Adhyaya 27

Verse 1

स्कंद उवाच । वाराणसीति प्रथितं यथा चानंदकाननम् । तथा च कथयामीह देवदेवेनभाषितम्

スカンダは言った。「今ここに、世に名高いとおり、なぜここがヴァーラーナシーと呼ばれ、またアーナンダカーナナ（歓喜の林）と呼ばれるのかを、神々の神の御言葉に従って語ろう。」

Verse 2

ईश्वर उवाच । निशामय महाबाहो विष्णो त्रैलोक्यसुंदर । प्राप्तं वाराणसीत्याख्यामविमुक्तं यथा तथा

イーシュヴァラは言った。「聞け、強き腕をもつヴィシュヌよ、三界の美なる者よ——この地がいかにしてヴァーラーナシーの名を得、またアヴィムクタとも呼ばれるに至ったかを語ろう。」

Verse 3

निर्दग्धान्सागराञ्छ्रुत्वा कपिलक्रोधवह्निना । अश्वमेधाश्वसंयुक्तान्पूर्वजान्स्वान्भगीरथः

バギーラタは、アシュヴァメーダの馬に関わっていた自らの祖先サーガラたちが、カピラの怒りの火によって焼き尽くされたと聞き、その救済を心に定めた。

Verse 4

सूर्यवंशे महातेजा राजा परमधार्मिकः । आरिराधयिषुर्गंगां तपसे कृतनिश्चयः

太陽王朝に、まばゆき威光を放つ至上に正しい王がいた。彼はガンガーを歓ばせんと、苦行（タパス）を修する決意を固めた。

Verse 5

हिमवंतं नगश्रेष्ठममात्य न्यस्तराज्यधूः । जगाम यशसां राशिरुद्दिधीर्षुः पितामहान्

彼は王国の重荷を大臣に託し、名声の宝たるその王は、祖先を救い上げんとして、山々の王ヒマヴァーンへと赴いた。

Verse 6

ब्रह्मशापाग्निनिर्दग्धान्महादुर्गतिगानपि । विना त्रिमार्गगां विष्णो को जंतूंस्त्रिदिवं नयेत्

たとえ梵天の呪いの火に焼かれ、恐るべき境涯に堕ちた衆生であっても――三つの道を行く聖河ガンガーなくして、ああヴィシュヌよ、誰がその者らを天界へ導けようか。

Verse 7

ममैव सा परामूर्तिस्तोयरूपा शिवात्मिका । ब्रह्मांडानामनेकानामाधारः प्रकृतिः परा

そのガンガーこそ、まことに我が至高の顕現――水の姿をとり、シヴァそのものの本質を宿す。彼女は超越のプラクリティ、無数のブラフマーンダを支える根本の支柱である。

Verse 8

शुद्धविद्यास्वरूपा च त्रिशक्तिः करुणात्मिका । आनंदामृतरूपा च शुद्धधर्मस्वरूपिणी

彼女は清浄なる智そのものの姿であり、三重のシャクティ、慈悲そのものである。彼女は歓喜の甘露の形であり、汚れなきダルマの具現である。

Verse 9

यामेतां जगतां धात्रीं धारयामि स्वलीलया । विश्वस्य रक्षणार्थाय परब्रह्मस्वरूपिणीम्

この御方こそ――諸世界の乳母にして支え手――我は自らの神聖なる戯れによってこれを保ち、宇宙を護るために支える。彼女の本性は至上ブラフマンである。

Verse 10

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि यानि च । सर्वत्र सर्वे ये धर्माः सर्वयज्ञाः सदक्षिणाः

三界にあるいかなるティールタ（聖なる渡し場）と、いかなる霊地であろうとも――あらゆる所の一切のダルマの功徳、そして正しいダクシナーを伴う一切のヤジュニャ（祭祀）は――

Verse 11

तपांसि विष्णो सर्वाणि श्रुतिः सांगा चतुर्विधा । अहं च त्वं च कश्चापि देवतानां गणाश्च ये

あらゆる苦行は、ああヴィシュヌよ；支分を具えた四種のヴェーダも；我と汝、また他の誰であれ；そして諸天の群れも——

Verse 12

पुरुषार्थाश्च सर्वे वै शक्तयो विविधाश्च याः । गंगायां सर्व एवैते सूक्ष्मरूपेण संस्थिताः

人の生のすべての目的（プルシャールタ）と、さまざまな霊力（シャクティ）——それらはことごとくガンガーのうちに、微妙なる姿で安住している。

Verse 13

स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वक्रतुषु दीक्षितः । चीर्णसर्वव्रतः सोपि यस्तु गंगां निषेवते

すべての聖地で沐浴し、あらゆる供犠に入門し、すべての誓戒を修したのと同じである——敬虔にガンガーに帰依し、そこに仕える者は。

Verse 14

तपांसि तेन तप्तानि सर्वदानप्रदः स च । स प्राप्त योगनियमो यस्तु गंगां निषेवते

その者によって苦行はあたかも尽く成就し、あらゆる布施の施主となる。さらにヨーガの戒律を得る——敬虔にガンガーに帰依する者は。

Verse 15

सर्ववर्णाश्रमेभ्यश्च वेदविद्भ्यश्च वै तथा । शास्त्रार्थपारगेभ्यश्च गंगास्नायी विशिष्यते

