Adhyaya 38

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना । किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्

アガスティヤは言った。「六面の主よ、告げてください。梵天の子なる聖仙ナーラダがシヴァの世界に到ったとき、そこで何をなしたのですか。妙なる驚きに満ちた、心躍る物語をお語りください。」

Verse 2

स्कंद उवाच । शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना । यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्

スカンダは言った。「聞きなさい、クンバジャ（アガスティヤ）よ。大魂ナーラダが、速やかにカイラーサ—シャンカラの御住処—へ赴いたのち、そこで何をしたかを語ろう。」

Verse 3

मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् । दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः

聖仙は天空の道を行き、そのシャンバヴァの御座所に到った。シヴァとデーヴィーを拝して礼拝すると、シヴァもまた相応の敬意をもって彼を迎えた。

Verse 4

तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् । क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः

彼は示された座に就き、二尊の至上の戯れを見守った。だが二柱が賽（さい）をもって遊ぶとき、少しもやむことがなかった。

Verse 5

तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह । नारद उवाच । देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् । मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः

好奇の思いに促されて、その聖仙は語った。ナーラダは言う――「おお、神々の神よ、この全宇宙の球体はことごとく御身の聖なる戯れである。おお主よ、十二の月はこの遊戯の盤上の区画のごとし。」

Verse 6

कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने

黒分（下弦）と白分（上弦）の月日（ティティ）は遊戯の駒である。二つの賽は月の二半に相当し、また二つのアヤナ（太陽の至点の行路）にも相当する。

Verse 7

सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये

遊戯の二つの賭けは「創造」と「壊滅」と呼ばれ、勝利と敗北である。女神が勝てば創造が起こり、ドゥールジャティ（シヴァ）が勝てば無創造――収斂し退く。

Verse 8

भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः

汝ら二柱の戯れの時こそが「維持（スティティ）」と称される。かくして、この全宇宙は二人の主の遊戯にほかならない。

Verse 9

न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्

女神が真にその主君（夫）を征することはなく、主もまた自らの力（シャクティ）を征することはない。されど私は小さき願いを申し上げたい――おお母よ、どうかお聞き届けください。

Verse 10

देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति । मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः

主は遍く知る御方でありながら、これについては何も知らぬかのようである。なぜなら、誉れと辱めをはるかに超えておられるからだ。

Verse 11

लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः । कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः

彼はリーラーそのもの。徳（グナ）を備えるように見えても、真の識別においては一切のグナを超越する。行為をなしても、行為によって決して縛られない。

Verse 12

मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै । सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्

万物のただ中にありながら、彼は完全な中立を保つ。至るところでこのマヘーシャーナは、友も敵も等しい眼で見る。

Verse 13

त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा । दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः

あなたはこの神のまさにシャクティ、万々に礼拝されるべき至上の御方。ダクシャにさえ、夫君ゆえにあなたが名誉を授けた。

Verse 14

परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् । त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः

あなたこそが、まことに一切世界の至上の母、常に揺るがぬお方。あなたからこそ、ダートリ（ブラフマー）、ケーシャヴァ（ヴィシュヌ）、ヴァーサヴァ（インドラ）さえも現れ出る。

Verse 15

त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता । अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति

あなたは三つ目の主のマーヤーに惑わされ、自らの真の自己を悟っていない。ゆえにこそ、徳ある方よ、わが心はいよいよ苦しむ。

Verse 16

अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः । ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते

ほかの貞節な妻たちもまた、貞婦の徳にひたすら帰依し、夫の御足に身を寄せたなら、ほかの何ものも思い描かない。

Verse 17

अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् । अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः

だがこの話はひとまず置こう。いま語るべきことを語ろう。今日、ハリドヴァーラ近くのそのニーラギリより、

Verse 18

अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् । अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः

前代未聞のごときものを目にして、彼はあなたの御前に来た——ここで何かを語ろうとし、激しい驚きと悲しみに打たれて。

Verse 19

आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले । तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे

これこそ驚嘆の因である——地上に起こった出来事だ。その一切は、ダクシャの祭祀の場において目撃された。

Verse 20

सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् । विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्

荘厳に飾られ、心は整い、歓喜に輝く蓮華のごとき御面をたたえ、他の一切の務めを忘れて—まさにダクシャの祭祀（ヤジュニャ）を起こした御方であった。

Verse 21

विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् । यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्

