Adhyaya 24

Verse 1

नारद उवाच । एवं श्रुत्वा सभार्यः स प्रमोदप्लुतमानसः । प्रणम्य मामिति प्राह यद्येवं पुण्यवानहम्

ナーラダは言った。これを聞くと、彼は妻とともに心が歓喜に満ちあふれた。私に礼拝して言った。「もしまことに私が福徳ある者（puṇyavān）であるならば……」

Verse 2

पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि पुत्र्या मे दक्षिणः करः । उत्तानः कारणं किं तच्छ्रोतुमिच्छामि नारद

「さらにまた申そう。わが娘の右手は上に掲げられている——それはいかなる理由か。聞かせてほしい、ナーラダよ。」

Verse 3

इति पृष्टोऽस्मि शैलेन प्रावोचं कारणं तदा । सर्वदैव करो ह्यस्याः सर्वेषां प्राणिनां प्रति

山（ヒマーラヤ）にそのように問われ、私はその理由を説いた。彼女の手は常に、あらゆる生きとし生けるものへと差し伸べられている。

Verse 4

अभयस्य प्रदाताऽसावुत्तानस्तु करस्ततः । एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर

ゆえに、その掲げられた手は「アバヤ」—無畏を授けるもの。おお大地を支える山よ、彼女は世界の主、牡牛の印を持つヴリシャーンカ（シヴァ）の妃である。

Verse 5

जननी सर्वलोकस्य भाविनी भूतभाविनी । तद्यथा शीघ्रमेवैषा योगं यातु पिनाकिना

彼女は一切世界の母、福徳をもたらし、あらゆる存在にとって慈恵となる方。ゆえに、ピナーカを携えるピナーキン（シヴァ）と速やかにヨーガの合一に至らんことを。

Verse 6

त्वया विधेयं विधिवत्तथा शैलेन्द्रसत्तम । अस्त्यत्र सुमहतकार्यं देवानां हिमभूधर

汝は法にかなうよう、儀礼に従って正しく行うべし、山々の王のうち最勝なる者よ。ここには神々のためのきわめて大いなる務めが成就されねばならぬ、雪の山よ。

Verse 7

इति प्रोच्य तमापृच्छ्य प्रावोचं वासवाय तत् । मम भूयस्तु कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि

かく語りて彼に別れを告げ、その事をヴァーサヴァ（インドラ）に告げた。さらに我がなすべきことがあるならば――まことにそれはすでに我が成し遂げていた。

Verse 8

किं तु पंचशरः प्रेर्यः कार्यशेषेऽत्र वासव । इत्यादिश्य गतश्चाहं तारकं प्रति फाल्गुन

「されど残る務めのため、五矢の神パンチャシャラ（カーマ）を奮い立たせねばならぬ、ヴァーサヴァよ。」かく諭して、我はさらに進み、ターラカへ向かった、パールグナよ。

Verse 9

कलिप्रियत्वात्तस्यैनमर्थं कथयितुं स्फुटम् । हिमाद्रिरपि मे वाक्यप्रेरितः पार्वतीं प्रति

彼は争い（カリ）を好むゆえ、この趣旨を明らかに告げるのは難しかった。さらにヒマードリ（ヒマラヤ）も、我が言葉に促され、パールヴァティーへと心を向けた。

Verse 10

भवस्याराधनां कर्तुं ससखीमादिशत्तदा । सा तं परिचचारेशं तस्या दृष्ट्वा सुशीलताम्

その時、彼は彼女に—侍女を伴わせて—バヴァ（シヴァ）への礼拝を行うよう命じた。彼女はその主に仕え、彼女の淑やかな徳と善き品性を見て、（物語は神の嘉納へと進む）。

Verse 11

पुष्पतोयफलाद्यानि नियुक्ता पार्वती व्यधात् । महेन्द्रोपि च मद्वाक्यात्स्मरं सस्मार भारत

命を受けたパールヴァティーは、花と水と果実などの供物を整えた。さらにマヘーンドラ（インドラ）も、我が言葉により、スマラ（カーマデーヴァ）を想起し招いた、バーラタよ。

