Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । मुनिपृष्टास्तदा देवा भगवंस्ते किमब्रुवन् । सर्वलोकहितार्थाय तदाख्याहि महामुने

スータは言った。「そのとき牟尼に問われて、神々、かの尊き者たちは何と答えたのか。万界の利益のために、大聖仙よ、それを語り給え。」

Verse 2

श्रीव्यास उवाच । अगस्तिवचनं श्रुत्वा बहुमानपुरस्सरम् । धिषणाधिपतेरास्यं विबुधा व्यालुलोकिरे

聖ヴィヤーサは言った。「アガスティヤの言葉を、深い敬意をもって聞き終えると、神々は智慧の主ブリハスパティの御顔へと視線を向けた。」

Verse 3

वाक्पतिरुवाच । शृण्वगस्ते महाभाग देवागमनकारणम् । धन्योसि कृतकृत्योसि मान्योसि महता मपि

ヴァークパティ（ブリハスパティ）は言った。「聞け、幸いなるアガスティヤよ。神々（デーヴァ）来臨の理由を。汝は福徳に満ち、なすべきことを成し遂げ、我がごとき大いなる者からも敬われるに足る。」

Verse 4

प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यरण्यं तपोधनाः । किं न संति मुनिश्रेष्ठ काचिदन्यैव ते स्थितिः

苦行の宝を備えた、賢者の中の最勝よ。あらゆる所に庵（アーシュラマ）も山も森もあるではないか。されど、なぜ汝の住まいはこの一処にのみ定まり、まるでここだけが汝の選びし住処であるかのようなのか。

Verse 5

तपोलक्ष्मीस्त्वयीहास्ति ब्राह्मतेजस्त्वयि स्थिरम् । पुण्यलक्ष्मीस्त्वयि परा त्वय्यौदार्यं मनस्त्वयि

汝のうちに苦行（タパス）より生まれし福徳の栄えがあり、汝のうちにブラフマンのテージャスの光は揺るがず。汝のうちに至上の功徳の吉祥があり、汝のうちに寛大さと高雅なる心がある。

Verse 6

पतिव्रतेयं कल्याणी लोपामुद्रा सधर्मिणी । तवांगच्छायया तुल्या यत्कथापुण्यकारिणी

この吉祥なるローパームドラーは夫に貞節なるパティヴラターにして、汝とともにダルマの道を歩む。彼女は汝の身の影にも等しく、その物語さえも功徳（プンニャ）を生む。

Verse 7

पतिव्रतास्वरुंधत्या सावित्र्याप्यनसूयया । शांडिल्यया च सत्या च लक्ष्म्या च शतरूपया

名高き貞節の妻たち（パティヴラター）—アルンダティー、サーヴィトリー、アナスーヤー、シャーンディリヤー、サティヤー、ラクシュミー、シャタルーパー—の中に、

Verse 8

मेनया च सुनीत्या च संज्ञया स्वाहया तथा । यथैषा वर्ण्यते श्रेष्ठा न तथान्येति निश्चितम

またメナー、スニーティー、サンジュニャー、スヴァーハーも同様である。すなわち、この者（ローパームドラー）が最上と讃えられるように、他はそうではない――これが確定した結論である。

Verse 9

भुंक्ते भुक्ते त्वयि मुने तिष्ठति त्वयि तिष्ठति । विनिद्रिते च निद्राति प्रथमं प्रतिबुध्यते

牟尼よ、あなたが食すれば彼女も食し、あなたが立てば彼女も立つ。あなたが眠れば彼女も眠り――そして最初に目覚めるのは彼女である。

Verse 10

अनलंकृतमात्मानं तव नो दर्शयेत्क्वचित् । कार्यार्थं प्रोषिते क्वापि सर्वमंडनवर्जिता

彼女は決して、飾りを施さぬままあなたに姿を見せない。たとえ務めのためにあなたがどこかへ留守にしていても、彼女は一切の装身具を身につけない。

Verse 11

न च ते नाम गृह्णीयात्तवायुष्यविवृद्धये । पुरुषांतरनामापि न गृह्णाति कदाचन

また、あなたの寿命が増すようにと、彼女はあなたの名さえ口にしない。まして他の男の名を取ることなど決してない。

Verse 12

आक्रुष्टापि न चाक्रोशेत्ताडितापि प्रसीदति । इदं कुरु कृतं स्वामिन्मन्यतामिति वक्ति च

たとえ叱られても叱り返さず、たとえ打たれてもなお静かである。彼女は「これをなさってください、わが主よ――すでに成ったものとお思いください」と言い、ただ喜ばせるために語る。

