Adhyaya 25

Verse 1

। सूत उवाच । तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । तद्वोऽहं संप्रवक्ष्यामि गंगामाहात्म्यसंभवम्

スータは言った。「その地で、ああ最勝のバラモンたちよ、昔ひとつの奇瑞が起こった。今、ガンガーの偉大なる功徳より生じたその出来事を、汝らに語ろう。」

Verse 2

चमत्कारपुरे विप्रः पुरासीत्संशितव्रतः । चंडशर्मेति विख्यातो रूपौदार्यगुणान्वितः

奇瑞の都チャマトカーラには、昔、誓戒に堅固な一人のバラモンがいた。名をチャンダシャルマンといい、容姿の麗しさ、施しの寛大さ、そして諸徳を備えていた。

Verse 3

स यदा यौवनोपेतस्तदा वेश्यानुरागकृत् । श्रोत्रियोऽप्यभवद्विप्रो यौवनोद्भारपीडितः

しかし彼が若さに満ちた頃、遊女への執着を起こした。学識あるバラモンでありながら、若き欲情の重荷に苦しめられた。

Verse 4

स कदाचिन्निशीथेऽथ तृषार्तश्च समुत्थितः । प्रार्थयामास तां वेश्यां पानीयं पातुमुत्सहे

ある時、夜更けに渇きに苦しんで起き上がり、その遊女に願った。「水を飲みたいのだ。」

Verse 5

अथ सा सलिलभ्रांत्या करकं मद्यसंभवम् । समादाय ददौ पानं तस्मै निद्राकुलाय च

すると彼女は水と取り違え、酒の入った水差しを手にして、まだ眠気に包まれた彼に飲ませた。

Verse 6

मुखमध्यगते मद्ये सोऽपि तां कोपसंयुतः । वेश्यां प्रभर्त्सयामास धिग्धिक्शब्दैर्मुहुर्मुहुः

酒が口の中ほどに達すると、彼は怒りに満ち、遊女を幾度も叱りつけて「恥を知れ、恥を知れ！」と叫んだ。

Verse 7

किमिदंकिमिदं पापे त्वया कर्म विगर्हितम् । कृतं यन्मुखमध्ये मे प्रक्षिप्ता निंदिता सुरा

「これは何だ、これは何だ、罪深い女よ。いかなる忌むべき業をなして、この忌まわしき酒を我が口の中ほどへ注ぎ入れたのか。」

Verse 8

ब्राह्मण्यमद्य मे नष्टं मद्यपानादसंशयम् । प्रायश्चित्तं करिष्यामि तस्मादात्मविशुद्धये

「我がブラーフマナとしての清浄は、酒を飲んだゆえに、疑いなく今日失われた。ゆえに我は自らを浄めるため、贖罪（プラーヤシュチッタ）を行う。」

Verse 9

एवमुक्त्वा विनिष्क्रम्य तद्गृहाद्दुःखसंयुतः । रुरोदाथ तदा गत्वा करुणं निर्जने वने

そう言い終えると、彼は悲嘆に沈みつつその家を出た。やがて人なき寂林に赴き、哀れにむせび泣いた。

Verse 10

ततः प्रभातवेलायां स्नात्वा वस्त्रसमन्वितः । त्यक्त्वा गात्रस्य रोमाणि समस्तानि द्विजोत्तमाः

やがて暁の刻、沐浴して衣をまとい、かの最勝の再生者は身の毛をことごとく取り除いた。

Verse 11

संप्राप्तो विप्रमुख्यानां सभा यत्र व्यवस्थिता । पठंति सर्वशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः

彼は、卓越したブラーフマナたちの集会の場へと至った。そこでは諸シャーストラとヴェーダーンタが余すところなく誦読されていた。

Verse 12

अथासौ प्रणिपत्योच्चैः प्रोवाच द्विजसत्तमान् । जलभ्रांत्या सुरा पीता मया कुरुत निग्रहम्

そのとき彼は恭しく礼拝して、最勝のブラーフマナたちに高らかに申し上げた。「水と取り違えて、私は酒を飲んでしまいました。どうか相応の戒め（処分）をお授けください。」

Verse 13

अथ ते धर्मशास्त्राणि प्रविचार्य पुनःपुनः । तमूचुर्ब्राह्मणाः सर्वे प्रायश्चित्तकृते स्थितम्

そのとき、すべてのバラモンたちはダルマ・シャーストラを幾度も吟味し、行うべき贖罪（プラーヤシュチッタ）について彼に告げた。

Verse 14

ब्राह्मणा ऊचुः । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि सुरां चेद्ब्राह्मणः पिबेत् । अग्निवर्णं घृतं पीत्वा तावन्मात्रंविशु ध्यति

バラモンたちは言った。「無知によってであれ故意であれ、もしバラモンが酒を飲んだなら、火の色になるまで熱したギー（ghṛta）を――その分量だけ――飲めば清められる。」

Verse 15

स त्वं वांछसि चेच्छुद्धिमग्निवर्णं घृतं पिब । यावन्मात्रा सुरा पीता तावन्मात्रं विशुद्धये