この悲しみこそが因となり—そこからこの世界は生じた。そこにおいて世界は営まれ、そして必ずや最後にはそこへと融け帰る。

Verse 22

तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् । प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्

その場で私たちは、世の生滅を払い除くあなたがたの聖なる御二柱を拝することができなかった。多くは、まさに御二柱を拝見できぬことが、この悲しみを生むのである。

Verse 23

तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि । तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः

ただそれだけがそこでは起こらず、実にまったく別のことが生じた。それは真に言い表しがたく、語るにふさわしいのはダクシャその人のみである。

Verse 24

तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः । महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः

その言葉を聞くや、ドルヒナ（梵天ブラフマー）はそこを去った。大聖仙ダディーチが、まことに厳しく彼を叱責したからである。

Verse 25

शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः । मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः

見守る天の聖仙たちの前で、プラジャーパティもまた呪詛を受けた。私はその非難の言葉を聞き、両の耳をふさいだ。

Verse 26

दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः । भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः

ダディーチと共に、ドゥルヴァーサスを先頭とする幾人かの二度生まれの聖者たちは、バヴァ（シヴァ）への誹りを聞くや、しばらくして立ち去った。

Verse 27

प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः । तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह

大いなる祭祀は続き、群衆は喜び満ちて栄えていた。だが私はそれを見続けるに堪えず、ゆえにそこを離れてここへ来た。

Verse 28

भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः । तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे

女神よ、あなたの姉妹たちでさえ夫君と共にそこにおられた。その威厳と尊位を目にして、私は何ひとつ口にする勇気がない。

Verse 29

इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका । करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि

それを聞くと、ダクシャの娘なる女神サティーは、手で覆っていた眼を下ろして（覆いを外し）、しばし心中にて思い巡らした。

Verse 30

उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे । संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः

そのときサティー・ダークシャーヤニーは言った。「そのとおりに。バヴァ（シヴァ）ただお一人こそ、わが帰依処。」かく心に固く定めたのである。

Verse 31

द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् । मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्

ただちに女神は素早く立ち上がり、シャンカラに礼拝した。合掌を頭上に捧げて敬意を示し、デーヴィーは主に願いを申し上げた。

Verse 32

देव्युवाच । विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक । चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव

デーヴィーは言った。「勝利あれ、アンダカを滅する御方よ。トリヤンバカよ、トリプラを討つ御方よ。御足二つこそ我が帰依処。サダーシヴァよ、どうかお許しを賜れ。」

Verse 33

मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् । उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे

「お止めにならないでください、お願い申し上げます。父のもとへ参ります。」そう言うと、彼女はアンダカの敵（シヴァ）の蓮華の御足に頭を伏せた。

Verse 34

अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि । किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि

するとシャンブは女神に言った。「やさしきムリダーニーよ、起きなさい、美しき者よ。ここで汝に未だ満たされぬものがあるのか。幸運に飾られた美よ、我に告げよ。」

Verse 35

लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा । शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि

ラクシュミーの幸運も、ブラフマーṇīの至上の光輝も、シャチーの常に新たなる若さも――それらすべては、ああ女神よ、あなたが授け給うた、主宰の御方よ。

Verse 36

त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे । त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्

あなたによって、我は大いなる王権を護る力を得る。さらにあなた――自らの神なるリーラーにより諸相を取るシャクティそのもの――に到達して、

Verse 37

एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने । कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि

我はこれを創り、我はこれを護り、我はこれを呑み込み収める――ああ愛しき者よ――すべては汝の神なるリーラーに促されて。わが左半身として宿る汝が、いかで我を離れんと欲するのか。

Verse 38

शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् । जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्

シヴァの言葉を聞いて、シヴァー（女神）はマヘーシュヴァラに答えた。「わが命の主よ、あなたを離れて、わたしはどこへも行きませぬ。」

Verse 39

मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् । क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्

わが心は、あなたの両足のもとに揺るぎなく留まりましょう。父のもとへ行くのは、ただ祭祀を拝見するためであり、わたしが自らいかなるヤジュニャをも執り行うためではありません。」

Verse 40

शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् । क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्

カーティヤーヤニー（女神）の言葉を聞いて、シャンブ（シヴァ）はこう告げた。「もしその供犠を汝が見ていないのなら、わたしがそのクラトゥ（聖なる祭儀）をここへ運んで来よう。」

Verse 41

मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् । अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः

「わが力を担う者よ――汝みずから別のクラトゥ（祭儀）を起こし、執り行うがよい。あるいは、ヤジュニャを遂行する別の『祭儀の人』（供犠の担い手）を立て、さらに他の世界の守護者たちも置かしめよ。」

Verse 42

अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि । पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्

「供犠における祭官の務めのため、ほかのリシたちを速やかに任命せよ。」シャンブのこの言葉を聞いて、女神は再び答えた。

Verse 43

पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् । देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा

「主よ、父の供犠の祭典は、わたしがここで必ず見届けねばなりません。お許しをください、わたしは参ります。どうか、わたしの言葉が別のものとなりませんように。」

Verse 44

कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा । निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय

「いったい誰が、心を、あるいは水そのものを引き返させることができましょう。主よ、いま行こうと定めたわたしをお止めにならないでください――坂を下って奔る流れのように。」

Verse 45

निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः । मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि

それを聞いて、万有を知り尽くす衆生の主は再び告げた。「女神よ、我を置いて行くな。ひとたび去れば、もはや再び我に会うことはできぬ。」

Verse 46

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

「今日、汝が東へ赴こうとするなら、『パング（Paṅgu）』と呼ばれる曜日がそれを妨げよう。さらに、愛しき者よ、月宿はジェーシュター（Jyeṣṭhā）、ティティは第九のナヴァミー（Navamī）である。」

Verse 47

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

「今日、第十七のヨーガであるヴィヨーガ（Viyoga）が起こり、身に不吉をもたらす。さらに、ダニシュター（Dhaniṣṭhā）が半ばに入るとき、汝にとってはターラー（本命星の算）より第五、すなわちパンチャミー（pañcamī）となる。」

Verse 48

मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती

「行くな、女神よ。今日去れば、汝は再び我を見ることはない。」すると女神はまた語った。「たとえ名のみであっても、私は『サティー（Satī）』なのです……」

Verse 49

तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः

「それなら、たとえ別の身となっても、私はあなたへの奉仕を奴として成し遂げましょう。」するとバヴァ（Bhava、シヴァ）は再び言った。「では、いったい誰が、その固い決意を制し得るというのか。」

Verse 50

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

女であれ男であれ、心の衝動が激しくかき乱された者は、もはや以前のようには再び見えぬ、ああデーヴィーよ。これは真実であると我は語る。

Verse 51

परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः । अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि

おおデーヴィーよ、偉大な名誉と財を求めて去ってはならぬ。おお愛しき者よ、彼女に招かれぬなら、自らの父母の家へさえ行ってはならぬ。

Verse 52

यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते । तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते

海へ入った川が二度と引き返さぬように、同じく、もし今日去るならば、汝の帰来は決して許されぬであろう。

Verse 53

देव्युवाच । अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये । तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे

デーヴィーは言った。「もし私があなたの二つの蓮華の御足に必ずや帰依しているのなら、来世においても、あなたこそただ一人、我が主となり給え。」

Verse 54

इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना । यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्

そう言い終えるとデーヴィーは出て行った。怒りにより眼はくらみ、そして目的のために急ぎ立とうとして、なすべきことをなさぬままにした。

Verse 55

न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् । अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता

彼女はマハーデーヴァに礼拝して頭を垂れず、またプラダクシナー（右繞の巡礼）も行わなかった。ゆえにこそ、彼女は行ったまま、再び帰ることはなかった。

Verse 56

अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् । अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव

マヘーシャーナに礼拝せず、プラダクシナーさえ行わずに去った者は、過ぎ去った日々のように、今なお戻っては来ない。

Verse 57

तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु

徒歩で旅するその王妃は、三界の主の浄めの道でさえ、あまりにも険しいと感じた。

Verse 58

देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्

主なる御方でさえ、その徳ある女性が徒歩で進むのを見て、心に深い痛みを覚え、そしてガナ（眷属）を召集した。

Verse 59

गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् । पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्

「ガナたちよ、心と風の速さで進むヴィマーナを運べ。五つの顔をもつ者一万を備え、宝の峰々に旗幟を高く掲げたものを。」

Verse 60

महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते

「（そのヴィマーナを運べ）大風に翻る大旗を掲げ、広大なる叡智の徴を帯びるもの。そこにはナルマダー、アラカナンダー等の聖なる流れが、まるで杖状の付属具となって具現していた。」

Verse 61

छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि । यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा

そこでは、太陽と月さえも王者の傘蓋と化したかのように立ち現れ、またその神なる乗り物の上には、マカラの鼻面の印を帯びた最上のヴァーラーヒー・シャクティが据えられていた。