ガンガーに沐浴する者は最も勝れた者とみなされる——あらゆるヴァルナとアーシュラマの人々にも、ヴェーダの知者にも、シャーストラの義を究めた者にも勝って。

Verse 16

मनोवाक्कायजैर्दोषैर्दुष्टो बहुविधैरपि । वीक्ष्य गंगां भवेत्पूतः पुरुषो नात्र संशयः

心・言葉・身より生じたさまざまな過失に汚れた者であっても、ただ聖なるガンガーを拝するだけで清められる。これに疑いはない。

Verse 17

कृते सर्वत्र तीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम् । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गंगैव केवलम्

クリタの世にはティールタは至る所にあり、トレーターの世にはプシュカラが最上、ドヴァーパラの世にはクルクシェートラが第一。しかしカリ・ユガにおいては、ガンガーのみが唯一の帰依処、至高のティールタである。

Verse 18

पूर्वजन्मांतराभ्यास वासनावशतो हरे । गंगातीरे निवासः स्यान्मदनुग्रहतः परात्

おおハリよ、過去の生における修習によって形づくられた印象（ヴァーサナー）の力により、そして我が至上の恩寵によって、人はガンガーの岸に住まうことを得る。

Verse 19

ध्यानं कृते मोक्षहेतुस्त्रेतायां तच्च वै तपः । द्वापरे तद्द्वयं यज्ञाः कलौ गंगैव केवलम्

クリタの世では瞑想が解脱（モークシャ）の因となり、トレーターの世では同じ目的が苦行（タパス）によって得られる。ドヴァーパラの世では両者が合わさり祭祀（ヤジュニャ）となる。しかしカリ・ユガでは、ガンガーのみが唯一の手段である。

Verse 20

यो देहपतनाद्यावद्गंगातीरं न मुंचति । स हि वेदांतविद्योगी ब्रह्मचर्यव्रती सदा

身が倒れるその時までガンガーの岸を離れぬ者は、まことにヴェーダーンタを知る者、ヨーギーであり、常にブラフマチャリヤの誓いに堅く住する。

Verse 21

कलौ कलुषचित्तानां परद्रव्यरतात्मनाम् । विधिहीनक्रियाणां च गतिर्गंगा विना नहि

カリ・ユガにおいて、心が穢れ、他人の財に執着し、正しい規範を欠いた行いをなす者には、聖なるガンガー（Gaṅgā）なくして真の帰依も救いの道もない。

Verse 22

अलक्ष्मीः कालकर्णी च दुःस्वप्नो दुर्विचिंतितम् । गंगागंगेति जपनात्तानि नोपविशंति हि

不運、カーラカルニー（Kālakarṇī）、悪夢、害ある思い悩みも、「ガンガー、ガンガー」と唱えるなら、決して取り憑くことはない。

Verse 23

गंगा हि सर्वभूतानामिहामुत्र फलप्रदा । भावानुरूपतो विष्णो सदा सर्वजगद्धिता

まことにガンガー（Gaṅgā）は、あらゆる生きとし生けるものに、この世と来世の果報を授ける。おおヴィシュヌ（Viṣṇu）よ、人の心のありように応じて結果を与え、常に全世界の利益のために働く。

Verse 24

यज्ञ दान तपो योग जपाः सनियमा यमाः । गंगासेवासहस्रांशं न लभंते कलौ हरे

祭祀（ヤジュニャ）、布施、苦行、ヨーガ、ジャパ、戒めと制御——おおハリ（Hari）よ、カリ・ユガでは、それらはガンガー（Gaṅgā）への奉仕がもたらす功徳の千分の一にも及ばない。

Verse 25

किमष्टांगेन योगेन किं तपोभिः किमध्वरैः । वास एव हि गंगायां ब्रह्मज्ञानस्य कारणम्

八支則のヨーガが何になろう、苦行が何になろう、壮麗な祭祀が何になろうか。ガンガー（Gaṅgā）のほとりに住まうこと、それ自体がブラフマン智（Brahma-jñāna）の因となる。

Verse 26

अपि दूरस्थितस्यापि गंगामाहात्म्यवेदिनः । अयोग्यस्यापि गोविंदभक्त्या गंगा प्रसीदति

たとえ遠くにあっても、ガンガーの偉大さを知る者には—たとえ不相応であっても—ゴーヴィンダへの帰依によってガンガーは慈悲を垂れる。

Verse 27

श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं परं तपः । श्रद्धा स्वर्गश्च मोक्षश्च श्रद्धया सा प्रसीदति

信（śraddhā）こそ至高にして微妙なるダルマ、信は最高の智であり最高の苦行である。信はまた天界であり解脱でもある—信によってその聖なる力は喜び、恩寵を授ける。