Verse 13

आहूता गृहकार्याणि त्यक्त्वा गच्छति सत्वरम् । किमर्थं व्याहृता नाथ सप्रसादो विधीयताम्

呼ばれると、家の務めを捨ててただちに参ります。「いかなる御用にてお呼びでしょう、我が主よ。どうか慈しみをもってお命じください」—そう申します。

Verse 14

न चिरं तिष्ठति द्वारि न द्वारमुपसेवते । अदापितं त्वया किंचित्कस्मैचिन्न ददात्यपि

彼女は戸口に長く留まらず、敷居のあたりをうろつきもしない。あなたが授けぬものは、ほんのわずかでも誰にも与えない。

Verse 15

पूजोपकरणं सर्वमनुक्ता साधयेत्स्वयम् । नियमोदकबर्हींषि पत्रपुप्पाक्षतादिकम्

言われずとも、自ら礼拝（プージャー）の諸具を整えるべきである。すなわち、清浄な儀水、聖なるクシャ草、葉、花、米粒などである。

Verse 16

प्रतीक्षमाणावसरं यथाकालोचितं हि यत् । तदुपस्थापयेत्सर्वमनुद्विग्नातिहृष्टवत्

時にかなった機会をうかがい、時宜に適うものをことごとく差し出して整えるべきである—心を乱さず、また過度に高ぶらずに。

Verse 17

सेवते भर्त्तुरुच्छिष्टमिष्टमन्नं फलादिकम् । महाप्रसाद इत्युक्त्वा परिदत्तं प्रतीच्छति

彼女は夫の残したもの—好ましい食、果物など—をいただき、手渡されたものを受け取りつつ、「これは大いなるプラサーダである」と申す。

Verse 18

अविभज्य न चाश्नीयाद्देवपित्रतिथिष्वपि । परिचारकवर्गेषु गोषु भिक्षुकुलेषु च

彼女は、まず食を分かち施してからでなければ口にしてはならない――神々と祖霊と客人に供し、また侍者や僕、牛、そして托鉢修行者の家々にも分け与えるべきである。

Verse 19

संयतोपस्करादक्षा हृष्टा व्यय पराङ्मुखी । कुर्यात्त्वयाननुज्ञाता नोपवासव्रतादिकम्

家の器物をよく整え、朗らかで浪費を嫌う者として、あなたの許しなくして断食や誓願などを行ってはならない。

Verse 20

दूरतो वर्जयेदेषा समाजोत्सवदर्शनम् । न गच्छेत्तीर्थयात्रादि विवाहप्रेक्षणादिषु

彼女は群衆の集いと祭礼の見物を遠く避けるべきである。巡礼の旅などにも行かず、婚礼の見世物やそれに類する場にも赴いてはならない。

Verse 21

सुखसुप्तं सुखासीनं रममाणं यदृच्छया । आंतरेष्वपि कार्येषु पतिं नोत्थापयेत्क्वचित्

夫が心地よく眠り、安らかに座し、あるいは思うままに楽しんでいるなら、彼女は決して起こしてはならない――途中の用事のためであっても。

Verse 22

स्त्रीधर्मिणी त्रिरात्रं तु स्वमुखं नैव दर्श येत् । स्ववाक्यं श्रावयेन्नापि यावत्स्नाता न शुद्धितः

月の穢れの時には、三夜のあいだ自らの顔を見せず、言葉さえ聞かせてはならない。沐浴して清められるまでである。

Verse 23

सुस्नाता भर्तृवदनमीहतेन्यस्य न क्वचित् । अथवा मनसि ध्यात्वा पतिं भानुं विलोकयेत्

よく沐浴したのち、彼女は夫の顔を仰ぎ見て、決して他人の顔を求めてはならない。あるいは心に夫を観想し、太陽を拝して見よ。

Verse 24

हरिद्रां कुंकुमं चैव सिंदूर कज्जलं तथा । कूर्पासकं च तांबूलं मांगल्याभरणं शुभम्

ウコン、クンクマ、シンドゥーラ、カッジャラ。さらに髪飾り（クールパーサカ）、ビンロウ（タームブーラ）、そして吉祥なる婚礼の装身具—これらは貞節の妻にとって聖にして瑞相である。

