना शम्भोरायतनं प्रति । कर्तुं ब्राह्मणशार्दूलास्तस्मात्स्थानं प्रदर्श्यताम्

我が心に、シャンブ（Śambhu）のための聖所を建立せんとの決意が起こった。ゆえに、虎のごときバラモンたちよ、ふさわしき場所を示してほしい。

Verse 11

तवाहं देवदेवस्य शम्भोः प्रासादमुत्तमम् । विधायाराधयिष्यामि तमेव वृषभध्वजम्

汝らのために、神々の神シャンブ（Śambhu）の最上の मंदिरを建立し、牛を旗印とするその御主（ヴृषभ旗）をこそ、我は礼拝し奉る。

Verse 12

स एवं जल्पमानोऽपि मुहुर्मुहुरतंद्रितः । न तेषामुत्तरं लेभे शुभं वा यदि वाशुभम्

彼は倦むことなく幾度もそのように語りかけたが、彼らからは返答を得られなかった——吉とも不吉とも。

Verse 13

ततः कोपपरीतात्मा समुनिस्तान्द्विजोत्तमान् । शशाप तारशब्देन यथा शृण्वंति कृत्स्नशः

そのとき聖仙は怒りに心を覆われ、あの優れた二度生まれの者たちを呪った。鋭い「ターラ（tāra）」の声で告げ、万人が明瞭に聞くようにした。

Verse 14

दुर्वासा उवाच । विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनोद्भवः । एते मदावलिप्तानामेत एव सतां दमाः

ドゥルヴァーサは言った。「学識の驕り、財の驕り、そして第三に高貴な家柄から生じる驕り——これらは傲慢な者を汚す酔いである。だが同じそれらが、真に善き者には自制のための規律となる。」

Verse 15

तत्र येऽपि हि युष्माकं मदा एव व्यवस्थिताः । यतस्ततोऽन्वयेऽप्येवं भविष्यति मदान्विताः

「そして汝らのうち、そのような驕りにのみ安住する者は——どこへ行こうとも、たとえその家系・子孫においてさえ同じことが起こる。彼らは驕りを印として帯びるであろう。」

Verse 16

सदा सौहृदनिर्मुक्ताः पितरोऽपि सुतैः सह । भविष्यंति पुरे ह्यस्मिन्किं पुनर्बांधवादयः

「この都においては、父でさえ子と共に常に親愛を失うであろう。まして他の親族など、言うまでもない。」

Verse 17

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो निवृत्तस्तदनन्तरम् । अपमानं परं प्राप्य ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः

かく語り終えるや、その最勝のバラモンはただちに退いた。さらに、バラモンたちより甚だしい侮辱を受けた最上の二度生まれの者は、去って行った。

Verse 18

अथ तन्मध्यगो विप्र आसीद्वृद्धतमः सुधीः । सुशील इति विख्यातो वेदवेदांगपारगः

そのとき彼らの中に、きわめて老いて賢明なるバラモンがいた。名をスシーラといい、ヴェーダとヴェーダーンガに通暁していた。

Verse 19

स दृष्ट्वा तं मुनिं क्रुद्धं गच्छंतमपमानितम् । सत्वरं प्रययौ पृष्ठे तिष्ठ तिष्ठेति च ब्रुवन्

侮辱されて怒りつつ去りゆくその牟尼を見て、彼は急ぎ後を追い、「止まれ、止まれ」と呼びかけた。

Verse 20

अथासाद्य गतं दूरं प्रणिपत्य मुनिं च सः । प्रोवाच क्षम्यतां विप्र विप्राणां वचनान्मम

やがて遠くへ行った牟尼に追いつくと、彼はひれ伏して礼拝し、こう言った。「おおバラモンよ、我らバラモンの言葉ゆえに、どうかお赦しください。」

Verse 21

एतैः स्वाध्यायसंपन्नैर्न श्रुतं वचनं तव । नोत्तरं तेन संदत्तं सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

「この者たちは、たとえスヴァーディヤーヤ（聖典自習）に満ちていようとも、あなたのお言葉に耳を傾けず、返答もいたしませんでした。これは真実であると私は申します。」

Verse 22

तस्माद्भूमिर्मया दत्ता शंभुहर्म्यकृते तव । अस्मिन्स्थाने द्विजश्रेष्ठ प्रासादं कर्तुमर्हसि

ゆえに我は汝にこの地を授けた。シャンブ（Śambhu）の神殿楼閣を建立するためである。おお、二度生まれし者の最勝よ、この場所にこそプラ―サーダ（prāsāda）なる聖堂を建てるべし。