もし真に清浄を望むなら、火の色のギーを、汝が飲んだ酒と同じ量だけ飲め。そうして浄化が成就する。

Verse 16

स तथेति प्रतिज्ञाय घृतमादाय तत्क्षणात् । चक्रे वह्निसमं यावत्पानार्थं द्विजसत्तमाः

彼は「そのとおりに」と誓い、ただちにギーを取り、二度生まれの最勝者として、飲むためにそれを火のごとくなるまで熱した。

Verse 17

तावत्तस्य पिता प्राप्तः श्रुत्वा वार्तां सभार्यकः । किमिदं किमिदं पुत्र ब्रुवाणो दुःख संयुतः । अश्रुपूर्णेक्षणो दीनो वाष्पगद्गदया गिरा

そのとき、知らせを聞いた父が妻を伴って到着した。悲嘆に沈み、「これは何ということだ、これは何ということだ、わが子よ」と繰り返し叫び、涙に満ちた目で、すすり泣きに声を詰まらせ震わせた。

Verse 20

संचिन्त्य धर्मशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । सर्वस्वमपि दास्यामि पुत्रहेतोरसंशयम्

ダルマ・シャーストラを思惟し、幾度も熟慮したのち、彼は決意した。「我が子のためなら、疑いなく、持てるものすべてをも施そう。」

Verse 22

नान्यदस्ति सुरापाने प्रायश्चित्तं द्विजन्मनाम् । मौंजीहोमं विना विप्र यद्युक्तं तत्समाचर

酒を飲んだ二度生まれ（ドヴィジャ）には、これ以外の贖罪はない。マウンジー・ホーマなくしてはならぬ、婆羅門よ、正しきところに従い、定められた儀礼を行え。

Verse 23

ततः स स्वसुतं प्राह नैव त्वं कर्तुमर्हसि । यच्छ दानानि विप्रेभ्यस्तीर्थयात्रां समाचर

それから彼は自分の息子に言った。「それをしてはならぬ。婆羅門たちに布施を捧げ、聖なるティールタへ巡礼せよ。」

Verse 24

ततः शुद्धिं समाप्नोषि क्रमान्नियमसंयुतः । व्रतैश्च विविधैश्चीर्णैः सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

やがて、制御と戒律を備え、さまざまなヴラタ（誓戒）を修して清浄を得る。これは真実として汝に告げる。

Verse 25

न ब्राह्मणसमादिष्टं प्रायश्चित्त विशुद्धये

婆羅門の賢者が定めぬ贖罪（プラーヤシュチッタ）によっては、清浄は得られない。

Verse 26

पुत्र उवाच । एतन्मम महाभागा यद्ब्रुवंति व्रतादिकम् । तस्मात्कार्यो मया तात मौंजीहोमो न संशयः

子は言った。「尊き方々が誓戒や諸行について私に告げられたことは、まさに私のための教えです。ゆえに父上、私は必ずマウーンジー・ホーマ（火供）を修すべきであり、疑いはありません。」

Verse 27

यन्मया तु कृतं बाल्ये तत्सर्वं क्षंतुमर्हसि

幼き頃に私がなしたことは、どうかすべてお赦しください。

Verse 28

सूत उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा स पिता सुतवत्सलः । सर्वस्वं प्रददौ रुष्टो मरणे कृतनिश्चयः

スータは語った。彼の決意を知ると、子を慈しむ父は、なお怒りに駆られて一切の財を施し尽くし、死を固く決していた。

Verse 29

साऽपि तस्य सती भार्या कृत्वा मृत्युविनिश्चयम् । तमुवाच सुतं दृष्ट्वा सर्वं दत्त्वा गृहादिकम्

彼の貞淑なる妻もまた死を決し、息子を見届けたのち、家など一切を施し尽くしてから彼に語りかけた。

Verse 30

आवाभ्यां संप्रविष्टाभ्यां वह्नौ पुत्र ततस्तदा । मौंजीहोमस्त्वया कार्यो मां तातं यदि मन्यसे

「われら二人が火中に入ったのち、子よ、その時にマウーンジー・ホーマを修しなさい。もし私と汝の父を、汝の務めに値するものと敬うならば。」

Verse 31

ततस्तौ दम्पती हृष्टौ यावद्वह्निसमीपगौ । संजातौ मरणार्थाय स च ताभ्यां समुद्भवः

そのとき夫婦は歓喜して火のそばへ近づき、死を遂げようと決意した。彼らから生まれた息子もまた、そこに共にいた。

Verse 32

तावत्प्राप्तो मुनिर्नाम शांडिल्यो वेदपारगः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तत्र देशे द्विजोत्तमाः

その折、聖なるティールタへの巡礼の途上、ヴェーダに通暁した聖仙シャーンディリヤがその地に到来した。おお、最勝の二度生まれよ。

Verse 33

स वृत्तांतं समाकर्ण्य कोपसंरक्तलोचनः । अब्रवीद्ब्राह्मणान्सर्वान्भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

