Adhyaya 31

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातस्य सर्पाणां न भयं जायते क्वचित्

スータは言った。「さらにそこには、比類なきナーガ・ティールタがある。そこで沐浴する者には、いかなる時も蛇への恐れが起こらない。」

Verse 2

तत्र श्रावणपञ्चम्यां यो नरः स्नानमाचरेत् । कृष्णायां न भयं तस्य कुलेऽपि स्यादहेः क्वचित्

そこでシュラーヴァナ・パンチャミーの日に沐浴の行をなす者は、クリシュナー（闇の半月）においてさえ、蛇への恐れが決して起こらず、その家系においてもまた同様である。

Verse 3

तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः । शेष प्रभृतिनागैस्तु मुक्तिहेतोर्हुताशनात्

そこでは古えに、母の呪いに苦しめられたシェーシャ（Śeṣa）をはじめとするナーガたちが、解脱を求めて苦行（タパス）を修し、聖なる火フターシャナ（Agni）をその清浄なる手段とした。

Verse 4

कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले । तत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं संसिद्धिं परमां गतौ

地上に名高き二柱のナーガ、カンバラとアシュヴァタラがいた。彼らはそこで激しい苦行を修し、最上の成就（シッディ）に到達した。

Verse 5

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः । कर्कोटश्चैव नागेन्द्रो मणिकण्ठस्तथापरः

アナンタ（Ananta）とヴァースキ（Vāsuki）、そして大いなる威力のタクシャカ（Takṣaka）。さらにナーガの王カルコータ（Karkoṭa）、またマニカṇṭha（Maṇikaṇṭha）も—その一柱として挙げられる。

Verse 6

ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः । शेषपूर्वाः स्मृता नागा एतेऽत्र नव नायकाः

またアイラーヴァタ（Airāvata）、シャンカ（Śaṅkha）、プンダリーカ（Puṇḍarīka）、マハーヴィシャ（Mahāviṣa）もいる。シェーシャ（Śeṣa）を首として憶念される、ここに挙げた者こそ九柱のナーガの導き手である。

Verse 7

एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः । असंख्याभिरिदं व्याप्तं समस्तं धरणीतलम्

また彼らの子らと孫らも、数えきれぬ威力によって、この大地の全面に遍く満ち広がった。

Verse 8

अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान् । बहुत्वादपि संस्पर्शादपराधं विनापि च

すると、かの曲がりくねり邪悪なる者どもは、常に人々を喰らった。数の多さゆえ、ただ触れるだけでも、人に咎がなくとも害をなした。

Verse 9

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

それゆえ、これらすべての民は梵天ブラフマーに帰依して申し上げた。「おお、神々の中の最勝者よ、我らは苦しめられております。蛇どもから速やかにお守りください。」

Verse 10

यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् । व्याप्तं सर्वैस्ततः सर्पैर्विषाढ्यैरतिभीषणैः

大地の全面が（人々を失って）空しくなる前に。なぜなら、毒をたたえ、きわめて恐ろしい蛇どもが、あまねく満ち広がっているのだから——

Verse 11

अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान् । स्वसंततेः प्ररक्षध्वं भक्ष्यमाणा इमाः प्रजाः

そのとき梵天は、シェーシャをはじめとする九人の首領に告げた。「汝ら自らの一族を制し、守護せよ。これらの民が喰らわれている！」

Verse 13

अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते । वारिता अपि ते यस्मात्प्रकुर्वंति प्रजाक्षयम्

しかし彼らはあまりにも数が多く、真の守護は成し得なかった。制止してもなお、彼らは人々の滅びを引き起こし続けた。

Verse 14

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

そのとき梵天は、正しき憤りに心を覆われ、かの氏族の長たちを召した。諸天の大集会において、梵天みずから彼らに告げた。

Verse 15

भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः । वारिता अपि ते तस्मात्तान्निगृह्णामि सांप्रतम्

「蛇どもは罪なき衆生をも喰らい、制してもなお止まぬ。ゆえに今、我は彼らを罰し、抑え込む。」

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

それを聞くや、蛇族の九人の首領は震え上がった。合掌してただちにピターマハ（梵天）にひれ伏し、こう申し上げた。

Verse 19

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

「福徳あまねき主よ、あなたは我らに曲がりくねる一族の系譜をお造りになりました。されば、ただ自らの種族のダルマ（本性）に従う者らに、なぜお怒りなのですか。」

Verse 20

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः । अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः

梵天は言った。「たとえわたしが汝らを創り、宿命によって汝らが猛き毒を帯びるとしても――いかなる咎もないこの衆生を、なぜ喰らうのか。」

Verse 21

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश अस्माकं मानवैः सह । अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्

ナーガたちは言った。「おお神々の主よ、人間との間に正しき境界を定め給え。さもなくば、人の気配なき住処を我らに授け給え。」

Verse 22

पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना । समंताद्दह्यमानानां रक्षोपायं प्रचिंतय

「パリクシットのその祭祀において、チトラバーヌによって蛇族が四方より焼かれるとき、護りの方策を案じ給え。」

Verse 23

यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह । अस्माकं सर्वलोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि

「おお大祖父よ、いずれの世界においても我らの血脈が断たれぬよう、そのように為し給え。」

Verse 24

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविष्यति क्वचिद्द्विजः । स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति

梵天は言った。「いずこかに、ジャラトカールと名高き“二度生まれ”の者が現れよう。子孫のために、彼は地上にて妻を求めるであろう。」

Verse 25

भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना । सा देया चादरात्तस्मै पुत्रार्थं वरवर्णिनी

汝の家系には、ジャラトカンニャーと名づけられた光り輝く乙女が現れる。容色すぐれたその娘を、子を得るために、敬いをもって彼に与えるべきである。

Verse 26

ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति । सर्पाञ्छुद्धसमाचारान्मर्यादासु व्यवस्थितान्

その二人から生まれる पुत्रは、残りの蛇たちを守護するであろう——清らかな行いを保ち、正しい規範のうちに立つ者たちを。

Verse 27

सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत् । तस्याधस्ताच्चतुर्थे च वसतिर्वो धरातले

スータラ、ニータラ、そして同じくヴィータラの下、そのさらに下なる第四の領域において、汝らの住処は大地の底に定められる。

Verse 28

मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते । तस्माद्व्रजत तत्रैव परित्यज्य महीतलम्

それは我が授けたもの——きわめて麗しく、あらゆる享楽に満ちている。ゆえに地上の界を捨て、ただちにそこへ赴け。

Verse 29

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

我が命に従い速やかにそこへ赴き、子や孫とともに高貴なる歓楽を享受せよ——それは天人でさえ得がたい祝福である。

Verse 30

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

ナーガたちは言った。「おお、蓮華より生まれし御方よ。たとえそこで享楽を味わうとしても、我らは地上に住まうことができません。ゆえに、正しい境界（マリヤーダー）を守りつつ人々と共に住める、ふさわしい住処をお示しください。」

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एषा तिथिर्मया दत्ता युष्माकं धरणीतले । पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले

ブラフマーは言った。「このティティ（太陰日）は、地上において汝らに授けた。パーンチャミーの日には、残る時はラサータラにて過ごすべし。」

Verse 32

तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः । मंत्रसंरक्षितांगाश्च तथौषधिकृतादराः

そこへ来た、咎なき人々を害してはならない。彼らの身はマントラにより守護され、また薬草の霊験によってしかるべく養われているからである。

Verse 33

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

チャマトカーラプラの聖なるクシェートラにおいて、我は地上に、諸族の長たる最勝のナーガたちのために、常住の住処を授けた。おお、ナーガの中の最上者よ。

Verse 34

सूत उवाच । एवमुक्ताश्च ते नागा ब्रह्मणा सत्वरं ययुः । पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः

スータは語った。「ブラフマーにこのように告げられるや、彼らナーガは速やかにパーターラへ赴いた。かくして族長たちは、その聖なる地に安住したのである。」

Verse 35

तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः । स प्राप्नोति नरोऽभीष्टं तेषामेव प्रसादतः

その地において、シュラーヴァナ月のパンチャミーの日に、かのナーガたちを礼拝する者は、まさに彼らの恩寵によって、望む成就を得る。

Verse 36

तस्य वंशेऽपि सर्पाणां न भयं स्यान्न किल्बिषम् । न रोगो नोपसर्गश्च न च भूतभयं क्वचित्

その信者の一族においてさえ、蛇への恐れも罪過もなく、病も災いもなく、いかなる所にも霊的な恐怖は起こらない。

Verse 37

अपुत्रस्तत्र यः श्राद्धं करोति सुतवांछया । पुत्रं विशिष्टमासाद्य पितॄणामनृणो हि सः

その聖地において、子のない者が子を願ってシュラーダ（śrāddha）を修すると、すぐれた息子を得て、かくしてピトリ（祖霊）への負債をまことに償い終える。

Verse 38

तथा वंध्या च या नारी पंचम्यां भास्करोदये । श्रावणे कुरुते स्नानं कृष्णपक्षे विशेषतः । सा सद्यो लभते पुत्रं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