Verse 25

केशसंस्कारकबरी करकर्णादिभूषणम् । भर्त्तुरायुष्यमिच्छंती दूरये न्न पतिव्रता

夫の長寿を願う貞節の妻は、髪の整えと編み髪を怠らず、手や耳などの飾りも捨て去らない。

Verse 26

न रजक्या न हैतुक्या तथा श्रमणया न च । न च दुर्भगया क्वापि सखित्वं कुरुते सती

貞き女は、洗濯女とも、利に走る女とも、尼僧（シュラマニー）とも親密な友となることなく、またどこであれ不吉で不品行な伴侶と交わらない。

Verse 27

भर्तृविद्वेषिणीं नारीं नैषा संभाषते क्वचित् । नैकाकिनी क्वचिद्भूयान्न नग्ना स्नाति च क्वचित्

夫を憎む女とは決して語らず、またいかなる所でも独りで留まってはならない。さらに、どこであれ裸で沐浴してはならない。

Verse 28

नोलूखले न मुसले न वर्द्धन्यां दृषद्यपि । न यंत्रकेन देहल्यां सती चोपविशेत्क्वचित्

貞淑なる女は、臼にも杵にも、箕（ふるい）や穀をあおる器にも、さらには碾き石にも坐してはならない。また機織りの道具にも敷居にも、いかなる時も坐してはならない。

Verse 29

विना व्यवायसमयं प्रागल्भ्यं न क्वचिच्चरेत् । यत्रयत्ररुचिर्भर्त्तुस्तत्र प्रेमवती सदा

夫婦の交わりにふさわしい時を除き、どこにおいても軽率に馴れ馴れしく振る舞ってはならない。夫の好みが向かうところ、そこに常に愛と帰依をもって寄り添う。

Verse 30

इदमेव व्रतं स्त्रीणामयमेवपरो वृषः । इयमेको देवपूजा भर्त्तुर्वाक्यं न लंघयेत

これこそが女人のただ一つの誓い、これこそがその最高の法（ダルマ）である。これこそが神々への礼拝である――夫の言葉を越えてはならない。

Verse 31

क्लीबं वा दुरवस्थंवा व्याधितं वृद्धमेव वा । सुस्थितं दुःस्थितं वापि पतिमेकं न लंघयेत

夫が不能であろうと、境遇が悪かろうと、病んでいようと、老いていようと、また安泰であろうと苦境であろうと――ただ一人の夫を捨てず、背いてはならない。

Verse 32

हृष्टाहृष्टेविषण्णास्या विषण्णास्ये प्रिये सदा । एकरूपा भवेत्पुण्या संपत्सु च विपत्सु च

愛しき人が喜ぶときは彼女も喜び、彼が沈むときは彼女も沈む。功徳ある女は心を一つに保ち、栄えの時も苦難の時も揺るがない。

Verse 33

सर्पिर्लवणतैलादि क्षयेपि च पतिव्रता । पतिं नास्तीति न ब्रूयादायासेषु न योजयेत्

酥油や塩や油などが尽きたとしても、貞節に夫に仕える妻は「夫がいない」と言ってはならない。さらに夫に過酷な労苦を強いてはならない。

Verse 34

तीर्थस्नानार्थिनी नारी पतिपादोदकं पिबेत् । शंकरादपि विष्णोर्वा पतिरेकोधिकः स्त्रियाः

聖なるティールタでの沐浴の功徳を願う女は、夫の足を洗った水を飲むべきである。家のダルマにおいて、女にとって夫は、シャンカラやヴィシュヌよりもなお第一とされる。

Verse 35

व्रतोपवासनियमं पतिमुल्लंघ्य या चरेत् । आयुष्यं हरते भर्त्तुर्मृता निरयमृच्छति

夫の権威を越えて誓願・断食・戒めを行う女は、夫の寿命を奪うと言われ、死後は地獄に赴く。

Verse 36

उक्ता प्रत्युत्तरं दद्याद्या नारी क्रोधतत्परा । सरमा जायते ग्रामे सृगाली निर्जने वने

呼びかけられるとすぐに言い返し、怒りに執する女は、村では雌犬として、また人けのない森では雌のジャッカルとして再生すると説かれる。

Verse 37

स्त्रीणां हि परमश्चैको नियमः समुदाहृतः ऽ । अभ्यर्च्य चरणौ भर्त्तुर्भोक्तव्यं कृतनिश्चयम्

女にとって最高のただ一つの規則が説かれる。すなわち、夫の足をしかるべく礼拝し、そののちに食事をとること—その戒めに堅く定まって。

Verse 38

उच्चासनं न सेवेत न व्रजेत्परवेश्मसु । न त्रपाकर वाक्यानि वक्तव्यानि कदाचन

彼女は高座を求めず、他人の家に立ち入らず、また決して恥知らずで慎みを欠く言葉を口にしてはならない。

Verse 39

अपवादो न वक्तव्यः कलहं दूरतस्त्यजेत् । गुरूणां सन्निधौ क्वापि नोच्चैर्ब्रूयान्न वा हसेत्