Verse 28

अज्ञानरागलोभाद्यैः पुंसां संमूढचेतसाम् । श्रद्धा न जायते धर्मे गंगायां च विशेषतः

無明・執着・貪欲などにより心が惑う人々には、ダルマへの信は生じない—ましてやガンガーへの信はなおさらである。

Verse 29

बहिः स्थितं जलंयद्वन्नारिकेलांतरे स्थितम् । तथा ब्रह्मांडबाह्यस्थं परब्रह्मांबु जाह्नवी

水は外にあるようでいて椰子の内に収まる。そのようにジャーナヴィー（ガンガー）は至上梵（パラブラフマン）の聖なる水—宇宙の外に住しつつ、なおここに現前する。

Verse 30

गंगालाभात्परो लाभः क्वचिदन्यो न विद्यते । तस्माद्गंगामुपासीत गंगैव परमः पुमान्

ガンガーを得るほどの利得は他にない。ゆえにガンガーを礼拝すべし—ガンガーこそ至上の御方、最高の神聖なる帰依処である。

Verse 31

शक्तस्य पंडितस्यापि गुणिनो दानशीलिनः । गंगास्नानविहीनस्य हरे जन्म निरर्थकम्

おおハリよ、たとえ有能で学識あり、徳を備え施しに励む者であっても、聖なるガンガーに沐浴せぬなら、その人の人間としての生はむなしい。

Verse 32

वृथा कुल वृथा विद्या वृथा यज्ञा वृथातपः । वृथा दानानि तस्येह कलौ गंगां न यो भजेत्

カリ・ユガにおいてガンガーを礼拝せぬ者には、家柄も学びも、祭祀も苦行もむなしく、布施さえもむなしい。

Verse 33

गुणवत्पात्रपूजायां न स्याद्वै तादृशं फलम् । यथा गंगाजलस्नान पूजने विधिना फलम्

徳ある受け手を供養しても、その果報は、作法に従ってガンガーの水に沐浴し、その水をもって礼拝する功徳には及ばない。

Verse 34

ममतेजोग्निगर्भेयं ममवीर्यातिसंवृता । दाहिका सर्वदोषाणां सर्वपापविनाशिनी

この（ガンガー）は我が燃える光輝より生まれ、我が至上の力に満ちている。彼女はあらゆる過失を焼き尽くし、すべての罪を滅する。

Verse 35

स्मरणादेव गंगायाः पापसंघातपंजरम् । शतधा भेदमायाति गिरिर्वज्रहतो यथा

ただガンガーを想うだけで、檻のように固まった罪の塊は百に砕け散る。まるで雷に打たれた山のように。

Verse 36

गंगां गच्छति यस्त्वेको यस्तु भक्त्यानुमोदयेत् । तयोस्तुल्यफलं प्राहुर्भक्तिरेवात्र कारणम्

一人が聖なるガンガー（Gaṅgā）へ赴き、もう一人が行けずとも信愛（バクティ）をもって喜び賛同するなら、両者は等しい果報を得ると説かれる。ここではバクティこそが真の因である。

Verse 37

गच्छंस्तिष्ठञ्जपन्ध्यान्भुंजञ्जाग्रत्स्वपन्वदन् । यः स्मरेत्सततं गंगां स हि मुच्येत बंधनात्

歩くときも立つときも、誦する時も瞑想する時も、食す時も、目覚めても眠っても、語る時も——常にガンガーを念ずる者は、まことに束縛から解き放たれる。

Verse 38

पितॄनुद्दिश्य योभक्त्या पायसं मधुसंयुतम् । गुडसर्पिस्तिलैःसार्धं गंगांभसि विनिक्षिपेत्

信愛をもって、祖霊ピトリ（Pitṛ）に捧げる意を起こし、蜂蜜を混ぜたパーヤサ（乳粥）を、黒糖（ジャガリー）・ギー・胡麻とともにガンガーの水に供える者は、力ある祖先供養を成就する。

Verse 39

तृप्ता भवंति पितरस्तस्य वर्षशतं हरे । यच्छंति विविधान्कामान्परितुष्टाः पितामहाः

おおハリ（Hari）よ、その者の祖霊は百年のあいだ満ち足り、喜びに満ちた祖先たちは、さまざまな望みの加護と授けを与える。

Verse 40

लिंगे संपूजिते सर्वमर्चितं स्याज्जगद्यथा । गंगास्नानेन लभते सर्वतीर्थफलं तथा

リンガ（Liṅga）を完全に礼拝すれば、あたかも全世界を礼拝したかのようである。そのように、ガンガーで沐浴すれば、あらゆるティールタ（聖地）巡礼の果報を得る。

Verse 41

गंगायां तु नरः स्नात्वा यो लिंगं नित्यमर्चति । एकेन जन्मना मुक्तिं परां प्राप्नोति स ध्रुवम्