また、不妊の女がシュラーヴァナ月の第五日、日の出に（とりわけ暗半月クṛṣṇa-pakṣaに）その地で沐浴すれば、たちまち家系を支え高め得る息子を授かる。

Verse 39

सर्वरोगविनिर्मुक्तं सुरूपं विनयान्वितम् । भ्रष्टराज्यो नरो यो वा तत्र स्नानं समाचरेत्

そこで沐浴する者は、あらゆる病より解き放たれ、容姿の麗しさと謙譲の徳を得る。たとえ王権を失った者であっても、そこで沐浴すれば福運は回復する。

Verse 40

ततः पूजयते नागाञ्छ्रावणे पंचमीदिने । स हत्वाऽरिगणा न्सर्वान्भूयोराज्यमवाप्नुयात्

そして、シュラーヴァナ月の5日目に、ナーガを崇拝すべきである。すべての敵を打ち負かした後、彼は再び王権を得るであろう。

Verse 41

येषां मृत्युर्मनुष्याणां जायते सर्पभक्षणात् । न तेषां जायते मुक्तिः प्रेतभावात्कथंचन

蛇に噛まれて死んだ人々には、解脱は訪れない。彼らはプレータ（餓鬼）の状態に留まるからである。

Verse 42

यावन्न क्रियते श्राद्धं तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मृतस्याहिप्रदंक्षणात् । श्राद्धं कार्यं प्रयत्नेन तस्मिंस्तीर्थेऽहिसंभवे

二度生まれた者たちの中で最も優れた者よ、その聖地でシュラッダ（祖霊祭）が行われない限り、解放はない。したがって、その蛇由来のティールタでシュラッダを熱心に行わなければならない。

Verse 43

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तां कथां शुभाम् । इन्द्रसेनस्य राजर्षेः सर्वपातकनाशिनीम्

ここで、王仙インドラセーナの吉祥な古代の物語を語ろう。それはすべての罪を滅ぼす物語である。

Verse 44

इन्द्रसेनो महीपालः पुरासीद्रिपुदर्पहा । अश्वमेधसहस्रेण इष्टं तेन महात्मना

インドラセーナはかつて敵の誇りを打ち砕く王であった。その偉大なる魂は、千回の馬祀（アシュヴァメーダ）を行った。

Verse 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

そののち、天命の力により、王インドラセーナが吉祥なる寝台に眠っていたとき、蛇に噛まれて命を離れた。まさにその瞬間、定められた寿命から忽然と引き離されたのである。

Verse 46

ततस्तस्य सुतोऽभीष्टस्तस्योद्देशेन कृत्स्नशः । चकार प्रेतकार्याणि स्मृत्युक्तानि च भक्तितः

その後、愛しき息子は父に捧げる思いをもって、スムリティの教えに説かれるとおり、亡き者のための葬送の諸作法を余すところなく、信心をもって執り行った。

Verse 47

गंगायामस्थिपातं च कृत्वा श्राद्धानि षोडश । गयां गत्वा ततश्चक्रे श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः

ガンガーに遺骨を流し奉ったのち、彼は十六のシュラーダ（祖霊供養）を修し、さらにガヤーへ赴いて、そこでも信を具してシュラーダを執り行った。

Verse 48

अथ स्वप्नांतरे प्राप्तः पिता तस्य स भूपतिः । प्रोवाच दुःखितः पुत्रं बाष्पव्याकुललोचनम्

やがて夢のうちに父王が現れ、涙にかき乱された眼をもつ息子に、悲しみを帯びて語りかけた。

Verse 49

सर्पमृत्योः सकाशान्मे प्रेतत्वं पुत्र संस्थितम् । तेन मे भवता दत्तं न किञ्चिदुपतिष्ठते

「わが子よ、蛇の死によって、我はプレータ（餓鬼）の境に落ちてしまった。ゆえに、汝が捧げたものは何一つ、我に届かぬのだ。」

Verse 50

चमत्कारपुरं क्षेत्रं तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम् । तत्र तीर्थे कुरु श्राद्धं सर्पाणां मत्कृते सुत

「それゆえ、汝は急ぎて聖なるクシェートラ、チャマトカーラプラへ赴け。かのティールタにて、我がために、蛇神（ナーガ）に捧げるシュラーダ（供養）を行え、我が子よ。」

Verse 51

येन संजायते मोक्षः प्रेतत्वा द्दारुणान्मम । स ततः प्रातरुत्थाय तत्स्मृत्वा नृपतेर्वचः