中傷を口にせず、争いを遠くから捨て去れ。長老や師の御前では、大声で語らず、また騒がしく笑ってはならない。

Verse 40

या भर्तारं परित्यज्य रहश्चरति दुर्मतिः । उलूकी जायते क्रूरा वृक्षकोटरशायिनी

夫を捨てて密かにさまよう悪しき心の女は、来世において残忍な雌の梟となり、木の洞に眠る。

Verse 41

ताडिता ताडितुं चेच्छेत्सा व्याघ्री वृषदंशिका । कटाक्षयतियाऽन्यं वै केकराक्षी तु सा भवेत

打たれてなお打ち返そうと願う女は、牡牛に噛みつく雌虎となる。さらに、他の男へ欲情の横目を投げる者は、斜視の目となる。

Verse 42

या भर्तारं परित्यज्य मिष्टमऽश्नाति केवलम् । ग्रामे वासकरी भूयाद्वल्गुर्वापि श्वविट्भुजा

夫を捨てて美味のみを食する女は、村においてヴァーサカリーとして、あるいは犬の糞を食らうヴァルグーとして再生する。

Verse 43

या त्वं कृत्याऽप्रियं ब्रूते मूका सा जायते खलु । या सपत्नीं सदेर्ष्येत दुर्भगा सा पुनःपुन्ः

しかし、常に不快な言葉を口にする女は、まことに唖として生まれる。さらに、共妻を絶えず妬む女は、幾度も幾度も不幸として生を受ける。

Verse 44

दृष्टिं विलुप्य भर्तुर्या कंचिदन्यं समीक्षते । काणा च विमुखी चापि कुरूपा चापि जायते

夫への眼差しをそらし、他の男を見つめる妻は、その報いとして片目となり、心も背き、さらには醜い姿に生まれる。

Verse 45

बाह्यादायांतमालोक्य त्वरिता च जलाशनैः । तांबूलैर्व्यजनैश्चैव पादसंवाहनादिभिः

外から帰る夫を見たなら、急いで仕えよ。水と食を備え、檳榔（タンブーラ）を差し出し、扇であおぎ、足を揉むなど、もろもろの奉仕をなせ。

Verse 46

तथैव चाटुवचनैः खेदसंनोदनैः परैः । या प्रियं प्रीणयेत्प्रीता त्रिलोकी प्रीणिता तया

また、甘美な言葉と疲れを払うさまざまな行いによって、喜びつつ愛しき人を悦ばせる女は、そのことにより三界をも悦ばせる。

Verse 47

मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः । अमितस्य हि दातारं भर्त्तारं पूजये त्सदा

父は量に応じて与え、兄弟も量に応じて与え、子も量に応じて与える。されど夫は量り知れぬものを与える施主である。ゆえに常に夫を敬い礼拝すべし。

Verse 48

भर्ता देवो गुरुर्भर्ता धर्म तीर्थ व्रतानि च । तस्मात्सर्वं परित्यज्य पतिमेकं समर्चयेत

彼女にとって夫は神であり、夫は師（グル）であり、夫はダルマであり、聖地（ティールタ）と誓願でもある。ゆえに他を捨て、ただ夫のみを礼拝すべきである。

Verse 49

जीवहीनो यथा देहः क्षणादशुचितां व्रजेत् । भर्तृहीना तथा योषित्सुस्नाताप्यशुचिः सदा

命を失った身体がたちまち不浄となるように、夫なき女もまた、たとえよく沐浴していても、常に不浄と見なされる。

Verse 50

अमंगलेभ्यः सर्वेभ्यो विधवा त्यक्तमंगला । विधवा दर्शनात्सिद्धिः क्वापि जातु न जायते

あらゆる不吉の中でも、吉祥を失った寡婦は不吉と数えられる。寡婦をただ見るだけで、どこにおいてもいつにおいても成就は生じないと言われる。

Verse 51

विहाय मातरं चैकां सर्वमंगलवर्जिताम । तदाशिषमपि प्राज्ञस्त्यजेदाशीविषोपमाम

ただ母のみは別として敬うべきであるが、それ以外では、あらゆる吉祥を欠く者の祝福さえ、賢者は毒蛇のごときものとして退けるべきである。

Verse 52

कन्याविवाहसमये वाचयेयुरिति द्विजाः । भर्तुः सहचरी भूयाज्जीवतोऽजीवतोपिवा

乙女の婚礼の時、二度生まれ（ドヴィジャ）たちはこう唱えさせるべきである。「夫が生きていようと、たとえ生きていなくとも、彼女が夫の伴侶でありますように。」

Verse 53

भर्ता सदानुयातव्यो देहवच्छायया स्त्रिया । चंद्रमा ज्योत्स्नया यद्वद्विद्युत्वान्विद्युता यथा