しかし、聖なるガンガー（Gaṅgā）で沐浴し、その後つねにリンガ（Liṅga）を日々礼拝する者は、ただ一生のうちに必ずや最高の解脱（モークシャ）を得る。

Verse 42

अग्निहोत्रं च यज्ञाश्च व्रतदानतपांसि च । गंगायां लिंगपूजायाः कोट्यंशेनापि नो समाः

アグニホートラ、諸々の祭式（ヤジュニャ）、誓願、布施、苦行——それらはいずれも、ガンガーにおけるリンガ礼拝の功徳の百万分の一にも及ばない。

Verse 43

गंगां गंतुं विनिश्चित्य कृत्वा श्राद्धादिकं गृहे । स्थितस्य सम्यक्संकल्पात्तस्य नंदंति पूर्वजाः

ガンガーへ赴くと固く決め、家にてシュラーダ（śrāddha）などの儀礼を行ったなら、その人の正しく整った誓願（サンカルパ）だけで祖霊は歓喜する。

Verse 44

पापानि च रुदंत्याशु हा क्व यास्याम इत्यलम् । लोभमोहादिभिः सार्धं मंत्रयंति पुनःपुनः

そして罪はたちまち泣き叫ぶ。「ああ、いまや我らはどこへ行けばよいのか」と。貪りや迷妄などと連れ立って、彼らは幾度も幾度も策を巡らす。

Verse 45

यथा न गंगां यात्येष तथा विघ्नं प्रकुर्महे । गंगां गतो यथा चैष न उच्छित्तिं विधास्यति

「彼がガンガーへ行かぬよう障碍を起こそう。たとえガンガーに到ったとしても、我らの完全な滅尽を成し遂げさせてはならぬ」——かくして彼らは企む。

Verse 46

गृहाद्गंगावगाहार्थं गच्छतस्तु पदेपदे । निराशानि व्रजंत्येव पापान्यस्य शरीरतः

家を出て聖なるガンガーに沐浴しに向かうとき、歩みの一歩ごとに、その身の罪は留まる望みを失って離れ去る。

Verse 47

पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैस्त्यक्त्वा लोभादिकं हरे । व्युदस्य सर्वविघ्नौघान्गंगां प्राप्नोति पुण्यवान्

前世に積んだ功徳によって、徳ある者は貪りなどを捨て、障りの群れを払いのけて、ガンガーに到達する。

Verse 48

अनुषंगेण मौल्येन वाणिज्येनापि सेवया । कामासक्तोपि वा मर्त्यो गंगास्नातो दिवं व्रजेत्

たとえ欲に執着する人であっても、ガンガーで沐浴するなら――偶然の触れ合いであれ、代価によってであれ、商いによってであれ、奉仕によってであれ――天界へ赴き得る。

Verse 49

अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहनो हि यथा दहेत् । अनिच्छयापि संस्नाता गंगा पापं तथा दहेत्

火は意図せず触れても燃やすように、ガンガーもまた、たとえ無意識に沐浴しても罪を焼き尽くす。

Verse 50

तावद्धमति संसारे यावद्गंगां न सेवते । संसेव्य गंगां नो जंतुर्भवक्लेशं प्रपश्यति

ガンガーに仕え礼拝しないかぎり、人はサンサーラに苦労する。だがガンガーに仕えたのち、衆生は世の生滅の苦しみをもはや見ない。

Verse 51

यो गंगांभसि निस्नातो भक्त्या संत्यक्तसंशयः । मनुष्यचर्मणा नद्धः स देवो नात्र संशयः

信愛をもってガンガーの聖なる水に沐浴し、疑いを捨て去った者は――たとえ人の皮をまとっていても――まことに神である。ここに疑いはない。

Verse 52

गंगास्नानार्थमुद्युक्तो मध्येमार्गं मृतो यदि । गंगास्नानफलं सोपि तदाप्नोति न संशयः

ガンガーに沐浴しようと志して旅立ち、道半ばで命を終えたとしても、その者もまたガンガー沐浴の功徳を得る。疑いはない。

Verse 53

माहात्म्यं ये च गंगायाः शृण्वंति च पठंति च । तेप्यशेषैर्महापापैर्मुच्यंते नात्र संशयः

ガンガーの偉大さを聞く者、またそれを誦する者は、あらゆる大罪からさえ解き放たれる。ここに疑いはない。

Verse 54

दुर्बुद्धयो दुराचारा हैतुका बहुसंशयाः । पश्यंति मोहिता विष्णो गंगामन्य नदीमिव

おおヴィシュヌよ、理解に乏しく、行いも悪く、理屈争いを好み疑い多き者どもは、迷いに覆われて、ガンガーをただの川の一つのように見る。

Verse 55

जन्मांतरकृतैर्दानैस्तपोभिर्नियमैर्व्रतैः । इह जन्मनि गंगायां नृणां भक्तिः प्रजायते

過去の生において施し、苦行、戒め、誓願を修めた功徳によって、この生において人々にガンガーへの信愛が生じる。

Verse 56

गंगाभक्तिमतामर्थे महेंद्रादि पुरेषु च । हर्म्याणि रम्यभोगानि निर्मितानि स्वयंभुवा