Verse 12

स च तत्स्मरणं ज्ञात्वा वसंतरतिसंयुतः । चूतांकुरास्त्रःऋ सहसा प्रादुरासीन्मनोभवः

カーマデーヴァは、自らが想起されたと知るや、ただちに現れた――春（ヴァサンタ）とラティを伴い、マンゴーの花芽を武器として携える、心より生まれた欲望の主として。

Verse 13

तमाह च वचो धीमान्स्मरन्निव च तं स्पृशन् । उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय

そのとき賢者は、まるで思い起こさせるかのように、そっと触れつつ語った。「ラティに愛されし者よ、そなたに多くの教えが何ゆえ要ろうか。」

Verse 14

चित्ते वससि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम् । तथापि त्वां वदिष्यामि स्वकार्यपरतां स्मरन्

そなたは心に住まうゆえ、起こったことも企てられることも知っている。それでもなお、そなたが己の務めに専心することを念じつつ、我は語ろう。

Verse 15

ममैकं सुमहत्कार्यं कर्तुमर्हसि मन्मथ । महेश्वरं कृपानाथं सतीभार्यावियोजितम्

「マन्मタよ、我にはただ一つ、きわめて大いなる務めがある。汝が成し遂げねばならぬ。慈悲の主マハーデーヴァは、妃サティーと引き離されている。」

Verse 16

संयोजय पुनर्देव्या हिमाद्रिगृहजातया । देवी देवश्च तुष्टौ ते करिष्यत इहेप्सितम्

「ヒマードリの家に生まれし女神（パールヴァティー）と、彼を再び結び合わせよ。女神と神が満悦されれば、この世において汝の望む成就を授け給うであろう。」

Verse 17

मदन उवाच । अलीकमेतद्देवेन्द्र स हि देवस्य पोरतिः । नान्यासादयितव्यानि तेजांसि मुनरब्रवीत्

マダナは言った。「おおデーヴェーンドラよ、これはむなしい。彼は神（シヴァ）の旧き伴侶である。聖仙は、このような神なる火（威力）には、他の手立てで近づいたり挑発したりしてはならぬと宣言した。」

Verse 18

वेदान्तेषु च मां विप्रा गर्हसंयति पुनःपुनः । महाशनो महापाप्मा कामोऽयम नलो गहान्

「またヴェーダーンタにおいて、バラモンたちは繰り返し私を非難する。『このカーマは大いなる貪り手、大いなる罪人—家々を呑み尽くす火のごとし』と。」

Verse 19

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनां नित्यवैरिणा । तस्मादयं सदा त्याज्यः कामऽहिरिव सत्तमैः

「この欲—賢者の常なる敵—によって、知は覆い隠される。ゆえに最上の人々は、蛇を捨てるがごとく、常にカーマを捨離すべきである。」

Verse 20

एवं शीलस्य मे कस्मात्प्रतुष्यति महेश्वरः । मद्यपस्येव पापस्य वासुदेवो जगद्गुरः

「このような性質の私に、どうしてマヘーシュヴァラが喜ばれようか。世の師ヴァースデーヴァが、罪深い酔漢を喜ばぬのと同じである。」

Verse 21

इंद्र उवाच । मैवं ब्रूहि महाभाग त्वां विनाकः पुमान्भुवि । धर्ममर्थं तथा कामं मोक्षं वा प्राप्तुमीश्वरः

インドラは言った。「おお大いなる福徳の者よ、そのように言うな。汝なくして、地上の誰がダルマ、アルタ、カーマ、あるいはモークシャさえ得られようか。」

Verse 22

यत्किंचित्साध्यते लोके मूलं तस्य च कामना । कथं कामं विनिंदति तस्मात्ते मोक्षसाधकाः

世において成し遂げられるいかなる事も、その根は欲求（カーマナー）である。されば、いかでかカーマを非難できよう。ゆえに、解脱（モークシャ）を求める者でさえ、それを（浄化された形で）用いるのである。

Verse 23

सत्यं चापि श्रुतेर्वाक्यं तव रूपं त्रिधागतम् । तामसं राजसं चैव सात्त्विकं चापि मन्मथ