その（儀礼）とそのティールタによって、我はこの恐るべきプレータの境涯より解脱（モークシャ）を得る。かくて彼は暁に起き、王の言葉を想い起こした。

Verse 52

प्रेतरूपस्य दुःखार्तस्तत्तीर्थं सत्वरं गतः । चकार च ततः श्राद्धं श्रावणे पंच मीदिने

父がプレータの姿で苦しむのを思い痛み、彼はそのティールタへ急いだ。かくてシュラーヴァナ月の第五日に、シュラーダ（供養）を執り行った。

Verse 53

स्नात्वा श्रद्धासमोपेतः संनिवेश्य पुरोधसम् । ततः स दर्शनं प्राप्तो भूयोऽपि च यथा पुरा

沐浴し、信心に満ちて、彼は家のプーローヒタ（祭官）を座らせた。すると再び、以前のごとくダルシャナ（霊現）を得た。

Verse 55

फलं श्राद्धस्य चात्र त्वं कारणं शृणु पुत्रक । श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्चात्र चमत्कारपुरोद्भवाः

「いま、愛しき子よ、ここでシュラーダが果を結ぶ所以を聞け。この地のブラーフマナたちはチャマトカーラプラに生まれ、まことにシュラーダを受けるにふさわしい者たちである。」

Verse 56

क्षेत्रेऽपि गर्हिताः श्राद्धे येऽन्यत्र व्यंगकादयः । अत्र यत्क्रियते किञ्चिद्दानं वा व्रतमेव च

他所ではシュラーダ（śrāddha）に関して非難される者――身体に欠損ある者などでさえ――このクシェートラ（kṣetra）においては、施し（dāna）であれ誓戒（vrata）であれ、なされる一切が意義を得て霊験を結ぶ。

Verse 57

तथान्यदपि विप्रार्हं कर्म यज्ञसमुद्भवम् । तत्तेषां वचनात्सर्वं पूर्णं स्यादपि खंडितम् । परोक्षे वापि संपूर्णं वृथा संजायते स्फुटम्

また、婆羅門にふさわしく祭祀の務め（yajña）から生じる他の行いも同様である。彼らの一言によって、欠けたままの所作であってもすべては成就し円満となる。だが彼らが不在なら、完成しているはずのものさえ明らかに虚しく、果を結ばない。

Verse 58

तस्मादस्मात्पुराद्विप्रान्समानीय ततः परम् । मम नाम्ना कुरु श्राद्धं येन मुक्तिः प्रजायते

ゆえに、この都から学識ある婆羅門たちを招き集めよ。しかる後、我が名においてシュラーダ（śrāddha）を修せ。そうすればムクティ（解脱）が生じる。

Verse 59

अथासौ प्रातरुत्थाय स्मरमाणः पितुर्वचः । दुःखेन महताविष्टः प्रविवेश पुरोत्तमे

やがて彼は暁に起き、父の言葉を思い起こした。大いなる悲しみに包まれつつ、彼は最上の都へと入っていった。

Verse 60

ततश्चान्वेषयामास श्राद्धार्हान्ब्राह्मणान्नृपः । यत्नतोऽपि न लेभे स धनाढ्या ब्राह्मणा यतः

それから王は、シュラーダ（śrāddha）を受けるにふさわしい婆羅門たちを探し求めた。だが努力しても得られなかった。というのも、そこにいる婆羅門は皆、富裕であったからである。

Verse 61

न तत्र दुःखितः कश्चिद्दरिद्रोऽपि न दुःखितः । नाकर्मनिरतो वापि पाखण्डनिरतोऽथवा

そこでは誰一人として悲しむ者はなく、貧しい者でさえ憂いはなかった。怠って無為に耽る者もなく、偽善や邪なる装い（パーシャṇḍ）に沈む者もいなかった。

Verse 62

स्थानेस्थाने महानादा उत्सवाश्च गृहेगृहे । वेदविद्याविनोदाश्च स्मृति वादास्तथैव च

至る所で盛大な祝祭の響きが起こり、家ごとに祭りが営まれていた。ヴェーダの学びを楽しみ、またスムリティに拠る論議も同様に行われていた。

Verse 63

श्रूयंते याज्ञिकानां च यज्ञकर्मसमुद्भवाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् । न मृत्युः कस्यचित्तत्र पुरे ब्राह्मण सेविते

ヤジュニャの祭司たちが営む供犠の作法より生じた響きが聞こえていた。飢饉も病もなく、人々に夭死もない。ブラーフマナにより奉仕され支えられたその都では、誰一人として死に遭わなかった。