ガンガーに帰依する者のために、マヘーンドラをはじめ諸天の都において、自生者スヴァヤンブー（梵天ブラフマー）がみずから壮麗な邸宅と悦楽の恵みを造り出された。

Verse 57

सिद्धयः सिद्धिलिंगानि स्पर्शलिंगान्यनेकशः । प्रासादा रत्नरचिताश्चिंतामणिगणा अपि

ここには多くのシッディ（成就）があり、成功を授ける数多のリンガがあり、触れるだけで功徳を与える「触リンガ」もまた無数にある。さらに宝玉で飾られた宮殿があり、願いを叶える宝珠チンターマニの群れさえある。

Verse 58

गंगाजलांतस्तिष्ठंति कलिकल्मषभीतितः । अतएव हि संसेव्या कलौ गंगेष्टसिद्धिदा

カリ・ユガの罪穢れを恐れて、聖なる力はガンガーの水の内に宿る。ゆえにカリの世においては、ガンガーをまことに勤めて奉仕すべきである。彼女は望む成就を授けるからである。

Verse 59

सूर्योदये तमांसीव वज्रपातभयान्नगाः । तार्क्ष्येक्षणाद्यथासर्पा मेघा वाताहता इव

日の出に闇が消え去るように、雷霆の落下を恐れて山々が震えるように、タークシャ（ガルダ）の一瞥に蛇が逃げ散るように、そして風に打たれて雲が散り失せるように——

Verse 60

तत्त्वज्ञानाद्यथा मोहः सिंहं दृष्ट्वा यथा मृगाः । तथा सर्वाणि पापानि यांति गंगेक्षणात्क्षयम्

真理の知によって迷いが滅するように、獅子を見て鹿が散り去るように、そのように一切の罪は、ただガンガーを拝するだけで滅び尽きる。

Verse 61

दिव्यौषधैर्यथा रोगा लोभेन च यथा गुणाः । यथा ग्रीष्मोष्मसंपत्तिरगाधह्रद मज्जनात्

天なる霊薬によって病が癒やされるように、また貪欲によって徳が損なわれるように；そして、夏の苛烈な暑熱が深い湖に身を沈めることで和らぐように——

Verse 62

तूलशैलः स्फुलिंगेन यथा नश्यति तत्क्षणात् । तथा दोषाः प्रणश्यंति गंगांभः स्पर्शनाद्ध्रुवम्

綿の山がひとつの火花でたちまち焼き尽くされるように、過失と穢れもまた、ガンガーの水に触れるだけで必ず滅び去る。

Verse 63

क्रोधेन च तपो यद्वत्कामेन च यथा मतिः । अनयेन यथा लक्ष्मीर्विद्या मानेन वै यथा

怒りによって苦行が損なわれるように、欲望によって理解が損なわれるように；不義によって繁栄が崩れるように、そして慢心によって学びが損なわれるように——

Verse 64

दंभ कौटिल्य मायाभिर्यथाधर्मो विनश्यति । तथा नश्यंति पापानि गंगाया दर्शनेन तु

偽善と狡猾と欺きによってダルマが滅びるように——そのように、まことに、ガンガーをひと目見るだけで罪は滅び去る。

Verse 65

मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य विद्युत्संपातचंचलम् । गंगां यः सेवते सोत्र बुद्धेः पारं परं गतः

この人身を得たなら——それは稀有にして稲妻の閃きのごとく儚い——ここにガンガーに奉仕する者は、凡なる知の彼岸をさらに越えて到ったのである。

Verse 66

विधूतपापा ये मर्त्याः परं ज्योतिःस्वरूपिणीम् । सहस्रसूर्यप्रतिमां गंगां पश्यंति ते भुवि

罪が振り払われたその人々は—この地上において、至上の光そのものなるガンガー（Gaṅgā）を拝し、千の太陽のごとく輝く姿を見る。

Verse 67

साधारणांभसा पूर्णां साधारण नदीमिव । पश्यंति नास्तिका गंगां पापोपहतलोचनाः

しかし罪により眼が損なわれたナースティカ（nāstika）は、ガンガー（Gaṅgā）をただの川、ありふれた水で満ちた河のように見てしまう。

Verse 68

संसारमोचकश्चाहं जनानामनुकंपया । गंगातरंगरूपेण सोपानं निर्ममे दिवः

衆生への憐れみにより、我はサンサーラ（saṃsāra）からの解放者となり、ガンガー（Gaṅgā）の波を階（きざはし）として、天へ至る梯子を造った。

Verse 69

सर्व एव शुभः कालः सर्वो देशस्तथा शुभः । सर्वो जनो दानपात्रं श्रीमती जाह्नवी तटे

栄光あるジャーフナヴィー（Jāhnavī、すなわちガンガー）の吉祥なる岸辺では、いかなる時も聖であり、いかなる場所も聖であり、いかなる人も布施（dāna）を受けるにふさわしい器となる。