Verse 62

धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः । सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः

そこにはドゥーḥそのもの、またガーヤトリーも在し、手綱はタクシャカらの蛇であった。御者はプラナヴァ（Oṁ）であり、プラナヴァの響きは真言「kreṃ」として鳴り渡った。

Verse 63

अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः । इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया

そこではヴェーダのアṅガが守護となり、諸韻律（チャンダス）の群れが防護の陣を成した。かく命ぜられて、ガナたちはハリの勅により、たちまち車を前へと曳き進めた。

Verse 64

देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्

かくして女神のためにヴィマーナを整えると、天上の従者たちは大空にて、神々しく光輝き、その威光を大いに広げるマハーデーヴィーの後に随従した。

Verse 65

सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् । नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्

彼女—トリヤクシャラ・マニー—はしばしダクシャの सभाの中庭を見やり、ついでヴィマーナの座より、開けた天空から速やかに降下して着地した。

Verse 66

अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता । कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्

彼女は祭場に入った。守衛たちは驚いて見守った。吉祥の儀礼衣をまとい冠を戴くプラースーを見て、彼女はその光景をつぶさに見つめた。

Verse 67

सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः । साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः

彼女の姉妹たちは—それぞれ夫を伴い、新たな装身具に輝き—驚嘆し、誇らしく、歓喜しつつも、なお幾ばくかの不安を抱えて立っていた。

Verse 68

अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा । कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः

「思いもよらず、招きもなく—しかもハラの愛妃がヴィマーナより降りて来た！いかにしてここへ？」そう言って、彼女らはしばしそのように見つめた。

Verse 69

असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती । पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे

諸々の長老に言葉を交わすことなく、サティーはダクシャの傍らへ進んだ。すると父は問い、母もまた言った。「汝の来臨により吉祥が成った。」

Verse 70

सत्युवाच । यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् । कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः

サティーは言った。「母上よ、もし私がここに来ることで真の吉祥が生じるのなら、なぜこの姉妹たちのように私だけ招かれなかったのですか。」

Verse 71

दक्ष उवाच । अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि

ダクシャは言った。「おお娘よ、最も幸いにして、揺るがぬ帰依を保ち、あらゆる面で吉祥なる者よ——これは少しもお前の過ちではない。この過ちはまことに私一人のものだ。」

Verse 72

तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः

「無知なる思いのままに、私はお前をそのような夫に与えてしまった。さらに、私が彼に命じ得ると驕った——だが彼こそ主であり、私は少しも主ではないのだ。」

Verse 73

तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्

「それなら、迷わせるマーヤーの姿としてしか彼を見ていなかった私が、どうしてお前を彼に与えられようか。私はただ『シヴァ』という名に満足し、シヴァの真の御姿を悟らなかった。」

Verse 74

पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः । शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः

「私の前で、祖父神（ブラフマー）は彼をさまざまに讃えて語った。『これはシャンカラ、これはシャンブ、彼はパシュパティ——まさしくシヴァそのもの』と。」

Verse 75

श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने

彼こそはシュリーカṇṭハ、彼こそはマヘーシャ、万事を知る全知者、牡牛を旗印とする御方。乙女を彼に捧げよ――弓を執るマハーデーヴァに。

Verse 76

वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्

咎なき者よ、シャタドリティ（梵天）の言葉ゆえに、私は汝を彼に与えた。だが私は彼を知らなかった――ヴィルーパークシャ、牡牛を伴とし、毒を喰らう御方を。

Verse 77

पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् । द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्

（私は知らなかった）ピトリ（祖霊）の森に住まう御方、三叉戟を執り、髑髏を携える御方を。二つの舌をもつ蛇の眷属により輝き、水（ガンガー）を戴く、結髪の主を。

Verse 78

कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् । क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्

（私は知らなかった）頭頂に奇しき徴を帯び、身は塵にまみれて灰色となる御方を。ある時は褌のみを纏い、ある時は裸形――ある時は風に憑かれた者のように見える。

Verse 79

क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् । विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्

ある時は獣皮を纏い、ある時は托鉢の遍歴を好む。怪異なる霊たちを従え――不動のスターヌ、猛きウグラ。無知の者には、闇のタマスの性を帯びるかのように映る。

Verse 80

रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् । नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्