Verse 64

यथर्तुवर्षी पर्जन्यः सस्यानि गुणवन्ति च । भूरिक्षीरस्रवा गावः क्षीराण्याजाविकानि च

雨は季節にかなって降り、作物はことごとく優れていた。牛は豊かに乳を流し、山羊や羊の乳もまた同様に満ちていた。

Verse 65

यंयं प्रार्थयते विप्रं स श्राद्धार्थं महीपतिः । स स तं भर्त्सयामास दुरुक्तैः कोपसंयुतः

王がシュラーダ（śrāddha）のためにどのブラーフマナを請うても、そのブラーフマナは怒りを帯び、辛辣な言葉で王を叱りつけた。

Verse 66

धिग्धिक्पापसमाचार क्षत्रियापसदात्मक । किं कश्चिद्ब्राह्मणोऽश्नाति प्रेतश्राद्धे विशेषतः

「恥ずべし、恥ずべし——汝のふるまいは罪に満ち、汝はクシャトリヤの滓（かす）である。とりわけプレータ・シュラーダッダ（亡霊供養）において、いずれのブラーフマナが汝の供物を口にしようか。」

Verse 67

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चिच्छपते द्विजः । निहन्ति वा प्रकोपेन स्वर्गमार्गनिरोधकम्

「ゆえに急ぎ去れ——いずれかのブラーフマナが汝を呪う前に。さもなくば、憤りにて汝を打ち倒し、天界への道を塞ぐであろう。」

Verse 68

सूत उवाच । ततः स दुःखितो राजा निश्चक्राम भयार्दितः । चमत्कारपुरात्तस्माद्वैलक्ष्यं परमं गतः

スータは語った。かくしてその王は悲嘆に沈み、恐れに圧されて、チャマトカーラプラと呼ばれる都を出で、最も深い惑いと不安に落ち入った。

Verse 69

चिन्तयामास राजेंद्र स्मृत्वावस्थां पितुश्च ताम् । किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे स्यात्पितुर्गतिः

父のありさまを思い起こし、王は思案した。「我はいかにすべきか。いずこへ赴くべきか。いかにして父は来世において真実にして吉祥なる行き先を得るであろうか。」

Verse 70

ततः स सचिवान्सर्वान्प्रेषयित्वा गृहं प्रति । एकाकी भिक्षुरूपेण स्थितस्तत्रैव सत्पुरे

それから王はすべての大臣を家へ帰し、自らはその善き都にとどまり、ただ独り、托鉢の修行者の姿に身をやつした。

Verse 71

स ज्ञात्वा नगरे तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां मध्ये दाक्षिण्यभाजनम्

そこで彼は、その都に誓戒により名高い一人のバラモンがいると知った。諸バラモンの最勝の中にあって、その人は敬礼と布施を受けるにふさわしい器であった。

Verse 72

देवशर्माभिधानं तु शरणागतवत्सलम् । आहिताग्निं चतुर्वेदं स्मृतिमार्गानुयायिनम्

その名はデーヴァシャルマー。帰依して来る者を慈しむ人であり、聖火を安置し、四ヴェーダに通じ、スムリティの定める道に従っていた。

Verse 73

ततस्तु प्रातरुत्थाय कृत्वांत्यजमयं वपुः । शोधयामास कृच्छ्रेण मलोत्सर्गनिकेतनम्

それから彼は早朝に起き、チャンダーラのごとき身を帯びて、汚物を捨てるための場所を、苦労しつつ清め始めた。

Verse 74

अथ यः कुरुते कर्म तत्र विष्ठाप्रशोधनम् । सोऽभ्येत्य तमुवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः

そのとき、そこで糞穢を清める役目の男が近づき、怒りに目を赤くして、次の言葉を告げた。

Verse 75

कुतस्त्वमिह संप्राप्तो मद्वृत्तेरुपघातकृत् । तस्माद्गच्छ द्रुतं नो चेन्नयिष्ये यमसादनम्