Verse 23

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दुर्वासा हर्षसंयुतः । क्षितिदानोद्भवां चक्रे स्वस्ति ब्राह्मणसत्तमाः । प्रासादं निर्ममे पश्चात्तस्य वाक्ये व्यवस्थितः

その言葉を聞くや、ドゥルヴァーサ（Durvāsā）は歓喜に満ち、土地の施与より生じた吉祥の祝福を宣した。ついで自らの言に従い、その最勝のバラモンは後にプラ―サーダ（prāsāda）を建立した。

Verse 24

अथ ते ब्राह्मणा ज्ञात्वा सुशीलेन वसुन्धरा । देवतायतनार्थाय दत्ता तस्मै तपस्विने

さて、そのバラモンたちは、スシーラ（Suśīla）がその苦行者に、神のための聖所建立を目的として大地を与えたと知り、心中に波立ちを覚えた。

Verse 25

सर्वे कोपसमायुक्ताः सुशीलं प्रति ते द्विजाः

その二度生まれしバラモンたちは皆、怒りに満ち、スシーラ（Suśīla）に敵対して向き直った。

Verse 26

ततः प्रोचुः समासाद्य येन शप्ता दुरात्मना । वयं तस्मै त्वया दत्ता प्रासादार्थं वसुन्धरा

そこで彼らは近づいて言った。「あの邪なる者によって我らは呪われた。しかも汝は、寺院建立のためにこの地を彼に与えたのだ、プラ―サーダ（prāsāda）を建てるために。」

Verse 27

तस्मात्त्वमपि चास्माकं बाह्य एव भविष्यसि । सुशीलोऽपि हि दुःशीलो नाम्ना संकीर्त्यसे बुधैः

それゆえ汝もまた、我らの共同体の外へと追われるであろう。名はスシーラ（善き品性）といえども、賢者たちは汝をドゥフシーラ（悪しき品性）と称える。

Verse 28

एषोऽपि तापसो दुष्टो यः करोति शिवालयम् । नैव तस्य भवेत्सिद्धिश्चापि वर्षशतैरपि

この苦行者もまた邪悪である—シヴァの神殿を建てる者は。彼には成就はなく、たとえ幾百年を経てもなお得られぬ。

Verse 29

तथा कीर्तिकृतां लोके कीर्तनं क्रियते नरैः । ततः संपश्यतां चास्य कीर्तिर्नास्य तु दुर्मतेः

また世において、人々は真の名声を打ち立てる者を讃える。だが万人が見守ろうとも、この邪心の者には久しく残る誉れはない。

Verse 30

एष दुःशीलसंज्ञो वै तव नाम्ना भविष्यति । प्रासादो नाममात्रेण न संपूर्णः कदाचन

汝の名そのものによって、これはまことに「ドゥフシーラ」と呼ばれるであろう。しかもその堂宇は名ばかりの堂にとどまり、決して完全には成らぬ。

Verse 31

यस्मात्सौहृदनिर्मुक्ताः कृतास्तेन वयं द्विजाः । मदैस्त्रिभिः समायुक्ताः सर्वान्वयसमन्विताः

彼のゆえに、我ら婆羅門は親愛と善意を奪われた。高き家系に連なり、三種の慢をも備えていたにもかかわらず—ゆえにこの報いが続くのである。

Verse 32

तस्मादेषोऽपि पापात्मा भविष्यति स कोपभाक् । तप्तं तप्तं तपो येन संप्रयास्यति संक्षयम्

それゆえ、この罪深き者もまた憤怒の報いを受け継ぐ者となり、彼が幾度も修した苦行（タパス）はついに滅び失せてしまう。

Verse 33

एवमुक्त्वाथ ते विप्राः कोपसंरक्तलोचनाः । दुःशीलं संपरित्यज्य प्रविष्टाः स्वपुरे ततः

かく語り終えると、怒りにより眼を赤くしたそのバラモンたちは、ドゥフシーラを捨て去り、ついで自らの都へと入っていった。

Verse 34

दुःशीलोऽपि बहिश्चक्रे गृहं तस्य पुरस्य च । देवशर्मा यथापूर्वं संत्यक्तः पुरवासिभिः

ドゥフシーラが別の振る舞いをしたとしても、デーヴァシャルマーの家はその都の外に置かれ、デーヴァシャルマーは以前のまま都人に見捨てられていた。

Verse 35

तस्यान्वयेऽपि ये जातास्ते बाह्याः संप्रकीर्तिताः । बाह्याः क्रियासु सर्वासु सर्वेषां पुरवासिनाम्