また、シュルティの言葉はまことに真実である。おおマーンマタよ、汝の姿は三つ—ターマサ、ラージャサ、そしてサットヴァ的—として現れる。

Verse 24

अमुक्तितः कामनया रूपं तत्तामसं तव । सुखबुद्ध्या स्पृहा या च रूपं तद्राजसं तव

解脱に向かわぬ心（束縛の心）から欲が起こるとき、それは汝のターマサの相である。快楽という思いから生じる渇望は、汝のラージャサの相である。

Verse 25

केवलं यावदर्थार्थं तद्रूपं सात्त्विकं तव । तत्ते रूपत्रयमिदं ब्रूहि नोपासते हि के

ただ、目的に要する分だけにとどまる欲は、汝のサットヴァの相である。この三つの相について語れ。いったい誰が汝を礼拝し（呼び求め）ないでいられようか。

Verse 26

त्वं साक्षात्परमः पूज्यः कुरु कार्यमिदं हि नः । अथ वा पीडितान्दृष्ट्वा सामान्यानपि पंडिताः । स्वप्राणैरपि त्रायांति परमेतन्महाफलम्

汝はまさに最高の敬礼を受くべき尊者である。ゆえに我らのためにこの務めを成し遂げよ。実に、賢者は、凡なる者が苦しむのを見れば、自らの命を賭しても救い護る。それはこの上ない大いなる果報をもたらす。

Verse 27

इति संचिंत्य कार्यं त्वं सर्वथा कुरु तत्स्फुटम्

かく思惟し終えて、汝はその務めを必ずや、明らかにして寸分も違わず成し遂げよ。

Verse 28

इत्या कर्ण्य तथेत्युक्त्वा वसंतरतिसंयुतः । पिकादिसैन्यसंपन्नो हिमाद्रिं प्रययौ स्मरः

それを聞いて、スマラ（カーマ）は「然り」と答え、ヴァサンタとラティを伴い、杜鵑（ほととぎす）などの軍勢を具して、ヒマードリ（ヒマラヤ）へと赴いた。

Verse 29

तत्रापश्यत शंभोः स पुण्यमाश्रममंडलम् । नानावृक्षसमाकीर्णं शांतसत्त्वसमाकुलम्

そこで彼は、シャンブ（シヴァ）の清浄なる庵の結界を見た。さまざまな樹々が茂り、静かな性をもつ安らぎの生きものが満ちていた。

Verse 30

तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य वीरकंनाम द्वारपम् । यथा साक्षान्महेशानं गणआंश्चायुतशोऽस्य च

そこで彼は、三つ目の主の門番、名をヴィーラカという者を見た。さらに、まるでマヘーシャーナそのものを見るかのように、彼に属する無数のガナの群れをも目にした。

Verse 31

ददर्श च महेशानं नासाग्रकृतलोचनम् । देवदारुद्रुमच्छायावेदिका मध्यमाश्रितम् । समाकायं सुखासीनं समाधिस्थं महेश्वरम्

また彼はマヘーシャーナを見た。眼差しは鼻端に据えられ、身は整い、安らかに坐す。デオダーラの樹影に覆われた壇の中央にて、マハーデーヴァたるマヘーシュヴァラは三昧（サマーディ）に住していた。

Verse 32

निस्तरंगं विनिर्गृह्य स्थितमिंद्रियगोचरान् । आत्मानमात्मना देवं प्रविष्टं तपसो निधिम्

感官の対象を制し、心を波なきものとして、彼は自己の内に安住した――そして自己（アートマン）によって、苦行（タパス）の宝蔵たるデーヴァへと入った。

Verse 33

तं तथाविधमालोक्य सोंतर्भेदाय यत्नवान् । भ्रमरध्वनिव्याजेन विवेश मदनो मनः

そのような境地の彼を見て、カーマデーヴァは内なる安定を破ろうとし、蜂の羽音を口実にして心を通って入り込んだ。

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे देवो विकासितविलोचनः । सस्मार नगराजस्य तनयां रक्तमानसः

そのときデーヴァは眼を開き、渇望に染まった心で山王の娘を想い起こした。

Verse 35

निवेदिता वीरकेण विवेश च गिरेः सुता । तस्मिन्काले महाभागा सदा यद्वदुपैति सा

ヴィーラカに告げられて、山の娘は入って来た。その時、幸いに満ちた彼女は、いつものように、慣れた作法で前へ進み出た。

Verse 36

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

それから、自らの心が彼女に染まり執着したのを見て、デーヴァは戯れるようにそれを抑え、背後を振り返った。するとただちに、ラティの愛し人（カーマデーヴァ）が弓を満月のごとく引き絞っているのが見えた。