「どこから来たのだ、我が生業を損なう者よ。ゆえに速やかに去れ。さもなくば汝をヤマの住処へ送ってやる！」

Verse 76

तस्यैवं वदतोऽप्याशु बलात्स पृथिवीपतिः । शोधयामास तत्स्थानं देवशर्मसमुद्भवम्

彼がそのように語っているさなかでさえ、大地の主たる王は、ただ決意の力によって速やかに、デーヴァシャルマー（Devaśarmā）に縁あるその地を浄め続けた。

Verse 77

ततः संवत्सरस्यांते चंडालेन द्विजोत्तमाः । स प्रोक्त उचिते काले प्रणिपत्य च दूरतः

そして一年の終わりに、ああ二度生まれの最勝者たちよ、適切な時にチャンダーラが彼に語りかけ、彼は遠くから礼拝して頭を垂れた。

Verse 78

स्वामिंस्तव कुलेप्येवं गूथाशोधनकर्मकृत् । तदस्माकं न चान्यस्य तत्किमन्यः प्रवेशितः

「主よ、あなたの家系の中にさえ、汚穢を清める務めを行う者がおります。その役目は我らのもので、他の者のものではありません—なぜ別の者を入れてそれに就かせたのですか。」

Verse 79

अथ श्रुत्वा च तद्वाक्यं स प्राह द्विजसत्तमः । न मया कश्चिदन्योऽत्र निर्दिष्टो गोप्यकर्मणि । अधिकारस्त्वयात्मीयस्तथा कार्यो यथा पुरा

その言葉を聞いて、二度生まれの最勝者は言った。「ここでこの秘められた務めに、他の誰をも任じてはいない。権限はただ汝のもの—以前のとおりに行え。」

Verse 80

तदान्यदिवसे प्राप्ते सोंऽत्यजः कोपसंयुतः । शस्त्रमादाय संप्राप्तो वधार्थं तस्य भूपतेः

別の日、そのアンティヤジャは怒りに駆られ、武器を手にしてそこへ来て、あの王を討たんとした。

Verse 81

शस्त्रोद्यतकरं दृष्ट्वा प्रहारेकृतनिश्चयम् । ततस्तं लीलया भूयो मुष्टिना मूर्ध्न्यताडयत्

武器を振り上げ、打ちかかろうと決したのを見て、彼は戯れのごとく、さらに拳でその頭頂を打った。

Verse 82

ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः

するとその瞬間、彼の両眼が飛び出し、ああ婆羅門たちよ、血が流れ出て、ほどなく命尽きて倒れた。

Verse 83

तं श्रुत्वा निहतं तेन चंडालं निजकिंकरम् । देवशर्मातिकोपेन तद्वधार्थमुपागतः

自らの従者であるチャンダーラが彼に殺されたと聞くや、デーヴァシャルマーは烈しい怒りに駆られ、彼を討たんとしてそこへ来た。

Verse 84

ततः पुत्रैश्च पौत्रैश्च सहितोऽन्यैश्च बन्धुभिः । लोष्टैस्तं ताडयामास भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

それから彼は、息子や孫、ほかの親族を伴い、土塊でその者を打ち据え、幾度も幾度も罵り続けた。

Verse 85

सोऽपि संताड्यमानस्तु प्रहारैर्जर्जरीकृतः । वेदोच्चारं ततश्चक्रे दर्शयित्वोपवीतकम्

打たれて打たれて身がぼろぼろになりながらも、彼は聖紐（ウパヴィータ）を示し、ヴェーダの誦唱を始めた。

Verse 86

अथ ते विस्मिताः सर्वे देवशर्मपुरःसराः । ब्राह्मणास्तं समुद्वीक्ष्य वेदोच्चारपरायणम्

そのときデーヴァシャルマーを先頭に一同は驚嘆し、バラモンたちは彼を見て、ヴェーダ誦唱に全身全霊を捧げているのを知った。

Verse 87

पृष्टश्च किमिदं कर्म तवांत्यजजनोचितम् । एषा वेदात्मिका वाणी स्पष्टाक्षरकलस्वना । तत्किं शापपरिभ्रष्टस्त्वं कश्चिद्ब्राह्मणोत्तमः

そして問われた。「なぜアンティヤジャにふさわしいこの業を行うのか。だが汝の言葉はヴェーダの本質を帯び、音節は明瞭で、調べも麗しい。汝は呪いによって位を失った、ある高徳のバラモンなのか。」

Verse 88

येनैवं कुरुषे कर्म गर्हितं चांत्यजैरपि । ततः स प्रहसन्नाह क्षत्रियोऽहं महीपतिः । विष्णुसेन इति ख्यातो हैहयान्वयसंभवः

「なぜ最下の者にさえ非難されるその行いをするのか」と聞かれると、彼は微笑んで答えた。「我はクシャトリヤ、王である。名はヴィシュヌセーナ、ハイハヤ族の系統に生まれた。」