妻は常に夫に従うべきである。影が身に添うように、月が月光を伴い、稲妻がその閃光を伴うように。

Verse 54

अनुव्रजति भर्तारं गृहात्पितृवनं मुदा । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम

家から祖霊の林（pitṛvana）へと喜びつつ夫に従う者は、歩みの一歩ごとに、アシュヴァメーダ（Aśvamedha）に等しい功徳を疑いなく得る。

Verse 55

व्यालग्राही यथा व्यालं बलादुद्धरते बिलात । एवमुत्क्रम्य दूतेभ्यः पतिं स्वर्गं नयेत्सती

蛇使いが力をもって蛇を穴から引き出すように、貞節なるサティー（satī）は使者らに抗して立ち上がり、夫を天界へ導く。

Verse 56

यमदूताः पलायंते सतीमालोक्य दूरतः । अपि दुष्कृतकर्माणं समुत्सृज्य च तत्पतिम्

ヤマの使者たちは、貞節なるサティーを遠くから見ただけで逃げ去り、たとえ悪業をなした夫であっても、その夫を捨てて退く。

Verse 57

न तथा बिभीमो वह्नेर्नतथा विद्युतो यथा । आपतंतीं समालोक्य वयं दूताः पतिव्रताम्

我ら使者は、火も稲妻もそれほど恐れぬ。しかし、貞節の妻（パティヴラター）がこちらへ駆け寄るのを見るとき、何よりも恐れる。

Verse 58

तपनस्तप्यतेत्यंतं दहनोपि च दह्यते । कंपंते सर्व तेजांसि दृष्ट्वा पातिव्रतं महः

太陽さえも激しく灼かれ、火でさえ焼かれるという。貞節を守る妻の徳より生じた大いなる光明を見て、あらゆる輝きの力は震えおののく。

Verse 59

यावत्स्वलोमसंख्यास्ति तावत्कोट्ययुतानि च । भर्त्रा स्वर्गसुखं भुंक्ते रममाणा पतिव्रता

その身の毛の数ほどの、億と千万年にわたり、貞節の妻は喜びつつ、夫とともに天上の安楽を享受する。

Verse 60

धन्या सा जननी लोके धन्योसौ जनकः पुनः । धन्यः स च पतिः श्रीमान्येषां गेहे पतिव्रता

この世において幸いなるはその母、またその父も幸いである。さらに、貞節の妻が住まう家の、誉れ高き夫もまた幸いである。

Verse 61

पितृवंश्यामातृवंश्याःपतिवंश्यास्त्रयस्त्रयः । पतिव्रतायाः पुण्येन स्वर्गसौख्यानि भुंजते

父方の三代、母方の三代、夫方の三代――この三々の祖先は、貞節の妻の功徳によって天界の安楽を受ける。

Verse 62

शीलभंगेन दुर्वृत्ताः पातयंति कुलत्रयम् । पितुर्मातुस्तथापत्युरिहामुत्र च दुःखिताः

徳ある行いを破れば、悪しき者は父・母・夫の三つの家系を堕とし、この世でも来世でも悲しみに沈む。

Verse 63

पतिव्रतायाश्चरणो यत्र यत्र स्पृशेद्भुवम् । तत्रेति भूमिर्मन्येत नात्र भारोस्तिपावनी

貞節を守る妻（パティヴラター）の足が大地に触れるところ、地はその場所を祝福されたものとみなす。そこには重荷はなく、彼女こそが清める者である。

Verse 64

बिभ्यत्पतिव्रतास्पर्शं कुरुते भानुमानपि । सोमो गंधवहश्चापि स्वपावित्र्याय नान्यथा

スーリヤ（太陽神）でさえ畏敬して、パティヴラターの触れを求める。ソーマ（月神）もガンダヴァハ（風）も同じく、ただ自らを清めるためであり、他の理由ではない。

Verse 65

आपः पतिव्रता स्पर्शमभिलष्यंति सर्वदा । अद्य जाड्यविनाशो नो जातास्त्वद्याऽन्यपावनाः

水は常にパティヴラターの触れを慕い求める。今日、我らの鈍さは滅し、今日、我らは清められた—まことに、他の清めを超えて清められた。

Verse 66

गृहेगृहे न किं नार्यो रूपलावण्यगर्विताः । परं विश्वेशभक्त्यैव लभ्यते स्त्री पतिव्रता