Verse 37

तन्नाशकृपया देवो नानास्थानेषु सोऽगमत् । तावत्पस्यति पृष्ठस्तमाकृष्य धनुषः शरम्

憐れみにより、彼を滅ぼさぬために、神はさまざまな場所へと移り行った。されどなお背後に彼を見、弓より矢を引き抜いていた。

Verse 38

स नदीः पर्वताश्चैव आश्रमान्सरसीस्तथा । परिभ्रमन्महादेवः पृष्ठस्थं तमवैक्षत

彼は河川と山々、修行林と湖沼を巡り歩いた。マハーデーヴァが遍歴しても、なお背後に彼が立つのを見続けた。

Verse 39

जगत्त्रयं परिभ्रम्य पुनरागात्स्वमाश्रमम् । पृष्ठस्थमेव तं वीक्ष्य निःश्वासं मुमुचे हरः

三界を巡り終えて、彼は再び己の庵へ帰った。なお背後に彼を見て、ハラはひと息を吐いた。

Verse 40

ततस्तृतीयनेत्रोत्थवह्निना नाकवासिनाम् । क्रोशतां गमितः कामो भस्मत्वं पांडुनंदन

そのとき第三の眼より生じた火によって、カーマデーヴァは灰と化した。天界の住人らは叫び嘆いた、ああパーンドゥの子よ。

Verse 41

सस तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोऽनलः । व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्वालापूरितदिङ्मुखः

ハラの眼より生まれたその火は、彼を灰としたのち、さらに燃え広がり、まるで全世界を焼き尽くさんばかりに、四方の面を炎で満たした。

Verse 42

ततो भवो जगद्धेतोर्व्यभजज्जातवेदसम् । साहंकारे जने चंद्रे सुमनस्सु च गीतके

そのとき世界の因なるバヴァ（シヴァ）は、その火（ジャータヴェーダス）を分かち、我執（アハンカーラ）に、人々に、月に、花々に、そして歌に配した。

Verse 43

भृंगेषु कोकिलास्येषु विहारेषु स्मरानलम् । तत्प्राप्तौ स्नेहसंयुक्तं कामिनां हृदयं किल

「スマラの火」（恋の熱）は蜂のうちに、コーキラーの喉声に、そして遊楽の林苑に宿る。これが及ぶとき、恋する者の心はまことに愛着によって結ばれる。

Verse 44

ज्वालयत्यनिशं सोऽग्निर्दुश्चिकित्स्योऽसुखावहः । विलोक्य हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतं स्मरम्

その火は絶えず燃えつづけ、癒しがたく苦をもたらす。とりわけ、ハラ（シヴァ）の息の炎によってスマラが灰と化したのを見れば、いよいよ燃えさかる。

Verse 45

विललाप रतिर्द्दीना मधुना बंधुना सह । विलपंती सुबहुशो मधुना परिसांत्विता

ラティは悲嘆に沈み、縁者マドゥとともに嘆き泣いた。幾度も泣き伏す彼女を、マドゥが慰め励ました。

Verse 46

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः । कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

ラティの嘆きを聞くや、神々の神、牛旗の主（シヴァ）は、カーマの妻を見つめ、至上の慈悲をもって語りかけた。

Verse 47

अमूर्तोऽपि ह्ययं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव । रतिकाले ध्रुवं बाले करिष्यति न संशयः

たとえ今は無形であっても、吉祥なる女よ、汝の夫はすべての事を成し遂げよう。合一の正しき時に、乙女よ、必ずや行ずる—疑いはない。

Verse 48

यदा विष्णुश्च भविता वसुदेवात्मजो विभुः । तदै तस्य सुतो यः स्यात्सपतिस्ते भविष्यति

全能の主ヴィシュヌがヴァスデーヴァの子として現れる時、その御子として生まれる男子こそ、汝の夫となる。

Verse 49

सा प्रणम्य ततो रुद्रमिति प्रोक्ता रतिस्ततः । जगाम स्वेच्छया गत्या वसंतादिभिरन्विता

かく告げられたラティはルドラに礼拝し、ついで自らの意のままに歩み去った。春（ヴァサンタ）らが従っていた。