Verse 89

सोहमाराधनार्थाय त्वस्मिन्स्थान उपागतः । अद्य संवत्सरो जातः कर्मण्यस्मिन्रतस्य च

「我は礼拝と鎮めのためにこの地へ来た。今日でちょうど一年、この誓行に専心してきたのだ。」

Verse 90

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स विप्रः कृपयान्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा तमुवाच महीपतिम्

スータは語った。彼の言葉を聞くと、そのバラモンは憐れみを起こし、合掌して恭しく王に語りかけた。

Verse 92

नास्ति मे किञ्चिदप्राप्तं तथाऽसाध्यं महीपते । तस्मात्तव करिष्यामि कृत्यं यद्यपि दुर्लभम्

王よ、我に得られぬものはなく、成し得ぬこともない。ゆえに、たとえ得難くとも、汝の求める儀礼を成就しよう。

Verse 93

राजोवाच । पिता ममाहिना दष्टः प्रेतत्वं समुपागतः । सोऽत्र नागह्रदे श्राद्धे कृते मुक्तिमवाप्नुयात्

王は言った。「我が父は蛇に噛まれ、プレータの境に堕ちた。ここナーガフラダでシュラーダを修すれば、父は解脱を得るであろう。」

Verse 94

तस्मात्तत्तारणार्थाय विप्रकृत्यं समाचर । एतदर्थं मयैतत्ते कृतं कर्म विगर्हितम्

「ゆえに、彼を救い渡すため、婆羅門にふさわしい作法を行え。この目的のために、非難されるべき行いと知りつつ、我は汝に対してその行為をなしたのだ。」

Verse 95

देवशर्मोवाच । एवं कुरु नृपश्रेष्ठ श्राद्धेऽहं ते पितुः स्वयम् । ब्राह्मणः संभविष्यामि तस्माच्छ्राद्धं समाचर

デーヴァシャルマンは言った。「そのようにせよ、王の中の最勝者よ。汝の父のためのシュラーダにおいて、我自らが婆羅門（受供者／導師）となろう。ゆえにシュラーダを行え。」

Verse 96

सूत उवाच । अथ ते सुहृदस्तस्य पुत्राः पौत्राश्च बांधवाः । प्रोचुर्नैतत्प्रयुक्तं ते श्राद्धं भोक्तुं विगर्हितम्

スータは語った。すると彼の友人たちは、その子ら・孫ら・親族とともに宣言した。「汝が設けたこのシュラーダを食することは不適切であり、非難されるべきである。」

Verse 97

तस्माद्यदि भवानस्य श्राद्धे भोक्ता ततः स्वयम् । सर्वे भवन्तं त्यक्षामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः

それゆえ、もしあなたご自身が彼のシュラーダ（śrāddha）の供養において食を受ける者となるなら、我らは皆あなたを捨て去るであろう。他の優れたバラモンたちもまた同様である。

Verse 98

देवशर्मोवाच । कामं त्यजत मां सर्वे यूयमन्येऽपि ये द्विजाः । मयैवास्य प्रतिज्ञातं भोक्तुं श्राद्धे महीपतेः

デーヴァシャルマンは言った。「望むなら皆、私を捨てよ。ほかのバラモンたちも同じくよい。私は自ら、王のシュラーダ（śrāddha）において食を受けると誓ったのだ。」

Verse 99

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्तेनैव सहितस्तदा । नागह्रदं समासाद्य श्राद्धे वै भुक्तवानथ

そう言い終えると、その最勝のバラモンは彼を伴い、その時ナ―ガフラダ（Nāgahrada）に至った。そしてそこで、シュラーダ（śrāddha）の儀礼において供食を受けた。

Verse 100

भुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी । नादयंती जगत्सर्वं हर्षयंती महीपतिम्

食が終わるや否や、無身の声が語り出し、全世界に鳴り響いて王を歓喜で満たした。

Verse 101

प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तः पुत्राहं त्वत्प्रभावतः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

「あなたの威力によって、我は—あなたの子—プレータの境涯より解き放たれた。あなたに祝福を授けよう。吉祥あれ。今、我は三天の神々の住処へと赴く。」

Verse 102

तत्कृत्वा नृपतिर्हृष्टस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम् । प्रोवाच कुरु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि द्विजोत्तम

それが成し遂げられると、王は歓喜し、最勝のバラモンに礼拝して言った。「我が言葉に従って行え—いま私が語ろうとすることを、ああ、二度生まれの中の最上よ。」

Verse 103

अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । सा चास्माकं राजधानी पितृपर्यागता विभो