Verse 70

यथाश्वमेधो यज्ञानां नगानां हिमवान्यथा । व्रतानां च यथा सत्यं दानानामभयं यथा

アシュヴァメーダ（Aśvamedha）が諸祭（yajña）の中で最勝であり、ヒマヴァーン（Himavān）が諸山の中で最勝であるように。真実が諸誓願の中で最勝であり、無畏が諸施与の中で最勝であるように—同じく、この讃えられるティールタ（tīrtha）は最上である。

Verse 71

प्राणायामश्च तपसां मंत्राणां प्रणवो यथा । धर्माणामप्यहिंसा च काम्यानां श्रीर्यथा वरा

苦行の中でプラーナーヤーマ（prāṇāyāma）が第一であり、真言の中でプラナヴァ「オーム」（Praṇava）が最上であるように。法（ダルマ）の中で不殺生（ahiṃsā）が最勝であり、願い求める恩寵の中でシュリー（Śrī）が最妙であるように—同じく、讃えられるティールタ（tīrtha）もまた卓越する。

Verse 72

यथात्मविद्या विद्यानां स्त्रीणां गौरी यथोत्तमा । सर्वर्दवेगणानां च यथा त्वं पुरुषोत्तम

諸々の学の中で自己知（アートマ・ヴィディヤー, ātma-vidyā）が最上であり、女人の中でガウリー（Gaurī）が第一であるように。さらに、あなたこそ、プルショーッタマ（Puruṣottama）よ、あらゆる神々の群れの中で至上である—そのように、讃えられる聖なるものもまた最勝である。

Verse 73

सर्वषामेव पात्राणां शिवभक्तो यथा वरः । तथा सर्वेषु तीर्थेषु गंगातीर्थं विशिष्यते

あらゆる受けるに値する者の中でシヴァの帰依者が最勝であるように、すべてのティールタ（tīrtha）の中でもガンガーのティールタ（Gaṅgā-tīrtha）は殊にすぐれ、至上とされる。

Verse 74

हरेयश्चावयोर्भेदं न करोति महामतिः । शिवभक्तः स विज्ञेयो महापाशुपतश्च सः

真に大いなる心の者は、ハリ（Hari）と我らとの間に差別を立てない。その人こそシヴァの帰依者と知るべきであり、まことに大いなるパーシュパタ（Pāśupata）である。

Verse 75

पापपांसुमहावात्या पापद्रुमकुठारिका । पापेंधनदवाग्निश्च गंगेयं पुण्यवाहिनी

このガンガーは功徳を運ぶ者。罪の塵を吹き散らす大旋風であり、罪の樹を伐る斧であり、罪という薪を焼き尽くす山火事の炎である。

Verse 76

नानारूपाश्च पितरो गाथा गायंति सर्वदा । अपि कश्चित्कुलेस्माकं गंगास्नायी भविष्यति

祖霊ピトリたちはさまざまな姿をとり、常にこの句を歌う。「われらの一族に、せめて一人でも聖なるガンガー（Gaṅgā）で沐浴する者は現れるだろうか。」

Verse 77

देवर्षीन्परिसंतर्प्य दीनानाथांश्च दुःखितान् । श्रद्धया विधिना स्नात्वा दास्यते सलिलांजलिम्

天の聖仙デーヴァリシたちを正しく満たし、また貧しき者・頼る者なき者・苦しむ者をもねんごろに施したのち、信をもって定めの作法により沐浴し、ついでサリラーンジャリ—合掌に捧げる聖水の供養—を献ずべし。

Verse 78

अपि नः स कुले भूयाच्छिवे विष्णौ च साम्यदृक् । तदालयकरो भक्त्या तस्य संमार्जनादिकृत्

われらの一族に、そのような者が生まれますように。シヴァとヴィシュヌを等しく敬い、信愛をもってその聖所を建立し、清掃などの奉仕を行う者である。

Verse 79

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा । गंगायां यो मृतो मर्त्यो नरकं स न पश्यति

無欲であろうと欲に駆られていようと—たとえ畜生の生に堕ちていても—ガンガー（Gaṅgā）において死する者は地獄を見ない。

Verse 80

तीर्थमन्यत्प्रशंसंति गंगातीरे स्थिताश्च ये । गंगां न बहु मन्यंते ते स्युर्निरयगामिनः

ガンガー（Gaṅgā）の岸に住みながら他のティールタを称え、ガンガーを尊ばぬ者は、地獄へ赴く定めとなる。

Verse 81

मां च त्वां चैव यो द्वेष्टि गंगां च पुरुषाधमः । स्वकीयैः पुरुषैः सार्धं स घोरं नरकं व्रजेत्

我を憎み、汝をも憎み、さらに聖なるガンガーを憎む最下劣の者は、自らの者どもと共に、恐るべき地獄へ赴く。

Verse 82

षष्टिर्गणसहस्राणि गंगां रक्षंति सर्वदा । अभक्तानां च पापानां वासे विघ्नं प्रकुर्वते