その血統に生まれた者でさえ「外の者」と宣言され、あらゆる儀礼と慣行において、都人すべてから共同体の外として扱われた。

Verse 36

सूत उवाच । एवं तेषु द्विजेंद्रेषु शापं दत्त्वा गतेषु च । दुर्वासाः प्राह दुःशीलं कोपसंरक्तलो चनः

スータは語った。かの最勝のバラモンたちがかく呪詛を与えて去った後、怒りにより眼を赤くしたドゥルヴァーサがドゥフシーラに告げた。

Verse 37

मम सिद्धिं गता मंत्राः समर्थाः शत्रुसंक्षये । आथर्वणास्तथा चान्ये वेदत्रयसमुद्भवाः

マントラは私を通して成就した。それらは敵を滅ぼす力を持つ。アタルヴァヴェーダのマントラも、三ヴェーダから生じた他のマントラも同様である。

Verse 38

तस्मादेतत्पुरं कृत्स्नं पशुपक्षि समन्वितम् । नाशमद्य नयिष्यामि यथा शत्रोर्हि दुष्टकः

それゆえ、私は今日、この都市全体を獣や鳥と共に破滅させるであろう。あたかも邪悪な敵を滅ぼすかのように。

Verse 39

दुःशील उवाच । नैतद्युक्तं नरश्रेष्ठ तव कर्तुं कथंचन । ब्राह्मणानां कृते कर्म ब्राह्मणस्य विशेषतः

ドゥフシーラは言った。「人々の長よ、あなたがそのように振る舞うことは決して適切ではありません。それはバラモンに関する行為であり、特にバラモンに影響を及ぼすものです。」

Verse 40

निघ्नंतो वा शपंतो वा वदंतो वापि निष्ठुरम् । पूजनीयाः सदा विप्रा दिव्यांल्लोकानभीप्सुभिः

彼らが打とうとも、呪おうとも、あるいは厳しく語ろうとも、神聖な世界を求める者は常にバラモンを敬うべきである。

Verse 41

ब्राह्मणैर्निर्जितैर्मेने य आत्मानं जयान्वितम् । तामिस्रादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते

バラモンに打ち負かされながらも、なお自らを勝利者と思い込む者は、ターミスラのような恐ろしい地獄で焼かれることになる。

Verse 42

आत्मनश्च पराभूतिं तस्माद्विप्रात्सहेत वै । य इच्छेद्वसतिं स्वर्गे शाश्वतीं द्विजसत्तम

それゆえ、バラモンの中の最良の者よ、もし天界での永遠の住処を望むならば、バラモンによる屈辱さえも耐え忍ぶべきである。

Verse 43

एतेषां ब्राह्मणेंद्राणां क्षेत्रे सिद्धिं समागताः । मंत्रास्ते तत्कथं नाशं त्वमेतेषां करिष्यसि

これら第一級のバラモンたちの聖なる地において、それらのマントラは効力を得た。それなのに、どうしてあなたはこれらの破滅をもたらそうとするのか。

Verse 44

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नवते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

バラモン殺し、酒飲み、盗人、そして信頼を裏切る者に対しては、正しき人々によって償いの手段が定められている。しかし、恩知らずな者に対しては、いかなる償いも説かれていない。

Verse 45

तस्मात्कोपो न कर्तव्यः क्षेत्रे चात्र व्यवस्थितैः । क्षमां कुरु मुनिश्रेष्ठ कृपां कृत्वा ममोपरि

それゆえ、この聖なる地に住む者たちは怒りを示してはならない。聖者の中の最良の者よ、許しを与えたまえ。私に慈悲を示したまえ。

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय तत्र कृत्वावसत्तपः । प्राप्तश्च परमां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

スータは言った。『彼は「そうあろう」と同意し、そこに住居を構えて苦行を行った。彼は神々でさえ得難い最高の霊的成就に達したのである。』

Verse 47

दुःशीलाख्यः क्षितौ सोऽपि प्रासादः ख्याति मागतः । यस्य संदर्शनादेव नरः पापात्प्रमुच्यते

地上にある「ドゥフシーラ」と名づけられたその霊廟もまた名高くなった――ただ拝見するだけで、人は罪より解き放たれる。

Verse 48

तस्य मध्यगतं लिंगं शुक्लाष्टम्यां सदा नरः । यः पश्यति क्षणं ध्यात्वा नरकं स न पश्यति

その中央に安置されたリンガを――白分の八日（シュクラ―アシュタミー）に、心を凝らしてたとえ一瞬でも拝する者は、地獄を見ることがない。