「ナルマダー河のほとりに、マーヒシュマティーという都がある。尊き御方よ、それは我が都であり、祖先の系譜より受け継がれた राजधानीである。」

Verse 104

अहं यच्छामि ते ब्रह्मन्समस्तविषयान्विताम् । मया भृत्येन तत्रस्थः कुरु राज्यमकंटकम्

「バラモンよ、私は（その都）を、すべての領域とともに汝に授ける。私を汝の僕としてそこに住まわせ、障りなく王国を治めよ。」

Verse 106

सूत उवाच । एवं विसर्जितस्तेन जगाम स महापतिः । स्वं देशं हर्षसंयुक्तः कृतकृत्यो द्विजोत्तमाः

スータは語った。「このようにして彼に暇を与えられ、その大いなる主は歓喜に満ちて自国へと赴いた—目的を成し遂げて、ああ、二度生まれの中の最上よ。」

Verse 107

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तो ब्राह्मणैः पुरवासिभिः । देवशर्मा समुद्दिश्य दोषं श्राद्धसमुद्भवम्

彼もまた—デーヴァシャルマー—は皆に見捨てられた。バラモンたちにも都の人々にも、シュラーダ（śrāddha）の儀礼から生じた過失の責めを負わされたのである。

Verse 108

ततो नागह्रदे तस्मिन्स कृत्वा निजमन्दिरम् । निवासमकरोत्तत्र स्वाध्यायनिरतः शुचिः

そののち、そのナーガフラダにおいて自らの住まいを建て、そこに住した――清浄にして、スヴァーディヤーヤ（聖典の自習・誦習）に専念して。

Verse 109

तत्रस्थस्य निरस्तस्य ये पुत्राः स्युर्द्विजोत्तमाः । तेषां संततयो ऽद्यापि ते प्रोक्ता बाह्यवासिनः

「おお、最勝のバラモンたちよ。彼がそこに追放の身として住んでいた折に生まれたその子ら、その子孫は今日に至るまで『バーヒャヴァーシン（外に住まう者）』と称される。」

Verse 110

एतद्वः सर्वमाख्यातं नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

かくして我は、ナーガ・ティールタより生ずる大いなる功徳を、最勝のバラモンたちよ、余すところなく語った。これは一切の罪を滅する聖なる讃説である。

Verse 111

यश्चैतत्पठते भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । शृणुयाद्वा न वंशेऽपि तस्य स्यात्सार्पजं भयम्

月の第五日たるパンチャミーの日に、信愛をもってこれを誦する者、あるいはただ聴聞する者でさえ、その家系においてすら蛇より生ずる災いを恐れない。

Verse 112

तथा विमुच्यते पापाद्भक्षजातान्न संशयः । कृतादज्ञानतो विप्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

また同様に、不適切な飲食より生じた罪からも解き放たれる――疑いはない。たとえ無知ゆえに犯したとしても、バラモンたちよ、我が言は真実である。

Verse 113

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागतीर्थमनुत्तमम् । माहात्म्यं पठनीयं वा श्रोतव्यं वा समाहितैः

ゆえに、あらゆる努力をもって無上のナーガ・ティールタを敬い奉るべきである。そのマーハートミヤは、心を収めて専念する者により、誦されるか、少なくとも聴聞されるべきである。

Verse 114

श्राद्धकाले तु संप्राप्ते यश्चैतत्पठते द्विजः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धसमुद्भवम्

シュラーダの時が到来したとき、これを誦する二度生まれ（ドヴィジャ）は、ガヤーにおけるシュラーダの修行から生ずると説かれる、完全なる果報を得る。

Verse 115

तथा ये कीर्तिता दोषाः श्राद्धे द्रव्यसमुद्भवाः । व्रतवैक्लव्यजाश्चापि तथा ब्राह्मणसंभवाः

また、シュラーダに関して説かれる過失——供物の資具に由来するもの、誓戒（ヴラタ）の不備に由来するもの、さらに儀礼を司るブラーフマナに由来するもの——

Verse 116

ते सर्वे नाशमायांति कीर्त्यमाने समाहितैः । नागह्रदस्य माहात्म्ये श्राद्धकाल उपस्थिते

それら一切の過失は、シュラーダの時に、心を整え専念する者がナーガフラダ（Nāgahrada）のマーハートミヤを誦するとき、ことごとく滅び去る。

Verse 117

तथा विनिहता गोभिर्ब्राह्मणैः श्वापदैरपि । एतस्मिन्पठिते श्राद्धे गच्छंति परमां गतिम्

また、牛によって、ブラーフマナによって、あるいは野獣によってさえ殺された者であっても、シュラーダの時にこれが誦されるなら、最高の境地へと至る。