Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39
Devanagari script
जगत्त्रयं परिभ्रम्य पुनरागात्स्वमाश्रमम् । पृष्ठस्थमेव तं वीक्ष्य निःश्वासं मुमुचे हरः
Transliteration
jagattrayaṃ paribhramya punarāgātsvamāśramam | pṛṣṭhasthameva taṃ vīkṣya niḥśvāsaṃ mumuce haraḥ
Translation
三界を巡り終えて、彼は再び己の庵へ帰った。なお背後に彼を見て、ハラはひと息を吐いた。
Word by Word
जगत्-त्रयम्the three worlds
जगत्-त्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयाणि जगन्ति)
परिभ्रम्यhaving wandered around
परिभ्रम्य:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootपरि-भ्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having wandered)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थ (adverb: again)
आगात्came
आगात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्वम्his own
स्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; स्वकीयार्थक सर्वनाम; आश्रमम् इति विशेषण
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
पृष्ठस्थम्standing on (his) back
पृष्ठस्थम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपृष्ठस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootवीक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक (having seen)
निःश्वासम्a sigh / breath
निःश्वासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिःश्वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मुमुचेreleased / let out
मुमुचे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
हरःHara (Śiva)
हरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)
Skanda Dialogue
Listener: Pāṇḍunandana
Visual Art Cues
Scene: After a vast cosmic circuit, Śiva arrives at his hermitage; he turns and sees the same figure still stationed behind. A subtle exhale from Hara marks the moment before a decisive act.
Characters & Entities
H
Hara (Śiva)K
KāmadevaT
three worlds (Trailokya)Ā
āśramaFAQs
Desire persists until transformed; the narrative builds toward decisive divine action grounded in awareness.
No named tīrtha; the verse references the three worlds and Śiva’s āśrama as the sacred locus.
None; it is a narrative marker preceding the climactic act.