どの家にも、美貌と艶やかさを誇る女はいるではないか。だが真のパティヴラターは、ヴィシュヴェーシャ（シヴァ）への信愛によってのみ得られ、他にはない。

Verse 67

भार्या मूलं गृहस्थस्य भार्या मूलं सुखस्य च । भार्या धर्मफला भार्या सं तानवृद्धये

妻は家住者の生の根であり、妻は幸福の根である。妻はダルマの果をもたらし、妻は家系の繁栄のためにある。

Verse 68

परलोकस्त्वयं लोको जीयते भार्यया द्वयम् । देवपित्रतिथीज्यादि नाभार्यः कर्म चार्हति

この世と来世とは、まことに妻によって成就される。妻なき者は、神々（デーヴァ）への礼拝、祖霊への供養、客人への敬礼などの儀礼を行うにふさわしくない。

Verse 69

गृहस्थः स हि विज्ञेयो यस्य गेहे पतिव्रता । ग्रसतेऽन्या प्रतिपदं राक्षस्या जरयाथवा

家にパティヴラター（pativratā）がいる者こそ、真の家住者（gṛhastha）と知られる。さもなくば、日ごとに別のものが—老いという姿のラークシャシー（rākṣasī）のように—家をむさぼり尽くす。

Verse 70

यथा गंगाऽवगाहेन शरीरं पावनं भवेत् । तथा पतिव्रता दृष्ट्या शुभया पावनं भवेत्

ガンガー（Gaṅgā）に沐浴すれば身が清まるように、パティヴラター（pativratā）の吉祥なるまなざしによっても人は清められる。

Verse 71

अनुयाति न भर्तारं यदि दैवात्कथंचन । तत्रापि शीलं संरक्ष्यं शीलभंगात्पतत्यधः

もし運命により、どうしても夫に随うことができないとしても、それでもなお自らのシーラ（śīla、徳行）を守らねばならない。徳行を破れば、人は下へと堕ちるからである。

Verse 72

तद्वैगुण्यादपिस्वर्गात्पतिः पतति नान्यथा । तस्याः पिता च माता च भ्रातृवर्गस्तथैव च

その過失（その徳行の欠け）ゆえに、夫でさえ天界から堕ちる—他の原因はない。さらに彼女の父母も、また兄弟たちの一族も同様にその影響を受ける。

Verse 73

पत्यौ मृते च यायोषिद्वैधव्यं पालयेत्क्वचित् । सा पुनः प्राप्य भर्तारं स्वर्गभोगान्समश्नुते

夫が亡くなったとき、貞実に寡婦の戒を守る女は再び夫を得て、天界の歓喜を享受する。

Verse 74

विधवा कबरीबंधो भर्तृबंधाय जायते । शिरसो वपनं तस्मात्कार्यं विधवया सदा

寡婦にとって髪を結い上げることは夫への束縛となると言われる。ゆえに寡婦は常に頭を剃るべきである。

Verse 75

एकाहारः सदा कार्यो न द्वितीयं कदाचन । त्रिरात्रं पंचरात्रं वा पक्षव्रतमथापि वा

常に一日一食を行い、決して二度目を取らない。あるいは三夜の誓い、五夜の誓い、または半月の行を修してもよい。

Verse 76

मासोपवासं वा कुर्याच्चांद्रायणमथापि वा । कृच्छ्रं वराकं वा कुर्यात्तप्तकृच्छ्रमथापि वा

一か月の断食を行ってもよく、また月行の誓い（Cāndrāyaṇa）を修してもよい。さらにKṛcchraの苦行、Varākaの規律、あるいは熱苦行Taptakṛcchraを行ってもよい。

Verse 77

यवान्नैर्वा फलाहारैः शाकाहारैः पयोव्रतैः । प्राणयात्रां प्रकुर्वीत यावत्प्राणः स्वयं व्रजेत्

大麦の食、果食、菜食、あるいは乳の誓いによって命を支えつつ、生命の息の旅を続けよ――プラーナ（prāṇa）が自ずから去るその時まで。

Verse 78

पर्यंकशायिनी नारी वि धवा पातयेत्पतिम् । तस्माद्भूशयनं कार्यं पतिसौख्यसमीहया

床に臥して眠る寡婦は、夫の没落を招くと説かれる。ゆえに夫の安楽を願うなら、地に臥して眠るべきである。

Verse 79

न चांगोद्वर्तनं कार्यं स्त्रिया विधवया क्वचित् । गंधद्रव्यस्य संयोगो नैव कार्यस्तया पुनः