六万のガナ（gaṇa）の軍勢が常にガンガーを守護し、罪深く信心なき者がそこに住まうことに障りを起こす。

Verse 83

कामक्रोधमहामोहलोभादि निशितैः शरैः । घ्नंति तेषां मनस्तत्र स्थितिं चापनयंति च

欲望・怒り・大いなる迷妄・貪りなどの鋭い矢をもって、彼らはその者たちの心を打ち倒し、またそこに安住する力をも追い払う。

Verse 84

गंगां समाश्रयेद्यस्तु स मुनिः स च पंडितः । कृतकृत्यः स विज्ञेयः पुरुषार्थचतुष्टये

しかしガンガーに帰依する者は、ムニであり学匠である。四つのプルシャールタにおいて人生の目的を成就した者と知るべきである。

Verse 85

गंगायां च सकृत्स्नातो हयमेधफलं लभेत् । तर्पयंश्च पितॄंस्तत्र तारयेन्नरकार्णवात्

ガンガーでただ一度沐浴するだけでも、アシュヴァメーダ（Aśvamedha）祭の果報を得る。さらにそこで祖霊にタルパナ（tarpaṇa）を捧げれば、地獄の大海より彼らを渡らせる。

Verse 86

नैरंतर्येण गंगायां मासं यः स्नाति पुण्यवान् । शक्रलोके स वसति यावच्छक्रः सपूर्वजः

功徳ある者が一か月のあいだ絶え間なくガンガーに沐浴するなら、祖先とともに、シャクラ（帝釈天）の世界に、シャクラがそこに在るかぎり住まう。

Verse 87

अब्दं यः स्नाति गंगायां नैरंतर्येण पुण्यभाक् । विष्णोर्लोकं समासाद्य स सुखं संवसेन्नरः

一年のあいだ絶え間なくガンガーに沐浴する者は大いなる功徳を分かち得る。ヴィシュヌの世界に至り、そこで安らかな歓喜のうちに住まう。

Verse 88

गंगायां स्नाति यो मर्त्यो यावज्जीवं दिनेदिने । जीवन्मुक्तः स विज्ञेयो देहांते मुक्त एव सः

命あるかぎり日々ガンガーに沐浴する人は、生きながらに解脱した者と知るべきである。身の終わりにおいても、まことに解脱する。

Verse 89

तिथिनक्षत्रपर्वादि नापेक्ष्यं जाह्नवी जले । स्नानमात्रेण गंगायां संचिताघं विनश्यति

ジャーナヴィー（ガンガー）の水においては、ティティや星宿、祭日などを待つ必要はない。ガンガーにただ沐浴するだけで、積もった罪は滅する。

Verse 90

पंडितोपि स मूर्खः स्याच्छक्तियुक्तोप्यशक्तिकः । यस्तु भागीरथीतीरं सुखसेव्यं न संश्रयेत्

たとえ学識があっても愚か者のようになり、たとえ力を備えていても無力のようになる――安らかに近づき仕えることのできるバギーラティー（ガンガー）の岸に帰依しないなら。

Verse 91

किंवायुपाप्यरोगेण विकासिन्याथ किं श्रिया । किं वा बुद्ध्या विमलया यदि गंगां न सेवते

病に侵されぬ健康や、花開く活力が何になろう。繁栄も、清らかで澄みわたる बुद्धि（知性）さえも、聖なるガンガー（Gaṅgā）に仕えぬなら何の益があろうか。

Verse 92

यः कारयेदायतनं गंगाप्रतिकृतेर्नरः । भुक्त्वा स भोगान्प्रेत्यापि याति गंगा सलोकताम्

ガンガー（Gaṅgā）の御姿・御象徴のために社（やしろ）を建立させる者は、この世で享楽を受け、死後もまたガンガーと同じ世界（サローカ）に至る。

Verse 93

शृण्वंति महिमानं ये गंगाया नित्यमादरात् । गंगास्नानफलं तेषां वाचकप्रीणनाद्धनैः

敬虔に、常にガンガー（Gaṅgā）の偉大さを聴聞する者は、ガンガー沐浴の果報を得る—とりわけ、財の供養によって誦者を喜ばせるなら。

Verse 94

पितॄनुद्दिश्य यो लिंगं स्नपयेद्गांग वारिणा । तृप्ताः स्युस्तस्य पितरो महानिरयगा अपि

祖霊を念じてガンガー（Gaṅgā）の水でシヴァ・リンガ（Śiva-liṅga）を沐浴させる者がいれば、その祖先は、たとえ大いなる地獄に堕ちていても満たされる。

Verse 95

अष्टकृत्वो मंत्रजप्तैर्वस्त्रपूतैः सुगंधिभिः । प्रोचुर्गांगजलैः स्नानं घृतस्नानाधिकं बुधाः