事の次第を聞くや、怒りにより眼は赤く染まり、彼はすべてのバラモンたちに向かって、幾度も叱責して語った。

Verse 34

अहो मूढतमा यूयं यदेतद्ब्राह्मणत्रयम् । वृथा मृत्युमवाप्नोति निग्रहे सुगमे सति

「ああ、なんと愚かに迷っていることか。この三人のバラモンは、制止し正すことが容易であるのに、むなしく死へと向かっている。」

Verse 35

अत्र कात्यायनेनोक्तं यद्वचः सुमहात्मना । तच्छृण्वन्तु द्विजाः सर्वे प्रायश्चित्ती तथाप्ययम्

「ここに、大いなる魂をもつカーティヤーヤナが説いた言葉がある。すべての二度生まれの者よ、それを聞け。しかれども、この件にもまたプラーヤシュチッタ（贖罪法）がある。」

Verse 36

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । प्रायश्चित्तानि दीयंते यत्र गंगा न विद्यते

ガンガーが存在しない地では、贖罪としてチャンドラーヤナの誓戒、クリッチュラの苦行、サーンタパナの修行が定められる。

Verse 37

अत्र विष्णुपदी गंगा तत्क्षेत्रे तु द्विजोत्तमाः । तस्यां स्नानं करोत्वेष ततः शुद्धिमवाप्स्यति

しかしここ、この聖なる地には、ヴィシュヌパディと呼ばれるガンガーが現れている。おお、二度生まれし者の最勝よ。彼女に沐浴すれば、清浄を得るであろう。

Verse 38

मौंजीहोमः प्रमाणं स्यान्मुनिवाक्येन चेद्भवेत् । तदेतदपि वाक्यं हि कात्यायनमुनेः स्फुटम्

聖仙たちの証言に拠るならば、「マウーンジー・ホーマ」と呼ばれる儀礼は正当な証拠として受け入れられるべきである。まさにこの点は、カーティヤーヤナ仙の明白で端的な言葉にもはっきりと説かれている。

Verse 39

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे हर्षेण महतान्विताः । साधुसाध्विति तं प्रोच्य प्रोचुः सत्यमिदं मुने

すると、そこにいたすべてのバラモンたちは大いなる歓喜に満たされ、「善いかな、善いかな！」と彼を称え、さらに「おお牟尼よ、これはまことに真実である」と告げた。

Verse 40

ततः प्रबोध्य तं विप्रं निन्युस्तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र विष्णुपदी गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता

それから二度生まれし者の最勝たちは、そのバラモンを目覚めさせ、ヴィシュヌパディと呼ばれるガンガーが自ずから鎮まっている場所へと導いた。

Verse 41

तत्र स ब्राह्मणो यावद्गंगातोयसमुद्भवम् । गंडूषं कुरुते वक्त्रे तावच्छुद्धो बभूव सः । उदरादखिलं तोयं निष्क्रांतं द्विजसत्तमाः

その場で、そのバラモンはガンガーより生じた水を一掬い口に含み、ガンドゥーシャ（口すすぎの儀）を行うや否や、たちまち清浄となった。おお最勝の二度生まれよ、腹中にあった水はことごとく外へ流れ出た。

Verse 42

ततोऽवगाहते यावत्तस्यास्तोयं सुशोभनम् । तावदाकाशसंभूता गम्भीरोवाच भारती

ついで彼が、その麗しき水に身を沈めようとしたまさにその時、虚空より生じた深い声――バーラティー――が語りかけた。

Verse 43

शुद्धोऽयं ब्राह्मणः साक्षाद्विष्णुपद्याः समागमात् । स्नानादाचमनादेव तस्माद्यातु गृहं निजम्

「このバラモンは、ヴィシュヌパディー（Viṣṇupadī）との接触により直ちに清浄となった。沐浴とアーチャマナ（ācamana）だけで足りる—ゆえに今、己が家へ帰るがよい。」

Verse 44

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे चंडशर्मादयश्च ये । दिष्ट्यादिष्ट्येति जल्पन्तः स्वानि हर्म्याणि भेजिरे

それからチャンダシャルマーら一切のバラモンたちは、「幸いなるかな、幸いなるかな」と口々に唱えつつ、それぞれの住まいへ帰っていった。

Verse 45

सूत उवाच । एवं प्रभावा सा विप्रा गंगा विष्णुपदी स्थिता । तस्य क्षेत्रस्य सीमांते पश्चिमे पापनाशिनी

スータは語った。「かくのごときは、そこに鎮まる聖なるガンガー、ヴィシュヌパディー（Viṣṇupadī）の威力である。その聖域の西の境には、罪を滅する者『パーパナーシニー』（Pāpanāśinī）と名づけられたティールタがある。」

Verse 46

एतद्वः सर्वमाख्यातं विष्णुपद्याः समुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

これらすべてを汝らに余すところなく語った――ヴィシュヌパディーの起源と顕現である。おお最勝のバラモンたちよ、このマーハートミヤはあらゆる罪を滅する。