また寡婦は、いかなる時も身に油を塗り擦って飾ってはならない。さらに香料や香水などの芳香の品も再び用いてはならない。

Verse 80

तर्पणं प्रत्यहं कार्यं भर्तुः कुशतिलोदकैः । तत्पितुस्तत्पितुश्चापि नामगोत्रादिपूर्वकम

毎日、クシャ草と胡麻を混ぜた水によって夫のためにタर्पナ（供養の献水）を行うべきである。またその父と祖父にも同様に、名・ゴートラ等を正しく唱えてから行え。

Verse 81

विष्णोस्तु पूजनं कार्यं पति बुद्ध्या न चान्यथा । पतिमेव सदा ध्यायेद्विष्णुरूपधरं हरिम्

ヴィシュヌの礼拝は、まさに「この御方こそ我が夫」との理解をもって行うべきで、他の思いであってはならない。常に夫そのものを、ヴィシュヌの姿を帯びるハリとして観想せよ。

Verse 82

यद्यदिष्टतमं लोके यच्च पत्युः समीहितम् । तत्तद्गुणवते देयं पतिप्रीणनकाम्यया

世において最も愛でられるもの、また夫が望んだもの—それらをそのまま徳ある相応しい人に施し、夫を喜ばせんと願うべきである。

Verse 83

वैशाखे कार्तिके माघे विशेषनियमांश्चरेत् । स्नानं दानं तीर्थयात्रां विष्णोर्नामग्रहं मुहुः

ヴァイシャーカ月（Vaiśākha）、カールティカ月（Kārtika）、マーガ月（Māgha）には、特別な戒行を修すべし。すなわち沐浴、布施、聖なるティールタへの巡礼、そしてヴィシュヌ（Viṣṇu）の御名をしばしば称えること。

Verse 84

वैशाखे जलकुंभांश्च कार्तिके घृतदीपकाः । माघे धान्य तिलोत्सर्गः स्वर्गलोके विशिष्यते

ヴァイシャーカ月には水壺の施与、カールティカ月にはギーの灯明の供養、マーガ月には穀物と胡麻の布施が、とりわけ勝れた功徳となり、高き天界の果報へと導く。

Verse 85

प्रपा कार्या च वैशाखे देवे देया गलंतिका । उपानद्व्यजनं छत्रं सूक्ष्मवासांसि चन्दनम्

ヴァイシャーカ月には、旅人を潤す公の施水所プラパー（prapā）を設け、礼拝には水漉しガランティカー（galaṃtikā）を供えるべし。また履物、扇、傘、薄衣、白檀を施すべし。

Verse 86

सकर्पूरं च तांबूलं पुष्पदानं तथैव च । जलपात्राण्यनेकानि तथा पुष्प गृहाणि च

また、樟脳を添えたタンブーラ（噛み葉）を施し、花の供養をなし、多くの水器を与え、さらに花を蓄え供えるための花舎をも整えるべし。

Verse 87

पानानि च विचित्राणि द्राक्षा रंभा फलानि च । देयानि द्विजमुख्येभ्यः पतिर्मे प्रीयतामिति

さまざまな清涼の飲み物、葡萄、バナナ、果実を、最勝のブラーフマナたちに施し、「わが主よ、どうかお喜びください」と祈るべし。

Verse 88

ऊर्जे यवान्नमश्नीयादेकान्नमथवा पुनः । वृंताकं सूरणं चैव शूकशिंबिं च वर्जयेत्

ウールジャ月（カールッティカ月）には、大麦の食をいただくか、あるいは一日に一度のみ食事すべきである。茄子、象足芋（スーラナ）、および豆類・莢（śūka-śimbi）を避けよ。

Verse 89

कार्तिके वर्जयेत्तैलं कार्तिके वर्जये न्मधु । कार्तिके वर्जयेत्कांस्यं कार्तिके चापिसंधितम्

カールッティカ月には油を避け、また蜂蜜を避けよ。カールッティカ月には鐘金（kāṃsya）を避け、さらに「結合されたもの」（saṃdhita）、すなわち混ぜ合わせた料理や調製物も避けるべきである。

Verse 90

कार्तिके मौननियमे घंटां चारु प्रदापयेत । पत्रभोजी कांस्यपात्रं घृतपूर्णं प्रयच्छति

カールッティカ月、沈黙の戒を守りつつ、麗しき鐘を（神前または寺院に）奉納すべきである。さらに、葉を器として食する者は、ギーを満たした鐘金の器を施すべきである。

Verse 91

भूमिशय्याव्रते देया शय्या श्लक्ष्णा सतूलिका । फलत्यागे फलं देयं रसत्यागे च तद्रसम्