賢者たちは宣言した。ガンガー（Gaṅgā）の水による沐浴は—八度汲み、マントラ誦持で浄め、布で濾し、香を添えるなら—ギー（酥油）の沐浴にも勝る、と。

Verse 96

अष्टद्रव्यविमिश्रेण गंगातोयेन यः सकृत् । मागधप्रस्थमात्रेण ताम्रपात्रस्थितेन च

たとえ一度であっても、八種の聖なる物を混ぜたガンガーの水を、マガダの一プラスタの量として銅の器に納めて用い、あるいは沐浴する者は、大いなる功徳を得る。

Verse 97

भानवेऽर्घं प्रदद्याच्च स्वकीय पितृभिः सह । सोतितेजो विमानेन सूर्यलोके महीयते

自らの祖霊とともに、太陽神にアルギャ（供水）を捧げるべきである。かかる信者はスーリヤの世界で尊ばれ、灼熱に輝く天のヴィマーナによりそこへ運ばれる。

Verse 98

आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं मधुगवांदधि । रक्तानि करवीराणि रक्तचंदनमित्यपि

水、乳、クシャ草の先端、ギー、蜜、牛の凝乳、赤きカラヴィーラ（夾竹桃）の花、そして赤檀—これらもまた聖なる供物として定められる。

Verse 99

अष्टांगार्घो यमुद्दिष्टस्त्वतीव रवितोषणः । गांगैर्वार्भिः कोटिगुणो ज्ञेयो विष्णोऽन्यवारितः

説き示されたこの八種のアルギャは、ラヴィ（太陽）をことのほか歓ばせる。ガンガーの水で捧げるなら、その功徳は億倍に増すと知るべし—これはヴィシュヌが疑いなく宣言するところである。

Verse 100

गंगातीरे स्वशक्त्या यः कुर्याद्देवालयं सुधीः । अन्यतीर्थप्रतिष्ठातो भवेत्कोटिगुणं फलं

賢者が力の及ぶかぎりガンガーの岸辺に神殿を建立するなら、その果報は他のいかなる聖地に建立するよりも億倍となる。

Verse 110

गोभूहिरण्यदानेन भक्त्या गंगातटे शुभे । नरो न जायते भूयः संसारे दुःखकंटके

吉祥なるガンガーの岸辺にて、信心をもって牛・土地・黄金を施す者は、苦と棘の茂るこの輪廻の世に再び生まれない。

Verse 120

तद्भूमित्रसरेणूनां संख्यया युगमानया । महेंद्र चंद्रलोकेषु भुक्त्वा भोगान्मनःप्रियान्

その聖地の土の塵の数に等しい劫のあいだ、マヘーンドラ（インドラ）界と月界において、心に愛でられる快楽を享受する。

Verse 130

चंद्रसूर्यग्रहे लक्षं व्यतीपातेत्वनंतकम् । अयुतं विषुवे चैव नियुतं त्वयनद्वये

月食・日食には功徳は十万倍となり、ヴャティーパータ（Vyatīpāta）には無尽となる。春秋分には一万倍、二つの至日には百万倍である。

Verse 140

स्वाहांतः प्रणावादिश्च भवेद्विंशाक्षरो मनुः । पूजादानं जपो होमो ऽनेनैव मनुना स्मृतः

プラナヴァ（Oṁ）に始まりスヴァーハーに終わるものが二十音節の真言である。礼拝・布施・ジャパ（誦持）・ホーマ（護摩）は、この真言によって行うべしと説かれる。

Verse 150

यथाशक्ति स्वर्णरूप्य ताम्रपृष्ठविनिर्मितान् । अभ्यर्च्य गंधकुसुमैर्गंगायां प्रक्षिपेद्व्रती

力に応じて、誓戒を守る者は金・銀・銅で供物を作らせ、香と花でこれを供養し、しかる後にガンガーへ投じるべきである。

Verse 160

संसारविषनाशिन्यै जीवनायै नमोस्तु ते । तापत्रितय संहंत्र्यै प्राणेश्यै ते नमोनमः

汝に礼拝す、命を授け、輪廻（サンサーラ）の毒を滅する御方よ。重ねて礼拝す、生命の息の主にして、三種の苦悩を滅ぼす御方よ。

Verse 170

प्रणतार्ति प्रभंजिन्यै जगन्मात्रे नमोस्तुते । सर्वापत्प्रतिपक्षायै मंगलायै नमोनमः

汝に敬礼す、世界の母よ、汝にひれ伏す者の苦悩を打ち砕く御方よ。重ねて礼拝す、あらゆる災厄に対する吉祥なる御方よ。

Verse 180

तस्यां दशम्यामेतच्च स्तोत्रं गंगाजले स्थितः । यः पठेद्दशकृत्वस्तु दरिद्रो वापि चाक्षमः

その十日目の月日に、ガンガーの水中に立ち、この讃歌を十回誦する者は、たとえ貧しく、または精緻な儀礼を行えずとも、説かれた功徳を得る。

Verse 205

ब्रह्मांडांतरसंस्थेषु भुंजन्भोगान्मनोरमान् । सर्वैः संपूजितो विष्णो यावदाभूतसंप्लवम्

宇宙の諸界に住し、心喜ぶ享楽を味わい、万人に敬われる——おおヴィシュヌよ——（その境地は）大いなる宇宙の洪水において衆生が融解する時まで続く。