（私は見分けられなかった）猛き眷属に囲まれ、マハーカーラの御姿を帯び、人の髑髏を飾りとして、カーストと血統を超えて立つルドラを。

Verse 81

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि

真に彼を知る者は誰もいない。知っていると思う者でさえ迷いに欺かれる。多くを語って何になろう、あらゆる分別を備えた娘よ。

Verse 82

क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः । प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः

塵にまみれた布をまとい、大いなる法螺の飾りを身に着け、縛られた蛇の腕輪をはめ、重い結髪の房を垂らすその御方はどこにおられるのか。

Verse 83

डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् । तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः

御手は忙しくḍamaru（小鼓）を打ち、御額には三日月を戴く。荘厳なるタाण्डヴァの輝きに照り映え、その一挙手一投足はあらゆる吉祥の源となる。

Verse 84

मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः । अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले

おお、やさしき者よ、この猛々しく畏るべきルドラはどこにおられ、また吉祥の住処たるこの供犠はどこにあるのか。ゆえに汝は召されたのだ。ここに留まってはならぬ、あらゆる吉祥なる者よ。

Verse 85

दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः । प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च

そこには、心地よくふさわしい上等の衣が、吉祥にして宝玉で荘厳され、すでに前もって用意されている。来て見て、受け取りなさい。

Verse 86

इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् । कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः

ここでは、吉祥の装いをまとう天界の主たちの中で、あの三叉戟を持つ御方がどうして相応しいとされようか——と、彼らは思った。おおマṅガラーよ、ねじれた見方によって。

Verse 87

इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा । अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे

それを聞いて、貞淑なるサティーはその時、父の言葉に胸を深く痛め、語り始めた。

Verse 88

सत्युवाच । नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो । पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्

サティーは言った。「主よ、あなたをそしる言葉は何一つ聞いておりません。ただ、わずかに二言ほど耳にしたのです。それをあなたに申し上げましょう。」

Verse 89

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्

誰も真に彼を知ることはできない。知っていると称する者でさえ迷わされる。これはあなたが正しく宣言されたこと——いったい誰がサダーシヴァを知り得ようか。

Verse 90

त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः । कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्

汝は以前にも欺かれ、今もまた欺かれている。彼と縁を結んだがゆえに、汝は脈絡なき取りとめのない言葉を吐く者となった。

Verse 91

यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः । कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न

もし汝が、説かれたとおりの姿こそシャンブ（シヴァ）であると信じたのなら、なぜ誰も真に知らぬその者に、我を与えたのか。

Verse 92

अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः । तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्

あるいは、その縁の真の因は汝の意ではなかったのかもしれぬ。愛しき父よ、その因はただ我が功徳（puṇya）の重み一つにあった。

Verse 93

अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः । श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा

かくも多く語り終えて、汝はいま彼の威光の大いなることを知るであろう。さらにこの身のまま、汝は夫に向けられる非難を聞くことになる。

Verse 94

पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् । सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता । यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा

これのみが正しき修法（puraścaraṇa）である――すなわち、この身そのものを捨て去ること。誉れ高き家に生まれた貞淑な女は、夫がなお生きている間に、その夫への恥辱の言葉を聞かねばならぬようになるまでは、生きるべきである。

Verse 95

इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि । जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः

このように言って、彼女はマハーデーヴァの姿をした怒りに燃える火の中に、生命の息吹を止める方法によって、自分の体を薪として捧げた。

Verse 96

ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा

その時、ヴァーサヴァ（インドラ）を含むすべての神々は青ざめた。そして火は、かつてギーの供物を捧げられた時のようには燃え上がらなかった。

Verse 97

मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्

まさにその瞬間、マントラの力は鈍った。ああ、今起こったこの大いなる災厄は何であろうか。

Verse 98

केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः

優れたバラモンたちは動き回りながら互いに言った。「山々を揺るがすほど強力な、激しい暴風が到来した」と。

Verse 99

मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता । अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः

その風によって、犠牲のパビリオンの地面は一瞬にして粉砕され、隆起した。予期せぬ稲妻が落ち、大地は揺れ始めた。

Verse 100

दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्

天より流星が降り落ち、ピシャーチャ（piśāca）たちは舞い踊った。さらに上空では、灼熱の禿鷲が輪を描いて旋回し、天は環のごとくめぐっていた。

Verse 106

दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः । पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः

ダクシャ（Dakṣa）でさえ、従者もろとも意気消沈し、恥に沈んだ。だがそれでも、どうにかして二度生まれの祭官たちは、ヤジュニャ（yajña）を再び執り行わせた。