地に臥す誓願を行ずる者は、滑らかな寝台と敷き物・寝具を布施すべきである。果実を断つなら果実を施し、汁を断つならその汁を施すべきである。

Verse 92

धान्यत्यागे च तद्धान्यमथवा शालयः स्मृताः । धेनूर्दद्यात्प्रयत्नेन सालंकाराः सकांचनाः

穀物を断つときは、その穀物を施すべし。あるいは教えのとおり、シャーリ米（śāli）を施すべし。また努めて、飾りを施し黄金を添えた牝牛を、尊き布施として与えるべきである。

Verse 93

एकतः सर्वदानानि दीपदानं तथैकतः । कार्तिके दीपदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

一方にはあらゆる布施があり、他方には灯明の布施がある。カールッティカ月においては、他のいかなる施しも、灯明供養の功徳の十六分の一にも及ばない。

Verse 94

किंचिदभ्युदिते सूर्ये माघस्नानं समाचरेत् । यथाशक्त्या च नियमान्माघस्नायी समाचरेत्

太陽がわずかに昇ったなら、マーガの沐浴を行うべきである。マーガ沐浴を修する者は、力に応じて定められた禁戒と行法を守り行え。

Verse 95

पक्वान्नैर्भो जयेद्विप्रान्यतिनोपि तपस्विनः । लड्डुकैः फेणिकाभिश्च वटकेंडरिकादिभिः

調理した食を施して、ブラーフマナたちを敬い喜ばせ、また出家の修行者や他のタパスヴィンにも、ラッドゥ、フェーニカーの菓子、さらにヴァタカ、エーンダリカー等の供物をもって施すべきである。

Verse 96

घृतपक्वैः समीरचैः शुचिकर्पूरवासितैः । गर्भे शर्करया पूर्णैर्नेत्रानं दैः सुगंधिभिः

ギーで煮た菓子—香り高く清浄で、樟脳の薫りを帯び、内に砂糖を満たしたもの—およびこのような芳香ある供物によって、しかるべく布施と供養をなすべきである。

Verse 97

शुष्केंधनानां भारांश्च दद्याच्छीतापनुत्तये । कंचुकं तूलगर्भं च तूलिकां सूपवीतिकाम्

寒さをしのぐために、乾いた薪の束を施し、さらにチュニック、綿を詰めた衣、 小さな枕、そして身を包む温かな覆いを与えるべきである。

Verse 98

मंजिष्ठा रक्तवासांसि तथा तूलवतीं पटीम् । जातीफल लवंगैश्च तांबूलानि बहून्यपि

また、マンジシュター（茜）、赤き衣と木綿の布を施し、さらに肉豆蔲と丁子を添えて、多くのタームブーラ（檳榔の供物）を捧げるべきである。

Verse 99

कंबलानि विचित्राणि निर्वातानि गृहाणि च । मृदुलाः पादरक्षाश्च सुगंध्युद्वर्त्तनानि च

色とりどりの毛布、風を避ける住まい（または宿）、足を守る柔らかな履物、そして身に塗る芳香の粉や膏を施すべきである。

Verse 100

घृतकंबलपूजाभिर्महास्नानपुरःसरम् । कृष्णागुरुप्रभृतिभिर्गर्भागारे प्रधूपनैः

酥油と毛布をもって供養し、まず大いなる儀礼の沐浴を行い、さらに黒沈香などを用いて内陣を薫香で満たして、この作法を修すべきである。

Verse 110

इदं पातिव्रतं तेजो ब्रह्मतेजो भवान्परम् । तत्राप्येतत्तपस्तेजः किमसाध्यतमं तव

この貞節の光はまことに輝きであり、汝はブラフマンの光輝をもって至上である。しかもなお、これはタパスより生じた光明—汝に成し得ぬ最も不可能なことなど、いったい何があろうか。

Verse 120

साधयिष्यामि वः कार्यं विसर्ज्येति दिवौकसः । पुनश्चिंतापरो भूत्वाऽगस्तिर्ध्यानपरोभवत्

「汝らの務めを成就しよう。去れ」と、彼は天界の住人に告げた。のち再び思惟に沈み、アガスティヤは深き禅定（ディヤーナ）に入った。

Verse 121

वेदव्यास उवाच । इमं पतिव्रताध्यायं श्रुत्वा स्त्रीपुरुषोपिवा । पापकंचुकमुत्सृज्य शक्रलोकं प्रयास्यति

ヴェーダヴィヤーサは言った。「この貞節（パーティヴラティヤ）の章を聞く者は、女であれ男であれ、罪の衣を脱ぎ捨てて、シャクラ（インドラ）の世界に至る。」